16. 智的分别巴利
16. Ñāṇavibhaṅgo
一法论母等处的注释巴利
1. Ekakamātikādivaṇṇanā
751 以“处”的意思来说,相应的法和所缘也是智的所依。所谓“如实处的阐明”,就是对非因等种种不虚妄之处的阐明。正如有一法是非因,同样也应知道还有另一法,与不虚妄的共性相应,是智的所缘,这就是如实处。或者,以如实、不虚妄的共性来阐明处,就是“如实处的阐明”。巴利
751.Okāsaṭṭhena sampayuttā dhammā ārammaṇañcāpi ñāṇassa vatthu. Yāthāvakavatthuvibhāvanāti nahetādiavitathekappakāravatthuvibhāvanā. Yathā ekaṃ nahetu, tathā ekaṃ aññampīti hi gahetabbaṃ avitathasāmaññayuttaṃ ñāṇārammaṇaṃ yāthāvakavatthu. Yāthāvakena vā avitathasāmaññena vatthuvibhāvanā yāthāvakavatthuvibhāvanā.
他们说“与二法相应”,是指与二法论母相应。不过,对于最后那一对二法,因为它是没有依靠二法论母而说的,所以应该说成“与二法的状态相应”。同样地,在这里对“与三法相应”等说法也应当这样理解。而在最后那一对二法中,“义”指的是果;由于界这个语词有多种含义,它能产生那个果,所以叫“生起义者”,也就是摄于因中的慧。已生、已起之义属于此慧,所以叫“已生起义者”,即与因慧相似的、阐明果的、与果相应的慧。巴利
Dukānurūpehīti dukamātikānurūpehīti vadanti. Osānadukassa pana dukamātikaṃ anissāya vuttattā dukabhāvānurūpehīti vattabbaṃ. Evaṃ tikānurūpehīti etthāpi daṭṭhabbaṃ. Osānaduke pana atthoti phalaṃ, anekatthattā dhātusaddānaṃ taṃ janetīti atthajāpikā, kāraṇagatā paññā. Jāpito janito attho etissāti jāpitatthā, kāraṇapaññāsadisī phalappakāsanabhūtā phalasampayuttā paññā.
十论母注释巴利
10. Dasakamātikāvaṇṇanā
760 760. “舍利弗,确实有这四种生。是哪四种呢?……舍利弗,凡是于我这样了知的人”,用这段话说明了辨别四种生的智;用“舍利弗,我了知地狱……”等话,说明了辨别五趣的智。虽然说到“《相应部》里出现的七十三种智、七十七种智”,但其中《因缘品》里出现的是七十七种智和四十四种智,而七十三种智则见于《无碍解道》中所说的闻所成智等,并不是在《相应部》里。用“以及其他诸智”这个词,这里统摄了此处按单一等类别所说的智,以及其他地方如“关于前际的智”等所说的智,还有在《梵网经》等中如“如来如实了知:‘这些见处是这样被执取的’”等所说的种种智的分类。因为能如实通达,自身不动摇,并且能让具有这种智的人在所知之事上增强力量,所以说“以不动摇之义和支撑之义”。巴利
760. ‘‘Catasso kho imā, sāriputta, yoniyo. Katamā…pe… yo kho maṃ, sāriputta, evaṃ jāna’’nti (ma. ni. 1.152) vacanena catuyoniparicchedakañāṇaṃ vuttaṃ, ‘‘nirayañcāhaṃ, sāriputta, pajānāmī’’tiādinā (ma. ni. 1.153) pañcagatiparicchedakaṃ. ‘‘Saṃyuttake āgatāni tesattati ñāṇāni, sattasattati ñāṇānī’’ti vuttaṃ, tattha pana nidānavagge sattasattati āgatāni catucattārīsañca, tesattati pana paṭisambhidāmagge sutamayādīni āgatāni dissanti, na saṃyuttaketi. Aññānipīti etena idha ekakādivasena vuttaṃ, aññattha ca ‘‘pubbante ñāṇa’’ntiādinā, brahmajālādīsu ca ‘‘tayidaṃ tathāgato pajānāti ‘imāni diṭṭhiṭṭhānāni evaṃ gahitānī’ti’’ādinā vuttaṃ anekañāṇappabhedaṃ saṅgaṇhāti. Yāthāvapaṭivedhato sayañca akampiyaṃ puggalañca taṃsamaṅgiṃ ñeyyesu adhibalaṃ karotīti āha ‘‘akampiyaṭṭhena upatthambhakaṭṭhena cā’’ti.
最殊胜的境地就是一切知。他们以自称一切知的方式趋近一切知,或者说八种大众前来亲近,所以称为“无畏者”,也就是诸佛。而这里所说的,正是指诸佛的境地就是一切知本身。“即使站着”的意思是,即使不说话,也如同站着一般地宣称。在八种大众当中,以“舍利弗,我记得曾进入数百刹帝利众……舍利弗,我对此确实不见有任何恐惧或怯懦的迹象”这番话,显示了具足不动摇之智的十力尊发出无畏的吼声。这出自《犍度品》中的《狮子吼经》。巴利
Seṭṭhaṭṭhānaṃ sabbaññutaṃ. Paṭijānanavasena sabbaññutaṃ abhimukhaṃ gacchanti, aṭṭha vā parisā upasaṅkamantīti āsabhā, buddhā. Idaṃ panāti buddhānaṃ ṭhānaṃ sabbaññutameva vadati. Tiṭṭhamānovāti avadantopi tiṭṭhamānova paṭijānāti nāmāti attho. Aṭṭhasu parisāsu ‘‘abhijānāmahaṃ, sāriputta, anekasataṃ khattiyaparisaṃ…pe… tatra vata maṃ bhayaṃ vā sārajjaṃ vā okkamissatīti nimittametaṃ, sāriputta, na samanupassāmī’’ti (ma. ni. 1.151) vacanena dassitaakampiyañāṇayutto dasabalohanti abhītanādaṃ nadati. Sīhanādasuttena khandhakavagge āgatena.
“天与人四轮转动”这句经文的剩余部分,说明了善士亲近等(善行)的果报成就如何生起,或者说明:依靠前一种善士亲近等,后一种善士亲近等的成就得以生起。通过“等”字,应当知道这里也包含了“轮”字。因为通达已经达到究竟,阿拉汉道智就是通达,所以说“在果刹那生起的所谓……”。即使对于已经证得的人来说,教说智的作用完成,也仅仅是通过他人的觉悟而发生,所以说“在阿若憍陈如证入流果的刹那生起的所谓……”。从此以后,直到般涅槃,教说智的持续运转,应当理解为就是已转法轮的安住之处,就像转轮王的轮宝安住之处一样。巴利
‘‘Devamanussānaṃ catucakkaṃ vattatī’’ti (a. ni. 4.31) suttasesena sappurisūpassayādīnaṃ phalasampatti pavatti, purimasappurisūpassayādiṃ upanissāya pacchimasappurisūpassayādīnaṃ sampatti pavatti vā vuttāti ādi-saddena tattha ca cakka-saddassa gahaṇaṃ veditabbaṃ. Paṭivedhaniṭṭhattā arahattamaggañāṇaṃ paṭivedhoti ‘‘phalakkhaṇe uppannaṃ nāmā’’ti vuttaṃ. Tena paṭiladdhassapi desanāñāṇassa kiccanipphattiparassa bujjhanamattena hotīti ‘‘aññāsikoṇḍaññassa sotāpattiphalakkhaṇe pavattaṃ nāmā’’ti vuttaṃ. Tato paraṃ pana yāva parinibbānā desanāñāṇappavatti tasseva pavattitassa dhammacakkassa ṭhānanti veditabbaṃ, pavattitacakkassa cakkavattino cakkaratanaṭṭhānaṃ viya.
“受持”就是诸种受持,不过那些是受持之后所造作的,所以说“受持后所造作的”。或者,业本身就是业受持,以此说明“受持”这个词并没有新的含义,就像“已去”一词中的“去”一样。巴利
Samādīyantīti samādānāni, tāni pana samādiyitvā katāni hontīti āha ‘‘samādiyitvā katāna’’nti. Kammameva vā kammasamādānanti etena samādāna-saddassa apubbatthābhāvaṃ dasseti muttagata-sadde gata-saddassa viya.
趣向非趣者,就是趣向涅槃的人。因为经中这样说:“舍利弗,我了知涅槃,也了知趣向涅槃的道。”巴利
Agatigāmininti nibbānagāminiṃ. Vuttañhi ‘‘nibbānañcāhaṃ, sāriputta, pajānāmi nibbānagāminiñca paṭipada’’nti (ma. ni. 1.153).
属于退分法的法,就是具有退分性质的法,或者说是与欲界相应的想等法。它的因,就是先前已经造作过的行等。巴利
Hānabhāgiyadhammanti hānabhāgiyasabhāvaṃ, kāmasahagatasaññādidhammaṃ vā. Taṃ kāraṇanti pubbeva katābhisaṅkhārādiṃ.
