十六、智分别显示巴利原文
16. Ñāṇavibhaṅgo
一、单条论母注释显示巴利原文
1. Ekakamātikādivaṇṇanā
751 就“处”之义而言,相应诸法与所缘皆是智的基础。所谓“如实处的阐明”,即是对非因等种种不虚妄处所作的阐明。正如有一法是非因,同样地,也有一法为他类,应知与不虚妄之共性相应的智之所缘,即是如实处。或者,以如实、不虚妄的共性来阐明处,即是“如实处的阐明”。显示巴利原文
751.Okāsaṭṭhena sampayuttā dhammā ārammaṇañcāpi ñāṇassa vatthu. Yāthāvakavatthuvibhāvanāti nahetādiavitathekappakāravatthuvibhāvanā. Yathā ekaṃ nahetu, tathā ekaṃ aññampīti hi gahetabbaṃ avitathasāmaññayuttaṃ ñāṇārammaṇaṃ yāthāvakavatthu. Yāthāvakena vā avitathasāmaññena vatthuvibhāvanā yāthāvakavatthuvibhāvanā.
所谓“与二法相应”,他们说是与二法论母相应。然而,对于最后一对二法,因其不依二法论母而说,故应说为“与二法的状态相应”。依此,对于“与三法相应”等,也应同样看待。在最后一对二法中,“义”指果,因界之语词有多义性,能产生彼果者,名为“生起义者”,即摄于因中的智慧。其已生、已起之义即为此慧所有,故称“已生起义者”,即与因慧相似的、阐明果的、与果相应的智慧。显示巴利原文
Dukānurūpehīti dukamātikānurūpehīti vadanti. Osānadukassa pana dukamātikaṃ anissāya vuttattā dukabhāvānurūpehīti vattabbaṃ. Evaṃ tikānurūpehīti etthāpi daṭṭhabbaṃ. Osānaduke pana atthoti phalaṃ, anekatthattā dhātusaddānaṃ taṃ janetīti atthajāpikā, kāraṇagatā paññā. Jāpito janito attho etissāti jāpitatthā, kāraṇapaññāsadisī phalappakāsanabhūtā phalasampayuttā paññā.
十、十法论母注释显示巴利原文
10. Dasakamātikāvaṇṇanā
760 “舍利弗,有此四种生。哪四种呢?……舍利弗,凡于我如此了知者”,以此语说明了知四生之智;以“舍利弗,我了知地狱……”等语,说明了知五趣之智。虽然提到“《相应部》中有七十三智、七十七智”,然而,其中《因缘品》所说的是七十七智及四十四智,而七十三智则见于《无碍解道》中的闻所成等智,并非出自《相应部》。以“及其他智”一词,此处包摄了以单条等方式所宣说的,以及他处如“关于前际之智”等,乃至在《梵网经》等中,以“如来了知:‘这些见处如是执取’”等方式所说的种种智之分类。因为如实通达,自身不动摇,且能使具足彼智之人在所知中增上得力,故说“以不动摇之义及支撑之义”。显示巴利原文
760. ‘‘Catasso kho imā, sāriputta, yoniyo. Katamā…pe… yo kho maṃ, sāriputta, evaṃ jāna’’nti (ma. ni. 1.152) vacanena catuyoniparicchedakañāṇaṃ vuttaṃ, ‘‘nirayañcāhaṃ, sāriputta, pajānāmī’’tiādinā (ma. ni. 1.153) pañcagatiparicchedakaṃ. ‘‘Saṃyuttake āgatāni tesattati ñāṇāni, sattasattati ñāṇānī’’ti vuttaṃ, tattha pana nidānavagge sattasattati āgatāni catucattārīsañca, tesattati pana paṭisambhidāmagge sutamayādīni āgatāni dissanti, na saṃyuttaketi. Aññānipīti etena idha ekakādivasena vuttaṃ, aññattha ca ‘‘pubbante ñāṇa’’ntiādinā, brahmajālādīsu ca ‘‘tayidaṃ tathāgato pajānāti ‘imāni diṭṭhiṭṭhānāni evaṃ gahitānī’ti’’ādinā vuttaṃ anekañāṇappabhedaṃ saṅgaṇhāti. Yāthāvapaṭivedhato sayañca akampiyaṃ puggalañca taṃsamaṅgiṃ ñeyyesu adhibalaṃ karotīti āha ‘‘akampiyaṭṭhena upatthambhakaṭṭhena cā’’ti.
最胜处即是一切知性。以声称一切知而趋入一切知性,或八众前来亲近,故称为“无畏者”,即诸佛。而此处是说,诸佛之位即是一切知性本身。“即使站立着”是指,即便不说话,也如同站立着一般宣称。在八众当中,以“舍利弗,我忆念曾参与数百刹帝利众……舍利弗,我于此中不见有恐惧或羞怯之相”之语,显示了具足不动摇之智的十力尊发出无畏吼。此出自《犍度品》的《狮子吼经》。显示巴利原文
Seṭṭhaṭṭhānaṃ sabbaññutaṃ. Paṭijānanavasena sabbaññutaṃ abhimukhaṃ gacchanti, aṭṭha vā parisā upasaṅkamantīti āsabhā, buddhā. Idaṃ panāti buddhānaṃ ṭhānaṃ sabbaññutameva vadati. Tiṭṭhamānovāti avadantopi tiṭṭhamānova paṭijānāti nāmāti attho. Aṭṭhasu parisāsu ‘‘abhijānāmahaṃ, sāriputta, anekasataṃ khattiyaparisaṃ…pe… tatra vata maṃ bhayaṃ vā sārajjaṃ vā okkamissatīti nimittametaṃ, sāriputta, na samanupassāmī’’ti (ma. ni. 1.151) vacanena dassitaakampiyañāṇayutto dasabalohanti abhītanādaṃ nadati. Sīhanādasuttena khandhakavagge āgatena.
以“天与人四轮转动”等经文的余句,说明了善士亲近等之果报成就的生起,或者以前一种善士亲近等为依止,后一种善士亲近等之成就得以生起。由“等”字,应知此处也包含了“轮”字。因为通达已达究竟,阿罗汉道智即是通达,故说“于果刹那生起之名”。由此,即使对于已证得者,其教说智的作用成就,仅依他人之觉悟而生起,故说“于阿若憍陈如证须陀洹果刹那转起之名”。从此以后,直至般涅槃,教说智的转起,应知便是已转法轮的安住,如同转轮圣王的轮宝安住之处。显示巴利原文
‘‘Devamanussānaṃ catucakkaṃ vattatī’’ti (a. ni. 4.31) suttasesena sappurisūpassayādīnaṃ phalasampatti pavatti, purimasappurisūpassayādiṃ upanissāya pacchimasappurisūpassayādīnaṃ sampatti pavatti vā vuttāti ādi-saddena tattha ca cakka-saddassa gahaṇaṃ veditabbaṃ. Paṭivedhaniṭṭhattā arahattamaggañāṇaṃ paṭivedhoti ‘‘phalakkhaṇe uppannaṃ nāmā’’ti vuttaṃ. Tena paṭiladdhassapi desanāñāṇassa kiccanipphattiparassa bujjhanamattena hotīti ‘‘aññāsikoṇḍaññassa sotāpattiphalakkhaṇe pavattaṃ nāmā’’ti vuttaṃ. Tato paraṃ pana yāva parinibbānā desanāñāṇappavatti tasseva pavattitassa dhammacakkassa ṭhānanti veditabbaṃ, pavattitacakkassa cakkavattino cakkaratanaṭṭhānaṃ viya.
“执取”即诸执取,然而那些是于执取后所造作的,故说“执取后所造作的”。或者,业本身即是业之执取,以此显示“执取”一词并无新义,如同“已解脱”一词中的“已去”一般。显示巴利原文
Samādīyantīti samādānāni, tāni pana samādiyitvā katāni hontīti āha ‘‘samādiyitvā katāna’’nti. Kammameva vā kammasamādānanti etena samādāna-saddassa apubbatthābhāvaṃ dasseti muttagata-sadde gata-saddassa viya.
“不行于非道者”,即趣向涅槃者。正如所说:“舍利弗,我了知涅槃,亦了知趣向涅槃之道。”显示巴利原文
Agatigāmininti nibbānagāminiṃ. Vuttañhi ‘‘nibbānañcāhaṃ, sāriputta, pajānāmi nibbānagāminiñca paṭipada’’nti (ma. ni. 1.153).
“退分法”即退分的自体,或与欲俱行的想等法。其因,即先前所造作的诸行等。显示巴利原文
Hānabhāgiyadhammanti hānabhāgiyasabhāvaṃ, kāmasahagatasaññādidhammaṃ vā. Taṃ kāraṇanti pubbeva katābhisaṅkhārādiṃ.
