16. 智分别显示巴利原文
16. Ñāṇavibhaṅgo
1. 一法论母显示巴利原文
1. Ekakamātikā
751 以一种方式[说]智之事:五识非因、无因、与因不相应、有缘、有为、无色、世间、有漏、应结、应缚、应暴流、应轭、应盖、所执取、应取、染污性、无记、有所缘、非心所、果报、所取应取、不染污染污性、非有寻有伺、非无寻唯伺、无寻无伺、非喜俱、非见所断非修所断、非增长行非损减行、非有学非无学、小、欲界、非色界、非无色界、所摄、非不所摄、不定、非出离。显示巴利原文
Ekavidhena ñāṇavatthu – pañca viññāṇā na hetū, ahetukā, hetuvippayuttā, sappaccayā, saṅkhatā, arūpā, lokiyā, sāsavā, saṃyojaniyā, ganthaniyā, oghaniyā, yoganiyā, nīvaraṇiyā, parāmaṭṭhā, upādāniyā, saṃkilesikā, abyākatā, sārammaṇā, acetasikā, vipākā, upādinnupādāniyā, asaṃkiliṭṭhasaṃkilesikā, na savitakkasavicārā, na avitakkavicāramattā, avitakkaavicārā, na pītisahagatā, neva dassanena na bhāvanāya pahātabbā, neva dassanena na bhāvanāya pahātabbahetukā, nevācayagāmināpacayagāmino, nevasekkhanāsekkhā , parittā, kāmāvacarā, na rūpāvacarā, na arūpāvacarā, pariyāpannā, no apariyāpannā, aniyatā, aniyyānikā,
已生之所依、已生之所缘显示巴利原文
Uppannavatthukā uppannārammaṇā,
(3) 前生之所依、前生之所缘显示巴利原文
(3) Purejātavatthukā purejātārammaṇā
(4) 内之所依、外之所缘显示巴利原文
(4) Ajjhattikavatthukā bāhirārammaṇā
(5) 不混杂之所依、不混杂之所缘显示巴利原文
(5) Asambhinnavatthukā asambhinnārammaṇā
(6) 各别之所依、各别之所缘显示巴利原文
(6) Nānāvatthukā nānārammaṇā
(7) 不各自受用彼此的行境与境显示巴利原文
(7) Na aññamaññassa gocaravisayaṃ paccanubhonti
(8) 不无等起而生起显示巴利原文
(8) Na asamannāhārā uppajjanti
(9) 非由于不作意而生起显示巴利原文
(9) Na amanasikārā uppajjanti
(10) 非连续不断地生起显示巴利原文
(10) Na abbokiṇṇā uppajjanti
(11) 非无前无后地生起显示巴利原文
(11) Na apubbaṃ acarimaṃ uppajjanti
(12) 非彼此等无间地生起显示巴利原文
(12) Na aññamaññassa samanantarā uppajjanti
(13) 五识无转向作意显示巴利原文
(13) Pañca viññāṇā anābhogā
(14) 以五识不能识知任何法,除了仅仅撞击而已显示巴利原文
(14) Pañcahi viññāṇehi na kañci dhammaṃ paṭivijānāti aññatra abhinipātamattā
(15) 即使在五识的等无间,也不能识知任何法显示巴利原文
(15) Pañcannaṃ viññāṇānaṃ samanantarāpi na kañci dhammaṃ paṭivijānāti
(16) 以五识不能作任何威仪显示巴利原文
(16) Pañcahi viññāṇehi na kañci iriyāpathaṃ kappeti
(17) 即使紧随五识之后也不作任何威仪显示巴利原文
(17) Pañcannaṃ viññāṇānaṃ samanantarāpi na kañci iriyāpathaṃ kappeti
(18) 以五识不发起身业、不发起语业显示巴利原文
(18) Pañcahi viññāṇehi na kāyakammaṃ na vacīkammaṃ paṭṭhapeti
(19) 即使紧随五识之后也不发起身业、不发起语业显示巴利原文
(19) Pañcannaṃ viññāṇānaṃ samanantarāpi na kāyakammaṃ na vacīkammaṃ paṭṭhapeti
(20) 以五识不取善或不善法显示巴利原文
(20) Pañcahi viññāṇehi na kusalākusalaṃ dhammaṃ samādiyati
