2. 处分别显示巴利原文
2. Āyatanavibhaṅgo
1. 经分别释义显示巴利原文
1. Suttantabhājanīyavaṇṇanā
152 152. 所谓“特殊”:如同“处”一词有其特定含义,眼等词的含义亦是不共,这便是其义。“assādetī”意为“品尝”,如“品尝蜜、品尝菜肴”有尝味之义,故依此说明其义。根据“摩犍提,眼是乐于色、喜于色、悦于色的”(中部 2.209)的说法,眼即是品尝色。虽然耳等也有乐于声等所缘的情况,但由于约定俗成,“眼”一词只用于眼,如同“莲花”等词用于“莲”等,应当如此理解。又云“vibhāveti”,这是根据“cakkhati”一词的音韵规则来解释其含义。因为“cakkhati”的意思是说明、清楚地表达。而眼如同在说话一般,正是说明平与不平,故说“vibhāveti即说明之义”。或者由于词根有多种含义,眼一词亦可具有说明之义。当贪染等生起时,色犹如变色龙之形、水泡之状而颜色变化,它使(所缘)进入心中,如同色法一般令其显现,即如同赋予形状而显示,这便是其义。或者“色”一词有扩展之义,而扩展即是显现,故说“显现”。或者由于词根有多种含义,“色”一词唯有显现之义;表示颜色的“色”一词,其语源是“rūpayati”;而表示色法的“色”一词……显示巴利原文
152.Visesatoti āyatana-saddattho viya asādhāraṇato cakkhādisaddatthatoti attho. Assādetīti cakkhati-saddo ‘‘madhuṃ cakkhati byañjanaṃ cakkhatī’’ti rasasāyanattho atthīti tassa vasena atthaṃ vadati. ‘‘Cakkhuṃ kho, māgaṇḍiya, rūpārāmaṃ rūparataṃ rūpasammudita’’nti (ma. ni. 2.209) vacanato cakkhu rūpaṃ assādeti. Satipi sotādīnaṃ saddārammaṇādiratibhāve niruḷhattā cakkhumhiyeva cakkhu-saddo pavattati padumādīsu paṅkajādisaddā viyāti daṭṭhabbaṃ. Vibhāveti cāti saddalakkhaṇasiddhassa cakkhati-saddassa vasena atthaṃ vadati. Cakkhatīti hi ācikkhati, abhibyattaṃ vadatīti attho. Nayanassa ca vadantassa viya samavisamavibhāvanameva ācikkhananti katvā āha ‘‘vibhāveti cāti attho’’ti. Anekatthattā vā dhātūnaṃ vibhāvanatthatā cakkhu-saddassa daṭṭhabbā. Rattaduṭṭhādikālesu kakaṇṭakarūpaṃ viya uddarūpaṃ viya ca vaṇṇavikāraṃ āpajjamānaṃ rūpaṃ hadayaṅgatabhāvaṃ rūpayati rūpamiva pakāsaṃ karoti, saviggahamiva katvā dassetīti attho. Vitthāraṇaṃ vā rūpa-saddassa attho, vitthāraṇañca pakāsanamevāti āha ‘‘pakāsetī’’ti. Anekatthattā vā dhātūnaṃ pakāsanatthoyeva rūpa-saddo daṭṭhabbo, vaṇṇavācakassa rūpa-saddassa rūpayatīti nibbacanaṃ, rūpavācakassa ruppatīti ayaṃ viseso.
“Udāharīyatī”意为“被说”,此处可能只取言说之义,但此地所谓“声”并非仅指言说之声,而是一切耳所识知者。“Sappatī”意为依自己的缘而运行,即被导入耳所识知的状态。“Sūcayatī”意为通过气味使自身不明显的事物得以显现,如说“这是香的,这是臭的”,或使隐藏的花等物如告密者般显现,如说“这里有花,是素馨等;这里有果,是芒果等”,这便是其义。由于摄食依赖于尝味,而生命依赖于食物中的味,因此依据语源规则,舌被称为“jivhā”,因为它呼唤生命。对于卑劣的有漏法,身是它们的来源,因此身被特别称为“kāya”,因为在那些不达无上因的、由欲贪为因的业所生的、以及作为欲贪特殊缘的鼻舌身中,身是特别有漏的缘。因为通过身,众生在享受触的同时,也从事淫欲。“生起之处”意为生起的原因。或者,以身根为依处的四蕴,由于是强力欲漏等的原因,被特别称为“有漏”,而身是它们的生起之处,这便是其义。“持有自己的特征”:那些应以不共特征而被称为“处”的眼等,即被如此称呼;而其他属于意所行境的法,则通过共相而被归……显示巴利原文
Udāharīyatīti vuccatīti-atthe vacanameva gahitaṃ siyā, na ca vacana-saddoyeva ettha saddo, atha kho sabbopi sotaviññeyyoti sappatīti sakehi paccayehi sappīyati sotaviññeyyabhāvaṃ gamīyatīti attho. Sūcayatīti attano vatthuṃ gandhavasena apākaṭaṃ ‘‘idaṃ sugandhaṃ duggandha’’nti pakāseti, paṭicchannaṃ vā pupphādivatthuṃ ‘‘ettha pupphaṃ atthi campakādi, phalamatthi ambādī’’ti pesuññaṃ karontaṃ viya hotīti