“现在”这个词,应当和“应知这些是依照这个次第所说的”连在一起理解。烦恼障以及它的不存在,就是烦恼障的不存在。因为对于证得烦恼灭尽来说,烦恼障是非处,它的不存在才是处;对于没有证得来说,烦恼障是处,它的不存在则是非处。在这里,通过“它的不存在”这个说法,就包含了“有布施”等正见的安住,以及与之相反的邪见安住的不存在。世尊以这个智看见证得和未证得的处与非处——也就是烦恼障和它的不存在——时,为了成立这个意思,才说“由看见世间正见的安住,以及看见决定邪见安住的不存在”。这里主要想说的是看见证得的处,因为下文只就堪能的人而说看见异熟障的不存在等。不过应当知道,由于以这个智得以成就,所以顺便也说了其余的内容。由看见界的差别:就是依贪等增上的程度等,看见与它们俱行的界的差别;或者说,依“这个人因为某界增上所以是贪行者”等,看见行者的因;或者说,贪等本身就是本性,所以称为界,因此看见贪等的差别就是看见界的差别。没有采取加行:就像山达帝大臣、指鬘等人那样,不必对欲贪、嗔恚等采取加行。巴利
‘‘Idānī’’ti etassa ‘‘iminā anukkamena vuttānīti veditabbānī’’ti iminā saha yojanā kātabbā. Kilesāvaraṇaṃ tadabhāvañcāti kilesāvaraṇābhāvaṃ. Kilesakkhayādhigamassa hi kilesāvaraṇaṃ aṭṭhānaṃ, tadabhāvo ṭhānaṃ. Anadhigamassa kilesāvaraṇaṃ ṭhānaṃ, tadabhāvo aṭṭhānanti. Tattha tadabhāvaggahaṇena gahitaṃ ‘‘atthi dinna’’ntiādikāya sammādiṭṭhiyā ṭhitiṃ tabbiparītāya ṭhānābhāvañca adhigamassa ṭhānaṃ passantena iminā ñāṇena adhigamānadhigamānaṃ ṭhānāṭṭhānabhūte kilesāvaraṇatadabhāve passati bhagavāti imamatthaṃ sādhento āha ‘‘lokiyasammādiṭṭhiṭhitidassanato niyatamicchādiṭṭhiṭhānābhāvadassanato cā’’ti. Ettha ca adhigamaṭṭhānadassanameva adhippetaṃ upari bhabbapuggalavaseneva vipākāvaraṇābhāvadassanādikassa vakkhamānattā. Iminā pana ñāṇena sijjhanato pasaṅgena itarampi vuttanti veditabbaṃ. Dhātuvemattadassanatoti rāgādīnaṃ adhimattatādivasena taṃsahitānaṃ dhātūnaṃ vemattatādassanato, ‘‘ayaṃ imissā dhātuyā adhimattattā rāgacarito’’tiādinā cariyāhetūnaṃ vā, rāgādayo eva vā pakatibhāvato dhātūti rāgādivemattadassanatoti attho. Payogaṃ anādiyitvāti santatimahāmattaaṅgulimālādīnaṃ viya kāmarāgabyāpādādivasena payogaṃ anādiyitvā.
单条解说注释巴利
(1.) Ekakaniddesavaṇṇanā
761 “非因”这里的意思是“并非因”,不过为了读音衔接顺口,就像“不苦不乐”那样,把元音缩短并加上了m。依前一种方式,是否定因性等;依后一种方式,则是把非因法等类别包含进来——应当知道这就是差别所在。通过“死”这一表述,应理解为以死为界限的同一生;通过“有”这一表述,应理解为以九种方式所说的有。由于它们被包含在其中,所以说它们在各处都被涵盖。所谓“已生、唯意识所识知”,是在区分这些法与色:“不像色那样,已生且为六识所识知。”巴利
761.Na hetumevāti ettha ca na hetū evāti attho, byañjanasiliṭṭhatāvasena pana rassattaṃ ma-kāro ca kato ‘‘adukkhamasukhā’’ti ettha viya. Imināpi nayenāti ettha purimanayena hetubhāvādipaṭikkhepo, pacchimanayena nahetudhammādikoṭṭhāsasaṅgahoti ayaṃ viseso veditabbo. Cutiggahaṇena cutiparicchinnāya ekāya jātiyā gahaṇaṃ daṭṭhabbaṃ, bhavaggahaṇena navadhā vuttabhavassa. Tadantogadhatāya tattha tattha pariyāpannatā vuttā. Uppannaṃ manoviññāṇaviññeyyamevāti ‘‘na rūpaṃ viya uppannā chaviññāṇaviññeyyā’’ti rūpato etesaṃ visesanaṃ karoti.
762 就算经历一劫又一劫,它也不会生起,意思是:它任何时候都不会那样生起。这是在说明:这些东西并不像乳等那样,具有与前面所说的特征不同的特征。巴利
762.Kappato kappaṃ gantvāpi na uppajjatīti na kadāci tathā uppajjati. Na hi khīrādīnaṃ viya etesaṃ yathāvuttalakkhaṇavilakkhaṇatā atthīti dasseti.
763 把世间存在的一切色都聚合起来,这叫“聚合”。这样说,是为了表明:即使对广大的东西,它也不能使其显现出来,从而驳倒“因为太微细,所以不能使其显现”这种说法。“在我的所依处,也就是眼净色之中”,这就是这句话的意思。“境”指的是“自在之处”,这是它要表达的意思。巴利
763.Samodhānetvāti loke vijjamānaṃ sabbaṃ rūpaṃ samodhānetvā. Etena mahattepi avibhāvakattaṃ dassento sukhumattā na vibhāvessatīti vādapathaṃ chindati. Cakkhupasāde mama vatthumhīti attho. Visayoti issariyaṭṭhānanti adhippāyo.
764 “无间隔”(abbokiṇṇā)是指不被隔开、没有间断,这就是它的意思。即使对已确定的诸法,其顺序的固定规则也被此否定,这就是它的意思。“无间性”(anantaratā)就是无间缘性,意思是无间缘性也被此否定。巴利
764.Abbokiṇṇāti abyavahitā, anantaritāti attho. Vavatthitānampi paṭipāṭiniyamo tena paṭikkhittoti attho. Anantaratāti anantarapaccayatā etena paṭikkhittāti attho.
765 而“等无间性”就是等无间缘性。巴利
765.Samanantaratāti ca samanantarapaccayatā.
766 766. “弯曲”是指使它弯曲、使它回转,意思就是这样。在这里,“五种识没有功用”是说它们不具有功用的性质;而在“五种识没有转向”等说法中,也应该理解为“没有转向的性质”等。巴利
766.Ābhujanatoti ābhuggakaraṇato, nivattanato icceva attho. Ettha ca ‘‘pañca viññāṇā anābhogā’’ti ābhogasabhāvā na hontīti attho, ‘‘pañcannaṃ viññāṇānaṃ natthi āvaṭṭanā vā’’tiādīsupi āvaṭṭanabhāvo vātiādinā attho daṭṭhabbo.
对于“不识别任何法”这一句,这里并不是说一切色等诸法都被“法”这个称呼统摄了。为了显示所意指的法,所以他说:“诸法以意为前导”,就是这样的说法。巴利
Na kañci dhammaṃ paṭivijānātīti ettha na sabbe rūpādidhammā dhammaggahaṇena gahitāti yathādhippetadhammadassanatthaṃ ‘‘manopubbaṅgamā dhammāti evaṃ vutta’’nti āha.
在色等上的撞击,就是与它们的会合;说“它们的”也说得通,所以经文说“仅仅是色等的撞击”。或者,这是业位中的属格用法,因为色等应当被诸识所撞击。在“这是所说的”等语句中,其意趣是这样的:色等通过作为所缘而被识别,这一点暂且不论;至于那些通过善、不善思,以及通过与之相应的、如前所说的俱生法和前导法而被识别的法,这些识对它们并没有识别。这样一来,就否定了另外的作用:“除了仅仅是见等之外,它们并没有所谓对善等的识别。”巴利
Rūpādīsu abhinipatanaṃ tehi samāgamo tesantipi vattuṃ yujjatīti āha ‘‘rūpādīnaṃ abhinipātamatta’’nti. Kammatthe vā sāmivacanaṃ. Viññāṇehi abhinipatitabbāni hi rūpādīnīti. Idaṃ vuttaṃ hotītiādīsu hi ayaṃ adhippāyo – ārammaṇakaraṇena paṭivijānitabbāni rūpādīni ṭhapetvā kusalākusalacetanāya taṃsampayuttānañca yathāvuttānaṃ sahajapubbaṅgamadhammena paṭivijānitabbānaṃ paṭivijānanaṃ etesaṃ natthīti. Evañca katvā ‘‘dassanādimattatopana muttā aññā etesaṃ kusalādipaṭiviññatti nāma natthī’’ti kiccantaraṃ paṭisedheti.
不阻止其他无记法的共通性——即非异熟性——的同时,也摄取了善与不善,这就是它最终的作用:死亡。通过“pi”这个词,把俱生的速行心和路心过程心合在一起,那么在五门中否定(善不善的识别)时,其意趣可能是这样的:像“以染污的心……以清净的心而说或做”(《法句经》1-2)这样所说的能说、能做,以及与之类似的、能产生苦乐的强有力的第六门法,已经被“法”一词所摄取;因此,五门速行心并不识别它们。然而,对于微弱的、前导性的识别,在那里并没有被否定,因为通过否定能生起身表和语表的安立——“不安立身业、不安立语业”——微弱的意业就被允许了。同样,“我行身善行等善业”以及相反的“我行不善业”,这样的善与不善的受持,并不是通过五门速行心生起的。同样,在缘起释论中说:“五门的死亡并非以五门心而发生,因为死心是六门转起的。”至于这段圣典:“以五种识,不识别任何法,除了仅仅是撞击之外”,其可见的含义是:除了色等的仅仅现前之外,不识别任何法的自性。因为,即使眼识在领纳色,它也并不了知“这是色”。即便是领受心,也没有对色之蓝色等行相的识别,因此否定了一切法的识别。然而,并非说以五种识对它有殊胜的了知,才说“除了仅仅是撞击之外”。对于那段圣典中所说的“外现前所缘”,那些想要证得与此不同的词无碍解的人,通过五门速行心,与无碍解智同时生起是被否定的。“色法与非色法”的意思是:色界与无色界的法。巴利
Avipākabhāvena aññaṃ abyākatasāmaññaṃ anivārento kusalākusalaggahaṇañca karotīti cavanapariyosānañca kiccaṃ. Pi-saddena sahajavanakāni vīthicittāni sampiṇḍetvā pañcadvāre paṭisedhane ayaṃ adhippāyo siyā – ‘‘manasā ce paduṭṭhena…pe… pasannena bhāsati vā karoti vā’’ti (dha. pa. 1-2) evaṃ vuttā bhāsanakaraṇakarā, taṃsadisā ca sukhadukkhuppādakā balavanto chaṭṭhadvārikā eva dhammaggahaṇena gahitāti na tesaṃ pañcadvārikajavanena paṭivijānanaṃ atthi, dubbalānaṃ pana pubbaṅgamapaṭivijānanaṃ tattha na paṭisiddhaṃ ‘‘na kāyakammaṃ na vacīkammaṃ paṭṭhapetī’’ti viññattidvayajanakasseva paṭṭhapanapaṭikkhepena dubbalassa manokammassa anuññātattā. Tathā kāyasucaritādikusalakammaṃ karomīti, tabbiparītaṃ akusalaṃ kammaṃ karomīti ca kusalākusalasamādānaṃ pañcadvārikajavanena na hoti. Tathā paṭiccasamuppādavaṇṇanāyaṃ vuttā ‘‘pañcadvārikacuti ca na pañcadvārikacittehi hoti cuticittassa ataṃdvārikattā’’ti. Yā panāyaṃ pāḷi ‘‘pañcahi viññāṇehi na kañci dhammaṃ paṭivijānāti aññatra abhinipātamattā’’ti, tassā rūpādīnaṃ āpāthamattaṃ muñcitvā aññaṃ kañci dhammasabhāvaṃ na paṭivijānātīti ayamattho dissati. Na hi rūpaṃ paṭiggaṇhantampi cakkhuviññāṇaṃ rūpanti ca gaṇhātīti. Sampaṭicchanassapi rūpanīlādiākārapaṭivijānanaṃ natthīti kiñci dhammassa paṭivijānanaṃ paṭikkhittaṃ, pañcahi pana viññāṇehi sātisayaṃ tassa vijānananti ‘‘aññatra abhinipātamattā’’ti na vuttaṃ. Yassa pāḷiyaṃ bahiddhāpaccuppannārammaṇatā vuttā, tato aññaṃ niruttipaṭisambhidaṃ icchantehi pañcadvārajavanena paṭisambhidāñāṇassa sahuppatti paṭisiddhā. Rūpārūpadhammeti rūpārūpāvacaradhammeti attho.