(21) 即使紧随五识之后也不取善或不善法显示巴利原文
(21) Pañcannaṃ viññāṇānaṃ samanantarāpi na kusalākusalaṃ dhammaṃ samādiyati
(22) 以五识不入定、不出定显示巴利原文
(22) Pañcahi viññāṇehi na samāpajjati na vuṭṭhāti
(23) 即使紧随五识之后也不入定、不出定显示巴利原文
(23) Pañcannaṃ viññāṇānaṃ samanantarāpi na samāpajjati na vuṭṭhāti
(24) 以五识不死、不生显示巴利原文
(24) Pañcahi viññāṇehi na cavati na uppajjati
(25) 五识的无间之后也不死不生显示巴利原文
(25) Pañcannaṃ viññāṇānaṃ samanantarāpi na cavati na uppajjati
(26) 以五识不睡眠、不觉醒、不见梦显示巴利原文
(26) Pañcahi viññāṇehi na supati na paṭibujjhati na supinaṃ passati
(27) 五识的无间之后也不睡眠、不觉醒、不见梦;如实辨明事之慧。显示巴利原文
(27) Pañcannaṃ viññāṇānaṃ samanantarāpi na supati na paṭibujjhati na supinaṃ passati, yāthāvakavatthuvibhāvanā paññā
2. 二法论母显示巴利原文
2. Dukamātikā
(1) 世间慧、出世间慧显示巴利原文
(1) Lokiyā paññā, lokuttarā paññā
(2) 某些人可知的慧、某些人不可知的慧显示巴利原文
(2) Kenaci viññeyyā paññā, kenaci na viññeyyā paññā
(3) 有漏慧、无漏慧显示巴利原文
(3) Sāsavā paññā , anāsavā paññā
(4) 漏不相应的有漏慧、漏不相应的无漏慧显示巴利原文
(4) Āsavavippayuttā sāsavā paññā, āsavavippayuttā anāsavā paññā
(5) 结所系的慧、非结所系的慧显示巴利原文
(5) Saṃyojaniyā paññā, asaṃyojaniyā paññā
(6) 离结而属结法之慧,离结而不属结法之慧显示巴利原文
(6) Saṃyojanavippayuttā saṃyojaniyā paññā, saṃyojanavippayuttā asaṃyojaniyā paññā
(7) 属缚法之慧,不属缚法之慧显示巴利原文
(7) Ganthaniyā paññā, aganthaniyā paññā
(8) 离缚而属缚法之慧,离缚而不属缚法之慧显示巴利原文
(8) Ganthavippayuttā ganthaniyā paññā, ganthavippayuttā aganthaniyā paññā
(9) 属暴流法之慧,不属暴流法之慧显示巴利原文
(9) Oghaniyā paññā, anoghaniyā paññā
(10) 离暴流而属暴流法之慧,离暴流而不属暴流法之慧显示巴利原文
(10) Oghavippayuttā oghaniyā paññā, oghavippayuttā anoghaniyā paññā
(11) 属轭法之慧,不属轭法之慧显示巴利原文
(11) Yoganiyā paññā, ayoganiyā paññā
(12) 离轭而属轭法之慧,离轭而不属轭法之慧显示巴利原文
(12) Yogavippayuttā yoganiyā paññā, yogavippayuttā ayoganiyā paññā
(13) 属盖法之慧,不属盖法之慧显示巴利原文
(13) Nīvaraṇiyā paññā, anīvaraṇiyā paññā
(14) 离盖而属盖法之慧,离盖而不属盖法之慧显示巴利原文
(14) Nīvaraṇavippayuttā nīvaraṇiyā paññā, nīvaraṇavippayuttā anīvaraṇiyā paññā
(15) 被执取的慧,未被执取的慧显示巴利原文
(15) Parāmaṭṭhā paññā, aparāmaṭṭhā paññā
(16) 与执取不相应的、被执取的慧,与执取不相应的、未被执取的慧显示巴利原文
(16) Parāmāsavippayuttā parāmaṭṭhā paññā, parāmāsavippayuttā aparāmaṭṭhā paññā
(17) 被取的慧,未被取的慧显示巴利原文
(17) Upādinnā paññā, anupādinnā paññā
(18) 可被取的慧,不可被取的慧显示巴利原文
(18) Upādāniyā paññā, anupādāniyā paññā
(19) 与取不相应的、可被取的慧,与取不相应的、不可被取的慧显示巴利原文