attho. Rasaggahaṇamūlakattā āhārajjhoharaṇassa jīvitahetumhi āhārarase ninnatāya jīvitaṃ avhāyatīti jivhā vuttā niruttilakkhaṇena. Kucchitānaṃ sāsavadhammānaṃ āyoti visesena kāyo vutto anuttariyahetubhāvaṃ anāgacchantesu kāmarāganidānakammajanitesu kāmarāgassa ca visesapaccayesu ghānajivhākāyesu kāyassa visesatarasāsavapaccayattā. Tena hi phoṭṭhabbaṃ assādentā sattā methunampi sevanti. Uppattidesoti uppattikāraṇanti attho. Kāyindriyavatthukā vā cattāro khandhā balavakāmāsavādihetubhāvato visesena ‘‘sāsavā’’ti vuttā, tesaṃ uppajjanaṭṭhānanti attho. Attano lakkhaṇaṃ dhārayantīti ye visesalakkhaṇena āyatanasaddaparā vattabbā, te cakkhādayo tathā vuttāti aññe manogocarabhūtā dhammā sāmaññalakkhaṇeneva ekāyatanattaṃ upanetvā vuttā. Oḷārikavatthārammaṇamananasaṅkhātehi visayavisayibhāvehi purimāni pākaṭānīti tathā apākaṭā ca aññe manogocarā na attano sabhāvaṃ na dhārentīti imassatthassa dīpanattho dhamma-saddoti.
“Vāyamantī”的意思是做自己的事。在此义中,“处”(āyatana)为“它们来于此”的依处义;在第二、第三义中,则是作者义。“它们”指心与心所法。因为这些法在各个门和所缘中来、至、转起,所以称为“来”。“Vitthārentī”意为:将先前未生起、隐没、不明显的事物,从过去以来展开、使明显、令生起,这就是其义。显示巴利原文
Vāyamantīti attano kiccaṃ karonticceva attho. Imasmiñca atthe āyatanti etthāti āyatananti adhikaraṇattho āyatana-saddo, dutiyatatiyesu kattuattho. Te cāti cittacetasikadhamme. Te hi taṃtaṃdvārārammaṇesu āyanti āgacchanti pavattantīti āyāti. Vitthārentīti pubbe anuppannattā līnāni apākaṭāni pubbantato uddhaṃ pasārenti pākaṭāni karonti uppādentīti attho.
为依约定用法说明“处”一词的含义,于是开始说“apica”等。“由于依止它”:此处,意对于心、意识等心与心所法,并非依止缘,因此应将其门义理解为依止义。“从义”指从词义,而非从所指之义。这里所说的词义是“cakkhatī”等,而非所指之义,例如“眼是依于四大种的净色”等(《法集论》597)。显示巴利原文
Ruḷhīvasena āyatana-saddassatthaṃ vattuṃ ‘‘apicā’’tiādi āraddhaṃ. Taṃ nissitattāti ettha mano manoviññāṇādīnaṃ cittacetasikānaṃ nissayapaccayo na hotīti tassa nesaṃ dvārabhāvo nissayabhāvoti daṭṭhabbo. Atthatoti vacanatthato, na vacanīyatthato. Vacanattho hettha vutto ‘‘cakkhatī’’tiādinā, na vacanīyattho ‘‘yaṃ cakkhu catunnaṃ mahābhūtānaṃ upādāya pasādo’’tiādinā (dha. sa. 597) viyāti.
“Tāvatvato”表示无减与无增。由于不存在十二处之外的任何法,因此没有关于“增”的指责;但持有自相是共相,所以可能招致关于“减”的指责。为了显示这点,而说“眼等也是”等。“不共”是指对眼识等而言是不共的。虽然眼等有不共的所缘,但由于是以门的方式被把握,所以法处未被把握,应如此理解。或者,依门与所缘的关系而说“不共”。显示巴利原文
Tāvatvatoti anūnādhikabhāvaṃ dasseti. Tattha dvādasāyatanavinimuttassa kassaci dhammassa abhāvā adhikabhāvato codanā natthi, salakkhaṇadhāraṇaṃ pana sabbesaṃ sāmaññalakkhaṇanti ūnacodanā sambhavatīti dassento āha ‘‘cakkhādayopi hī’’tiādi. Asādhāraṇanti cakkhuviññāṇādīnaṃ asādhāraṇaṃ. Satipi asādhāraṇārammaṇabhāve cakkhādīnaṃ dvārabhāvena gahitattā dhammāyatane aggahaṇaṃ daṭṭhabbaṃ. Dvārārammaṇabhāvehi vā asādhāraṇataṃ sandhāya ‘‘asādhāraṇa’’nti vuttaṃ.