为什么说“不以五门心而觉醒”?难道色等现前时,不是从睡眠中觉醒吗?不是的,因为最初生起的是意门速行心。为了说明这一点,所以说了“对于正在睡眠者……”等。通过真实的梦而引诱。巴利
Pañcadvārikacittena na paṭibujjhatīti kasmā vuttaṃ, nanu rūpādīnaṃ āpāthagamane niddāpaṭibodho hotīti? Na, paṭhamaṃ manodvārikajavanassa uppattitoti dassento āha ‘‘niddāyantassa hī’’tiādi. Palobhetvā saccasupinena.
他们说,那只是无记的,仅仅是转向心的生起而已。应当知道,持这种说法的人意思是:即使在意门里,转向心也是生起两三次之后,停在速行位,然后再沉入有分。巴利
Abyākatoyeva āvajjanamattasseva uppajjanatoti vadanti. Evaṃ vadantehi manodvārepi āvajjanaṃ dvattikkhattuṃ uppajjitvā javanaṭṭhāne ṭhatvā bhavaṅgaṃ otaratīti adhippetanti daṭṭhabbaṃ.
应当这样连接起来理解:正是依于它,以它为依据,以一种分类方式,成为智的事;并且“应当知”。巴利
Tassāeva vasenāti tassā vasena ekavidhena ñāṇavatthu hotīti ca, veditabbanti ca yojanā kātabbā.
二法分别的注释巴利
(2.) Dukaniddesavaṇṇanā
767 “义”这个词,除了表示自性之外,当它用在“诤论”等场合时,会随着诤论而改变词性。基于这个意图,所谓“已令知之义”,就是“已令知”和“义”的合称,应当知道这个含义已经得到了阐明。巴利
767. Attha-saddo aññatra sabhāvaṃ gahetvā adhikaraṇesu pavattamāno adhikaraṇavasena liṅgaparivattiṃ gacchatīti adhippāyena jāpitā ca sā atthā cāti jāpitatthāti ayamattho vibhāvitoti daṭṭhabbo.
三法解说的注释巴利
(3.) Tikaniddesavaṇṇanā
768 “由慧所转化”是指由慧所成熟。“与修行相应”这个说法只是对对象的限定,因此,凡是过去、现在、未来由慧所安排的,都应当看作“与修行相应”。学过后要做的,是技艺;另一种是业。这就是它们的区别。木匠等工作,即使没学过也得做的粗重活儿,应当看作“业”;或者,慧在种种场合中也应当被理解为“业”和“技艺”。“龙坛”是指造好坛场后,用明咒召请蛇,作供养,然后除毒。护咒就是守护,即吹一口气说“呼”来除毒,这是蜘蛛等持咒者所用的吹气咒术。以“阿、啊”等为纲目的字母,以及“迦、佉”等字母及其分类,则是书写。巴利
768.Paññāpariṇāmitesūti paññāya paripācitesu. ‘‘Yogavihitesūti idañca visayavisesanamattameva, tasmā yāni paññāya vihitāni ahesuṃ honti bhavissanti ca, sabbāni tāni yogavihitānīti daṭṭhabbāni. Sikkhitvā kātabbaṃ sippaṃ, itaraṃ kammaṃ. Ayametesaṃ viseso. Vaḍḍhakīkammanti ca asikkhitvāpi kātabbaṃ thūlakammaṃ ‘‘kamma’’nti daṭṭhabbaṃ, paññā eva vā tattha tattha ‘‘kammaṃ sippa’’nti ca veditabbā. Nāgamaṇḍalaṃ nāma maṇḍalaṃ katvā sappe vijjāya pakkositvā baliṃ datvā visāpanayanaṃ. Parittaṃ rakkhā, yena ‘‘phū’’ti mukhavātaṃ datvā visaṃ apanayanti, so uṇṇanābhiādimanto phudhamanakamanto. ‘‘A ā’’tiādikā mātikā ‘‘ka kā’’tiādiko tappabhedo ca lekhā.
善法属于自己,其余的法不属于自己。对于应当证悟的四圣谛,应当理解为:以证悟四谛为条件的随顺。前面用“于修行相应处或业处等”这样的话说了慧,接着又依它的同义词说了“随顺忍”等,出于这个意图,所以说“随顺……乃至……是慧的同义词”。这里所说的“如是类”,意思是:如前所说的业处等对象、业属自己、随顺圣谛的自性,以及无常等生起的方式。而前面所说的地、自性、生起方式的说明,应当与忍等配合起来理解。对于那种慧,诸法因为具有不颠倒的自性,所以堪任审察了知这一作用,也就是所谓观察;这种慧具有对诸法审察堪忍的性质,所以称为“法审察忍”。巴利
Kusalaṃ dhammaṃ sakaṃ, itaraṃ nosakaṃ. Catunnaṃ saccānaṃ paṭivijjhitabbānaṃ tappaṭivedhapaccayabhāvena anulomanaṃ daṭṭhabbaṃ. Pubbe ‘‘yogavihitesu vā kammāyatanesū’’tiādinā paññā vuttā, puna tassā vevacanavasena ‘‘anulomikaṃ khanti’’ntiādi vuttanti adhippāyena ‘‘anu…pe… paññāvevacanānī’’ti āha. Ettha ca evarūpinti yathāvuttakammāyatanādivisayaṃ kammassakatasaccānulomikasabhāvaṃ aniccādipavattiākārañcāti attho. Yathāvuttā ca bhūmisabhāvapavattiākāraniddesā khantiādīhi yojetabbā. Yassā paññāya dhammā nijjhānapajānanakiccasaṅkhātaṃ olokanaṃ khamanti aviparītasabhāvattā, sā paññā dhammānaṃ nijjhānakkhamanaṃ etissā atthīti dhammanijjhānakkhantīti attho.
769 “舍弃不防护”,是指与具足受持、远离相应的思,也就是所谓“圆满戒者的舍思”。按前后文所说的智慧,以及依布施、戒而作的申说,都是就舍思立论:若依后起的舍思,便说为“开始”;若依前思,便说为“增上”。这样说才是妥当的,所以“增上”这一读法也讲得通。巴利
769. Asaṃvaraṃ muñcatīti samādānasampattaviratisampayuttacetanā ‘‘sīlaṃ pūrentassa muñcacetanā’’ti vuttā. Pubbāparapaññāya ca dānasīlamayatāvacanato muñcaaparacetanāvasena ‘‘ārabbhā’’ti, pubbacetanāvasena ‘‘adhikiccā’’ti ca vattuṃ yuttanti ‘‘adhikiccā’’tipi pāṭho yujjati.
770 五戒和十戒,都包含在作为识生起之缘的诸行有当中,因此被“生起等”开头的法住性经典所涵盖。能产生有的戒的解说,即使有所听闻,也并不依赖如来的教导,所以对比丘等人也这样宣说。巴利
770. Pañcasīladasasīlāni viññāṇassa jātiyā ca paccayabhūtesu saṅkhārabhavesu antogadhānīti ‘‘uppādā vā’’tiādikāya dhammaṭṭhitipāḷiyā saṅgahitāni. Bhavanibbattakasīlassa paññāpanaṃ satipi savane na tathāgatadesanāyattanti bhikkhuādīnampi taṃ vuttaṃ.
慧在增上慧之中,就是包含在增上慧里的慧。或者也可以这样理解:增上慧这个词,是指由增上慧所产生的诸法,或者以增上慧为依止的诸法;对于这些法而生的慧,就是增上慧中的慧。巴利
Adhipaññāya paññāti adhipaññāya antogadhā paññā. Atha vā adhipaññānibbattesu, tadadhiṭṭhānesu vā dhammesu adhipaññā-saddo daṭṭhabbo, tattha paññā adhipaññāya paññā.
