6. 缘起分别
6. Paṭiccasamuppādavibhaṅgo
全篇 413 段
一、经分别
1. Suttantabhājanīyaṃ
225以无明为缘而有行,以行为缘而有识,以识为缘而有名色,以名色为缘而有六处,以六处为缘而有触,以触为缘而有受,以受为缘而有渴爱,以渴爱为缘而有取,以取为缘而有有,以有为缘而有生,以生为缘而有老死,愁、悲、苦、忧、恼生起。如此,这整个苦蕴的集起便有。
Avijjāpaccayā saṅkhārā, saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ, viññāṇapaccayā nāmarūpaṃ, nāmarūpapaccayā saḷāyatanaṃ, saḷāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā taṇhā, taṇhāpaccayā upādānaṃ, upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā sambhavanti. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.
226其中,什么是无明?于苦无智,于苦集无智,于苦灭无智,于导向苦灭之道无智——这称为“无明”。
Tattha katamā avijjā? Dukkhe aññāṇaṃ, dukkhasamudaye aññāṇaṃ, dukkhanirodhe aññāṇaṃ, dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya aññāṇaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘avijjā’’.
其中,什么是以无明为缘的诸行?福行、非福行、不动行、身行、语行、心行。
Tattha katame avijjāpaccayā saṅkhārā? Puññābhisaṅkhāro, apuññābhisaṅkhāro, āneñjābhisaṅkhāro, kāyasaṅkhāro, vacīsaṅkhāro, cittasaṅkhāro.
其中,什么是福行?欲界善思、色界善思、由布施所成、由持戒所成、由修习所成——这称为“福行”。
Tattha katamo puññābhisaṅkhāro? Kusalā cetanā kāmāvacarā rūpāvacarā dānamayā sīlamayā bhāvanāmayā – ayaṃ vuccati ‘‘puññābhisaṅkhāro’’.
其中,什么是非福行?欲界不善思——这称为“非福行”。
Tattha katamo apuññābhisaṅkhāro? Akusalā cetanā kāmāvacarā – ayaṃ vuccati ‘‘apuññābhisaṅkhāro’’.
其中,什么是不动行?无色界善思——这称为“不动行”。
Tattha katamo āneñjābhisaṅkhāro? Kusalā cetanā arūpāvacarā – ayaṃ vuccati ‘‘āneñjābhisaṅkhāro’’.
其中,什么是身行?身俱思为身行,语俱思为语行,意俱思为心行。这些称为“以无明为缘的诸行”。
Tattha katamo kāyasaṅkhāro? Kāyasañcetanā kāyasaṅkhāro, vacīsañcetanā vacīsaṅkhāro, manosañcetanā cittasaṅkhāro. Ime vuccanti ‘‘avijjāpaccayā saṅkhārā’’.
227其中,什么是“以行为缘而有识”?眼识、耳识、鼻识、舌识、身识、意识——这称为“以行为缘而有识”。
Tattha katamaṃ saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ? Cakkhuviññāṇaṃ, sotaviññāṇaṃ, ghānaviññāṇaṃ, jivhāviññāṇaṃ, kāyaviññāṇaṃ, manoviññāṇaṃ – idaṃ vuccati ‘‘saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ’’.
228于此,什么是“以识为缘而有名色”?有名,有色。于此,什么是名?受蕴、想蕴、行蕴——这称为“名”。于此,什么是色?四大种,以及依四大种而有的色——这称为“色”。如此,此名与此色,这称为“以识为缘而有名色”。
Tattha katamaṃ viññāṇapaccayā nāmarūpaṃ? Atthi nāmaṃ, atthi rūpaṃ. Tattha katamaṃ nāmaṃ? Vedanākkhandho, saññākkhandho, saṅkhārakkhandho – idaṃ vuccati ‘‘nāmaṃ’’ . Tattha katamaṃ rūpaṃ? Cattāro mahābhūtā, catunnañca mahābhūtānaṃ upādāya rūpaṃ – idaṃ vuccati ‘‘rūpaṃ’’. Iti idañca nāmaṃ, idañca rūpaṃ. Idaṃ vuccati ‘‘viññāṇapaccayā nāmarūpaṃ’’.
229于此,什么是“以名色为缘而有六处”?眼处、耳处、鼻处、舌处、身处、意处——这称为“以名色为缘而有六处”。
Tattha katamaṃ nāmarūpapaccayā saḷāyatanaṃ? Cakkhāyatanaṃ, sotāyatanaṃ, ghānāyatanaṃ, jivhāyatanaṃ, kāyāyatanaṃ, manāyatanaṃ – idaṃ vuccati ‘‘nāmarūpapaccayā saḷāyatanaṃ’’.