(19) Upādānavippayuttā upādāniyā paññā, upādānavippayuttā anupādāniyā paññā
(20) 杂染的慧,不杂染的慧显示巴利原文
(20) Saṃkilesikā paññā, asaṃkilesikā paññā
(21) 与烦恼不相应的、杂染的慧,与烦恼不相应的、不杂染的慧显示巴利原文
(21) Kilesavippayuttā saṃkilesikā paññā, kilesavippayuttā asaṃkilesikā paññā
(22) 有寻之慧,无寻之慧显示巴利原文
(22) Savitakkā paññā, avitakkā paññā
(23) 有伺之慧,无伺之慧显示巴利原文
(23) Savicārā paññā, avicārā paññā
(24) 有喜之慧,无喜之慧显示巴利原文
(24) Sappītikā paññā, appītikā paññā
(25) 喜俱之慧,非喜俱之慧显示巴利原文
(25) Pītisahagatā paññā, na pītisahagatā paññā
(26) 乐俱之慧,非乐俱之慧显示巴利原文
(26) Sukhasahagatā paññā, na sukhasahagatā paññā
(27) 舍俱之慧,非舍俱之慧显示巴利原文
(27) Upekkhāsahagatā paññā, na upekkhāsahagatā paññā
(28) 欲界之慧,非欲界之慧显示巴利原文
(28) Kāmāvacarā paññā , na kāmāvacarā paññā
(29) 色界之慧,非色界之慧显示巴利原文
(29) Rūpāvacarā paññā, na rūpāvacarā paññā
(30) 无色界慧,非无色界慧显示巴利原文
(30) Arūpāvacarā paññā, na arūpāvacarā paññā
(31) 所摄慧,非所摄慧显示巴利原文
(31) Pariyāpannā paññā, apariyāpannā paññā
(32) 导出慧,非导出慧显示巴利原文
(32) Niyyānikā paññā, aniyyānikā paññā
(33) 决定慧,非决定慧显示巴利原文
(33) Niyatā paññā, aniyatā paññā
(34) 有上慧,无上慧显示巴利原文
(34) Sauttarā paññā , anuttarā paññā
(35) 能诠义慧,所诠义慧显示巴利原文
(35) Atthajāpikā paññā, jāpitatthā paññā
3. 三法论母显示巴利原文
3. Tikamātikā
753 以三种智之事──显示巴利原文
Tividhena ñāṇavatthu –
(1) 思所成慧,闻所成慧,修所成慧显示巴利原文
(1) Cintāmayā paññā, sutamayā paññā, bhāvanāmayā paññā
(2) 布施所成慧、戒所成慧、修所成慧显示巴利原文
(2) Dānamayā paññā, sīlamayā paññā, bhāvanāmayā paññā
(3) 增上戒之慧、增上心之慧、增上慧之慧显示巴利原文
(3) Adhisīle paññā, adhicitte paññā, adhipaññāya paññā
(4) 利益善巧、损减善巧、方便善巧显示巴利原文
(4) Āyakosallaṃ, apāyakosallaṃ, upāyakosallaṃ
(5) 果报慧、果报法法慧、非果报非果报法法慧显示巴利原文
(5) Vipākā paññā, vipākadhammadhammā paññā, nevavipākanavipākadhammadhammā paññā
(6) 已取而可取慧、非已取而可取慧、非已取而非可取慧显示巴利原文
(6) Upādinnupādāniyā paññā, anupādinnupādāniyā paññā, anupādinnaanupādāniyā paññā
(7) 有寻有伺慧、无寻唯伺慧、无寻无伺慧显示巴利原文
(7) Savitakkasavicārā paññā, avitakkavicāramattā paññā, avitakkaavicārā paññā
(8) 喜俱慧、乐俱慧、舍俱慧显示巴利原文
(8) Pītisahagatā paññā, sukhasahagatā paññā, upekkhāsahagatā paññā
(9) 导至积集慧、导至损减慧、非导至积集非导至损减慧显示巴利原文
(9) Ācayagāminī paññā, apacayagāminī paññā, nevācayagāmināpacayagāminī paññā
(10) 有学慧、无学慧、非有学非无学慧显示巴利原文
(10) Sekkhā paññā, asekkhā paññā, nevasekkhanāsekkhā paññā
(11) 小慧、广大慧、无量慧显示巴利原文