“现在”一词,应与“应知这些是依此次第所说”相连。烦恼障与无烦恼障,即烦恼障之无有。因为,对证得烦恼灭尽而言,烦恼障是非处,其无有是处;对未证得而言,烦恼障是处,其无有则是非处。其中,以“其无有”一语,即含摄了“有布施”等正见之安住,以及其相反——邪见安住——之无有。当世尊以此智观察证得与未证得者的处与非处——烦恼障及其无有时,为成立此义,而说:“由观察世间正见之安住,及观察决定邪见安住之无有。”此处的主要意趣在于观察证得之处,因为下文仅就应能之人而说观察业障之无有等。然而,应知由于以此智成就,顺便也宣说了余法。观察界之差别:即由贪等的增上等,观察与之俱行的界之差别;或观察“此人因某界增上而为贪行者”等行之因;或贪等本身即是本性,故称为界,因此,观察贪等之差别,即是观察界之差别。未加功用行:即如山达帝大臣、央掘摩罗等,无须对欲贪、嗔恚等加功用行。显示巴利原文
‘‘Idānī’’ti etassa ‘‘iminā anukkamena vuttānīti veditabbānī’’ti iminā saha yojanā kātabbā. Kilesāvaraṇaṃ tadabhāvañcāti kilesāvaraṇābhāvaṃ. Kilesakkhayādhigamassa hi kilesāvaraṇaṃ aṭṭhānaṃ, tadabhāvo ṭhānaṃ. Anadhigamassa kilesāvaraṇaṃ ṭhānaṃ, tadabhāvo aṭṭhānanti. Tattha tadabhāvaggahaṇena gahitaṃ ‘‘atthi dinna’’ntiādikāya sammādiṭṭhiyā ṭhitiṃ tabbiparītāya ṭhānābhāvañca adhigamassa ṭhānaṃ passantena iminā ñāṇena adhigamānadhigamānaṃ ṭhānāṭṭhānabhūte kilesāvaraṇatadabhāve passati bhagavāti imamatthaṃ sādhento āha ‘‘lokiyasammādiṭṭhiṭhitidassanato niyatamicchādiṭṭhiṭhānābhāvadassanato cā’’ti. Ettha ca adhigamaṭṭhānadassanameva adhippetaṃ upari bhabbapuggalavaseneva vipākāvaraṇābhāvadassanādikassa vakkhamānattā. Iminā pana ñāṇena sijjhanato pasaṅgena itarampi vuttanti veditabbaṃ. Dhātuvemattadassanatoti rāgādīnaṃ adhimattatādivasena taṃsahitānaṃ dhātūnaṃ vemattatādassanato, ‘‘ayaṃ imissā dhātuyā adhimattattā rāgacarito’’tiādinā cariyāhetūnaṃ vā, rāgādayo eva vā pakatibhāvato dhātūti rāgādivemattadassanatoti attho. Payogaṃ anādiyitvāti santatimahāmattaaṅgulimālādīnaṃ viya kāmarāgabyāpādādivasena payogaṃ anādiyitvā.
(1.) 单条论说注释显示巴利原文
(1.) Ekakaniddesavaṇṇanā
761 “非仅因”(na hetumeva)一句,此处意为“并非诸因”(na hetū eva);然而,为了文句的流畅,如同在“不苦不乐”(adukkhamasukha)一词中那样,作了元音缩短并加入m音。依此方式,应知有这样的差别:依前一方式,是对因性等的否定;依后一方式,则是将其归入非因法等的分类。依“死”(cuti)一词,应知指的是以死为界限的同一生;依“有”(bhava)一词,应知指的是以九种方式所说的有。由于它们被含摄于其中,故说它们周遍含摄于一切处。所谓“已生、唯意识所识知”,是在作这样的简别:“不像色那样已生、六识所识知”,以此将这些法与色区分开来。显示巴利原文
761.Na hetumevāti ettha ca na hetū evāti attho, byañjanasiliṭṭhatāvasena pana rassattaṃ ma-kāro ca kato ‘‘adukkhamasukhā’’ti ettha viya. Imināpi nayenāti ettha purimanayena hetubhāvādipaṭikkhepo, pacchimanayena nahetudhammādikoṭṭhāsasaṅgahoti ayaṃ viseso veditabbo. Cutiggahaṇena cutiparicchinnāya ekāya jātiyā gahaṇaṃ daṭṭhabbaṃ, bhavaggahaṇena navadhā vuttabhavassa. Tadantogadhatāya tattha tattha pariyāpannatā vuttā. Uppannaṃ manoviññāṇaviññeyyamevāti ‘‘na rūpaṃ viya uppannā chaviññāṇaviññeyyā’’ti rūpato etesaṃ visesanaṃ karoti.
762 “纵使经历一劫又一劫,它也不会生起”,意思是:在任何时候都不会那样生起。这是为了显示:它们并不像乳等那样,会展现出与前述特征不同的特征。显示巴利原文
762.Kappato kappaṃ gantvāpi na uppajjatīti na kadāci tathā uppajjati. Na hi khīrādīnaṃ viya etesaṃ yathāvuttalakkhaṇavilakkhaṇatā atthīti dasseti.
763 “聚合”(samodhānetvā),即是将世间存在的一切色聚合起来。藉此,在显示即便对于广大之物亦不具令其明显的作用时,便破斥了“由于微细,所以不会令其明显”的论调。“在我的依处——眼净色中”,这是其含义。“境”(visaya)意指“自在之处”,这是其意趣。显示巴利原文
763.Samodhānetvāti loke vijjamānaṃ sabbaṃ rūpaṃ samodhānetvā. Etena mahattepi avibhāvakattaṃ dassento sukhumattā na vibhāvessatīti vādapathaṃ chindati. Cakkhupasāde mama vatthumhīti attho. Visayoti issariyaṭṭhānanti adhippāyo.
764 “无间隔的”(abbokiṇṇā),意思是“不被隔断的、无有间断的”。这是说:即使对于已确定的诸法,其顺序的固定性也由此被否定。“无间性”(anantaratā)即是无间缘性,意思是:无间缘性也由此被否定。显示巴利原文
764.Abbokiṇṇāti abyavahitā, anantaritāti attho. Vavatthitānampi paṭipāṭiniyamo tena paṭikkhittoti attho. Anantaratāti anantarapaccayatā etena paṭikkhittāti attho.
765 “等无间性”即等无间缘性。显示巴利原文
765.Samanantaratāti ca samanantarapaccayatā.
766 “由于弯曲”意思是“因为使之弯曲、因为回转”,这就是它的含义。其中,“五种识无功用”是说它们没有功用的性质;而在“五种识没有转向”等语句中,也应理解为“没有转向的性质”等。显示巴利原文
766.Ābhujanatoti ābhuggakaraṇato, nivattanato icceva attho. Ettha ca ‘‘pañca viññāṇā anābhogā’’ti ābhogasabhāvā na hontīti attho, ‘‘pañcannaṃ viññāṇānaṃ natthi āvaṭṭanā vā’’tiādīsupi āvaṭṭanabhāvo vātiādinā attho daṭṭhabbo.
关于“不识别任何法”一句,这里并非用“法”一词总摄了一切色等诸法。为了显明所意指的法,所以说:“‘诸法以意为前导’,正是这样说。”显示巴利原文
Na kañci dhammaṃ paṭivijānātīti ettha na sabbe rūpādidhammā dhammaggahaṇena gahitāti yathādhippetadhammadassanatthaṃ ‘‘manopubbaṅgamā dhammāti evaṃ vutta’’nti āha.
“在色等上的撞击”即与它们的会合,这种说法对它们也适用,因此说“仅仅是色等的撞击”。或者,这是业位中的属格用法,因为色等应被诸识所撞击。在“这是所说的”等语句中,意趣是这样的:除了那些通过作为所缘而被识别的色等之外,对于通过善、不善思以及与之相应、如前所述的俱生法和前导法而被识别的那些法,这些(五识)并没有识别。如此便否定了其他的作用:“它们除了仅仅是见等之外,并没有所谓善等的识别。”显示巴利原文
Rūpādīsu abhinipatanaṃ tehi samāgamo tesantipi vattuṃ yujjatīti āha ‘‘rūpādīnaṃ abhinipātamatta’’nti. Kammatthe vā sāmivacanaṃ. Viññāṇehi abhinipatitabbāni hi rūpādīnīti. Idaṃ vuttaṃ hotītiādīsu hi ayaṃ adhippāyo – ārammaṇakaraṇena paṭivijānitabbāni rūpādīni ṭhapetvā kusalākusalacetanāya taṃsampayuttānañca yathāvuttānaṃ sahajapubbaṅgamadhammena paṭivijānitabbānaṃ paṭivijānanaṃ etesaṃ natthīti. Evañca katvā ‘‘dassanādimattatopana muttā aññā etesaṃ kusalādipaṭiviññatti nāma natthī’’ti kiccantaraṃ paṭisedheti.
在不阻止其他无记的共通性(即非异熟性)的同时,也摄取了善与不善,这是其最终的作用——死亡。以“pi”字,将俱生的速行心与路心合在一起,据此,在五门中的否定可能有这样的意趣:诸如“若以染污心……若以清净心而说或作”(《法句经》1-2)中所说的能说、能作,以及与之类似的、能产生苦乐的、强有力的、唯属第六门者,才被“法”一词所摄取;因此,并没有以五门速行心对它们的识别。然而,对于微弱的、前导的识别,那里并未被否定,因为通过否定能生起身表与语表的安立,即“不安立身业、不安立语业”,便允许了微弱的意业。同样地,“我行身善行等善业”以及相反的“我行不善业”,这样的善与不善的受持,并非以五门速行心而生起。同样地,在缘起释论中说:“五门死并非以五门心而生,因为死心是六门转起的。”至于这段圣典:“以五种识,不识别任何法,除了仅仅是撞击之外”,其可见的含义是:除了色等的仅仅现前之外,不识别任何法的自性。因为,即使眼识在领纳色,它也并不了知“这是色”。即便是领受心,也没有对色之蓝色等行相的识别,因此否定了一切。显示巴利原文
Avipākabhāvena aññaṃ abyākatasāmaññaṃ anivārento kusalākusalaggahaṇañca karotīti cavanapariyosānañca kiccaṃ. Pi-saddena sahajavanakāni vīthicittāni sampiṇḍetvā pañcadvāre paṭisedhane ayaṃ adhippāyo siyā – ‘‘manasā ce paduṭṭhena…pe… pasannena bhāsati vā karoti vā’’ti (dha. pa. 1-2) evaṃ vuttā bhāsanakaraṇakarā, taṃsadisā ca sukhadukkhuppādakā balavanto chaṭṭhadvārikā eva dhammaggahaṇena gahitāti na tesaṃ pañcadvārikajavanena paṭivijānanaṃ atthi, dubbalānaṃ pana pubbaṅgamapaṭivijānanaṃ tattha na paṭisiddhaṃ ‘‘na kāyakammaṃ na vacīkammaṃ paṭṭhapetī’’ti viññattidvayajanakasseva paṭṭhapanapaṭikkhepena dubbalassa manokammassa anuññātattā. Tathā kāyasucaritādikusalakammaṃ karomīti, tabbiparītaṃ akusalaṃ kammaṃ karomīti ca kusalākusalasamādānaṃ pañcadvārikajavanena na hoti. Tathā paṭiccasamuppādavaṇṇanāyaṃ vuttā ‘‘pañcadvārikacuti ca na pañcadvārikacittehi hoti cuticittassa ataṃdvārikattā’’ti. Yā panāyaṃ pāḷi ‘‘pañcahi viññāṇehi na kañci dhammaṃ paṭivijānāti aññatra abhinipātamattā’’ti, tassā rūpādīnaṃ āpāthamattaṃ muñcitvā aññaṃ kañci dhammasabhāvaṃ na paṭivijānātīti ayamattho dissati. Na hi rūpaṃ paṭiggaṇhantampi cakkhuviññāṇaṃ rūpanti ca gaṇhātīti. Sampaṭicchanassapi rūpanīlādiākārapaṭivijānanaṃ natthīti kiñci dhammassa paṭivijānanaṃ paṭikkhittaṃ, pañcahi pana viññāṇehi sātisayaṃ tassa vijānananti ‘‘aññatra abhinipātamattā’’ti na vuttaṃ. Yassa pāḷiyaṃ bahiddhāpaccuppannārammaṇatā vuttā, tato aññaṃ niruttipaṭisambhidaṃ icchantehi pañcadvārajavanena paṭisambhidāñāṇassa sahuppatti paṭisiddhā. Rūpārūpadhammeti rūpārūpāvacaradhammeti attho.
