15. 无碍解分别根本复注巴利 15. Paṭisambhidāvibhaṅgo
30 段
经分别巴利
1. Suttantabhājanīyaṃ
摄集品类的注释巴利
1. Saṅgahavāravaṇṇanā
718 “此即其理趣”是以简略方式指出之后,为了详细说明同一个理趣,才说了“因为法的分别”等话。词无碍解和辩无碍解的分别,应当依照其对象——义等——通过缘生等的种种差别来区分而了知。巴利
718.Esevanayoti saṅkhepena dassetvā tameva nayaṃ vitthārato dassetuṃ ‘‘dhammappabhedassa hī’’tiādimāha. Niruttipaṭibhānappabhedā tabbisayānaṃ atthādīnaṃ paccayuppannādibhedehi bhinditvā veditabbā.
“凡任何缘生者”这一说法,涵盖了在谛、因、法、缘、行相各品中讲到的苦等。在谛、缘、行相各品中是涅槃,在教说品中是所说的义,在阿毗达摩分别中是异熟与唯作。如此,依据巴利圣典中所说的,应当知道有五种义,同样也有五种法。巴利
‘‘Yaṃ kiñci paccayasamuppanna’’nti etena saccahetudhammapaccayākāravāresu āgatāni dukkhādīni gahitāni. Saccapaccayākāravāresu nibbānaṃ, pariyattivāre bhāsitattho, abhidhammabhājanīye vipāko kiriyañcāti evaṃ pāḷiyaṃ vuttānameva vasena pañca atthā veditabbā, tathā dhammā ca.
“令生起”这个说法,是对能生因等共同适用的词源解释。为了说明它的含义,所以接着说“既令转起,也令到达”。在这两者当中,前一种含义应当适用于除道以外的一切法,因为世尊所说之法也是通过让人理解而令义转起的。而道能令到达涅槃,所以后一种含义适用于道。巴利
Vidahatīti nibbattakahetuādīnaṃ sādhāraṇaṃ nibbacanaṃ, tadatthaṃ pana vibhāvetumāha ‘‘pavatteti ceva pāpeti cā’’ti. Tesu purimo attho maggavajjesu daṭṭhabbo. Bhāsitampi hi avabodhanavasena atthaṃ pavattetīti. Maggo pana nibbānaṃ pāpetīti tasmiṃ pacchimo.
在“法自然词说”这个说法里,“法”这个词是表示自性的,所以说“即自性词说”,意思是不颠倒的词说。对于这个“词说”,有些人解释说:是以那非言说体的施设来宣说词说。若这样,就变成施设才是应被宣说者,而不是言说,这就有了过失;而且,除了言说之外,并没有别的应宣说、应发出者。又,如果以触等言说所应了知者为应被宣说者,那么,除了义与法之外,就没有那些言说所应了知者,这便导致它们成为词说的过失。而“触是自性词说,‘触、触’则非自性词说”这一义理已经显示,且不存在这样的非言说,因此,应知此处的义理是:对作为言说体的自性词说,在宣说中发出。巴利
Dhammaniruttābhilāpeti ettha dhamma-saddo sabhāvavācakoti katvā āha ‘‘yā sabhāvaniruttī’’ti, aviparītaniruttīti attho. Tassā abhilāpeti tassā niruttiyā avacanabhūtāya paññattiyā abhilāpeti keci vaṇṇayanti. Evaṃ sati paññatti abhilapitabbā , na vacananti āpajjati, na ca vacanato aññaṃ abhilapitabbaṃ uccāretabbaṃ atthi, athāpi phassādivacanehi bodhetabbaṃ abhilapitabbaṃ siyā, evaṃ sati atthadhammavajjaṃ tehi bodhetabbaṃ na vijjatīti tesaṃ niruttibhāvo āpajjati. ‘‘Phassoti ca sabhāvanirutti, phassaṃ phassāti na sabhāvaniruttī’’ti dassitovāyamattho, na ca avacanaṃ evaṃpakāraṃ atthi, tasmā vacanabhūtāya eva tassā sabhāvaniruttiyā abhilāpe uccāraṇeti attho daṭṭhabbo.