771 有人以为“能导致恶趣的善巧就是恶趣善巧吧”,于是问:“恶趣善巧怎么会被称为慧呢?”为了否定对方的这种想法,就说“正是有慧者……”等话。其中的“彼处方便”,是指在种种情况下成为方法。因为能在处所中生起,所以叫“处所生”。那是什么?就是了知原因;在恐惧等生起的那一刻,就在那个地方迅速生起,这就是所说的意思。巴利
771. Apāyuppādanakusalatā apāyakosallaṃ siyāti maññamāno pucchati ‘‘apāyakosallaṃ kathaṃ paññā nāma jātā’’ti. Taṃ pana parassa adhippāyaṃ nivattento ‘‘paññavāyeva hī’’tiādimāha. Tatrupāyāti tatra tatra upāyabhūtā. Ṭhāne uppatti etassāti ṭhānuppattiyaṃ. Kiṃ taṃ? Kāraṇajānanaṃ, bhayādīnaṃ uppattikkhaṇe tasmiṃyeva ṭhāne lahuuppajjanakanti vuttaṃ hoti.
四法解说的注释巴利
(4.) Catukkaniddesavaṇṇanā
793 不恐惧,就是指不盼望“但愿我还有稻米之类的东西”,也不会因为缺少这些东西而害怕。巴利
793.Naparitassatīti ‘‘api nāma me taṇḍulādīni siyu’’nti na pattheti, tadabhāvena vā na uttasati.
796 “不依他”是指不需要靠别人来让自己知道。“于法之智”是指以圣谛为对象的智。因为在圣谛里,“法”这个词指的就是它们那无颠倒的自性。或者说,最殊胜的有为法是圣道,它的果是法,在那里与那果相应的慧,就是“于法之智”。这并不是要生起另一种智来作引导,而只是智本身生起的差别,基于这个用意才说“观察智的作用”。这里“以此法”说的是以道智。不过,道智和果智这两种,既是观察的根本,也是引导的原因,所以用这两种“此法”来说,并没有什么不合理。同样,因为已经了知四谛之法,又因为已经达到与名为道果之法相应的谛的证悟,所以成为引导;因此,“以此法”——也就是以智的所缘,或者以与智相应而了知——这个意思也没有什么不合理。巴利
796.Aparappaccayeti parena napattiyāyitabbe. Dhamme ñāṇanti saccavisayaṃ ñāṇaṃ. Ariyasaccesu hi dhamma-saddo tesaṃ aviparītasabhāvattāti. Saṅkhatapavaro vā ariyamaggo tassa ca phalaṃ dhammo, tattha paññā taṃsahagatā dhamme ñāṇaṃ. Na aññañāṇuppādanaṃ nayanayanaṃ, ñāṇasseva pana pavattivisesoti adhippāyenāha ‘‘paccavekkhaṇañāṇassa kicca’’nti. Ettha ca iminā dhammenāti maggañāṇenāti vuttaṃ, duvidhampi pana maggaphalañāṇaṃ paccavekkhaṇāya ca mūlaṃ, kāraṇañca nayanayanassāti duvidhenapi tena dhammenāti na na yujjati, tathā catusaccadhammassa ñātattā, maggaphalasaṅkhātassa ca dhammassa saccapaṭivedhasampayogaṃ gatattā nayanaṃ hotīti tena iminā dhammena ñāṇavisayabhāvena, ñāṇasampayogena vā ñātenāti ca attho na na yujjati.
即使他们以一切方式了知过去、未来、现在的一切都是苦,但对当下、包含在自己相续中的(苦),仍然会有特别的执著,所以说“并非就是那个”。由已见和未见引导,这是引导智;因为能使未见成为已见,所以是因智;或者,“因”这个词表示与之相应之义,因此对法的智就是相应的智。巴利
Yadipi sabbena sabbaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ dukkhaṃ abhijānanti, tathāpi paccuppanne sasantatipariyāpanne savisese abhiniveso hotīti āha ‘‘na taññeva ima’’nti. Diṭṭhena adiṭṭhena nayato nayanañāṇaṃ, adiṭṭhassa diṭṭhatāya kāraṇabhūtattā kāraṇañāṇaṃ, anurūpatthavācako vā kāraṇa-saddoti dhamme ñāṇassa anurūpañāṇanti attho.
称为“于世俗的智”,意思是:就像对法的智等一样,因为不具备像它们那样殊胜的证悟作用,只是以能照了对象这一了知的共同特征而称为智,所以它包含在世俗之中。或者,依世俗而生起的,就是于世俗的智;其余与那三种智不同类的智,由于以与它们不同的共同特征而归入世俗智,所以名为世俗智。巴利
Sammutimhi ñāṇanti dhamme ñāṇādīnaṃ viya sātisayassa paṭivedhakiccassa abhāvā visayobhāsanamattajānanasāmaññena ñāṇanti sammatesu antogadhanti attho. Sammutivasena vā pavattaṃ sammutimhi ñāṇaṃ, avasesaṃ pana itarañāṇattayavisabhāgaṃ ñāṇaṃ tabbisabhāgasāmaññena sammutiñāṇamhi paviṭṭhattā sammutiñāṇaṃ nāma hotīti.
797 以烦恼为根基的,以及以盖障为根基的,是欲有法。巴利
797.Kilesamūlake cāti nīvaraṇamūlake ca kāmabhavadhamme.
798 这里“彼有”中的“彼”,指的是前面所说的“于诸欲中离贪者”,意思是说,他具有初禅。“彼即”这一说法,是为了在指出“于诸欲中离贪”这一修行阶段中具有初禅的人之后,进一步说明他此后的状态,所以才说“于诸欲中离贪者”。第四道慧因为达到了第六神通的状态而证悟它,其余诸慧则因为它们是它的亲依止。或者,由于随顺漏尽,或者在果位漏尽时随顺于它而生起,因此应当知道,四道中的慧都证悟第六神通。巴利
798.Sā hissāti ettha assāti yo ‘‘kāmesu vītarāgo hotī’’ti evaṃ vutto, assa paṭhamajjhānasamaṅgissāti attho. Svevāti etena kāmesu vītarāgabhāvanāvatthasseva paṭhamajjhānasamaṅgissa gahaṇe pavatte tassa tato paraṃ avatthaṃ dassetuṃ ‘‘kāmesu vītarāgo samāno’’ti vuttaṃ. Catutthamaggapaññā chaṭṭhābhiññābhāvappattiyā taṃ paṭivijjhati nāma, itarā tadupanissayattā. Yathānurūpaṃ vā āsavakkhayabhāvato, phale vā āsavakkhaye sati yathānurūpaṃ taṃnibbattanato catūsupi maggesu paññā chaṭṭhaṃ abhiññaṃ paṭivijjhatīti daṭṭhabbā.
799 与欲俱行:是指以事欲为所缘。催促:就是让心朝向欲、倾向欲,这是它的意思。随顺其法:说的就是“随顺其法”。因为“其”这个字并没有指代前面未提过的东西,所以根据这个意思说为“随顺其自性”。它把贪爱,或者与贪爱俱起的心生起,说为“邪念”。“啊,但愿我生起无寻”:这是以无寻为所缘、与无寻俱行。巴利
799.Kāmasahagatāti vatthukāmārammaṇā. Codentīti kāmābhimukhaṃ tanninnaṃ karontīti attho. Tadanudhammatāti tadanudhammā icceva vuttaṃ hoti. Tā-saddassa apubbatthābhāvatoti adhippāyenāha ‘‘tadanurūpasabhāvā’’ti. Nikantiṃ, nikantisahagatacittuppādaṃ vā ‘‘micchāsatī’’ti vadati. ‘‘Aho vata me avitakkaṃ uppajjeyyā’’ti avitakkārammaṇā avitakkasahagatā.
801 以证得的方式,面对面前之境而了知,就是“证知”;或者以殊胜的智慧来了知;并且使那个并非所缘的处所显现出来,这就是它的意思。巴利
801. Adhigamabhāvena abhimukhaṃ jānantassa abhijānantassa, abhivisiṭṭhena vā ñāṇena jānantassa, anārammaṇabhūtañca taṃ ṭhānaṃ pākaṭaṃ karontassāti attho.
802 802. 缺少五种自在的禅那,是不纯熟的。在这里,“四种行道、四种所缘”——这是通过慧来列举行道和所缘,所以被列出的就是慧本身,因此被分别解说的也正是这慧。巴利
802. Vasitāpañcakarahitaṃ jhānaṃ appaguṇaṃ. Ettha catasso paṭipadā cattāri ārammaṇānīti paññāya paṭipadārammaṇuddesena paññā eva uddiṭṭhāti sā eva vibhattāti.
五法解说的注释巴利
(5.) Pañcakaniddesavaṇṇanā
804 五支正定:这里是以定支的方式说明了慧。因为用“喜遍满”等说法,正是在对它作分别解说。应当依照“他以离生之喜乐灌注、浸透此身”等(《长部》1.226;《中部》1.427)的方式,来了知喜与乐的遍满。由于喜遍满与乐遍满立足于所缘而生起第四禅,所以说它们如同足。巴利
804.Pañcaṅgiko sammāsamādhīti samādhiaṅgabhāvena paññā uddiṭṭhāti. Pītipharaṇatādivacanena hi tameva vibhajati, ‘‘so imameva kāyaṃ vivekajena pītisukhena abhisandetī’’tiādinā (dī. ni. 1.226; ma. ni. 1.427) nayena pītiyā sukhassa ca pharaṇaṃ veditabbaṃ. Pītipharaṇatāsukhapharaṇatāhi ārammaṇe ṭhatvā catutthajjhānassa uppādanato ‘‘pādā viyā’’ti tā vuttā.