为什么说“不以五门心而觉醒”?难道色等现前时,不是从睡眠中觉醒吗?并非如此,因为首先生起的是意门速行心。为显示此义,故说:“对于正在睡眠者……”等。通过真实的梦而引诱。显示巴利原文
Pañcadvārikacittena na paṭibujjhatīti kasmā vuttaṃ, nanu rūpādīnaṃ āpāthagamane niddāpaṭibodho hotīti? Na, paṭhamaṃ manodvārikajavanassa uppattitoti dassento āha ‘‘niddāyantassa hī’’tiādi. Palobhetvā saccasupinena.
他们说:“那只是无记性的、仅属转向之心生起而已。”应知,持此说者意谓:即便在意门中,转向心也是生起两三次后,住于速行处,然后再沉入有分。显示巴利原文
Abyākatoyeva āvajjanamattasseva uppajjanatoti vadanti. Evaṃ vadantehi manodvārepi āvajjanaṃ dvattikkhattuṃ uppajjitvā javanaṭṭhāne ṭhatvā bhavaṅgaṃ otaratīti adhippetanti daṭṭhabbaṃ.
“依于它”——即依于它,有一种智的事;以及“应知”——应如此作连结。显示巴利原文
Tassāeva vasenāti tassā vasena ekavidhena ñāṇavatthu hotīti ca, veditabbanti ca yojanā kātabbā.
(二)二法分别注释显示巴利原文
(2.) Dukaniddesavaṇṇanā
767 “义”(attha)一词,除自性外,当用于“依处”等义时,会依依处而改变词性。依此意趣,所谓“已令生起之义”(jāpitatthā),即是“已令生起者与诸义”的合称,当知此义已予阐明。显示巴利原文
767. Attha-saddo aññatra sabhāvaṃ gahetvā adhikaraṇesu pavattamāno adhikaraṇavasena liṅgaparivattiṃ gacchatīti adhippāyena jāpitā ca sā atthā cāti jāpitatthāti ayamattho vibhāvitoti daṭṭhabbo.
(三)三重释义注显示巴利原文
(3.) Tikaniddesavaṇṇanā
768 “智慧所转化者”:指已被智慧所成熟者。“与修行相应者”——此语仅是对象的限定,因此,凡由智慧所安排,无论是过去、现在还是未来,都应当视为“与修行相应者”。需要学习而作的称为技艺,其余则是业。这是它们的差别。木工等即使未学也必须做的粗重之业,应看作业。又或者,智慧在各个处中,应被理解为“业”与“技艺”。“龙坛”:造坛场后,以明咒召请诸蛇,作供养后除毒害。防护咒是守护,即发出“呼”气以除毒,这是蜘蛛等持咒者所行的吹气咒术。以“阿、啊”等为根本的字母,以及“迦、佉”等字母及其分类,则是书写。显示巴利原文
768.Paññāpariṇāmitesūti paññāya paripācitesu. ‘‘Yogavihitesūti idañca visayavisesanamattameva, tasmā yāni paññāya vihitāni ahesuṃ honti bhavissanti ca, sabbāni tāni yogavihitānīti daṭṭhabbāni. Sikkhitvā kātabbaṃ sippaṃ, itaraṃ kammaṃ. Ayametesaṃ viseso. Vaḍḍhakīkammanti ca asikkhitvāpi kātabbaṃ thūlakammaṃ ‘‘kamma’’nti daṭṭhabbaṃ, paññā eva vā tattha tattha ‘‘kammaṃ sippa’’nti ca veditabbā. Nāgamaṇḍalaṃ nāma maṇḍalaṃ katvā sappe vijjāya pakkositvā baliṃ datvā visāpanayanaṃ. Parittaṃ rakkhā, yena ‘‘phū’’ti mukhavātaṃ datvā visaṃ apanayanti, so uṇṇanābhiādimanto phudhamanakamanto. ‘‘A ā’’tiādikā mātikā ‘‘ka kā’’tiādiko tappabhedo ca lekhā.
善法属于自己,其余则不属于自己。对于应当证悟的四圣谛,应视作以证悟为缘的随顺。前面以‘于修行相应处或业处等’宣说智慧,又以同义词宣说‘随顺忍’等,基于此意趣而说‘随顺……乃至……是智慧的同义词’。这里所说的‘如是类’,即指如前所述的业处等对象、业属自所有、随顺谛的自性,以及无常等转起之相。而前面所述的地、自性、转起之相的解释,应与忍等相配合。对于那智慧,诸法因无颠倒的自性而堪任观察,亦即所谓的审察了知的作用;此智慧具有对诸法的审察堪忍,故称为‘法审察忍’。显示巴利原文
Kusalaṃ dhammaṃ sakaṃ, itaraṃ nosakaṃ. Catunnaṃ saccānaṃ paṭivijjhitabbānaṃ tappaṭivedhapaccayabhāvena anulomanaṃ daṭṭhabbaṃ. Pubbe ‘‘yogavihitesu vā kammāyatanesū’’tiādinā paññā vuttā, puna tassā vevacanavasena ‘‘anulomikaṃ khanti’’ntiādi vuttanti adhippāyena ‘‘anu…pe… paññāvevacanānī’’ti āha. Ettha ca evarūpinti yathāvuttakammāyatanādivisayaṃ kammassakatasaccānulomikasabhāvaṃ aniccādipavattiākārañcāti attho. Yathāvuttā ca bhūmisabhāvapavattiākāraniddesā khantiādīhi yojetabbā. Yassā paññāya dhammā nijjhānapajānanakiccasaṅkhātaṃ olokanaṃ khamanti aviparītasabhāvattā, sā paññā dhammānaṃ nijjhānakkhamanaṃ etissā atthīti dhammanijjhānakkhantīti attho.
769 769.‘舍弃不防护’:与具足受持和远离相应的思,称为‘圆满戒者的舍思’。又因前后文中,依智慧及布施、戒所成而说,故依后起的舍思而说为‘开始’,依前思而说为‘增上’,这样说是合理的,因此‘增上’的读法也是合理的。显示巴利原文
769. Asaṃvaraṃ muñcatīti samādānasampattaviratisampayuttacetanā ‘‘sīlaṃ pūrentassa muñcacetanā’’ti vuttā. Pubbāparapaññāya ca dānasīlamayatāvacanato muñcaaparacetanāvasena ‘‘ārabbhā’’ti, pubbacetanāvasena ‘‘adhikiccā’’ti ca vattuṃ yuttanti ‘‘adhikiccā’’tipi pāṭho yujjati.
770 770.五戒、十戒包含在为识的生起作缘的诸行有中,故被以‘生起等’开头的法住性经典所摄。能产生有的戒的解说,虽有所听闻,也不依如来之教而说,因此对比丘等也同样宣说。显示巴利原文
770. Pañcasīladasasīlāni viññāṇassa jātiyā ca paccayabhūtesu saṅkhārabhavesu antogadhānīti ‘‘uppādā vā’’tiādikāya dhammaṭṭhitipāḷiyā saṅgahitāni. Bhavanibbattakasīlassa paññāpanaṃ satipi savane na tathāgatadesanāyattanti bhikkhuādīnampi taṃ vuttaṃ.
“增上慧中的慧”:即包含在增上慧中的慧。又或,应将“增上慧”一词理解为指增上慧所生的法,或以增上慧为所依止的法;对这些法而起的慧,便是增上慧中的慧。显示巴利原文
Adhipaññāya paññāti adhipaññāya antogadhā paññā. Atha vā adhipaññānibbattesu, tadadhiṭṭhānesu vā dhammesu adhipaññā-saddo daṭṭhabbo, tattha paññā adhipaññāya paññā.