应当结合“多数同时生起”等原理,来说明“生起次第”等在此并不适用。经文说“内在的”等,是为了显示:由于内在性和能缘性,内处应当首先被教导。因为在那些应首先教导的处中,眼处最为明显,所以最先教导眼处。之后教导鼻处等:这里的意思是,由于鼻等没有眼、耳那样多的饶益性,因此不应比眼耳更先教导,而且无法一并宣说,所以应按某种次第来教导,遂以鼻等的次第宣说。即使以其他方式教导,虽并非无可指摘,但也不能因此就不教导那些应当加以厘清的处。“它的行境与范围”即意,它就是行境与范围。那么,它是谁的行境与范围呢?是眼等五处的。通过“确定识生起的原因”这句话,说明了在眼等之后宣说色等的原因。显示巴利原文
Yebhuyyasahuppattiādīhi uppattikkamādiayutti yojetabbā. Ajjhattikesu hīti etena ajjhattikabhāvena visayibhāvena ca ajjhattikānaṃ paṭhamaṃ desetabbataṃ dasseti. Tesu hi paṭhamaṃ desetabbesu pākaṭattā paṭhamataraṃ cakkhāyatanaṃ desitanti. Tato ghānāyatanādīnīti ettha bahūpakārattābhāvena cakkhusotehi purimataraṃ adesetabbāni saha vattuṃ asakkuṇeyyattā ekena kamena desetabbānīti ghānādikkamena desitānīti adhippāyo. Aññathāpi hi desitesu na na sakkā codetuṃ, na ca sakkā sodhetabbāni na desetunti. Gocaro visayo etassāti gocaravisayo, mano. Kassa pana gocaro etassa visayoti? Cakkhādīnaṃ pañcannampi. Viññāṇuppattikāraṇavavatthānatoti etena ca cakkhādianantaraṃ rūpādivacanassa kāraṇamāha.
缘的差别即是业等的差别。地狱等、无足等诸趣的不同,是趣的差别。象、马等,以及刹帝利等,是族类的差别。各个有情的相续差别,是补特伽罗的差别。而所说的眼等诸处的无穷差别性,也正是心所依处的差别。由此,意处的无穷差别性应结合苦行道等、所缘增上等的差别来安立。在这部经的分别中,宣说了观,即结合观而取识,以论说的方式阐述了意处的八十一种差别。青色与青色同类,其他为异类,同样应结合善等生起等的差别来安立。所谓依三地法为所缘,是指前文所说明的、除眼等之外的法所缘。显示巴利原文
Paccayabhedo kammādibhedo. Nirayādiko apadādigatinānākaraṇañca gatibhedo. Hatthiassādiko khattiyādiko ca nikāyabhedo. Taṃtaṃsattasantānabhedo puggalabhedo. Yā ca cakkhādīnaṃ vatthūnaṃ anantabhedatā vuttā, soyeva hadayavatthussa ca bhedo hoti. Tato manāyatanassa anantappabhedatā yojetabbā dukkhāpaṭipadādito ārammaṇādhipatiādibhedato ca. Imasmiṃ suttantabhājanīye vipassanā vuttāti vipassanupagamanañca viññāṇaṃ gahetvā ekāsītibhedatā manāyatanassa vuttā niddesavasena. Nīlaṃ nīlasseva sabhāgaṃ, aññaṃ visabhāgaṃ, evaṃ kusalasamuṭṭhānādibhedesu yojetabbaṃ. Tebhūmakadhammārammaṇavasenāti pubbe vuttaṃ cakkhādivajjaṃ dhammārammaṇaṃ sandhāya vuttaṃ.