在第二组五法里,说到“五智”时,应当理解为:这是以定为切入点,只列举并解说了五种智。对世间定来说,应当压制它的对立面,比如诸盖、对初禅的贪爱等。其他烦恼也应当遮止。但对此阿拉汉定来说,因为一切烦恼都已止息,所以没有什么应当压制或遮止的;而且,在道之后入定的那一刹那,由于是无功用而证得、已安住,或者因为安住于不退转,所以不属于有行、镇伏、遮止那一类。由于念达到圆满,以此说明:即使念不现起,也因为多修念而就是具念者。依所限定的时间,以此说明:是依所限定的念而称为具念者。巴利
Dutiyapañcake ca ‘‘pañcañāṇiko’’ti samādhimukhena pañcañāṇāneva uddiṭṭhāni niddiṭṭhāni cāti daṭṭhabbāni. Lokiyasamādhissa paccanīkāni nīvaraṇapaṭhamajjhānanikantiādīni niggahetabbāni. Aññe kilesā vāretabbā, imassa pana arahattasamādhissa paṭippassaddhasabbakilesattā na niggahetabbaṃ vāretabbañca atthīti maggānantaraṃ samāpattikkhaṇe ca appayogeneva adhigatattā ca ṭhapitattā ca, aparihānivasena ṭhapitattā vā na sasaṅkhāraniggayhavāritagato. Sativepullappattattāti etena appavattamānāyapi satiyā satibahulatāya sato eva nāmāti dasseti. Yathāparicchinnakālavasenāti etena paricchindanasatiyā satoti.
第六部分:六法解说的注释巴利
(6.) Chakkaniddesavaṇṇanā
805 为了显示清净的状态,说了“远……中间省略……美丽”。所谓“耳界清净”,说的是心和心所这些法;在这里,智就是耳界清净之智。所谓“他心智”,应当理解为:就是按这个意思把它举出来,称为“对他心的智”。因为死生智属于天眼智的一部分,所以说“以色界为所缘”。应当理解为:以已经达到究竟、被称为死生智的天眼智,来说明一切天眼智。巴利
805. Visuddhibhāvaṃ dassento ‘‘dūra…pe… rammaṇāyā’’ti āha. Sotadhātuvisuddhīti ca cittacetasikā dhammā vuttāti tattha ñāṇaṃ sotadhātuvisuddhiyā ñāṇaṃ. ‘‘Cetopariyañāṇa’’nti idameva atthavasena ‘‘paracitte ñāṇa’’nti uddhaṭanti daṭṭhabbaṃ. Cutūpapātañāṇassa dibbacakkhuñāṇekadesattā ‘‘vaṇṇadhātuārammaṇā’’ti vuttaṃ. Muddhappattena cutūpapātañāṇasaṅkhātena dibbacakkhuñāṇena sabbaṃ dibbacakkhuñāṇanti vuttanti daṭṭhabbaṃ.
七法解说的注释巴利
(7.) Sattakaniddesavaṇṇanā
806 806. “那本身就是智”:这里的意思是,把六种观察智连同观智的所缘一起拿来而说。“以法住智”:就是用总摄六种智而说的智来说。因为,以“灭法”等这样的方式显示正在生起的智,这是从智的观照来显示的,所以它只是观的反观之显示,并不是支分——这就是意图。然而,在圣典中,因为处处都以“智”这个词来说诸支,所以用“iti”这个词阐明而说的“灭法智”,就是观智、也就是第七智,这个意思可以看出来。因为,那法住智虽然也是智,但在执取那个智时,并不意在显示它的智性;而如果执取那个智,“灭法……灭法”等之间的关联就不能成立。巴利
806.Tadeva ñāṇanti chabbidhampi paccavekkhaṇañāṇaṃ vipassanārammaṇabhāvena saha gahetvā vuttanti adhippāyo. Dhammaṭṭhitiñāṇenāti chapi ñāṇāni saṅkhipitvā vuttena ñāṇena. Khayadhammantiādinā hi pakārena pavattañāṇassa dassanaṃ, ñāṇavipassanādassanato vipassanāpaṭivipassanādassanamattamevāti na taṃ aṅganti adhippāyo. Pāḷiyaṃ pana sabbattha ñāṇavacanena aṅgānaṃ vuttattā nirodhadhammanti ñāṇanti iti-saddena pakāsetvā vuttaṃ vipassanāñāṇaṃ sattamaṃ ñāṇanti ayamattho dissati. Na hi yampi taṃ dhammaṭṭhitiñāṇaṃ, tampi ñāṇanti sambandho hoti taṃñāṇaggahaṇe etasmiṃ ñāṇabhāvadassanassa anadhippetattā, ‘‘khayadhammaṃ…pe… nirodhadhamma’’nti etesaṃ sambandhābhāvappasaṅgato cāti.
八法解说的注释巴利
(8.) Aṭṭhakaniddesavaṇṇanā
808 以“应当安住”的含义来说,就是通过断除敌对之法,或者断除苦,而使其持续生起的意思。巴利
808.Vihāritabbaṭṭhenāti paccanīkadhamme, dukkhaṃ vā vicchinditvā pavattetabbaṭṭhena.
第十部分:十法解说巴利
(10.) Dasakaniddeso
第一力解说注释巴利
Paṭhamabalaniddesavaṇṇanā
809 不存在的处所就是非处,或者说“没有这个处所”也就是非处。“没有机会”这个说法在这里也同样适用。因为“这个处所不存在”这句话,只是用来归结那个意思而已。在苦中执为乐,这里指的是以乐想趋近的处所属于见颠倒;通过说“一向……以我见之力”来指出这一点,这是在说主要的见解。随顺分裂而宣说,叫随宣;或者用随顺分裂的言辞使人了知。巴利
809. Avijjamānaṃ ṭhānaṃ aṭṭhānaṃ, natthi ṭhānanti vā aṭṭhānaṃ. Esa ‘‘anavakāso’’ti etthāpi nayo. Tadatthanigamanamattameva hi ‘‘netaṃ ṭhānaṃ vijjatī’’ti vacananti. Asukhe sukhanti diṭṭhivipallāsova idha sukhato upagamanassa ṭhānanti adhippetanti dassento ‘‘ekanta…pe… attadiṭṭhivasenā’’ti padhānadiṭṭhimāha. Bhedānurūpassa sāvanaṃ anussāvanaṃ, bhedānurūpena vā vacanena viññāpanaṃ.
当性别特征转变时,那个由同一业所生的有分相续和命根相续,仍然是同一个,而不是别的,所以说“即使性别转变”。这个提问,是由想要了知的欲望所引发的论说。巴利
Liṅge parivatte ca so eva ekakammanibbattito bhavaṅgappabandho jīvitindriyappabandho ca, nāññoti āha ‘‘api parivattaliṅga’’nti. Ayaṃ pañhoti ñāpanicchānibbattā kathā.
战斗四法应当按怨敌的方式来搭配。在所有这些情况里,应这样理解:前一个预谋心是无量的,而杀心则以它当时的所缘和命根作为衡量标准,属于无间业或非无间业的层面。这只给凡夫。为什么?杀心虽然也取当下的所缘,却是以切断命根相续的方式取所缘而运作;施与思不是这样。施与思只是以所应施之物为所缘,仅仅是在施与,而且这种施与是使那物成为他人所有。所以,那物被弄成谁所有的,就只有那个人得到施与。巴利
Saṅgāmacatukkaṃ sapattavasena yojetabbaṃ. Sabbattha ca purimaṃ abhisandhicittaṃ appamāṇaṃ, vadhakacittaṃ pana tadārammaṇañca jīvitindriyaṃ ānantariyānānantariyabhāve pamāṇanti daṭṭhabbaṃ. Puthujjanasseva taṃ dinnaṃ hoti. Kasmā? Yathā vadhakacittaṃ paccuppannārammaṇampi jīvitindriyappabandhavicchedanavasena ārammaṇaṃ katvā pavattati, na evaṃ cāgacetanā. Sā hi cajitabbaṃ ārammaṇaṃ katvā cajanamattameva hoti, aññasakakaraṇañca tassa cajanaṃ, tasmā yassa taṃ sakaṃ kataṃ, tasseva dinnaṃ hotīti.
“停留……直到劫灭尽才解脱”这种说法,和劫论注疏并不一致。因为在那个注疏里说的是:“‘恶道者’这部经,是把一劫分成八十份,说他在其中只停留一份那么长的时间,这是就寿劫而说的。”但如果把“劫灭尽”理解为“寿劫灭尽”,那就没有矛盾了。这里说的“停留”,就像说“明天就要毁灭”一样,是基于不真实的假设而说的。只一天受煎熬,之后因为劫已不存在,寿劫也不存在,所以并不矛盾。应当这样理解其义理的连接。巴利
Saṇṭha…pe… kappavināseyeva muccatīti idaṃ kappaṭṭhakathāya na sameti. Tattha hi aṭṭhakathāyaṃ (kathā. aṭṭha. 654-657) vuttaṃ ‘‘āpāyikoti idaṃ suttaṃ yaṃ so ekaṃ kappaṃ asītibhāge katvā tato ekabhāgamattaṃ kālaṃ tiṭṭheyya, taṃ āyukappaṃ sandhāya vutta’’nti. Kappavināseyevāti pana āyukappavināseyevāti atthe sati natthi virodho. Ettha ca saṇṭhahanteti idaṃ sve vinassissatīti viya abhūtaparikappavasena vuttaṃ. Ekadivasameva paccati tato paraṃ kappābhāvena āyukappassapi abhāvatoti avirodhato atthayojanā daṭṭhabbā.
本性者,就是被举罪的人。同住者,就是没有犯巴拉基格的人。巴利
Pakatattoti anukkhitto. Samānasaṃvāsakoti apārājiko.