他们说:当一个人把这种自性语词的声音作为所缘来观察时,由于“在那自性语词的表达中,通达种种分别的智就是词无碍解”这样说过,所以词无碍解是在以语词之声为所缘的耳识过程之后,在意门中生起的。而“词无碍解以现在为所缘”这句话,是就抓住声音之后的了知来说的。但这样一来,就会犯上“在某个现在所缘中,说另一个是现在所缘”的毛病。然而,就像天耳智是确定人、非人等种种声音差别的条件,能使各种声音显现出来一样,同样地,如果说是以现在自性语词之声为所缘、能使它显现的智,作为确定自性与非自性语词的条件,这智就叫词无碍解,这样说不违背圣典。至于“把这种自性语词的声音作为所缘来观察”,也不能说不是“让以现在声音为所缘的观察生起”。因为那智正是使自性语词显现的;在观察各种声音之后,由于它是确定种种差别的因,所以在分析词、通达词时生起,因此也是通达分别的。所谓“自性语词”,指的是摩揭陀语,所以针对此外的梵语等名称之声,才说“其他则不然”。所谓“文”,说的是助词。巴利
Taṃ sabhāvaniruttiṃ saddaṃ ārammaṇaṃ katvā paccavekkhantassa tasmiṃ sabhāvaniruttābhilāpe pabhedagataṃ ñāṇaṃ niruttipaṭisambhidāti vuttattā niruttisaddārammaṇāya sotaviññāṇavīthiyā parato manodvāre niruttipaṭisambhidā pavattatīti vadanti. ‘‘Niruttipaṭisambhidā paccuppannārammaṇā’’ti ca vacanaṃ saddaṃ gahetvā pacchā jānanaṃ sandhāya vuttanti. Evaṃ pana aññasmiṃ paccuppannārammaṇe aññaṃ paccuppannārammaṇanti vuttanti āpajjati. Yathā pana dibbasotañāṇaṃ manussāmanussādisaddappabhedanicchayassa paccayabhūtaṃ taṃ taṃ saddavibhāvakaṃ, evaṃ sabhāvāsabhāvaniruttinicchayassa paccayabhūtaṃ paccuppannasabhāvaniruttisaddārammaṇaṃ taṃvibhāvakañāṇaṃ niruttipaṭisambhidāti vuccamāne na pāḷivirodho hoti. Taṃ sabhāvaniruttiṃ saddaṃ ārammaṇaṃ katvā paccavekkhantassāti ca paccuppannasaddārammaṇaṃ paccavekkhaṇaṃ pavattayantassāti na na sakkā vattuṃ. Tampi hi ñāṇaṃ sabhāvaniruttiṃ vibhāventaṃyeva taṃtaṃsaddapaccavekkhaṇānantaraṃ taṃtaṃpabhedanicchayahetuttā niruttiṃ bhindantaṃ paṭivijjhantameva uppajjatīti ca pabhedagatampi hotīti. Sabhāvaniruttīti māgadhabhāsā adhippetāti tato aññaṃ sakkaṭanāmādisaddaṃ sandhāya ‘‘aññaṃ panā’’ti āha. Byañjananti nipātapadamāha.
这一点在义注里已经说过了。菩提道场这个词,只应当用在最初成等正觉的地方,而不是随便哪里只要有菩提树站立的地方都算。金筹就是最上等的筹,意思是为了说法而拿筹,并不是由安住在无碍解的人来选定的。因此,由于必须以跟无碍解不同的方式来了知,所以懂得梵语并不是无碍解的作用——这就是这里的意趣。巴利
Kathitaṃ aṭṭhakathāyaṃ. Bodhimaṇḍa-saddo paṭhamābhisambuddhaṭṭhāne eva daṭṭhabbo, na yattha katthaci bodhirukkhassa patiṭṭhitaṭṭhāne. Suvaṇṇasalākanti seṭṭhasalākaṃ, dhammadesanatthaṃ salākaṃ gahetvāti attho, na paṭisambhidāyaṃ ṭhitena pavāritaṃ, tasmā paṭisambhidāto aññeneva pakārena jānitabbato na sakkaṭabhāsājānanaṃ paṭisambhidākiccanti adhippāyo.