(11) Parittā paññā, mahaggatā paññā, appamāṇā paññā
(12) 小所缘慧、广大所缘慧、无量所缘慧显示巴利原文
(12) Parittārammaṇā paññā, mahaggatārammaṇā paññā, appamāṇārammaṇā paññā
(13) 道所缘慧、道因慧、道增上慧显示巴利原文
(13) Maggārammaṇā paññā, maggahetukā paññā, maggādhipatinī paññā
(14) 已生慧、未生慧、当生慧显示巴利原文
(14) Uppannā paññā , anuppannā paññā, uppādinī paññā
(15) 过去慧、未来慧、现在慧显示巴利原文
(15) Atītā paññā, anāgatā paññā, paccuppannā paññā
(16) 过去所缘慧、未来所缘慧、现在所缘慧显示巴利原文
(16) Atītārammaṇā paññā, anāgatārammaṇā paññā, paccuppannārammaṇā paññā
(17) 内慧、外慧、内外慧显示巴利原文
(17) Ajjhattā paññā, bahiddhā paññā, ajjhattabahiddhā paññā
(18) 内所缘慧、外所缘慧、内外所缘慧显示巴利原文
(18) Ajjhattārammaṇā paññā, bahiddhārammaṇā paññā, ajjhattabahiddhārammaṇā paññā
(19) 有有寻有伺而为异熟的慧,有有寻有伺而属异熟法之法的慧,有有寻有伺而非异熟非异熟法之法的慧显示巴利原文
(19) Savitakkasavicārā paññā atthi vipākā, atthi vipākadhammadhammā, atthi nevavipākanavipākadhammadhammā
(20) 有已取而可取的,有未取而可取的,有未取而不可取的显示巴利原文
(20) Atthi upādinnupādāniyā, atthi anupādinnupādāniyā, atthi anupādinnaanupādāniyā
(21) 有喜俱的,有乐俱的,有舍俱的显示巴利原文
(21) Atthi pītisahagatā, atthi sukhasahagatā, atthi upekkhāsahagatā
(22) 有导向积集的,有导向损减的,有非导向积集非导向损减的显示巴利原文
(22) Atthi ācayagāminī, atthi apacayagāminī, atthi nevācayagāmināpacayagāminī
(23) 有有学的,有无学的,有非有学非无学的显示巴利原文
(23) Atthi sekkhā, atthi asekkhā, atthi nevasekkhanāsekkhā
(24) 有小的,有大行的,有无量的显示巴利原文
(24) Atthi parittā, atthi mahaggatā, atthi appamāṇā
(25) 有以小为所缘的,有以大行为所缘的,有以无量为所缘的显示巴利原文
(25) Atthi parittārammaṇā, atthi mahaggatārammaṇā, atthi appamāṇārammaṇā
(26) 有以道为所缘者,有以道为因者,有以道为增上者显示巴利原文
(26) Atthi maggārammaṇā, atthi maggahetukā, atthi maggādhipatinī
(27) 有已生者,有未生者,有将生者显示巴利原文
(27) Atthi uppannā, atthi anuppannā, atthi uppādinī
(28) 有过去者,有未来者,有现在者显示巴利原文
(28) Atthi atītā, atthi anāgatā , atthi paccuppannā
(29) 有以过去为所缘者,有以未来为所缘者,有以现在为所缘者显示巴利原文
(29) Atthi atītārammaṇā, atthi anāgatārammaṇā, atthi paccuppannārammaṇā
(30) 有内者,有外者,有内外者显示巴利原文
(30) Atthi ajjhattā, atthi bahiddhā, atthi ajjhattabahiddhā
(31) 有以内为所缘者,有以外为所缘者,有以内外为所缘者显示巴利原文
(31) Atthi ajjhattārammaṇā, atthi bahiddhārammaṇā, atthi ajjhattabahiddhārammaṇā
(32) 无寻唯伺的慧,有异熟者,有属异熟法者,有非异熟非属异熟法者显示巴利原文
(32) Avitakkavicāramattā paññā atthi vipākā, atthi vipākadhammadhammā, atthi nevavipākanavipākadhammadhammā
(33) 有已取且可取者,有未取而可取者,有未取且不可取者显示巴利原文