“那么,那是什么?”意思是:那个被称为“决定者”的,究竟由什么来决定?然而,对于所问的那个决定者,为了先遮破“它像邪性决定法、正性决定法那样以自性而存在”以及所问的决定因,然后说明“决定者”和“极七返有等”究竟是依据什么意趣而说的,论师说了“因为正自觉者……”等话。就像对已出生的儿子一样,对于以圣洁的出生而诞生的圣者来说,“决定者”“极七返有等”这些只是一个名称而已,意思是:决定与不决定的区分只是一个名称。如果有一个前世之因是决定者,而入流者也是决定者,那么这个因在入流道之后对上面三道起亲依止的作用,而在入流道之前则不起这种作用;这样一来,入流道就没有亲依止了。因为,如果入流道也有一个前世之因作为亲依止,而那个因又是决定者,那么在入流道生起之前,他就已经是决定者了,但这是不被认可的。因此,那个入流道就由于那个因而成了无因。正是针对这个道理,他说:“这样,它就成了无因无缘而生起了。”巴利
Kiṃpana tanti yo so ‘‘niyato’’ti vutto, taṃ kiṃ niyametīti attho. Tasseva pana yathāpucchitassa niyatassa micchattasammattaniyatadhammānaṃ viya sabhāvato vijjamānataṃ yathāpucchitañca niyāmakahetuṃ paṭisedhetvā yena ‘‘niyato’’ti ‘‘sattakkhattuparamādiko’’ti ca vuccati, taṃ yathādhippetakāraṇaṃ dassetuṃ ‘‘sammāsambuddhena hī’’tiādimāha. Jātassa kumārassa viya ariyāya jātiyā jātassa nāmamattametaṃ niyatasattakkhattuparamādikaṃ, niyatāniyatabhedaṃ nāmanti attho. Yadi pubbahetu niyāmako, sotāpanno ca niyatoti sotāpattimaggato uddhaṃ tiṇṇaṃ maggānaṃ upanissayabhāvato pubbahetukiccaṃ, tato pubbe pana pubbahetukiccaṃ natthīti sotāpattimaggassa upanissayābhāvo āpajjati. Yadi hi tassapi pubbahetu upanissayo siyā, so ca niyāmakoti sotāpattimagguppattito pubbe eva niyato siyā, tañca aniṭṭhaṃ, tasmāssa pubbahetunā ahetukatā āpannāti imamatthaṃ sandhāyāha ‘‘iccassa ahetu appaccayā nibbattiṃ pāpuṇātī’’ti.
已获得之道就是入流道。正因为这条道,在极七返有等限定已经成立的情况下,成为第七有以上继续流转之苦的根本的那些烦恼,已被这条道断尽,所以上面三道就无事可做了,这是这段话的意思。意思是说:如果上面三道来决定极七返有等,而除此之外没有别的入流者,那么入流道就成了无事可做、没有用处了。或者说,断除身见等是见道的作用,由于断除了它们,才应当有极七返有等性。而这种性只有通过上面诸道才能达成,因此从第七有以上流转中出离要靠它,断除身见等也要靠它。所以论师说“应被第一道令未生起的烦恼断除”。并没有其他任何决定者,意思是:除了作为命名根据的毗婆舍那之外,并没有其他任何叫决定者的东西。而说毗婆舍那就是决定者,也是就它是命名根据这一点来说的。因此论师说“如此,这仅仅是正自觉者所安立的名称而已”。巴利
Paṭiladdhamaggo sotāpattimaggo, teneva sattakkhattuparamādiniyame sati sattamabhavādito uddhaṃ pavattanakassa dukkhassa mūlabhūtā kilesā teneva khīṇāti upari tayo maggā akiccakā hontīti attho. Yadi upari tayo maggā sattakkhattuparamādikaṃ niyamenti, tato ca añño sotāpanno natthīti sotāpattimaggassa akiccakatā nippayojanatā āpajjatīti attho. Atha sakkāyadiṭṭhādippahānaṃ dassanakiccaṃ, tesaṃ pahānena sattakkhattuparamāditāya bhavitabbaṃ. Sā cuparimaggehi eva hotīti sattamabhavādito uddhaṃ pavattito tena vinā vuṭṭhāne sakkāyadiṭṭhādippahānena ca tena vinā bhavitabbanti āha ‘‘paṭhamamaggena ca anuppajjitvāva kilesā khepetabbā hontī’’ti. Na añño koci niyametīti nāmakaraṇanimittato vipassanāto añño koci niyāmako nāma natthīti attho. Vipassanāva niyametīti ca nāmakaraṇanimittataṃyeva sandhāya vuttaṃ. Tenevāha ‘‘iti sammāsambuddhena gahitanāmamattameva ta’’nti.
关于“不生”,意思是:世尊是站在这个世界(即佛土)来说“我没有老师,没有和我相等的人”这类话的(《中部》1.285;2.341;《大品》11;《论事》405)。他说:“舍利弗贤友,难道现在有其他沙门或婆罗门与世尊同样证得正觉吗?如果被这样问,尊者,我会说‘没有’”(《长部》3.161)。说了这话之后,为了说明其中的理由,法将舍利弗又举出这部经:“这是不可能的,没有这样的道理:在一个世界里,会出现两位阿拉汉、正自觉者”(《中部》3.129)。因此,除了作为佛土的这个世界之外,他们在别处是不生的——这就是这段话的意趣。巴利
Na uppajjantīti pana atthīti ‘‘na me ācariyo atthi, sadiso me na vijjatī’’tiādiṃ (ma. ni. 1.285; 2.341; mahāva. 11; kathā. 405) imissā lokadhātuyā ṭhatvā vadantena bhagavatā ‘‘kiṃ panāvuso sāriputta, atthetarahi aññe samaṇā vā brāhmaṇā vā bhagavatā samasamā sambodhiyanti evaṃ puṭṭhāhaṃ, bhante, noti vadeyya’’nti (dī. ni. 3.161) vatvā tassa kāraṇaṃ dassetuṃ ‘‘aṭṭhānametaṃ anavakāso, yaṃ ekissā lokadhātuyā dve arahanto sammāsambuddhā’’ti (ma. ni. 3.129) imaṃ suttaṃ dassentena dhammasenāpatinā ca buddhakkhettabhūtaṃ imaṃ lokadhātuṃ ṭhapetvā aññattha anuppatti vuttā hotīti adhippāyo.
若有比丘……等所说的诸学处就是论母。当这个论母消失时,教法就住立于被称为因缘诵出的巴帝摩卡,以及出家与达上的甘马之中,这就是这段话的意思。或者说,出家与达上都含摄在巴帝摩卡里,因为这两者不存在时巴帝摩卡也就不存在了,所以说教法住立于巴帝摩卡和这两者之中。所谓退没,意思是把最后的证悟与戒破这二者合在一起,从此以后就称为灭坏。巴利
‘‘Yo pana bhikkhū’’tiādinā vuttāni sikkhāpadāni mātikā, tāya antarahitāya nidānuddesasaṅkhāte pātimokkhe pabbajjūpasampadākammesu ca sāsanaṃ tiṭṭhatīti attho. Pātimokkhe vā antogadhā pabbajjā upasampadā ca tadubhayābhāve pātimokkhābhāvato, tasmā pātimokkhe, tāsu ca sāsanaṃ tiṭṭhatīti vuttaṃ. Osakkitaṃ nāmāti pacchimapaṭivedhasīlabhedadvayaṃ ekato katvā tato paraṃ vinaṭṭhaṃ nāma hotīti attho.
慈心如光芒。悲悯,指的是哀叹式的悲悯。巴利
Tāti rasmiyo. Kāruññanti paridevanakāruññaṃ.
不稀奇:当两者生起时,有不具备稀奇性的过失,这就是它的意思。不成为争论:为了没有争论,两者不生起,这就是它的意思。巴利
Anacchariyattāti dvīsu uppajjamānesu acchariyattābhāvadosatoti attho. Vivādabhāvatoti vivādābhāvatthaṃ dve na uppajjantīti attho.
“持一佛”就是持守一位佛。这里要说明的是:这些佛功德具有这样的性质,所以这个世界无法承载第二位佛的功德。因为由特定条件所成就的诸法,其自性的殊胜是无法承载的。“平等地向上行进”就是“平稳行于水面的船只”,意思是在水面上平稳地行进。“两者”就是两个,或者指两个身体的重量。“使中意”是指正在喜爱。“只吃一次”的意思是:只吞下一口食物就会死。巴利
Ekaṃ buddhaṃ dhāretīti ekabuddhadhāraṇī. Etena evaṃsabhāvā ete buddhaguṇā, yena dutiyabuddhaguṇe dhāretuṃ asamatthā ayaṃ lokadhātūti dasseti. Paccayavisesanipphannānañhi dhammānaṃ sabhāvaviseso na sakkā dhāretunti. Samaṃ uddhaṃ pajjatīti samupādikā, udakassopari samaṃ gāminīti attho. Dvinnampīti dvepi, dvinnampi vā sarīrabhāraṃ. Chādentanti rocayamānaṃ. Sakiṃ bhuttovāti ekampi ālopaṃ ajjhoharitvāva mareyyāti attho.
“因为法的负担太重”的意思是:名为“法”的东西,大地都能承载它,难道大地反而会因为法而动摇吗?这就是这句话的用意。接着,长老为了说明这个道理,说道:“大王,世间所谓的‘宝’,能维持家业,也被世人所喜爱,但由于它本身沉重的性质,人们看到它成了压断车轴的极重之物。同样,法以种种利益和安乐来维持具有法的人,也被智者所喜爱,但由于它甚深、不可衡量的沉重性质,成了极重之物,是大地震动的原因。”于是他说:“大王,在此有两辆车……”等等。“一辆”是指从一辆车,或指一辆车的宝,意思是从那辆车上取下来。“装入”是指被放进去、被带来、被说。巴利
Atidhammabhārenāti dhammena nāma pathavī tiṭṭheyya, sā kiṃ teneva calatīti adhippāyo. Puna thero ‘‘ratanaṃ nāma loke kuṭumbaṃ sandhārentaṃ abhimatañca lokena attano garusabhāvatāya sakaṭabhaṅgassa kāraṇaṃ atibhārabhūtaṃ diṭṭhaṃ. Evaṃ dhammo ca hitasukhavisesehi taṃsamaṅginaṃ dhārento abhimato ca viññūhi gambhīrāppameyyabhāvena garusabhāvattā atibhārabhūto pathavīcalanassa kāraṇaṃ hotī’’ti dassento ‘‘idha, mahārāja, dve sakaṭā’’tiādimāha. Ekassāti ekasmā, ekassa vā sakaṭassa ratanaṃ, tasmā sakaṭato gahetvāti attho. Osāritanti pavesitaṃ āhaṭaṃ vuttanti attho.