“此已说”的意思是:为了让人知道摩揭陀语就是自性语,现在要说的这段话,就是“已说”的含义。在《六牙象本生》(Jā. 1.16.97 等)、《鹧鸪本生》(Jā. 1.4.73 等)等故事里,以及在畜生道中,摩揭陀语是盛行的,不是骆驼语等语言,也不是梵语。巴利
Idaṃ kathitanti māgadhabhāsāya sabhāvaniruttitāñāpanatthaṃ idaṃ idāni vattabbaṃ kathitanti attho. Chaddantavāraṇa (jā. 1.16.97 ādayo) -tittirajātakādīsu (jā. 1.4.73 ādayo) tiracchānesu ca māgadhabhāsā ussannā, na oṭṭakādibhāsā sakkaṭaṃ vā.
于彼是指在摩揭陀等地的语言中。其余的语言都会变,过了一段时间必然变得不同,甚至消失。而摩揭陀语虽然在某个地方、某个时候也会变,但并不是在所有地方、所有时候、所有情况下都在变,即使到了劫灭之时也依然存在,所以说“只有这一种不变”。“戏论”就是拖延的意思。而只有佛语才是它的范围,因此他们说:质多居士被问起“白净覆盖”那首偈时,这样说道:“尊者,这是世尊说的吗?”
“是的,居士。”
“那么,尊者,请稍等片刻,让我看看它的意思。”巴利
Tatthāti māgadhasesabhāsāsu. Sesā parivattanti ekantena kālantare aññathā honti vinassanti ca. Māgadhā pana katthaci kadāci parivattantīpi na sabbattha sabbadā sabbathā ca parivattati, kappavināsepi tiṭṭhatiyevāti ‘‘ayamevekā na parivattatī’’ti āha. Papañcoti cirāyananti attho. Buddhavacanameva cetassa visayo, teneva ‘‘nelaṅgo setapacchādo’’ti gāthaṃ pucchito citto gahapati ‘‘‘kiṃ nu kho etaṃ, bhante, bhagavatā bhāsita’nti? ‘Evaṃ gahapatī’ti. ‘Tena hi, bhante, muhuttaṃ āgametha, yāvassa atthaṃ pekkhāmī’’’ti (saṃ. ni. 4.347) āhāti vadanti.
“一切处智”是指对义等所生起的智。因为它在所有那三处或四处都能生起,或者因为作为善行的辩无碍解具有法与义的状态而只在三处生起,所以称为“一切处智”。这些智是照明此义的,因此,因这些智应被有义者省察,由此一切义都归于此,所以叫“一切处”;或者意思是“于一切中投射”。他们说:在有学中生起的无碍解,到证得阿拉汉时变得清净。然而,就像宿习一样,证得阿拉汉也是阿拉汉无碍解清净的缘,并非不是,因此,应当依适当方式,把五种无碍解的有学与无学清净的因缘统合起来。巴利
Sabbatthakañāṇanti atthādīsu ñāṇaṃ. Tañhi sabbesu tesu tīsu catūsupi vā pavattattā, kusalakiriyabhūtāya paṭibhānapaṭisambhidāya dhammatthabhāvato tīsu eva vā pavattattā ‘‘sabbatthakañāṇa’’nti vuttaṃ. Imāni ñāṇāni idamatthajotakānīti sātthakānaṃ paccavekkhitabbattā sabbo attho etassātipi sabbatthakaṃ, sabbasmiṃ khittanti vā. Sekkhe pavattā arahattappattiyā visadā hontīti vadanti. Pubbayogo viya pana arahattappatti arahatopi paṭisambhidāvisadatāya paccayo na na hotīti pañcannampi yathāyogaṃ sekkhāsekkhapaṭisambhidāvisadattakāraṇatā yojetabbā.
因为接下来的问答被称为“论议”,所以义注把它叫作“遍问”。意思是说:那些把修行看得很重的人,轻视利养,心想“我用刀把价值十万的毛毯剁碎,做成杂用布,这是我做的”,这样作意之后,他们就不会想成为那种看重利养、只以持诵教法为满足的说法者。在这里,先显示这位长老在疑惑生起之前还不够清晰,再通过他证得阿拉汉后回答问题,显示证得阿拉汉后的清晰。紧接着所说的帝须长老,就是那位帝须长老,他们这样说。巴利
Pucchāya parato pavattā kathāti katvā aṭṭhakathā ‘‘paripucchā’’ti vuttā. Paṭipattiṃ pūretabbaṃ maññissantīti paṭipattigarutāya lābhaṃ hīḷentena satasahassagghanakampi kambalaṃ vāsiyā koṭṭetvā paribhaṇḍakaraṇaṃ mayā kataṃ āvajjitvā lābhagaruno pariyattidharā dhammakathikāva bhavituṃ na maññissantīti vuttaṃ hoti. Ettha ca therassa kaṅkhuppattiyā pubbe avisadataṃ dassetvā arahattappattassa pañhavissajjanena arahattappattiyā visadatā dassitā. Tissatthero anantaraṃ vutto tissatthero evāti vadanti.