771 有人以为“能生恶趣的善巧即是恶趣善巧吧”,便问:“恶趣善巧如何能称为慧?”为遮止他人此意,遂说“正是有慧者……”等语。其中,“方便”指在种种处成为方便。因在处所中得以生起,故说“处所生”。那是什么?即了知因;在怖畏等生起的刹那,即在那处迅速生起,如此而说。显示巴利原文
771. Apāyuppādanakusalatā apāyakosallaṃ siyāti maññamāno pucchati ‘‘apāyakosallaṃ kathaṃ paññā nāma jātā’’ti. Taṃ pana parassa adhippāyaṃ nivattento ‘‘paññavāyeva hī’’tiādimāha. Tatrupāyāti tatra tatra upāyabhūtā. Ṭhāne uppatti etassāti ṭhānuppattiyaṃ. Kiṃ taṃ? Kāraṇajānanaṃ, bhayādīnaṃ uppattikkhaṇe tasmiṃyeva ṭhāne lahuuppajjanakanti vuttaṃ hoti.
(四)四法解说之注释显示巴利原文
(4.) Catukkaniddesavaṇṇanā
793 「不恐惧」:即不希求“愿我尚有稻米等物”,也不因缺少它们而惊恐。显示巴利原文
793.Naparitassatīti ‘‘api nāma me taṇḍulādīni siyu’’nti na pattheti, tadabhāvena vā na uttasati.
796 「不依他」:即不须由他人而令知。
「于法之智」:以圣谛为对象的智慧。因为在圣谛中,“法”一词即指其无颠倒的自性。或者,最胜的有为是圣道,其果为法;于此中的慧,即与彼俱行的“于法之智”。并非另有他智的生起作为引导,而是智的转起之差别;依此意趣而说为“观察智的作用”。此处,“以此法”是指以道智。然而两种道果智,既是观察的根,亦是引导的因,故以两种“此法”而言,并无不合理。同样地,由于了知四谛之法,以及名为道果的法已证得谛的证悟,故成为引导;因此,“以此法”——即作为智的所缘,或与智相应而了知——此义亦无有不合。显示巴利原文
796.Aparappaccayeti parena napattiyāyitabbe. Dhamme ñāṇanti saccavisayaṃ ñāṇaṃ. Ariyasaccesu hi dhamma-saddo tesaṃ aviparītasabhāvattāti. Saṅkhatapavaro vā ariyamaggo tassa ca phalaṃ dhammo, tattha paññā taṃsahagatā dhamme ñāṇaṃ. Na aññañāṇuppādanaṃ nayanayanaṃ, ñāṇasseva pana pavattivisesoti adhippāyenāha ‘‘paccavekkhaṇañāṇassa kicca’’nti. Ettha ca iminā dhammenāti maggañāṇenāti vuttaṃ, duvidhampi pana maggaphalañāṇaṃ paccavekkhaṇāya ca mūlaṃ, kāraṇañca nayanayanassāti duvidhenapi tena dhammenāti na na yujjati, tathā catusaccadhammassa ñātattā, maggaphalasaṅkhātassa ca dhammassa saccapaṭivedhasampayogaṃ gatattā nayanaṃ hotīti tena iminā dhammena ñāṇavisayabhāvena, ñāṇasampayogena vā ñātenāti ca attho na na yujjati.
虽然依一切方式了知过去、未来、现在的一切苦,然而对于现在、包含于自相续中的苦,有特别的执著,故说“非彼即此”。由所见推知未见,此为引导智;由于使未见成为已见之因,故为因智;或者,“因”一词有相应之义,故于法之智是相应智。显示巴利原文
Yadipi sabbena sabbaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ dukkhaṃ abhijānanti, tathāpi paccuppanne sasantatipariyāpanne savisese abhiniveso hotīti āha ‘‘na taññeva ima’’nti. Diṭṭhena adiṭṭhena nayato nayanañāṇaṃ, adiṭṭhassa diṭṭhatāya kāraṇabhūtattā kāraṇañāṇaṃ, anurūpatthavācako vā kāraṇa-saddoti dhamme ñāṇassa anurūpañāṇanti attho.
“于世俗之智”:如同于法之智等,由于没有殊胜的证悟作用,仅凭能照了对象的了知这一共相而称为智,故其义为包含于世俗中。或者说,依世俗而生起的,是于世俗之智;其余诸智与彼三种智不相似,因其不相似的共相而归属于世俗智,故名世俗智。显示巴利原文
Sammutimhi ñāṇanti dhamme ñāṇādīnaṃ viya sātisayassa paṭivedhakiccassa abhāvā visayobhāsanamattajānanasāmaññena ñāṇanti sammatesu antogadhanti attho. Sammutivasena vā pavattaṃ sammutimhi ñāṇaṃ, avasesaṃ pana itarañāṇattayavisabhāgaṃ ñāṇaṃ tabbisabhāgasāmaññena sammutiñāṇamhi paviṭṭhattā sammutiñāṇaṃ nāma hotīti.
797 “及以烦恼为根者”:指以盖障为根,及以欲有法为根。显示巴利原文
797.Kilesamūlake cāti nīvaraṇamūlake ca kāmabhavadhamme.
798 “彼有”:此处“彼”指被称为“于诸欲中离贪者”,即证得初禅者,这是其义。“彼即”:由此显示,在“于诸欲中离贪”的修习阶段,执取初禅的禅那者已经转起;为了显示他此后的阶段,而说“于诸欲中离贪者”。第四道慧因到达第六神通的状态而证悟彼,其余诸慧则因是彼的亲依止。或者,由于随顺漏尽,或在果漏尽时,随顺于彼生起,故应知四道中的慧皆证悟第六神通。显示巴利原文
798.Sā hissāti ettha assāti yo ‘‘kāmesu vītarāgo hotī’’ti evaṃ vutto, assa paṭhamajjhānasamaṅgissāti attho. Svevāti etena kāmesu vītarāgabhāvanāvatthasseva paṭhamajjhānasamaṅgissa gahaṇe pavatte tassa tato paraṃ avatthaṃ dassetuṃ ‘‘kāmesu vītarāgo samāno’’ti vuttaṃ. Catutthamaggapaññā chaṭṭhābhiññābhāvappattiyā taṃ paṭivijjhati nāma, itarā tadupanissayattā. Yathānurūpaṃ vā āsavakkhayabhāvato, phale vā āsavakkhaye sati yathānurūpaṃ taṃnibbattanato catūsupi maggesu paññā chaṭṭhaṃ abhiññaṃ paṭivijjhatīti daṭṭhabbā.
799 七九九、“与欲俱行”:以事欲为所缘。“催促”:令其朝向欲、倾向于欲,这是它的意思。“随顺其法”:即是“随顺其法者”。“其”字并无先前未曾指明的意义,故依义说为“随顺其自性”。称爱着,或与爱着俱起的心为“邪念”。“啊,愿我无寻生起”:以无寻为所缘、与无寻俱行。显示巴利原文
799.Kāmasahagatāti vatthukāmārammaṇā. Codentīti kāmābhimukhaṃ tanninnaṃ karontīti attho. Tadanudhammatāti tadanudhammā icceva vuttaṃ hoti. Tā-saddassa apubbatthābhāvatoti adhippāyenāha ‘‘tadanurūpasabhāvā’’ti. Nikantiṃ, nikantisahagatacittuppādaṃ vā ‘‘micchāsatī’’ti vadati. ‘‘Aho vata me avitakkaṃ uppajjeyyā’’ti avitakkārammaṇā avitakkasahagatā.
801 八〇一、以证得的方式现前了知,即“随念”;或以殊胜的智慧了知;并使那并非所缘之处所显露,这是它的意思。显示巴利原文
801. Adhigamabhāvena abhimukhaṃ jānantassa abhijānantassa, abhivisiṭṭhena vā ñāṇena jānantassa, anārammaṇabhūtañca taṃ ṭhānaṃ pākaṭaṃ karontassāti attho.
802 八〇二、缺乏五种自在的禅那,称为不纯熟。其中,“四种行道、四种所缘”——这是以智慧举出行道与所缘,唯是智慧被列出,故唯是这智慧被分别解说。显示巴利原文
802. Vasitāpañcakarahitaṃ jhānaṃ appaguṇaṃ. Ettha catasso paṭipadā cattāri ārammaṇānīti paññāya paṭipadārammaṇuddesena paññā eva uddiṭṭhāti sā eva vibhattāti.
(五)五法解说之注释显示巴利原文
(5.) Pañcakaniddesavaṇṇanā
804 804.「五支正定」:在此,以定支的方式说明了智慧。而「喜遍满」等语,正是对其分别解说。应依「他以离生之喜乐灌注、浸渍此身」等(《长部》1.226;《中部》1.427)所示的方式,来了知喜与乐的遍满。因为喜遍满与乐遍满立足于所缘,进而生起第四禅,故说它们如同足。显示巴利原文
804.Pañcaṅgiko sammāsamādhīti samādhiaṅgabhāvena paññā uddiṭṭhāti. Pītipharaṇatādivacanena hi tameva vibhajati, ‘‘so imameva kāyaṃ vivekajena pītisukhena abhisandetī’’tiādinā (dī. ni. 1.226; ma. ni. 1.427) nayena pītiyā sukhassa ca pharaṇaṃ veditabbaṃ. Pītipharaṇatāsukhapharaṇatāhi ārammaṇe ṭhatvā catutthajjhānassa uppādanato ‘‘pādā viyā’’ti tā vuttā.
于第二种五法中,「五智」:应理解为以定为首,即列举并解说了五种智。世间定的敌对法——如诸盖、初禅爱着等——应予镇伏;其他烦恼应予遮止。然而,此阿罗汉定由于一切烦恼已息灭,故无有应镇伏与应遮止者;并且,在道心之后入定的刹那,因无功用而证得、已安立,或因不退转而安立,故不属于有行镇伏、遮止之类。「念达极盛」者:以此表示,即使念不现起,也因多修念而实为具念者。「依所限定之时」者:以此,依所限定的念而为具念者。显示巴利原文
Dutiyapañcake ca ‘‘pañcañāṇiko’’ti samādhimukhena pañcañāṇāneva uddiṭṭhāni niddiṭṭhāni cāti daṭṭhabbāni. Lokiyasamādhissa paccanīkāni nīvaraṇapaṭhamajjhānanikantiādīni niggahetabbāni. Aññe kilesā vāretabbā, imassa pana arahattasamādhissa paṭippassaddhasabbakilesattā na niggahetabbaṃ vāretabbañca atthīti maggānantaraṃ samāpattikkhaṇe ca appayogeneva adhigatattā ca ṭhapitattā ca, aparihānivasena ṭhapitattā vā na sasaṅkhāraniggayhavāritagato. Sativepullappattattāti etena appavattamānāyapi satiyā satibahulatāya sato eva nāmāti dasseti. Yathāparicchinnakālavasenāti etena paricchindanasatiyā satoti.