以带有躁动的行为,称为“寻求”;以思惟的方式造作,称为“作用”。其中,显示作用时说:“眼对色等并不会这样想”;显示寻求时说:“那些也不会”等。然而,两者既是寻求也是作用,这是依顺次而说的。“法性”即自性,或指因的堪能性。诸门等无寻求、无作用的状态,即是法性。在此义中,“yanti”一词意为“因为”;前句中的“yaṃ”是表示可能性的限定词。依“比丘们,所谓空村,即是内六处的同义语”(相应部4.238)之说,应视内处如空村。“被饮食所迷醉”:如同在空村中,无论拿起哪个器皿,都只是空的;同样,凡以恒常等想而执取的事物,当加以审察时,都显现为空虚。色等由于在眼等门中能引生贪欲与忧恼,故被称为眼等的伤害者。蛇、鳄、鸟、狗、豺、猴是六种生物。险处、洞穴、虚空、村落、坟场、树林是它们的行境。其中,眼等因喜好险处等,所以应与险处等相似;而色等由于乐于依止于险处、洞穴、虚空、村落、坟场等所执受的法林状态,也应安立其与险处等的相似性。显示巴利原文
Saparipphandakiriyāvasena īhanaṃ īhā. Cintanavasena byāpārakaraṇaṃ byāpāro. Tattha byāpāraṃ dassento āha ‘‘na hi cakkhu rūpādīnaṃ evaṃ hotī’’ti. Īhaṃ dassento āha ‘‘na ca tānī’’tiādi. Ubhayampi pana īhā ca hoti byāpāro cāti uppaṭipāṭivacanaṃ. Dhammatāvāti sabhāvova, kāraṇasamatthatā vā. Īhābyāpārarahitānaṃ dvārādibhāvo dhammatā. Imasmiñca atthe yanti etassa yasmāti attho. Purimasmiṃ sambhavanavisesanaṃ yaṃ-saddo. ‘‘Suñño gāmoti kho, bhikkhave, channetaṃ ajjhattikānaṃ āyatanānaṃ adhivacana’’nti (saṃ. ni. 4.238) vacanato suññagāmo viya daṭṭhabbāni. Annapānasamohitanti gahite suññagāme yaññadeva bhājanaṃ parāmasīyati, taṃ taṃ rittakaṃyeva parāmasīyati, evaṃ dhuvādibhāvena gahitāni upaparikkhiyamānāni rittakāneva etāni dissantīti. Cakkhādidvāresu abhijjhādomanassuppādakabhāvena rūpādīni cakkhādīnaṃ abhighātakānīti vuttāni. Ahisusumārapakkhikukkurasiṅgālamakkaṭā cha pāṇakā. Visamabilākāsagāmasusānavanāni tesaṃ gocarā. Tattha visamādiajjhāsayehi cakkhādīhi visamabhāvabilākāsagāmasusānasannissitasadisupādinnadhammavanabhāvehi abhiramitattā rūpādīnampi visamādisadisatā yojetabbā.
“有已还无之义”:这是为了总摄其余四种行相而单独宣说的。因为“有已还无之行相”即是生灭与变异等行相。其中,“有已”显示先离前际、于中间存在;说此之后,以“还无”之说显示于中间存在后、于后际不复存在。通过这两者,显示恒常不存在即是无常相。自性的舍弃是变异,或由老与坏灭而转变,或显现为相续的变异状态。即使恒常不存在,也可能长久安住,为遮止此义,故说“暂时性”。离于生灭与变异者是常,反之则非常;由遮止常故为无常,即与常相反之义,这是意旨所在。显示巴利原文
Hutvā abhāvaṭṭhenāti idaṃ itaresaṃ catunnaṃ ākārānaṃ saṅgahakattā visuṃ vuttaṃ. Hutvā abhāvākāro eva hi uppādavayattākārādayoti. Tattha hutvāti etena purimantavivittatāpubbakaṃ majjhe vijjamānataṃ dasseti, taṃ vatvā abhāvavacanena majjhe vijjamānatāpubbakaṃ, aparante avijjamānataṃ, ubhayenapi sadā abhāvo aniccalakkhaṇanti dasseti. Sabhāvavijahanaṃ vipariṇāmo, jarābhaṅgehi vā parivattanaṃ, santānavikārāpatti vā. Sadā abhāvepi ciraṭṭhānaṃ siyāti taṃnivāraṇatthaṃ ‘‘tāvakālikato’’ti āha. Uppādavayaññathattarahitaṃ niccaṃ, na itarathāti niccapaṭikkhepato aniccaṃ, niccapaṭipakkhatoti adhippāyo.
以生法性等而不可意,即是压迫。“以压迫之义”:是指对那被此法所生起的人加以压迫,或自身被老等所压迫之义。即使是短暂存在的事物,在其存在的刹那也被生等不断压迫,故说“以不断压迫”,这是将前述共相加以简别而说的。由压迫补特伽罗故为苦。由是乐的对立面故为苦,即排斥、遮止乐;或者说,“苦”这个词在含义上即排斥乐,故说“以遮止乐”。显示巴利原文
Jātidhammatādīhi aniṭṭhatā paṭipīḷanaṃ. Paṭipīḷanaṭṭhenāti ca yassa taṃ pavattati, taṃ puggalaṃ paṭipīḷanato, sayaṃ vā jarādīhi paṭipīḷanattāti attho. Parittaṭṭhitikassapi attano vijjamānakkhaṇe uppādādīhi abhiṇhaṃ sampaṭipīḷanattā ‘‘abhiṇhasampaṭipīḷanato’’ti purimaṃ sāmaññalakkhaṇaṃ visesetvā vadati, puggalassa pīḷanato dukkhamaṃ. Sukhapaṭipakkhabhāvato dukkhaṃ sukhaṃ paṭikkhipati nivāreti, dukkhavacanaṃ vā atthato sukhaṃ paṭikkhipatīti āha ‘‘sukhapaṭikkhepato’’ti.
没有能支配此者,此也不能支配他,故为“无支配”。或者,自己能支配其他、其他能支配自己,即是“有支配”;于此中没有“有支配”,故为“无支配”。无支配者的状态或无支配,其义即自性为无支配义,而这是共相。“以此”:即由其他支配自己的方式而空。在此义中,“空”的限定词正是“无主人”。或者,“因为有人这样思惟:……愿不达到”,如此思惟的人于三处都没有支配的状态,因此,它是以自己能支配的方式而空,这是义理。“此非任何人的随意所为,也没有任何对此的随意所为”,故为“非随意所为”。以此简别来显示无支配义。显示巴利原文
Natthi etassa vasavattanako, nāpi idaṃ vasavattanakanti avasavattanakaṃ, attano parasmiṃ parassa ca attani vasavattanabhāvo vā vasavattanakaṃ, taṃ etassa natthīti avasavattanakaṃ, avasavattanakassa avasavattanako vā attho sabhāvo avasavattanakaṭṭho, idañca sāmaññalakkhaṇaṃ. Tenāti parassa attani vasavattanākārena suññaṃ. Imasmiñca atthe suññatoti etasseva visesanaṃ ‘‘assāmikato’’ti. Atha vā ‘‘yasmā vā etaṃ…pe… mā pāpuṇātū’’ti evaṃ cintayamānassa kassaci tīsu ṭhānesu vasavattanabhāvo natthi, suññaṃ taṃ tena attanoyeva vasavattanākārenāti attho. Na idaṃ kassaci kāmakāriyaṃ, nāpi etassa kiñci kāmakāriyaṃ atthīti akāmakāriyaṃ. Etena avasavattanatthaṃ visesetvā dasseti.
“坏灭之趣”即灭尽而去。“有之转移而去”指于相续中生起他有的转生。“相续如其所起行相的舍弃”即自然状态的舍弃。当说“眼是无常”时,由于“眼”与“无常”二词所指为同一,则其余无常诸法亦将变成眼的状态;为遮止这一问难,并阐明表达别相与共相的词语在部分与整体上的理解差异,故说“再者”等。显示巴利原文
Vibhavagati vināsagamanaṃ. Santatiyaṃ bhavantaruppattiyeva bhavasaṅkantigamanaṃ. Santatiyā yathāpavattākāravijahanaṃ pakatibhāvavijahanaṃ. ‘‘Cakkhu anicca’’nti vutte cakkhuanicca-saddānaṃ ekatthattā aniccānaṃ sesadhammānampi cakkhubhāvo āpajjatīti etissā codanāya nivāraṇatthaṃ visesasāmaññalakkhaṇavācakānañca saddānaṃ ekadesasamudāyabodhanavisesaṃ dīpetuṃ ‘‘apicā’’tiādimāha.
问:显示了什么?意即:在开示内观行持时,显示了何种特征?此乃问者之意图。“阿难,何等为无我想?阿难,此处有比丘,或入林中,或至树下,或入空屋,如是审察:‘眼是无我……乃至……法是无我。’如是,他于内外六处随观无我而住。”(《增支部》10.60)这是于无差别的处所宣说无我随观。因此,为阐明作为因的眼等与作为果的眼识等,唯是因缘性故无我,而彰显无我特征,故说“处所之教说……是为了阐明十二处……的无我特征”。虽于此中也示现了无常与苦的特征,但其意趣在于:通过这些特征而特别示现的,正是无我特征。“Veti cā”中的iti字表结束义。“Iccassā”中的iti字为如前所结束之应被归咎的过失的例示义。“Evaṃ”意谓:当有“眼是我”这样的言论时。或者,“Iccassā”中的iti字是“这样说者”——即外道论者之过失特征之因的例示义。“Evaṃ”为过失发生方式的例示义。问:于色中,于“愿我的色成为这样”的自我执取中,是否如于“我所”中那般,出现了主人式的表述?答:非也,因已执取为“我”。显示巴利原文
Kiṃ dassitanti vipassanācāraṃ kathentena kiṃ lakkhaṇaṃ dassitanti adhippāyo. ‘‘Katamā cānanda, anattasaññā? Idhānanda, bhikkhu araññagato vā rukkhamūlagato vā suññāgāragato vā iti paṭisañcikkhati ‘cakkhu anattā’ti…pe… ‘dhammā anattā’ti. Iti imesu chasu ajjhattikabāhiresu āyatanesu anattānupassī viharatī’’ti (a. ni. 10.60) avisesesu āyatanesu anattānupassanā vuttāti kāraṇabhūtānaṃ cakkhādīnaṃ, phalabhūtānañca cakkhuviññāṇādīnaṃ kāraṇaphalamattatāya anattatāya anattalakkhaṇavibhāvanatthāya āyatanadesanāti āha ‘‘dvādasannaṃ…pe… anattalakkhaṇa’’nti. Yadipi aniccadukkhalakkhaṇāni ettha dassitāni, tehi ca anattalakkhaṇameva visesena dassitanti adhippāyo. Veti cāti ettha iti-saddo samāpanattho. Iccassāti ettha iti-saddo yathāsamāpitassa āropetabbadosassa nidassanattho. Evanti ‘‘cakkhu attā’’ti evaṃ vāde satīti attho. Iccassāti vā iti-saddo ‘‘iti vadantassā’’ti paravādissa dosalakkhaṇākāranidassanattho. Evanti dosagamanappakāranidassanattho. Rūpe attani ‘‘evaṃ me rūpaṃ hotū’’ti attaniye viya sāminiddesāpattīti ce? Na, ‘‘mama attā’’ti gahitattā. ‘‘Mama attā’’ti hi gahitaṃ rūpaṃ vasavattitāya ‘‘evaṃ me hotū’’ti icchiyamānañca tatheva bhaveyya, icchatopi hi tassa rūpasaṅkhāto attā avasavatti cāti. Ābādhāyāti evaṃ dukkhena. Paññāpananti paresaṃ ñāpanaṃ. Anattalakkhaṇapaññāpanassa aññesaṃ avisayattā anattalakkhaṇadīpakānaṃ aniccadukkhalakkhaṇānañca paññāpanassa avisayatā dassitā hoti.