所谓“分类”,是指对通过诸道证得的无碍解进行分别解说。“证得”是指通过它们而获得,所以它是出世间的;而“分类”则应看作属于欲界的。但并非如此——意思是,正如它是证得的强缘,却并非同样是分类的强缘。现在,为了说明教法等的证得并不是强缘,而过去的修行才是强缘,所以说了“听闻教法、遍问……”等话。其中,“没有无碍解”的意思就是没有无碍解的证得。接着,为了显示所说的内容,说了“然而这些……”等话。因为过去的修行和证得这两者都是使之清晰的原因,所以说“过去的修行是分类的强缘”。巴利
Pabhedo nāma maggehi adhigatānaṃ paṭisambhidānaṃ pabhedagamanaṃ. Adhigamo tehi paṭilābho, tasmā so lokuttaro, pabhedo kāmāvacaro daṭṭhabbo. Na pana tathāti yathā adhigamassa balavapaccayo hoti, na tathā pabhedassāti attho. Idāni pariyattiyādīnaṃ adhigamassa balavapaccayattābhāvaṃ, pubbayogassa ca balavapaccayattaṃ dassento ‘‘pariyattisavanaparipucchā hī’’tiādimāha. Tattha paṭisambhidā nāma natthīti paṭisambhidādhigamo natthīti adhippāyo. Idāni yaṃ vuttaṃ hoti, taṃ dassento ‘‘ime panā’’tiādimāha. Pubbayogādhigamā hi dvepi visadakāraṇāti ‘‘pubbayogo pabhedassa balavapaccayo hotī’’ti vuttanti.
2. 谛门等的注释巴利
2. Saccavārādivaṇṇanā
719 在因的分类里,三时的因法与果法都称为“义”,而它们当中的因法称为“法”。在法的分类里,因为随顺所应度化者,把过去的也一并收摄进来,所以没有说“已生、俱生”等语;于是过去与现在称为“义”,而能产生它们的那些则称为“法”。这就是这两种分类的差别。巴利
719. Hetuvāre kālattayepi hetuphaladhammā ‘‘atthā’’ti vuttā, tesañca hetudhammā ‘‘dhammā’’ti, dhammavāre veneyyavasena atītānañca saṅgahitattā ‘‘uppannā samuppannā’’tiādi na vuttanti atītapaccuppannā ‘‘atthā’’ti vuttā, taṃnibbattakā ca ‘‘dhammā’’ti idametesaṃ dvinnampi vārānaṃ nānattaṃ.
2. 阿毗达摩分别注释巴利
2. Abhidhammabhājanīyavaṇṇanā
725 “因为未说”的意思是:先笼统地说“对他们的果报有智”,但没有具体说明,这就是这里的用意。在这里,因为唯作没有果报,所以没有说它们是法。如果这样的话,那是不是因为唯作没有果报,也就不应该说它们有义?不是的,因为它们是缘所生的。如果这样,那善和不善也应该有义了?这并不被否定,但因为果报是主要的原因,而且很明显,所以只说它们有法。那唯作因为是缘,所以也有法吗?这没有错,因为没有被否定;不过,因为唯作和业果没有关系,所以没有说它有法。另外要知道:如果只是按自性去观察善、不善、果报、唯作这些法,而不去区分“这是这个的缘,这是缘所生的”,那么法无碍解和义无碍解也会生起,所以没有说它们的义和法。在善和不善的部分里,法无碍解看到善和不善作为缘的状态、特殊能力以及应当被产生的性质,并且期待应当被产生的结果,所以只就那种关联说“对他们的果报有智,是义无碍解”。然而要知道:义无碍解的作用只是看见自性,因为只是看见已经产生的结果,所以它不期待能产生者,因此在果报的部分里没有说“对他们的能成熟有智,是法无碍解”。巴利
725.Avuttattāti ‘‘tesaṃ vipāke ñāṇa’’nti sāmaññena vatvā visesena avuttattāti adhippāyo. Ettha ca kiriyānaṃ avipākattā dhammabhāvo na vuttoti. Yadi evaṃ vipākā na hontīti atthabhāvo ca na vattabboti? Na, paccayuppannattā. Evañce kusalākusalānampi atthabhāvo āpajjatīti. Nappaṭisiddho, vipākassa pana padhānahetutāya pākaṭattā dhammabhāvova tesaṃ vutto. Kiriyānaṃ paccayattā dhammabhāvo āpajjatīti ce? Nāyaṃ doso appaṭisiddhattā, kammaphalasambandhassa pana ahetuttā dhammabhāvo na vutto. Apica ‘‘ayaṃ imassa paccayo, idaṃ paccayuppanna’’nti evaṃ bhedaṃ akatvā kevalaṃ kusalākusale vipākakiriyadhamme ca sabhāvato paccavekkhantassa dhammapaṭisambhidā atthapaṭisambhidā ca hotītipi tesaṃ atthadhammatā na vuttāti veditabbā . Kusalākusalavāresu ca dhammapaṭisambhidā kusalākusalānaṃ paccayabhāvaṃ sattivisesaṃ sanipphādetabbataṃ passantī nipphādetabbāpekkhā hotīti taṃsambandheneva ‘‘tesaṃ vipāke ñāṇaṃ atthapaṭisambhidā’’ti vuttaṃ. Sabhāvadassanamattameva pana atthapaṭisambhidāya kiccaṃ nipphannaphalamattadassanatoti tassā nipphādakānapekkhattā vipākavāre ‘‘tesaṃ vipaccanake ñāṇaṃ dhammapaṭisambhidā’’ti na vuttanti veditabbaṃ.
以自性施设是指:不是以众生等施设,或者是以不颠倒的施设。震动是指:以生起身毛竖立、赞叹、布施等方式来震动。你们以后在听法时会知道的意思是:因为他少闻,所以第二次讲说时,他还会讲同样的内容。这就是所要表达的意思。巴利
Sabhāvapaññattiyāti na sattādipaññattiyā, aviparītapaññattiyā vā. Khobhetvāti lomahaṃsajananasādhukāradānādīhi khobhetvā. Puna dhammassavanejānissathāti appassutattā dutiyavāraṃ kathento tadeva kathessatīti adhippāyo.
746 为了显示“地”,这里应当知道:欲界地和出世间地就是“地”,或者心的生起等。巴利
746.Bhūmidassanatthanti ettha kāmāvacarā lokuttarā ca bhūmi ‘‘bhūmī’’ti veditabbā, cittuppādā vāti.
3. 提问者注释巴利
3. Pañhapucchakavaṇṇanā
747 在“缘所生之义与缘法”这些说法中,它显示了:以因等诸缘所生起的善、不善、色等,是“义”这一表述方式;而作为因等诸缘的果报、唯作、色等,则是“法”这一表述方式。辩无碍解以欲界果报为所缘、以广大法为所缘,这与无碍解智的所缘性并不相符,因为无碍解智生起于欲界善中,以及欲界唯作与出世间的果报中。如果它是以一切智为所缘,那倒可能相符;但根据“以那智了知那些智”这句话,它并不是以一切智为所缘,他们是这样说的。不过在经分别中,因为不加区分地说“诸智之中的智,就是辩无碍解”,所以它可能以一切智为所缘。在阿毗达摩分别中,也是依心生起而说的,这是毫无遗漏的说法,因此按照所显示的范围来说,“以那智了知那些智”这句话,并不否定它以其他法为所缘。正如在阿毗达摩分别中,对义无碍解的所缘范围并非毫无遗漏地宣说,辩无碍解的所缘范围也是如此。这样一来,由于辩无碍解以一切智为范围,所以说“三种无碍解,或是小所缘,或是广大所缘,或是无量所缘”。巴利
747.Paccayasamuppannañca atthaṃ paccayadhammañcāti vacanehi hetādipaccayasamuppannānaṃ kusalākusalarūpānampi atthapariyāyaṃ, hetādipaccayabhūtānaṃ vipākakiriyarūpānampi dhammapariyāyañca dasseti. Paṭibhānapaṭisambhidāya kāmāvacaravipākārammaṇatā mahaggatārammaṇatā ca paṭisambhidāñāṇārammaṇatte na yujjati paṭisambhidāñāṇānaṃ kāmāvacaralokuttarakusalesu kāmāvacarakiriyālokuttaravipākesu ca uppattito. Sabbañāṇārammaṇatāya sati yujjeyya, ‘‘yena ñāṇena tāni ñāṇāni jānātī’’ti (vibha. 726) vacanato pana na sabbañāṇārammaṇatāti kathayanti. Suttantabhājanīye pana ‘‘ñāṇesu ñāṇaṃ paṭibhānapaṭisambhidā’’ti avisesena vuttattā sabbañāṇārammaṇatā siyā. Abhidhammabhājanīyepi cittuppādavasena kathanaṃ niravasesakathananti yathādassitavisayavacanavasena ‘‘yena ñāṇena tāni ñāṇāni jānātī’’ti yaṃ vuttaṃ, taṃ aññārammaṇataṃ na paṭisedhetīti. Yathā ca atthapaṭisambhidāvisayānaṃ na niravasesena kathanaṃ abhidhammabhājanīye, evaṃ paṭibhānapaṭisambhidāvisayassapīti. Evaṃ paṭibhānapaṭisambhidāya sabbañāṇavisayattā ‘‘tisso paṭisambhidā siyā parittārammaṇā siyā mahaggatārammaṇā siyā appamāṇārammaṇā’’ti (vibha. 749) vuttā.