(六)六法解说注释显示巴利原文
(6.) Chakkaniddesavaṇṇanā
805 八〇五、为显示清净之相而说「远…乃至…可乐」。所谓「耳界清净」,是指心与心所诸法;于此,智即是耳界清净之智。「他心智」:应知乃依此义而举为「于他心之智」。因为死生智包含天眼智的部分,故说「以色界为所缘」。应知:以已达究竟、称为死生智的天眼智,而说为一切天眼智。显示巴利原文
805. Visuddhibhāvaṃ dassento ‘‘dūra…pe… rammaṇāyā’’ti āha. Sotadhātuvisuddhīti ca cittacetasikā dhammā vuttāti tattha ñāṇaṃ sotadhātuvisuddhiyā ñāṇaṃ. ‘‘Cetopariyañāṇa’’nti idameva atthavasena ‘‘paracitte ñāṇa’’nti uddhaṭanti daṭṭhabbaṃ. Cutūpapātañāṇassa dibbacakkhuñāṇekadesattā ‘‘vaṇṇadhātuārammaṇā’’ti vuttaṃ. Muddhappattena cutūpapātañāṇasaṅkhātena dibbacakkhuñāṇena sabbaṃ dibbacakkhuñāṇanti vuttanti daṭṭhabbaṃ.
(七)七法解说注释显示巴利原文
(7.) Sattakaniddesavaṇṇanā
806 八零六、「彼即智」:意指将六种观察智连同观智的所缘一并取来说。「以法住智」:即用总摄六种智而说的智。所谓「灭法」等,是为了显示依这种方式转起的智;由于这是对智的观照之显示,故仅是观的反观之显示,并非支分,此为意图所在。然而,在圣典中,处处以智这一语词来宣说诸支,故以「iti」字阐明而说的「灭法智」——观智为第七智,此义可见。因为,那法住智虽然是智,但在此智的执取中,并无意显示其智性;而且,若执取了彼智,「灭法……灭法」等关联便不能成立。显示巴利原文
806.Tadeva ñāṇanti chabbidhampi paccavekkhaṇañāṇaṃ vipassanārammaṇabhāvena saha gahetvā vuttanti adhippāyo. Dhammaṭṭhitiñāṇenāti chapi ñāṇāni saṅkhipitvā vuttena ñāṇena. Khayadhammantiādinā hi pakārena pavattañāṇassa dassanaṃ, ñāṇavipassanādassanato vipassanāpaṭivipassanādassanamattamevāti na taṃ aṅganti adhippāyo. Pāḷiyaṃ pana sabbattha ñāṇavacanena aṅgānaṃ vuttattā nirodhadhammanti ñāṇanti iti-saddena pakāsetvā vuttaṃ vipassanāñāṇaṃ sattamaṃ ñāṇanti ayamattho dissati. Na hi yampi taṃ dhammaṭṭhitiñāṇaṃ, tampi ñāṇanti sambandho hoti taṃñāṇaggahaṇe etasmiṃ ñāṇabhāvadassanassa anadhippetattā, ‘‘khayadhammaṃ…pe… nirodhadhamma’’nti etesaṃ sambandhābhāvappasaṅgato cāti.
(八)八法解说注释显示巴利原文
(8.) Aṭṭhakaniddesavaṇṇanā
808 八零八、「以应住之义」:即断除敌对法、或断除苦之后,令其持续转起之义。显示巴利原文
808.Vihāritabbaṭṭhenāti paccanīkadhamme, dukkhaṃ vā vicchinditvā pavattetabbaṭṭhena.
(十)十法解说显示巴利原文
(10.) Dasakaniddeso
第一力解说注释显示巴利原文
Paṭhamabalaniddesavaṇṇanā
809 八〇九、“不存在之处”即“非处”,或者说“无有处”也就是“非处”。这一道理同样适用于“无机会”。所谓“无此处存在”一语,只是用来引证其义。于苦中执为乐:此处意指以乐想而趋近之处属见颠倒;为显示此义,故说“一向……以我见力”,说为胜见。随顺分裂而宣说,名为“随宣”;或依随顺分裂的言辞而令了知。显示巴利原文
809. Avijjamānaṃ ṭhānaṃ aṭṭhānaṃ, natthi ṭhānanti vā aṭṭhānaṃ. Esa ‘‘anavakāso’’ti etthāpi nayo. Tadatthanigamanamattameva hi ‘‘netaṃ ṭhānaṃ vijjatī’’ti vacananti. Asukhe sukhanti diṭṭhivipallāsova idha sukhato upagamanassa ṭhānanti adhippetanti dassento ‘‘ekanta…pe… attadiṭṭhivasenā’’ti padhānadiṭṭhimāha. Bhedānurūpassa sāvanaṃ anussāvanaṃ, bhedānurūpena vā vacanena viññāpanaṃ.
当性别转变、轮回流转时,那由同一业所生的有分相续与命根相续,依旧是同一个,而非其他,因此说“即使性别转变”。这一提问,是出于求知欲而引发的论说。显示巴利原文
Liṅge parivatte ca so eva ekakammanibbattito bhavaṅgappabandho jīvitindriyappabandho ca, nāññoti āha ‘‘api parivattaliṅga’’nti. Ayaṃ pañhoti ñāpanicchānibbattā kathā.
战斗四法应以怨敌的方式来连结。于一切处,应作此观:前思心为无量,而杀心则以其所缘及命根,于无间业或无间业性的层面,被视为其量。唯凡夫得彼。何以故?杀心虽取现前所缘,却以断除命根相续的方式取所缘而起作用;施思则不然。施思唯以应施物为所缘而只是施与,且此施与是令成为他人所有。因此,凡是彼物被令成为其所有,唯有此人获得施与。显示巴利原文
Saṅgāmacatukkaṃ sapattavasena yojetabbaṃ. Sabbattha ca purimaṃ abhisandhicittaṃ appamāṇaṃ, vadhakacittaṃ pana tadārammaṇañca jīvitindriyaṃ ānantariyānānantariyabhāve pamāṇanti daṭṭhabbaṃ. Puthujjanasseva taṃ dinnaṃ hoti. Kasmā? Yathā vadhakacittaṃ paccuppannārammaṇampi jīvitindriyappabandhavicchedanavasena ārammaṇaṃ katvā pavattati, na evaṃ cāgacetanā. Sā hi cajitabbaṃ ārammaṇaṃ katvā cajanamattameva hoti, aññasakakaraṇañca tassa cajanaṃ, tasmā yassa taṃ sakaṃ kataṃ, tasseva dinnaṃ hotīti.
“Saṇṭha…pe… kappavināseyeva muccatī”此句与劫论注疏不相符。因为在该注疏中言:“‘恶道者’此经,是将一劫分为八十份,说仅停留其中一份的时间,这是依寿劫而说。”而若将“劫灭尽”理解为“寿劫灭尽”,则并无矛盾。此处“停留”一词,如同说“明日即将灭尽”,是基于不真实的假设而说。仅一日受煎熬,此后因劫已不存,寿劫亦不存在,故无有矛盾。应如此理解其义理之连结。显示巴利原文
Saṇṭha…pe… kappavināseyeva muccatīti idaṃ kappaṭṭhakathāya na sameti. Tattha hi aṭṭhakathāyaṃ (kathā. aṭṭha. 654-657) vuttaṃ ‘‘āpāyikoti idaṃ suttaṃ yaṃ so ekaṃ kappaṃ asītibhāge katvā tato ekabhāgamattaṃ kālaṃ tiṭṭheyya, taṃ āyukappaṃ sandhāya vutta’’nti. Kappavināseyevāti pana āyukappavināseyevāti atthe sati natthi virodho. Ettha ca saṇṭhahanteti idaṃ sve vinassissatīti viya abhūtaparikappavasena vuttaṃ. Ekadivasameva paccati tato paraṃ kappābhāvena āyukappassapi abhāvatoti avirodhato atthayojanā daṭṭhabbā.
“本性者”指未被举罪者。“同住者”指非波罗夷者。显示巴利原文
Pakatattoti anukkhitto. Samānasaṃvāsakoti apārājiko.