“本性自然”的意思就是非造作的自然。由于因的伟大,也就是由伟大的巴拉密等因而产生了佛陀的功德,这就是所说的意思。地等是伟大的,在各自的领域中独一无二;同样,正自觉者也是伟大的,在自己的领域中独一无二。那么,他的领域是什么呢?就是一切应知的范围。如此,世尊如同虚空一般具有无限的领域,独一无二。这样说的人显示了,即使在诸世界之间也不存在第二位。巴利
Sabhāvapakatikāti akittimapakatikāti attho. Kāraṇamahantattāti mahantehi pāramitākāraṇehi buddhaguṇānaṃ nibbattitoti vuttaṃ hoti. Pathavīādayo mahantā attano attano visaye ekekāva, evaṃ sammāsambuddhopi mahanto attano visaye eko eva. Ko ca tassa visayo? Yāvatakaṃ ñeyyaṃ, evaṃ ākāso viya anantavisayo bhagavā eko eva hotīti vadanto lokadhātvantaresupi dutiyassa abhāvaṃ dasseti.
在前分阶段,应当依照积累的作用而理解为具有积累,依照决定思的作用而理解为具有思,或者依照相续与刹那而理解。所谓“应受果报”,是就它在第二生等当中能够成熟的性质来说的。“移动”就是转变。习惯与狗来往的人,就是常与狗相处的人。巴利
Pubbabhāge āyūhanavasena āyūhanasamaṅgitā sanniṭṭhānacetanāvasena cetanāsamaṅgitā ca veditabbā, santatikhaṇavasena vā. Vipākārahanti dutiyabhavādīsu vipaccanapakatitaṃ sandhāya vadati. Calatīti parivattati. Sunakhehi vajanasīlo sunakhavājiko.
第二力的解说注释巴利
Dutiyabalaniddesavaṇṇanā
810 810. 为了说明除了趣之外,并没有另一种叫“趣成就”的东西,所以说“具足之趣”。大善见等转轮王的时代,以及初劫时人类的时代,就是时成就。巴利
810. Gatito aññā gatisampatti nāma natthīti dassento ‘‘sampannā gatī’’ti āha. Mahāsudassanādisurājakālo paṭhamakappikādisumanussakālo ca kālasampatti.
“纯粹只是善的依处”这句话,是针对这个道理说的:即使有人去伤害一个安住在身善行等加行成就中的人,那种伤害也只是在伤害者自己那边,由嫉妒等因、以颠倒执取而产生的。那种加行成就,从本性上说只是乐报的缘,不是苦报的缘。就像猴子不知道在捆饭团的地方解开去吃,反而到处乱拆乱毁,不懂方法的人对待财富也是这样。通过“弃于坟场”等说法,说明的是:就像被杀后丢弃的人不可能再站起来一样,从恶趣中也不可能再出来。巴利
Ekantaṃ kusalasseva okāsoti idaṃ yadipi koci kāyasucaritādipayogasampattiyaṃ ṭhitaṃ bādheyya, taṃ pana bādhanaṃ bādhakasseva issādinimittena viparītaggāhena jātaṃ. Sā payogasampatti sabhāvato sukhavipākasseva paccayo, na dukkhavipākassāti imamatthaṃ sandhāya vuttaṃ. Makkaṭo bhattapuṭaṃ bandhaṭṭhāne muñcitvā bhuñjituṃ na jānāti, yattha vā tattha vā bhinditvā vināseti, evaṃ anupāyaññūpi bhoge. Susāne chaḍḍetvātiādinā ghātetvā chaḍḍitassa vuṭṭhānābhāvo viya apāyato vuṭṭhānābhāvoti dasseti.
“Paccarī”也是筏的名字,所以这里造出来的就叫“大筏”。为什么说死在水里和死在陆地上是一样的呢?帝释天神不是说过“我要守护大海”吗?确实说过,但长老们是为了说明生命转变得很快,才那样说的,意思是:因为生命转瞬即逝,我们不会为了活命而走。或者,“水里”是指龙岛,“陆地”是指赡部洲。巴利
‘‘Paccarī’’tipi uḷumpassa nāmaṃ, tena ettha katā ‘‘mahāpaccarī’’ti vuccati. Udake maraṇaṃ thale maraṇañca ekamevāti kasmā vuttaṃ, nanu sakkena ‘‘samuddārakkhaṃ karissāmī’’ti vuttanti? Saccaṃ vuttaṃ, jīvitassa lahuparivattitaṃ pakāsentehi therehi evaṃ vuttaṃ, lahuparivattitāya jīvitahetu na gamissāmāti adhippāyo. Atha vā udaketi nāgadīpaṃ sandhāya vuttaṃ, thaleti jambudīpaṃ.
长老心想:“他都不给,我怎么能被他认识?也许是有人告诉了他什么。”于是就带着这样的想法没有给。也正因为这样,才说“我们也不知道”。至于“另一个比丘”,意思是:拿了另一个比丘的钵……放在长老手里,应当这样连接理解。“非处”是指没有理由、不合适,或者是会毁掉自己的地方。意思是:你应当保护好自己,而我们年纪大了,保护了又能怎样呢?而且正因为年纪大,已经保护不了了。或者也可以说,长老已经证得不来果,自己知道该说的话,所以这样教导他。巴利
Thero na detīti kathamahaṃ etena ñāto, kenaci kiñci ācikkhitaṃ siyāti saññāya na adāsi. Teneva ‘‘mayampi na jānāmā’’ti vuttaṃ. Aparassāti aparassa bhikkhuno pattaṃ ādāya…pe… therassa hatthe ṭhapesīti yojanā. Anāyataneti nikkāraṇe, ayutte vā nassanaṭṭhāne. Tuvaṃ attānaṃ rakkheyyāsi, mayaṃ pana mahallakattā kiṃ rakkhitvā karissāma, mahallakattā eva ca rakkhituṃ na sakkhissāmāti adhippāyo. Anāgāmittā vā thero attanā vattabbaṃ jānitvā ovadati.
“正勤所行之道”的意思是:因为这条道是由正勤成就的,所以正勤就是了知它的原因。巴利
Sammāpayogassa gatamaggoti sammāpayogena nipphāditattā tassa sañjānanakāraṇanti attho.
他的意思是:把真实的事当作不真实的比喻来讲。所谓“人们”,是指那些被安排管理库藏等事务的人,因为人数太多,他们没法一一接见。巴利
Bhūtamatthaṃ katvā abhūtopamaṃ kathayissatīti adhippāyo. Manussāti bhaṇḍāgārikādiniyuttā manussā mahantattā sampaṭicchituṃ nāsakkhiṃsu.
第三力解说的注释巴利
Tatiyabalaniddesavaṇṇanā
811 已去就是已经走了。死后就是再次,或者死了之后的意思。增盛,他们说是因为寻思繁多而增盛,或者是因为勇猛等而增盛。游戏就是嬉戏。巴利
811.Añcitāti gatā. Peccāti puna, maritvāti vā attho. Ussannattāti vitakkabahulatāya ussannattāti vadanti, sūratādīhi vā ussannattā. Dibbantīti kīḷanti.
等活、黑绳、众合、号叫、大号叫、炎热、大炎热、无间,这八个是大地狱。每一个大地狱都有四道门,每一道门又各有四个粪地狱等,他们这样描述为每个大地狱有十六个近边地狱。巴利
Sañjīvakāḷasuttasaṅghātaroruvamahāroruvatāpanamahātāpanaavīciyo aṭṭha mahānirayā. Ekekassa cattāri dvārāni, ekekasmiṃ dvāre cattāro cattāro gūthanirayādayoti evaṃ soḷasa ussadaniraye vaṇṇayanti.
就像帝释天神、夜摩天等是上首天王,而生主、伐楼那、伊舍那等则处于次等地位,充当侍从。巴利
Sakkasuyāmādayo viya jeṭṭhakadevarājā. Pajāpativaruṇaīsānādayo viya dutiyādiṭṭhānantarakārako paricārako hutvā.
第四力的解说注释巴利
Catutthabalaniddesavaṇṇanā
812 “劫”分为两种。在这里,应当依据种子等界的种种差异,来理解蕴等界的种种差异。巴利
812.Kappoti dvedhābhūtaggo. Ettha ca bījādidhātunānattavasena khandhādidhātunānattaṃ veditabbaṃ.
第五力的解说注释巴利
Pañcamabalaniddesavaṇṇanā
813 “意乐界”就是意乐的本性。就像粪等物的界之本性,它只跟粪等物混在一起;同样,众生的意乐也有这样的本性,也就是恶戒者等人只跟恶戒者等人混在一起,这就是所说的意思。比丘们也互相说道:“贤友们,这些人说‘请按各自相应的类别来受用’,其实是了解了我们是同类或非同类,区分出低劣意乐和殊胜意乐之后,把我们引向与界相应的行为,并想看到这样做的效果。”意思是:正是通过同类的方式区分了意乐界,所以是依据意乐界中同类相聚这一点来判定的。巴利
813.Ajjhāsayadhātūti ajjhāsayasabhāvo. Yathā gūthādīnaṃ dhātusabhāvo eso, yaṃ gūthādīheva saṃsandati, evaṃ puggalānaṃ ajjhāsayassevesa sabhāvo, yaṃ dussīlādayo dussīlādikeheva saṃsandantīti vuttaṃ hoti. Bhikkhūpi āhaṃsūti aññamaññaṃ āhaṃsu. Āvuso ime manussā ‘‘yathāsabhāgena paribhuñjathā’’ti vadantā amhe sabhāgāsabhāge viditvā hīnajjhāsayapaṇītajjhāsayataṃ paricchinditvā dhātusaṃyuttakamme upanenti tassa payogaṃ daṭṭhukāmāti attho, evaṃ sabhāgavaseneva ajjhāsayadhātuparicchindanato ajjhāsayadhātusabhāgavasena niyametīti adhippāyo.