即使按照“义无碍解可能不以道为所缘”(《分别论》749)这句话,在论藏分别中,问难的方式也只是针对那里所说的辨析本身而展开的。因为道并非不是缘所生法,而在论藏分别中,辩无碍解正是以辨析智为所缘,所以说它并不以广大法为所缘。即便如此,这两部圣典仍然互相矛盾,应当依据其中更有力的一部,去探求另一部的意旨。然而,对善与不善的缘生性的通达,不可能脱离对善与不善性的通达,因此在那里,法无碍解是究竟意义上的,因为它完全以法为所缘;同样,对异熟与唯作的缘性的通达,也不可能脱离对异熟与唯作性的通达,因此在那里,义无碍解是究竟意义上的,因为它完全以义为所缘。再者,没有任何一种智是不能照亮所知的,因此在一切智上,辩无碍解都可以是究竟意义上的。在究竟意义上的辨析中,当问难的方式展开时,这两部圣典并不矛盾。巴利
Yadipi ‘‘siyā atthapaṭisambhidā na maggārammaṇā’’ti (vibha. 749) vacanato abhidhammabhājanīye vuttapaṭisambhidāsveva pañhapucchakanayo pavatto. Na hi maggo paccayuppanno na hoti, abhidhammabhājanīye ca paṭisambhidāñāṇavisayā eva paṭibhānapaṭisambhidā vuttāti na tassā mahaggatārammaṇatāti. Evamapi dvepi etā pāḷiyo virujjhanti, tāsu balavatarāya ṭhatvā itarāya adhippāyo maggitabbo. Kusalākusalānaṃ pana paccayuppannattapaṭivedhopi kusalākusalabhāvapaṭivedhavinimutto natthīti nippariyāyā tattha dhammapaṭisambhidā ekantadhammavisayattā, tathā vipākakiriyānaṃ paccayabhāvapaṭivedhopi vipākakiriyabhāvapaṭivedhavinimutto natthīti nippariyāyā tattha atthapaṭisambhidā ekantikaatthavisayattā. Kiñci pana ñāṇaṃ appaṭibhānabhūtaṃ natthi ñeyyappakāsanatoti sabbasmimpi ñāṇe nippariyāyā paṭibhānapaṭisambhidā bhavituṃ arahati. Nippariyāyapaṭisambhidāsu pañhapucchakassa pavattiyaṃ dvepi pāḷiyo na virujjhanti.
在“以声音为所缘,所以是外在的所缘”这句话里,应该理解成:是以他人言语的声音为所缘。因为“以声音为所缘”并不能成为“外在所缘”的理由——声音也有内在的情况。而且,由于延续下来的正是那个声音,所以并没有对它作出区分性的限定,应当这样来看。巴利
Saddārammaṇattā bahiddhārammaṇāti ettha parassa abhilāpasaddārammaṇattāti bhavitabbaṃ. Na hi saddārammaṇatā bahiddhārammaṇatāya kāraṇaṃ saddassa ajjhattassa ca sabbhāvāti. Anuvattamāno ca so eva saddoti visesanaṃ na katanti daṭṭhabbaṃ.