然而,这些特征之难以令人知晓,是由于它们难以现前,故为询问其不现起的原因,而说“然而这些……”等。于站立等姿势中持续不断发生的,即前文所说之屡屡逼迫。由于仅是界,眼等从集合中分离,即是种种界的分离。“以密集”是将四种密集以密集性统摄为一而说。应知,破坏相续的正是慧。从真实味而言,即从不颠倒的自性。因为,自性于被尝味时,以无谬的通达而被享用,故名为“味”。于无常等之外别处宣说无常相等,是因为存在着依于坏灭等而转起的色等之执取,以及殊胜的无常等执取。因为,仅凭名色分别,不能成办任务,无常等也应被见为色等的行相。然而,这些行相于胜义中并不存在,仅是色等的行相而已。因此,在《殊胜义论》(《法集论注》350)中说,以特征为所缘的内观是以蕴为所缘,此说应仅停留于意图,不应过度推演。而且,执取“无常”者并不执取“苦、无我”,同样,在执取苦等时也不执取其他。无常等的执取能遮止常想等,且以信、定、慧根为增上,成为三种解脱门。因此,当这些行相被把握时,它们彼此之间是有差别的,故说为三特征。显示巴利原文
Evaṃ pana duppaññāpanatā etesaṃ durūpaṭṭhānatāya hotīti tesaṃ anupaṭṭhahanakāraṇaṃ pucchanto āha ‘‘imāni panā’’tiādi. Ṭhānādīsu nirantaraṃ pavattamānassa heṭṭhā vuttassa abhiṇhasampaṭipīḷanassa. Dhātumattatāya cakkhādīnaṃ samūhato vinibbhujjanaṃ nānādhātuvinibbhogo. Ghanenāti cattāripi ghanāni ghanabhāvena ekattaṃ upanetvā vadati. Paññāyeva santativikopanāti daṭṭhabbaṃ. Yāthāvasarasatoti aviparītasabhāvato. Sabhāvo hi rasiyamāno aviraddhapaṭivedhena assādiyamāno ‘‘raso’’ti vuccati. Aniccādīhi aniccalakkhaṇādīnaṃ aññattha vacanaṃ ruppanādivasena pavattarūpādiggahaṇato visiṭṭhassa aniccādiggahaṇassa sabbhāvā. Na hi nāmarūpaparicchedamattena kiccasiddhi hoti, aniccādayo ca rūpādīnaṃ ākārā daṭṭhabbā. Te panākārā paramatthato avijjamānā rūpādīnaṃ ākāramattāyevāti katvā aṭṭhasāliniyaṃ (dha. sa. aṭṭha. 350) lakkhaṇārammaṇikavipassanāya khandhārammaṇatā vuttāti adhippāyamatte ṭhātuṃ yuttaṃ, nātidhāvituṃ. ‘‘Anicca’’nti ca gaṇhanto ‘‘dukkhaṃ anattā’’ti na gaṇhāti, tathā dukkhādiggahaṇe itarassāgahaṇaṃ. Aniccādiggahaṇāni ca niccasaññādinivattanakāni saddhāsamādhipaññindriyādhikāni tividhavimokkhamukhabhūtāni. Tasmā etesaṃ ākārānaṃ pariggayhamānānaṃ aññamaññaṃ viseso ca atthīti tīṇi lakkhaṇāni vuttāni.