230于此,什么是“以六处为缘而有触”?眼触、耳触、鼻触、舌触、身触、意触——这称为“以六处为缘而有触”。
Tattha katamo saḷāyatanapaccayā phasso? Cakkhusamphasso sotasamphasso ghānasamphasso jivhāsamphasso kāyasamphasso manosamphasso – ayaṃ vuccati ‘‘saḷāyatanapaccayā phasso’’.
231于此,什么是“以触为缘而有受”?眼触所生受、耳触所生受、鼻触所生受、舌触所生受、身触所生受、意触所生受——这称为“以触为缘而有受”。
Tattha katamā phassapaccayā vedanā? Cakkhusamphassajā vedanā, sotasamphassajā vedanā, ghānasamphassajā vedanā, jivhāsamphassajā vedanā, kāyasamphassajā vedanā, manosamphassajā vedanā – ayaṃ vuccati ‘‘phassapaccayā vedanā’’.
232于此,什么是“以受为缘而有渴爱”?色渴爱、声渴爱、香渴爱、味渴爱、触渴爱、法渴爱——这称为“以受为缘而有渴爱”。
Tattha katamā vedanāpaccayā taṇhā? Rūpataṇhā, saddataṇhā, gandhataṇhā, rasataṇhā, phoṭṭhabbataṇhā, dhammataṇhā – ayaṃ vuccati ‘‘vedanāpaccayā taṇhā’’.
233于此,什么是“以渴爱为缘而有取”?欲取、见取、戒禁取、我论取——这称为“以渴爱为缘而有取”。
Tattha katamaṃ taṇhāpaccayā upādānaṃ? Kāmupādānaṃ, diṭṭhupādānaṃ, sīlabbatupādānaṃ, attavādupādānaṃ – idaṃ vuccati ‘‘taṇhāpaccayā upādānaṃ’’.
234于此,什么是“以取为缘而有有”?有有二种——有业有,有生有。于此,什么是业有?福行、非福行、不动行——这称为“业有”。一切导向有的业即是业有。
Tattha katamo upādānapaccayā bhavo? Bhavo duvidhena – atthi kammabhavo, atthi upapattibhavo. Tattha katamo kammabhavo? Puññābhisaṅkhāro, apuññābhisaṅkhāro, āneñjābhisaṅkhāro – ayaṃ vuccati ‘‘kammabhavo’’. Sabbampi bhavagāmikammaṃ kammabhavo.
于此,什么是投生有?欲有、色有、无色有、想有、无想有、非想非非想有、一蕴有、四蕴有、五蕴有——这称为“投生有”。如此,这业有与这投生有,这称为“取缘有”。
Tattha katamo upapattibhavo? Kāmabhavo, rūpabhavo, arūpabhavo, saññābhavo, asaññābhavo, nevasaññānāsaññābhavo, ekavokārabhavo, catuvokārabhavo, pañcavokārabhavo – ayaṃ vuccati ‘‘upapattibhavo’’. Iti ayañca kammabhavo, ayañca upapattibhavo. Ayaṃ vuccati ‘‘upādānapaccayā bhavo’’.
235于此,什么是有缘生?凡是彼彼众生于彼彼众生部类的生、出生、入胎、再生、诸蕴的显现、诸处的获得——这称为“有缘生”。
Tattha katamā bhavapaccayā jāti? Yā tesaṃ tesaṃ sattānaṃ tamhi tamhi sattanikāye jāti sañjāti okkanti abhinibbatti, khandhānaṃ pātubhāvo , āyatanānaṃ paṭilābho – ayaṃ vuccati ‘‘bhavapaccayā jāti’’.
236于此,什么是生缘老死?有老,有死。于此,什么是老?凡是彼彼众生于彼彼众生部类的老、老朽、衰败、苍白、皱纹、寿命的损减、诸根的成熟——这称为“老”。
Tattha katamaṃ jātipaccayā jarāmaraṇaṃ? Atthi jarā, atthi maraṇaṃ. Tattha katamā jarā? Yā tesaṃ tesaṃ sattānaṃ tamhi tamhi sattanikāye jarā jīraṇatā khaṇḍiccaṃ pāliccaṃ valittacatā āyuno saṃhāni indriyānaṃ paripāko – ayaṃ vuccati ‘‘jarā’’.