所谓“那么,是什么”,其义为:那位被称为“决定者”的,是由什么来决定的呢?然而,为了遮破所问的决定者——是否如邪性决定法、正性决定法那样本性存在,以及所问的决定因,进而开示“决定者”和“极七返有等”究竟依何意趣而被称说,论师说:“因为正自觉者……”等。正如对待已出生的儿子,对于以圣生而出生的圣者来说,“决定者”、“极七返有”等仅仅是假名,也就是说,决定与不决定的区分只是名字而已。如果有一个因是决定者,而须陀洹也是决定者,那么这个因在入流道上对三道起亲依止的作用,而在此之前不起作用;如此一来,入流道便没有亲依止了。因为,如果入流道也有一个因作为亲依止,而那个因又是决定者,那么在入流道生起之前,他就已经是决定者了,可这并不被认可。因此,那个入流道就由于那个因而成了无因。为了表明此义,他说:“这样,它就成了无因无缘而生起了。”显示巴利原文
Kiṃpana tanti yo so ‘‘niyato’’ti vutto, taṃ kiṃ niyametīti attho. Tasseva pana yathāpucchitassa niyatassa micchattasammattaniyatadhammānaṃ viya sabhāvato vijjamānataṃ yathāpucchitañca niyāmakahetuṃ paṭisedhetvā yena ‘‘niyato’’ti ‘‘sattakkhattuparamādiko’’ti ca vuccati, taṃ yathādhippetakāraṇaṃ dassetuṃ ‘‘sammāsambuddhena hī’’tiādimāha. Jātassa kumārassa viya ariyāya jātiyā jātassa nāmamattametaṃ niyatasattakkhattuparamādikaṃ, niyatāniyatabhedaṃ nāmanti attho. Yadi pubbahetu niyāmako, sotāpanno ca niyatoti sotāpattimaggato uddhaṃ tiṇṇaṃ maggānaṃ upanissayabhāvato pubbahetukiccaṃ, tato pubbe pana pubbahetukiccaṃ natthīti sotāpattimaggassa upanissayābhāvo āpajjati. Yadi hi tassapi pubbahetu upanissayo siyā, so ca niyāmakoti sotāpattimagguppattito pubbe eva niyato siyā, tañca aniṭṭhaṃ, tasmāssa pubbahetunā ahetukatā āpannāti imamatthaṃ sandhāyāha ‘‘iccassa ahetu appaccayā nibbattiṃ pāpuṇātī’’ti.
“已得道”指入流道。正是由于此道,在极七返有等决定存在的情况下,成为第七有以上流转之苦根本的烦恼,已被此道断尽,因此上三道便成了无所作,这是其含义。意思是:如果上三道决定极七返有等,而除此之外别无其他须陀洹,那么入流道就成了无所作、无用了。或者,断除身见等是见道的作用,由于断除了它们,就应有极七返有等性。而此性仅由上诸道达成,因此,从第七有以上的流转中出离,需要依靠它(上诸道);而断除身见等,也需要依靠它。所以说:“应被第一道令未生起的烦恼断除。”并没有其他任何决定者,意思是:除了作为命名根据的毗婆舍那之外,并没有其他任何名为决定者的东西。而说“毗婆舍那即是决定者”,也是就其为命名根据而言的。因此他说:“如此,这仅仅是正自觉者所安立的名称而已。”显示巴利原文
Paṭiladdhamaggo sotāpattimaggo, teneva sattakkhattuparamādiniyame sati sattamabhavādito uddhaṃ pavattanakassa dukkhassa mūlabhūtā kilesā teneva khīṇāti upari tayo maggā akiccakā hontīti attho. Yadi upari tayo maggā sattakkhattuparamādikaṃ niyamenti, tato ca añño sotāpanno natthīti sotāpattimaggassa akiccakatā nippayojanatā āpajjatīti attho. Atha sakkāyadiṭṭhādippahānaṃ dassanakiccaṃ, tesaṃ pahānena sattakkhattuparamāditāya bhavitabbaṃ. Sā cuparimaggehi eva hotīti sattamabhavādito uddhaṃ pavattito tena vinā vuṭṭhāne sakkāyadiṭṭhādippahānena ca tena vinā bhavitabbanti āha ‘‘paṭhamamaggena ca anuppajjitvāva kilesā khepetabbā hontī’’ti. Na añño koci niyametīti nāmakaraṇanimittato vipassanāto añño koci niyāmako nāma natthīti attho. Vipassanāva niyametīti ca nāmakaraṇanimittataṃyeva sandhāya vuttaṃ. Tenevāha ‘‘iti sammāsambuddhena gahitanāmamattameva ta’’nti.
而关于“不生”,其含义是:世尊站在此世界界而说“我没有老师,与我相等者不存在”等语(《中部》1.285; 2.341; 《大品》11; 《论事》405),并说:“舍利弗贤友,难道现在有其他沙门或婆罗门与世尊一样同证正觉吗?若被如此问,尊者,我会说‘不’”(《长部》3.161)。之后,为了说明其理由,法将(舍利弗)出示了“无有此事,无有此处,即在一个世界界中,有两位阿罗汉、正自觉者”(《中部》3.129)这部经。由此表明,除了作为佛土的此世界界之外,在其他地方,他们是不生的,这是其意趣。显示巴利原文
Na uppajjantīti pana atthīti ‘‘na me ācariyo atthi, sadiso me na vijjatī’’tiādiṃ (ma. ni. 1.285; 2.341; mahāva. 11; kathā. 405) imissā lokadhātuyā ṭhatvā vadantena bhagavatā ‘‘kiṃ panāvuso sāriputta, atthetarahi aññe samaṇā vā brāhmaṇā vā bhagavatā samasamā sambodhiyanti evaṃ puṭṭhāhaṃ, bhante, noti vadeyya’’nti (dī. ni. 3.161) vatvā tassa kāraṇaṃ dassetuṃ ‘‘aṭṭhānametaṃ anavakāso, yaṃ ekissā lokadhātuyā dve arahanto sammāsambuddhā’’ti (ma. ni. 3.129) imaṃ suttaṃ dassentena dhammasenāpatinā ca buddhakkhettabhūtaṃ imaṃ lokadhātuṃ ṭhapetvā aññattha anuppatti vuttā hotīti adhippāyo.
“诸比丘……”等所说之学处为根本纲目。当此纲目隐没时,教法仍能住持于名为“因缘诵出”的巴帝摩卡,以及出家与具足戒的羯磨之中,这便是其含义。或者说,出家与具足戒含摄于巴帝摩卡中,若此二者不存,则巴帝摩卡亦无,因此说教法住持于巴帝摩卡及此二者中。“退没”之意,即是将最后之证悟与戒两种破坏合在一起,从此以后,便名为灭坏。显示巴利原文
‘‘Yo pana bhikkhū’’tiādinā vuttāni sikkhāpadāni mātikā, tāya antarahitāya nidānuddesasaṅkhāte pātimokkhe pabbajjūpasampadākammesu ca sāsanaṃ tiṭṭhatīti attho. Pātimokkhe vā antogadhā pabbajjā upasampadā ca tadubhayābhāve pātimokkhābhāvato, tasmā pātimokkhe, tāsu ca sāsanaṃ tiṭṭhatīti vuttaṃ. Osakkitaṃ nāmāti pacchimapaṭivedhasīlabhedadvayaṃ ekato katvā tato paraṃ vinaṭṭhaṃ nāma hotīti attho.
“Tā”指光芒。“Kāruññaṃ”指悲叹之哀悯。显示巴利原文
Tāti rasmiyo. Kāruññanti paridevanakāruññaṃ.
“因不稀有”之意为:若两者同时生起,便有缺乏稀有性之过失,此是其含义。“因是争论之状态”之意为:为了避免争论,故两者不生。显示巴利原文
Anacchariyattāti dvīsu uppajjamānesu acchariyattābhāvadosatoti attho. Vivādabhāvatoti vivādābhāvatthaṃ dve na uppajjantīti attho.
“持一佛”的意思是持受一佛。以此表明:这些佛功德具有如此的自性,以至于此世界界无法承载第二佛的功德。因为由缘差别所成就的诸法,其自性的殊胜差别是不可承载的。“平等向上燃烧”即“俱生焰”,意思是于水面上平等地行进。“两者”即两个,或指两个身体的重量。“覆盖”指正在闪耀。“一食即饱”的意思是:仅吞下一口食团就会死。显示巴利原文
Ekaṃ buddhaṃ dhāretīti ekabuddhadhāraṇī. Etena evaṃsabhāvā ete buddhaguṇā, yena dutiyabuddhaguṇe dhāretuṃ asamatthā ayaṃ lokadhātūti dasseti. Paccayavisesanipphannānañhi dhammānaṃ sabhāvaviseso na sakkā dhāretunti. Samaṃ uddhaṃ pajjatīti samupādikā, udakassopari samaṃ gāminīti attho. Dvinnampīti dvepi, dvinnampi vā sarīrabhāraṃ. Chādentanti rocayamānaṃ. Sakiṃ bhuttovāti ekampi ālopaṃ ajjhoharitvāva mareyyāti attho.
“因法之极重”的意思是:名为“法”者,大地尚且能住持,难道法反而会因此而动摇吗?这是其意趣。接着,长老为了说明“世间所谓的‘宝’,能维持家业,且为世人所喜爱,但由于其自身沉重的本性,被视为导致车轴断裂的极重之因。同样地,法以利益、安乐等殊胜维持具法者,且为智者所喜爱,但由于其甚深、不可量的沉重本性,成为极重者,是大地震动的因”,而说:“大王,在此有两辆车……”等。“一辆”指从一辆车,或指一辆车的宝,因此是从车上取下的意思。“装入”指被放入、被带来、被说。显示巴利原文
Atidhammabhārenāti dhammena nāma pathavī tiṭṭheyya, sā kiṃ teneva calatīti adhippāyo. Puna thero ‘‘ratanaṃ nāma loke kuṭumbaṃ sandhārentaṃ abhimatañca lokena attano garusabhāvatāya sakaṭabhaṅgassa kāraṇaṃ atibhārabhūtaṃ diṭṭhaṃ. Evaṃ dhammo ca hitasukhavisesehi taṃsamaṅginaṃ dhārento abhimato ca viññūhi gambhīrāppameyyabhāvena garusabhāvattā atibhārabhūto pathavīcalanassa kāraṇaṃ hotī’’ti dassento ‘‘idha, mahārāja, dve sakaṭā’’tiādimāha. Ekassāti ekasmā, ekassa vā sakaṭassa ratanaṃ, tasmā sakaṭato gahetvāti attho. Osāritanti pavesitaṃ āhaṭaṃ vuttanti attho.