2. 阿毗达摩分别释义显示巴利原文
2. Abhidhammabhājanīyavaṇṇanā
167 167. 名色分别之论即是阿毗达摩之论,它不像在经中那样依因果对偶而说,而是依内外而说;在阿毗达摩分别中,应了知的处所被无混杂地宣说。“依止”的意思是:对于厌离一切诸行、心向无行、以种姓智而心转出离者,通过道的证得。所证得的那涅槃成为所缘缘,并依止它,以增上缘的状态,于最上安息的自性中,安立于解脱诸行的趣向状态。那名为“灭尽”的道,断除贪等;因此,若未证得它,便不能趣入贪等的无生灭尽,故说“依止它,贪等被灭尽”。“脱离经文”即脱离经句。经文的另一含义应如“杀母杀父”等(《法句经》294-295)那样被引出,意思是:并非仅仅由经句本身就能导出含义。显示巴利原文
167. Nāmarūpaparicchedakathā abhidhammakathāti suttante viya paccayayugaḷavasena akathetvā ajjhattikabāhiravasena abhiññeyyāni āyatanāni abbokārato abhidhammabhājanīye kathitāni. Āgammāti sabbasaṅkhārehi nibbindassa visaṅkhāraninnassa gotrabhunā vivaṭṭitamānasassa maggena sacchikaraṇenāti attho. Sacchikiriyamānañhi taṃ adhigantvā ārammaṇapaccayabhūtañca paṭicca adhipatipaccayabhūte ca tamhi paramassāsabhāvena vinimuttasaṅkhārassa ca gatibhāvena patiṭṭhānabhūte patiṭṭhāya khayasaṅkhāto maggo rāgādayo khepetīti taṃsacchikaraṇābhāve rāgādīnaṃ anuppattinirodhagamanābhāvā ‘‘taṃ āgamma rāgādayo khīyantī’’ti vuttaṃ. Suttato muñcitvāti suttapadāni muñcitvā. Añño suttassa attho ‘‘mātaraṃ pitaraṃ hantvā’’tiādīsu (dha. pa. 294-295) viya āharitabbo, natthi suttapadeheva nīto atthoti attho.
“一、多”:即被粉碎的细微造作,以轻蔑的语气称为“碎末之作”。“你不知道一、多”的意思是:难道你就不知道这么一点吗?“难道已知”:当对方隐匿自己的了知而转移话题说“即使先前不知,如今才知,难道不好吗?”时,便以此追问。“分别后”:不囿于字面,而将隐晦的含义分别、提取、阐明而说。贪等的灭尽仅是“无”的状态,而“无”并没有多量性,因为它是自身的无。为了截断持此论者的言论,而问:“贪的灭尽是否就是贪本身的灭尽?”等等。因为如果贪的灭尽不是嗔的灭尽,而嗔的灭尽等也不是贪的灭尽,那么它们便彼此相异、各各不同,由此便成多个涅槃;然而所谓的彼此差别,对无自性者来说并不存在,因此涅槃就成了有自性者。九种以渴爱为根本的,即“缘于渴爱而有遍求”等(《长部》2.103;3.359;《增支部》9.23;《分别论》963),其中,遍求等应视为与遍求等相应的烦恼。一千五百种烦恼已在因缘论中说过。显示巴利原文
Ekaṃ nānanti cuṇṇitaṃ khuddakaṃ vā karaṇaṃ, cuṇṇīkaraṇanti abahumānena vadati. Na tvaṃ ekaṃ nānaṃ jānāsīti kiṃ ettakaṃ tvameva na jānāsīti attho. Nanu ñāteti ‘‘yadipi pubbe na ñātaṃ, adhunāpi ñāte nanu sādhu hotī’’ti attano jānanaṃ paṭicchādetvā vikkhepaṃ karontaṃ nibandhati. Vibhajitvāti akkharatthamatte aṭṭhatvā līnaṃ atthaṃ vibhajitvā uddharitvā nīharitvā kathitanti attho. Rāgādīnaṃ khayo nāma abhāvamatto, na ca abhāvassa bahubhāvo atthi attano abhāvattāti vadantassa vacanapacchindanatthaṃ pucchati ‘‘rāgakkhayo nāma rāgasseva khayo’’tiādi. Yadi hi rāgakkhayo dosādīnaṃ khayo na hoti, dosakkhayādayo ca rāgādīnaṃ khayā, aññamaññavisiṭṭhā bhinnā āpannā hontīti bahunibbānatā āpannā eva hoti, aññamaññaviseso ca nāma nissabhāvassa natthīti sasabhāvatā ca nibbānassa. Nava taṇhāmūlakā ‘‘taṇhaṃ paṭicca pariyesanā’’ti (dī. ni. 2.103; 3.359; a. ni. 9.23; vibha. 963) ādayo, tesu pariyesanādayo ca pariyesanādikarakilesā daṭṭhabbā. Diyaḍḍhakilesasahassaṃ nidānakathāyaṃ vuttaṃ.