于此,什么是死?凡是彼彼众生从彼彼众生部类的死没、灭没、破坏、消失、死亡、命终、诸蕴的破坏、身体的舍弃、命根的断绝——这称为“死”。如此,这老与这死,这称为“生缘老死”。
Tattha katamaṃ maraṇaṃ? Yā tesaṃ tesaṃ sattānaṃ tamhā tamhā sattanikāyā cuti cavanatā bhedo antaradhānaṃ maccu maraṇaṃ kālakiriyā khandhānaṃ bhedo kaḷevarassa nikkhepo jīvitindriyassupacchedo – idaṃ vuccati ‘‘maraṇaṃ’’. Iti ayañca jarā, idañca maraṇaṃ. Idaṃ vuccati ‘‘jātipaccayā jarāmaraṇaṃ’’.
237其中,什么是愁?凡是被亲族不幸所触者,或被财富不幸所触者,或被疾病不幸所触者,或被戒不幸所触者,或被见不幸所触者,或具足某种不幸者,或被某种苦法所触者的愁、愁恼、愁恼性、内愁、内遍愁、心的忧恼、忧、愁箭——这称为“愁”。
Tattha katamo soko? Ñātibyasanena vā phuṭṭhassa, bhogabyasanena vā phuṭṭhassa, rogabyasanena vā phuṭṭhassa, sīlabyasanena vā phuṭṭhassa, diṭṭhibyasanena vā phuṭṭhassa, aññataraññatarena byasanena samannāgatassa, aññataraññatarena dukkhadhammena phuṭṭhassa soko socanā socitattaṃ antosoko antoparisoko cetaso parijjhāyanā domanassaṃ sokasallaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘soko’’.
238其中,什么是悲?凡是被亲族不幸所触者,或被财富不幸所触者,或被疾病不幸所触者,或被戒不幸所触者,或被见不幸所触者,或具足某种不幸者,或被某种苦法所触者的悲叹、悲泣、悲叹行、悲泣行、悲叹性、悲泣性、语、言说、杂言说、饶舌、饶舌行、饶舌性——这称为“悲”。
Tattha katamo paridevo? Ñātibyasanena vā phuṭṭhassa, bhogabyasanena vā phuṭṭhassa , rogabyasanena vā phuṭṭhassa, sīlabyasanena vā phuṭṭhassa, diṭṭhibyasanena vā phuṭṭhassa, aññataraññatarena byasanena samannāgatassa, aññataraññatarena dukkhadhammena phuṭṭhassa ādevo paridevo ādevanā paridevanā ādevitattaṃ paridevitattaṃ vācā palāpo vippalāpo lālappo lālappanā lālappitattaṃ – ayaṃ vuccati paridevo’’.
239其中,什么是苦?凡是身体上不适的、身体上痛苦的,即由身触所生的不适而痛苦的感受,由身触所生的不适而痛苦的受——这便称为苦。
Tattha katamaṃ dukkhaṃ? Yaṃ kāyikaṃ asātaṃ kāyikaṃ dukkhaṃ kāyasamphassajaṃ asātaṃ dukkhaṃ vedayitaṃ kāyasamphassajā asātā dukkhā vedanā – idaṃ vuccati ‘‘dukkhaṃ’’.
240于此,什么是忧?凡是心的不愉悦、心的苦、意触所生的不愉悦苦的所感受、意触所生的不愉悦苦的受——这称为“忧”。
Tattha katamaṃ domanassaṃ? Yaṃ cetasikaṃ asātaṃ, cetasikaṃ dukkhaṃ, cetosamphassajaṃ asātaṃ dukkhaṃ vedayitaṃ, cetosamphassajā asātā dukkhā vedanā – idaṃ vuccati ‘‘domanassaṃ’’.
241于此,什么是恼?被亲族的不幸所触者,或被财富的不幸所触者,或被疾病的不幸所触者,或被戒的不幸所触者,或被见的不幸所触者,具足某种不幸者,被某种苦法所触者的困恼、恼、困恼状态、恼状态——这称为“恼”。
Tattha katamo upāyāso? Ñātibyasanena vā phuṭṭhassa, bhogabyasanena vā phuṭṭhassa, rogabyasanena vā phuṭṭhassa, sīlabyasanena vā phuṭṭhassa, diṭṭhibyasanena vā phuṭṭhassa, aññataraññatarena byasanena samannāgatassa, aññataraññatarena dukkhadhammena phuṭṭhassa āyāso upāyāso āyāsitattaṃ upāyāsitattaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘upāyāso’’.
242如此而有此整个苦蕴的集起。如此而有此整个苦蕴的结合、会合、合流、现起。因此说:“如此而有此整个苦蕴的集起。”
Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotīti, evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa saṅgati hoti, samāgamo hoti, samodhānaṃ hoti, pātubhāvo hoti. Tena vuccati ‘‘evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotī’’ti.