第六力的说明注释巴利
Chaṭṭhabalaniddesavaṇṇanā
这里说的“行”,是指恶行和善行。“少尘”的意思是“这些众生的尘垢少”;从词义上也可以理解为“这些众生的眼里尘垢少”。应当知道,这里是通过“意乐知”等,说明能了解那些根器有优劣的众生具有善恶意乐等。这样,“根之优劣智”“意乐智”“随眠智”各自不共,而“根之优劣智”和“胜解智”各自成为“力”,也就成立了。巴利
Caritanti idha duccaritaṃ sucaritanti vuttaṃ. Apparajaṃ akkhaṃ etesanti apparajakkhāti attho vibhāvito, apparajaṃ akkhimhi etesanti apparajakkhātipi saddattho sambhavati. Ettha ca āsayajānanādinā yehi indriyehi paroparehi sattā kalyāṇapāpāsayādikā honti, tesaṃ jānanaṃ vibhāvetīti veditabbaṃ. Evañca katvā indriyaparopariyattaāsayānusayañāṇānaṃ visuṃ asādhāraṇatā, indriyaparopariyattanānādhimuttikatāñāṇānaṃ visuṃ balatā ca siddhā hoti.
815 “Yadariyā”说的是那些圣者。“Āvasiṃsū”意思是依止而住。那这些圣者是谁呢?就是经里说的:“诸比丘,在这里,一位比丘断除了五支,具备了六支,拥有一护,具备四依止,舍弃了种种各别的见解,彻底止息了寻求,思惟清净无染,身行轻安,心善解脱,慧善解脱。”(长部3.348;增支部10.19)对于这些圣者,断五支、舍弃各别见解、彻底止息寻求这几项,在经中所说的“他经过抉择后,受用一种,忍受一种,回避一种,驱除一种”(中部2.168)这些依止当中,驱除一项就是道的作用,其余几项也是靠道才得以成就。因此说:“因为这部经……阐明……”。巴利
815.Yadariyāti ye ariyā. Āvasiṃsūti nissāya vasiṃsu. Ke pana te? ‘‘Idha, bhikkhave, bhikkhu pañcaṅgavippahīno hoti chaḷaṅgasamannāgato ekārakkho caturāpasseno panuṇṇapaccekasacco samavayasaṭṭhesano anāvilasaṅkappo passaddhakāyasaṅkhāro suvimuttacitto suvimuttapañño’’ti (dī. ni. 3.348; a. ni. 10.19) evaṃ vuttā. Etesu pañcaṅgavippahīnapaccekasaccapanodanaesanāsamavayasajjanāni ‘‘saṅkhāyekaṃ paṭisevati adhivāseti parivajjeti vinodetī’’ti (ma. ni. 2.168) vuttesu apassenesu vinodanañca maggakiccāneva, itare ca maggeneva samijjhanti. Tenāha ‘‘etañhi suttaṃ…pe… dīpetī’’ti.
816 在“所缘相续的随眠”中,对于可意所缘,以所缘随眠而潜伏。所谓“已惯行、已常行”,是用像被四周缠裹而安住的状态,来说明它潜伏的情形。因为“有”也是欲事,或者与贪同性质,所以说“有贪随眠……被包含”。巴利
816. Ārammaṇasantānānusayanesu iṭṭhārammaṇe ārammaṇānusayanena anuseti. Āciṇṇasamāciṇṇāti etena samantato veṭhetvā viya ṭhitabhāvena anusayitataṃ dasseti. Bhavassapi vatthukāmattā, rāgavasena vā samānattā ‘‘bhavarāgānusayo…pe… saṅgahito’’ti āha.
818 “胜解殊胜的人根器锐利,其余的人根器迟钝。”这样说是为了显示根器的差别,所以才取“胜解”这个词,因此说“为了显示利根和钝根的差别”。巴利
818. ‘‘Paṇītādhimuttikā tikkhindriyā, itare mudindriyā’’ti evaṃ indriyavisesadassanatthameva adhimuttiggahaṇanti āha ‘‘tikkhindriyamudindriyabhāvadassanattha’’nti.
819 关于“依断的次第”:在这里,应当把“所断之法的断除次第”理解为“断的次第”。也就是说,那个应当以断除来断除的法,首先就以那种断除被称为所断;此后则是不应断除的法——或者,这也是一种“断的次第”。巴利
819.Pahānakkamavasenāti ettha pahātabbapajahanakkamo pahānakkamoti daṭṭhabbo, yassa pahānena bhavitabbaṃ, taṃ teneva pahānena paṭhamaṃ vuccati, tato appahātabbanti ayaṃ vā pahānakkamo.
820 作为道的亲依止缘的诸根,就是亲依止根。巴利
820. Maggassa upanissayabhūtāni indriyāni upanissayaindriyāni.
826 由于缺少对寂灭的欲求,他们进入了无欲求的状态。当某个有分心持续生起时,在那个心相续中生起了出世间心,那个有分心就是它的基础。巴利
826. Nibbutichandarahitattā acchandikaṭṭhānaṃ paviṭṭhā. Yasmiṃ bhavaṅge pavattamāne taṃsantatiyaṃ lokuttaraṃ nibbattati, taṃ tassa pādakaṃ.
第七力讲解的注释巴利
Sattamabalaniddesavaṇṇanā
828 “睡过之后”的意思是:正在作意业处时,陷入睡眠,醒来后以为自己已经入了定。“心之宝箧”指的是由远离诸盖等而清净的心相续,或者是定,或者是业处。“令心安住”就是让定心安住。“想与受的离去”本身就是“离去解脱”。巴利
828.Niddāyitvāti kammaṭṭhānaṃ manasi karonto niddaṃ okkamitvā paṭibuddho samāpattiṃ samāpannomhīti attho. Nīvaraṇādīhi visuddhacittasantati eva cittamañjūsā, samādhi vā, kammaṭṭhānaṃ vā. Cittaṃ ṭhapetunti samāpatticittaṃ ṭhapetuṃ. Saññāvedayitānaṃ apagamo eva apagamavimokkho.
想与作意朝着欲界等、第二禅等禅那的投入,被指出为“退分法、胜分法”;而通过它们,诸禅那具有那种性质,这一点是用“法”这个词来说明的。熟练状态的清净,就是熟练清净。正是它,因为是从初禅等出起之后证得第二禅等的条件,所以被称为“出起”。至于“清净也是出起,从种种定出起也是出起”这段论出起的圣典,由于它并未含摄从灭尽定的出起,所以从灭尽定出起被称为“圣典之外的出起”。如果有人主张“从灭尽定出起至果等至,圣典中没有记载”,那么应当用这段圣典来驳斥他们:“对于从灭尽定出起者,非想非非想处定以无间缘为果等至的缘。”巴利
Saññāmanasikārānaṃ kāmādidutiyajjhānādipakkhandanāni ‘‘hānabhāgiyavisesabhāgiyadhammā’’ti dassitāni, tehi pana jhānānaṃ taṃsabhāvatā dhamma-saddena vuttā. Paguṇabhāvavodānaṃ paguṇavodānaṃ. Tadeva paṭhamajjhānādīhi vuṭṭhahitvā dutiyajjhānādiadhigamassa paccayattā ‘‘vuṭṭhānaṃ nāmā’’ti vuttaṃ. ‘‘Vodānampi vuṭṭhānaṃ, tamhā tamhā samādhimhā vuṭṭhānampi vuṭṭhāna’’nti imāya vuṭṭhānapāḷiyā asaṅgahitattā nirodhasamāpattiyā vuṭṭhānaṃ ‘‘pāḷimuttakavuṭṭhānaṃ nāmā’’ti vuttaṃ. Ye pana ‘‘nirodhato phalasamāpattiyā vuṭṭhāna’’nti pāḷi natthīti vadeyyuṃ, te ‘‘nirodhā vuṭṭhahantassa nevasaññānāsaññāyatanaṃ phalasamāpattiyā anantarapaccayena paccayo’’ti (paṭṭhā. 1.1.417) imāya pāḷiyā paṭisedhetabbā.
第十力的解说注释巴利
Dasamabalaniddesavaṇṇanā
831 831. 从贪等烦恼中解脱出来的心所达到的定,就是心解脱。慧本身就是解脱,这就是慧解脱。“业的不同与果报的不同”,意思是业的不同以及它的果报的不同。把思、思相应法执取为能导向地狱等趣或导向涅槃的业,因此说“业的分别”。它不能投入,就像第八力、第九力那样;也不能像类似神变智那样施展变化。由此排除了认为它等同于十力的看法,也排除了它能像禅那等智那样投入和施展变化的看法。虽然禅那等省察智是第七力,因此说它是有寻有伺的,但要知道,因为没有禅那等就没有省察,所以这是把禅那等智包含在内而这样说的。或者,为了显示一切知智不能像禅那等的作用那样执行一切力的事务,所以说“因为它不能成为禅那而投入,不能成为神通而施展变化”,但不应认为任何力具有禅那或神通的性质。巴利
831. Rāgādīhi cetaso vimuttibhūto samādhi cetovimutti. Paññāva vimutti paññāvimutti. Kammantaravipākantaramevāti kammantarassa vipākantaramevāti attho. Cetanācetanāsampayuttakadhamme nirayādinibbānagāminipaṭipadābhūte kammanti gahetvā āha ‘‘kammaparicchedamevā’’ti. Appetuṃ na sakkoti aṭṭhamanavamabalāni viya, taṃsadisaṃ iddhividhañāṇaṃ viya vikubbituṃ. Etena dasabalasadisatañca vāreti, jhānādiñāṇaṃ viya vā appetuṃ vikubbituñca. Yadipi hi jhānādipaccavekkhaṇañāṇaṃ sattamabalanti tassa savitakkasavicāratā vuttā, tathāpi jhānādīhi vinā paccavekkhaṇā natthīti jhānādisahagataṃ ñāṇaṃ tadantogadhaṃ katvā evaṃ vuttanti veditabbaṃ. Atha vā sabbaññutaññāṇaṃ jhānādikiccaṃ viya na sabbaṃ balakiccaṃ kātuṃ sakkotīti dassetuṃ ‘‘tañhi jhānaṃ hutvā appetuṃ iddhi hutvā vikubbituñca na sakkotī’’ti vuttaṃ, na pana kassaci balassa jhānaiddhibhāvatoti daṭṭhabbaṃ.