“因为粗显而应令作”的意思是:对于极其微细的涅槃,若有人执取其具有粗显之体的过失,便应当让他觉悟,或应予以斥责。“事”是指所执受的触——也就是淫欲法。问:为何说证得涅槃是“遮蔽”等?对于那些认为“烦恼毕竟不生、永尽即是涅槃”的人而言,烦恼的坏灭、一时不转起,难道就不是涅槃了吗?答:并非如此,因为从“无有”的共性来看,毕竟不转起与暂时不转起都只是无有而已,并无差别。若说有差别,便会堕入“无有”的过失。再者,因为畜生也能证得,对它们来说,涅槃就如同粗大显眼的装饰品一样,是粗显的、粗大的。然而,仅仅这样譬喻并不能完全套用,或者说,因为其过于粗大而不能成为真正的装饰,这就如同带着嘲弄意味予以斥责一般。显示巴利原文
Oḷārikatāya kāretabboti atisukhumassa nibbānassa oḷārikabhāvadosāpattiyā bodhetabbo, niggahetabbo vā. Vatthunti upādinnakaphoṭṭhabbaṃ methunaṃ. Acchādīnampi nibbānappatti kasmā vuttā, nanu ‘‘kilesānaṃ accantaṃ anuppattinirodho nibbāna’’nti icchantassa kilesānaṃ vināso kañci kālaṃ appavatti nibbānaṃ na hotīti? Na, abhāvasāmaññato. Accantāpavatti hi kañci kālañca appavatti abhāvoyevāti natthi viseso. Savisesaṃ vā vadantassa abhāvatā āpajjatīti. Tiracchānagatehipi pāpuṇitabbattā tesampi pākaṭaṃ piḷandhanaṃ viya oḷārikaṃ thūlaṃ. Kevalaṃ pana kaṇṇe piḷandhituṃ na sakkoti, piḷandhanatopi vā thūlattā na sakkāti uppaṇḍento viya niggaṇhāti.
他以涅槃为所缘而作意,在种姓智生起时,自以为已证得烦恼的灭尽,于是说出“你就在尚未断尽……”这样的话。难道仅凭以涅槃为所缘,就不能说烦恼灭尽尚未被证得吗?因为心可以缘取过去、未来等一切法,并非只缘取已得成就的实法。那么,种姓智是否也会以道所应成就的“烦恼不转起法性”为所缘而生起呢?答:不会,因为尚未证得涅槃的人,不可能生起以涅槃为所缘的智。涅槃并不像其他法那样,由于它极其深邃,未被证得者是无法缘取的。因此,种姓智所应证得的涅槃,必然具有超越三时自性的深邃本质;或者,对于只想要烦恼灭尽之状态的人来说,早在种姓智之前,烦恼的灭尽就已经成就了。所以他说:“你就在尚未断尽的烦恼当中,安立了烦恼灭尽的涅槃。”因为,如果能在未证得烦恼灭尽时以其为所缘,那么种姓智之前的心也应该能缘取它了。显示巴利原文
Nibbānārammaṇakaraṇena gotrabhukkhaṇe kilesakkhayappatti panassa āpannāti maññamāno āha ‘‘tvaṃ akhīṇesuyevā’’tiādi. Nanu ārammaṇakaraṇamattena kilesakkhayo anuppattoti na sakkā vattuṃ. Cittañhi atītānāgatādisabbaṃ ālambeti, na nipphannamevāti gotrabhupi maggena kilesānaṃ yā anuppattidhammatā kātabbā, taṃ ārabbha pavattissatīti? Na, appattanibbānassa nibbānārammaṇañāṇābhāvato. Na hi aññadhammā viya nibbānaṃ, taṃ pana atigambhīrattā appattena ālambituṃ na sakkā. Tasmā tena gotrabhunā pattabbena tikālikasabhāvātikkantagambhīrabhāvena bhavitabbaṃ, kilesakkhayamattataṃ vā icchato gotrabhuto puretaraṃ nipphannena kilesakkhayena. Tenāha ‘‘tvaṃ akhīṇesuyeva kilesesu kilesakkhayaṃ nibbānaṃ paññapesī’’ti. Appattakilesakkhayārammaṇakaraṇe hi sati gotrabhuto puretaracittānipi ālambeyyunti.
“道的烦恼灭尽即是涅槃”的意思是:以涅槃作为道所缘的对象,这便称为“已作”之义。“道”等开头的文句,只是在阐明先前的两个问题。显示巴利原文
Maggassa kilesakkhayaṃ nibbānanti maggassa ārammaṇabhūtaṃ nibbānaṃ katamanti attho. Maggotiādinā purimapucchādvayameva vivarati.
“并非任何什么”的意思是:在色等诸法当中,涅槃并非任何什么,也并非任何时存在,不可说为过去、未来等状态。他们认为:依于涅槃,无明与渴爱没有任何少许的存在;也正是依于涅槃,它们才在某时不复存在。此义合理。显示巴利原文
Na ca kiñcīti rūpādīsu nibbānaṃ kiñci na hoti, na ca kadāci hoti, atītādibhāvena na vattabbanti vadanti, taṃ āgamma avijjātaṇhānaṃ kiñci ekadesamattampi na hoti, tadeva taṃ āgamma kadāci na ca hotīti attho yutto.
三、问分释义显示巴利原文
3. Pañhapucchakavaṇṇanā
168 “不……不可说之法为所缘”的意思是:正如某些有所缘的法,由于“小”等状态而成为不可说,同时仍缘取某种所缘,同样地,从所缘的角度而言,它并不归属于“不可说”的范畴。这是其义。显示巴利原文
168.Na…pe… navattabbadhammārammaṇattāti yathā sārammaṇā parittādibhāvena navattabbaṃ kiñci ārammaṇaṃ karonti, evaṃ kiñci ālambanato na navattabbakoṭṭhāsaṃ bhajatīti attho.