“本性自然”的意思是非造作的自然。由于因的伟大——即由伟大的波罗蜜等因而产生了佛陀的功德,这是所说的意思。地等是伟大的,在各自的领域中独一无二;同样,正自觉者也是伟大的,在自己的领域中独一无二。那么,他的领域是什么呢?即一切应知的范围。如此,世尊如同虚空一般具有无限的领域,独一无二。这样说的人显示了,即使在诸世界中间也不存在第二位。显示巴利原文
Sabhāvapakatikāti akittimapakatikāti attho. Kāraṇamahantattāti mahantehi pāramitākāraṇehi buddhaguṇānaṃ nibbattitoti vuttaṃ hoti. Pathavīādayo mahantā attano attano visaye ekekāva, evaṃ sammāsambuddhopi mahanto attano visaye eko eva. Ko ca tassa visayo? Yāvatakaṃ ñeyyaṃ, evaṃ ākāso viya anantavisayo bhagavā eko eva hotīti vadanto lokadhātvantaresupi dutiyassa abhāvaṃ dasseti.
应知:前分以累积之义为累积性,以决定思之义为思性;或以相续刹那之义亦然。所谓“果报相状”,是就于第二生等中成熟的性质而言。“动”即转变。“常与狗交往者”即习惯与狗相处之人。显示巴利原文
Pubbabhāge āyūhanavasena āyūhanasamaṅgitā sanniṭṭhānacetanāvasena cetanāsamaṅgitā ca veditabbā, santatikhaṇavasena vā. Vipākārahanti dutiyabhavādīsu vipaccanapakatitaṃ sandhāya vadati. Calatīti parivattati. Sunakhehi vajanasīlo sunakhavājiko.
第二力解说注释显示巴利原文
Dutiyabalaniddesavaṇṇanā
810 为了表明“除了趣,别无其他可称为趣成就”,所以称“具足之趣”。大善见等转轮王时代,以及初劫等人类时代,即是时成就。显示巴利原文
810. Gatito aññā gatisampatti nāma natthīti dassento ‘‘sampannā gatī’’ti āha. Mahāsudassanādisurājakālo paṭhamakappikādisumanussakālo ca kālasampatti.
“唯纯善之依处”一语,是就以下义理而说:即使有人对安住于身善行等加行成就者加以损害,那种损害也只是由损害者自身的嫉妒等因,以颠倒执取而引生的。此加行成就本性上仅作为乐报之缘,并非苦报之缘。犹如猴子不知在捆饭团之处解开而食,却随处破坏毁弃,不知方便者对待财富也是如此。以“弃于坟场”等语所示:如同被杀后遭遗弃者不可复起,从恶趣亦不可复起。显示巴利原文
Ekantaṃ kusalasseva okāsoti idaṃ yadipi koci kāyasucaritādipayogasampattiyaṃ ṭhitaṃ bādheyya, taṃ pana bādhanaṃ bādhakasseva issādinimittena viparītaggāhena jātaṃ. Sā payogasampatti sabhāvato sukhavipākasseva paccayo, na dukkhavipākassāti imamatthaṃ sandhāya vuttaṃ. Makkaṭo bhattapuṭaṃ bandhaṭṭhāne muñcitvā bhuñjituṃ na jānāti, yattha vā tattha vā bhinditvā vināseti, evaṃ anupāyaññūpi bhoge. Susāne chaḍḍetvātiādinā ghātetvā chaḍḍitassa vuṭṭhānābhāvo viya apāyato vuṭṭhānābhāvoti dasseti.
“Paccarī”也是筏的名称,因此这里所造的称为“大筏”。为什么说死于水中与死于陆地是一样的呢?帝释不是说过“我将守护海”吗?确实说过,但长老们为显示生命迅速变易,故如此说:因为生命转瞬即逝,所以不会为其而去。或者,“水中”是就龙岛而言,“陆地”是就赡部洲而言。显示巴利原文
‘‘Paccarī’’tipi uḷumpassa nāmaṃ, tena ettha katā ‘‘mahāpaccarī’’ti vuccati. Udake maraṇaṃ thale maraṇañca ekamevāti kasmā vuttaṃ, nanu sakkena ‘‘samuddārakkhaṃ karissāmī’’ti vuttanti? Saccaṃ vuttaṃ, jīvitassa lahuparivattitaṃ pakāsentehi therehi evaṃ vuttaṃ, lahuparivattitāya jīvitahetu na gamissāmāti adhippāyo. Atha vā udaketi nāgadīpaṃ sandhāya vuttaṃ, thaleti jambudīpaṃ.
长老不给,是心想:“我怎么知道是他?或许有人告诉了他什么。”因此他才说“我也不知道”。对于另一个比丘,“拿了钵……放在长老手中”等文句应如此连结。“非处”指无因、不适当或毁灭之处。意思是:你应当保护自己,而我们年事已高,保护了又能做什么呢?况且因为年老,已无法保护了。又或者,长老已证阿那含,自知当如何自我警策,故以此教导。显示巴利原文
Thero na detīti kathamahaṃ etena ñāto, kenaci kiñci ācikkhitaṃ siyāti saññāya na adāsi. Teneva ‘‘mayampi na jānāmā’’ti vuttaṃ. Aparassāti aparassa bhikkhuno pattaṃ ādāya…pe… therassa hatthe ṭhapesīti yojanā. Anāyataneti nikkāraṇe, ayutte vā nassanaṭṭhāne. Tuvaṃ attānaṃ rakkheyyāsi, mayaṃ pana mahallakattā kiṃ rakkhitvā karissāma, mahallakattā eva ca rakkhituṃ na sakkhissāmāti adhippāyo. Anāgāmittā vā thero attanā vattabbaṃ jānitvā ovadati.
“正勤所行之道”的意思是:由于此道由正勤所成就,正勤即是了知此道的原因。显示巴利原文
Sammāpayogassa gatamaggoti sammāpayogena nipphāditattā tassa sañjānanakāraṇanti attho.
意思是:将真实的事情当作不真实的譬喻来讲。人们,即那些被委任管理库藏等事务的人,因其数量巨大而无法接受。显示巴利原文
Bhūtamatthaṃ katvā abhūtopamaṃ kathayissatīti adhippāyo. Manussāti bhaṇḍāgārikādiniyuttā manussā mahantattā sampaṭicchituṃ nāsakkhiṃsu.
第三力解说之阐释显示巴利原文
Tatiyabalaniddesavaṇṇanā
811 “已去”即已往。“死后”即再次,或死亡之后的意思。“增盛”,据说是由于寻思繁多而增盛,或由于勇猛等而增盛。“游戏”即嬉戏。显示巴利原文
811.Añcitāti gatā. Peccāti puna, maritvāti vā attho. Ussannattāti vitakkabahulatāya ussannattāti vadanti, sūratādīhi vā ussannattā. Dibbantīti kīḷanti.
等活、黑绳、众合、号叫、大号叫、炎热、大炎热、无间,这是八大地狱。每一地狱有四门,每一门各有四个粪地狱等,如此他们描述为十六个近边地狱。显示巴利原文
Sañjīvakāḷasuttasaṅghātaroruvamahāroruvatāpanamahātāpanaavīciyo aṭṭha mahānirayā. Ekekassa cattāri dvārāni, ekekasmiṃ dvāre cattāro cattāro gūthanirayādayoti evaṃ soḷasa ussadaniraye vaṇṇayanti.
犹如帝释、夜摩等是上首天王,而生主、伐楼那、伊舍那等则居于次要地位,充当侍从。显示巴利原文
Sakkasuyāmādayo viya jeṭṭhakadevarājā. Pajāpativaruṇaīsānādayo viya dutiyādiṭṭhānantarakārako paricārako hutvā.
第四力解说之阐释显示巴利原文
Catutthabalaniddesavaṇṇanā
812 “劫”即分为两类的顶点。在此,应知依种子等界的种种差别,而有蕴等界的种种差别。显示巴利原文
812.Kappoti dvedhābhūtaggo. Ettha ca bījādidhātunānattavasena khandhādidhātunānattaṃ veditabbaṃ.
第五力解说之阐释显示巴利原文
Pañcamabalaniddesavaṇṇanā
813 “意乐界”即意乐的自性。正如粪等物的界自性,它们只与粪等相合;同样,众生的意乐自性也是如此,即恶戒者只与恶戒者等相合,这是已宣说的。比丘们也互相告知:“朋友们,这些人说‘请按相应之法受用’,其实是希望我们了知自身相应的与不相应的,区分低劣等种种意乐后,引导我们从事与界相应的业,并见到其威力。”如此,正是通过相应的方式拣择了意乐界,并以相应的方式而确立,这就是以相应方式在意乐界上确立的意旨。显示巴利原文
813.Ajjhāsayadhātūti ajjhāsayasabhāvo. Yathā gūthādīnaṃ dhātusabhāvo eso, yaṃ gūthādīheva saṃsandati, evaṃ puggalānaṃ ajjhāsayassevesa sabhāvo, yaṃ dussīlādayo dussīlādikeheva saṃsandantīti vuttaṃ hoti. Bhikkhūpi āhaṃsūti aññamaññaṃ āhaṃsu. Āvuso ime manussā ‘‘yathāsabhāgena paribhuñjathā’’ti vadantā amhe sabhāgāsabhāge viditvā hīnajjhāsayapaṇītajjhāsayataṃ paricchinditvā dhātusaṃyuttakamme upanenti tassa payogaṃ daṭṭhukāmāti attho, evaṃ sabhāgavaseneva ajjhāsayadhātuparicchindanato ajjhāsayadhātusabhāgavasena niyametīti adhippāyo.
第六力之解说的注释。显示巴利原文
Chaṭṭhabalaniddesavaṇṇanā
“行”在此指恶行与善行。“少尘”释义为“这些众生尘垢少”,也可解作“这些众生眼中有少尘”的词义。应知,此中通过意乐知等,显示了知晓那些诸根有优劣的众生具有善恶意乐等。如是,根之优劣、意乐、随眠的智各各不共,而根之优劣智与胜解智各各为力,即得成立。显示巴利原文
Caritanti idha duccaritaṃ sucaritanti vuttaṃ. Apparajaṃ akkhaṃ etesanti apparajakkhāti attho vibhāvito, apparajaṃ akkhimhi etesanti apparajakkhātipi saddattho sambhavati. Ettha ca āsayajānanādinā yehi indriyehi paroparehi sattā kalyāṇapāpāsayādikā honti, tesaṃ jānanaṃ vibhāvetīti veditabbaṃ. Evañca katvā indriyaparopariyattaāsayānusayañāṇānaṃ visuṃ asādhāraṇatā, indriyaparopariyattanānādhimuttikatāñāṇānaṃ visuṃ balatā ca siddhā hoti.
815 “Yadariyā”即那些圣者。“Āvasiṃsū”意为依止而住。那么谁是那些圣者呢?即经中所说:“诸比丘,此处有比丘已断五支,具足六支,有一护,有四依止,舍离了各别谛,彻底平息了寻求,思惟无浊,身行轻安,心善解脱,慧善解脱。”(长部3.348;增支部10.19)在这些圣者中,断五支、舍各别谛、平息寻求、彻底平息诸寻,这几项在经中所说的“他如理抉择后,受用一种依止,忍受一种,回避一种,驱除一种”(中部2.168)这些依止中,驱除一项即是道的作用,其余几项也依道而成就。因此说:“因为此经……阐明……”。显示巴利原文
815.Yadariyāti ye ariyā. Āvasiṃsūti nissāya vasiṃsu. Ke pana te? ‘‘Idha, bhikkhave, bhikkhu pañcaṅgavippahīno hoti chaḷaṅgasamannāgato ekārakkho caturāpasseno panuṇṇapaccekasacco samavayasaṭṭhesano anāvilasaṅkappo passaddhakāyasaṅkhāro suvimuttacitto suvimuttapañño’’ti (dī. ni. 3.348; a. ni. 10.19) evaṃ vuttā. Etesu pañcaṅgavippahīnapaccekasaccapanodanaesanāsamavayasajjanāni ‘‘saṅkhāyekaṃ paṭisevati adhivāseti parivajjeti vinodetī’’ti (ma. ni. 2.168) vuttesu apassenesu vinodanañca maggakiccāneva, itare ca maggeneva samijjhanti. Tenāha ‘‘etañhi suttaṃ…pe… dīpetī’’ti.
816 在“所缘相续的随眠”中,对于可意所缘,以所缘随眠而随眠。“已惯行、已常行”以此显示由于周遍缠缚而安住的状态,即随眠的状态。因为“有”也是欲事,或与贪同性质,故说“有贪随眠……被包含”。显示巴利原文
816. Ārammaṇasantānānusayanesu iṭṭhārammaṇe ārammaṇānusayanena anuseti. Āciṇṇasamāciṇṇāti etena samantato veṭhetvā viya ṭhitabhāvena anusayitataṃ dasseti. Bhavassapi vatthukāmattā, rāgavasena vā samānattā ‘‘bhavarāgānusayo…pe… saṅgahito’’ti āha.
818 “胜解殊胜者利根,其余胜解者钝根”——为了显示根的差别,故取“胜解”之义,因此说:“为显利根、钝根之别。”显示巴利原文
818. ‘‘Paṇītādhimuttikā tikkhindriyā, itare mudindriyā’’ti evaṃ indriyavisesadassanatthameva adhimuttiggahaṇanti āha ‘‘tikkhindriyamudindriyabhāvadassanattha’’nti.
819 “依断次第”:此处,应断之法的断除次第,当知即是“断的次第”。或者,应当被断除的法,正是为了以那种断除来断除它,故先称为所断;此后则是不应断除的法——这也是一种“断的次第”。显示巴利原文
819.Pahānakkamavasenāti ettha pahātabbapajahanakkamo pahānakkamoti daṭṭhabbo, yassa pahānena bhavitabbaṃ, taṃ teneva pahānena paṭhamaṃ vuccati, tato appahātabbanti ayaṃ vā pahānakkamo.
820 作为道的亲依止缘的诸根,名为亲依止根。显示巴利原文
820. Maggassa upanissayabhūtāni indriyāni upanissayaindriyāni.
826 由于缺少对寂灭的追求,他们便进入了无欲求的状态。当某一有分心持续转起时,在其相续中生起了出世间的(心),那个有分心即是它的基础。显示巴利原文
826. Nibbutichandarahitattā acchandikaṭṭhānaṃ paviṭṭhā. Yasmiṃ bhavaṅge pavattamāne taṃsantatiyaṃ lokuttaraṃ nibbattati, taṃ tassa pādakaṃ.
第七力之解说的注释。显示巴利原文
Sattamabalaniddesavaṇṇanā
828 “睡眠之后”:意思是,正在作意业处时,沉入睡眠,醒来后(以为自己)入了定。“心之宝箧”即由远离诸盖等而清净的心相续,或指三摩地,或指业处。“令心安住”意为令定心安住。“想与受的离去”本身就是“离去解脱”。显示巴利原文
828.Niddāyitvāti kammaṭṭhānaṃ manasi karonto niddaṃ okkamitvā paṭibuddho samāpattiṃ samāpannomhīti attho. Nīvaraṇādīhi visuddhacittasantati eva cittamañjūsā, samādhi vā, kammaṭṭhānaṃ vā. Cittaṃ ṭhapetunti samāpatticittaṃ ṭhapetuṃ. Saññāvedayitānaṃ apagamo eva apagamavimokkho.
想与作意对于欲界等、第二禅等禅那的跳入,称为“退分法、胜分法”。然而,由于诸禅那具有那样的性质,所以用“法”这个词来表述它们。熟练状态的清净,名为“熟练清净”。正是这种熟练清净,由于是从初禅等出起后证得第二禅等的条件,故被称为“出起”。“清净也是出起,从彼彼定出起也是出起”——因为这在关于出起的圣典段落中未被包含,所以从灭尽定出起被称为“圣典之外的出起”。若有人说:“从灭尽定出起至果等至,圣典中没有记载”,则应当以这段话驳斥他:“对于从灭尽定出起者,非想非非想处定以无间缘为果等至的缘。”(《发趣论》1.1.417)显示巴利原文
Saññāmanasikārānaṃ kāmādidutiyajjhānādipakkhandanāni ‘‘hānabhāgiyavisesabhāgiyadhammā’’ti dassitāni, tehi pana jhānānaṃ taṃsabhāvatā dhamma-saddena vuttā. Paguṇabhāvavodānaṃ paguṇavodānaṃ. Tadeva paṭhamajjhānādīhi vuṭṭhahitvā dutiyajjhānādiadhigamassa paccayattā ‘‘vuṭṭhānaṃ nāmā’’ti vuttaṃ. ‘‘Vodānampi vuṭṭhānaṃ, tamhā tamhā samādhimhā vuṭṭhānampi vuṭṭhāna’’nti imāya vuṭṭhānapāḷiyā asaṅgahitattā nirodhasamāpattiyā vuṭṭhānaṃ ‘‘pāḷimuttakavuṭṭhānaṃ nāmā’’ti vuttaṃ. Ye pana ‘‘nirodhato phalasamāpattiyā vuṭṭhāna’’nti pāḷi natthīti vadeyyuṃ, te ‘‘nirodhā vuṭṭhahantassa nevasaññānāsaññāyatanaṃ phalasamāpattiyā anantarapaccayena paccayo’’ti (paṭṭhā. 1.1.417) imāya pāḷiyā paṭisedhetabbā.
第十力之解说的注释。显示巴利原文
Dasamabalaniddesavaṇṇanā
831 远离贪等而心解脱的状态,即是心解脱。慧本身即是解脱,是名慧解脱。“业的不同与果报的不同”,是指业的不同及其果报的不同。将思心所以及与思相应的诸法,执取为能导致地狱等趣向或导致涅槃之道的业,由此说“业的分别”。它不能令心投入,如同第八、第九力那样;也不能像类似的神变智那般施展变化。由此遮止了认为它与十力相似的状态,以及能像禅那等智那样投入和施展变化的看法。虽然禅那等省察智是第七力,因此说它是有寻有伺的,但须知,因没有禅那等便没有省察,故这是结合禅那等智,将其包含在内而如此说。或者,为显示“一切知智如同禅那等的作用那样,不能执行一切力的事务”,故说“因为它不能成为禅那而投入,不能成为神通而施展变化”,然而不应认为任何力具有禅那或神通的性质。显示巴利原文
831. Rāgādīhi cetaso vimuttibhūto samādhi cetovimutti. Paññāva vimutti paññāvimutti. Kammantaravipākantaramevāti kammantarassa vipākantaramevāti attho. Cetanācetanāsampayuttakadhamme nirayādinibbānagāminipaṭipadābhūte kammanti gahetvā āha ‘‘kammaparicchedamevā’’ti. Appetuṃ na sakkoti aṭṭhamanavamabalāni viya, taṃsadisaṃ iddhividhañāṇaṃ viya vikubbituṃ. Etena dasabalasadisatañca vāreti, jhānādiñāṇaṃ viya vā appetuṃ vikubbituñca. Yadipi hi jhānādipaccavekkhaṇañāṇaṃ sattamabalanti tassa savitakkasavicāratā vuttā, tathāpi jhānādīhi vinā paccavekkhaṇā natthīti jhānādisahagataṃ ñāṇaṃ tadantogadhaṃ katvā evaṃ vuttanti veditabbaṃ. Atha vā sabbaññutaññāṇaṃ jhānādikiccaṃ viya na sabbaṃ balakiccaṃ kātuṃ sakkotīti dassetuṃ ‘‘tañhi jhānaṃ hutvā appetuṃ iddhi hutvā vikubbituñca na sakkotī’’ti vuttaṃ, na pana kassaci balassa jhānaiddhibhāvatoti daṭṭhabbaṃ.