(33) Atthi upādinnupādāniyā, atthi anupādinnupādāniyā, atthi anupādinnaanupādāniyā
(34) 有增益行,有损减行,有非增益行非损减行显示巴利原文
(34) Atthi ācayagāminī, atthi apacayagāminī, atthi nevācayagāmināpacayagāminī
(35) 有有学,有无学,有非有学非无学显示巴利原文
(35) Atthi sekkhā, atthi asekkhā, atthi nevasekkhanāsekkhā
(36) 有已生,有未生,有将生显示巴利原文
(36) Atthi uppannā, atthi anuppannā, atthi uppādinī
(37) 有过去,有未来,有现在显示巴利原文
(37) Atthi atītā, atthi anāgatā, atthi paccuppannā
(38) 有内,有外,有内外显示巴利原文
(38) Atthi ajjhattā, atthi bahiddhā, atthi ajjhattabahiddhā
(39) 无寻无伺之慧有果报,有果报法之法,有非果报非果报法之法显示巴利原文
(39) Avitakkaavicārā paññā atthi vipākā, atthi vipākadhammadhammā, atthi nevavipākanavipākadhammadhammā
(40) 有已取可取,有未取可取,有未取不可取显示巴利原文
(40) Atthi upādinnupādāniyā, atthi anuppādinnupādāniyā, atthi anuppādinnaanupādāniyā
(41) 有喜俱,有乐俱,有舍俱显示巴利原文
(41) Atthi pītisahagatā, atthi sukhasahagatā, atthi upekkhāsahagatā
(42) 有增益行,有损减行,有非增益行非损减行显示巴利原文
(42) Atthi ācayagāminī, atthi apacayagāminī, atthi nevācayagāmināpacayagāminī
(43) 有有学,有无学,有非有学非无学显示巴利原文
(43) Atthi sekkhā, atthi asekkhā, atthi nevasekkhanāsekkhā
(44) 有小所缘,有大所缘,有无量所缘显示巴利原文
(44) Atthi parittārammaṇā, atthi mahaggatārammaṇā, atthi appamāṇārammaṇā
(45) 有道所缘,有道因,有道增上显示巴利原文
(45) Atthi maggārammaṇā, atthi maggahetukā, atthi maggādhipatinī
(46) 有已生,有未生,有当生显示巴利原文
(46) Atthi uppannā, atthi anuppannā, atthi uppādinī
(47) 有过去,有未来,有现在显示巴利原文
(47) Atthi atītā, atthi anāgatā, atthi paccuppannā
(48) 有过去所缘,有未来所缘,有现在所缘显示巴利原文
(48) Atthi atītārammaṇā, atthi anāgatārammaṇā, atthi paccuppannārammaṇā
(49) 有内,有外,有内外显示巴利原文
(49) Atthi ajjhattā, atthi bahiddhā, atthi ajjhattabahiddhā
(50) 有以内为所缘的,有以外为所缘的,有以内外为所缘的显示巴利原文
(50) Atthi ajjhattārammaṇā, atthi bahiddhārammaṇā, atthi ajjhattabahiddhārammaṇā
(51) 有与喜俱的慧,有与乐俱的慧,有异熟的,有能生异熟的法,有非异熟非能生异熟的法显示巴利原文
(51) Pītisahagatā paññā sukhasahagatā paññā atthi vipākā, atthi vipākadhammadhammā, atthi nevavipākanavipākadhammadhammā
(52) 有已执取且可执取的,有未执取而可执取的,有未执取且不可执取的显示巴利原文
(52) Atthi upādinnupādāniyā, atthi anupādinnupādāniyā, atthi anupādinnaanupādāniyā
(53) 有有寻有伺的,有无寻唯伺的,有无寻无伺的显示巴利原文
(53) Atthi savitakkasavicārā, atthi avitakkavicāramattā, atthi avitakkaavicārā
(54) 有导至积集的,有导至损减的,有非导至积集非导至损减的显示巴利原文
(54) Atthi ācayagāminī, atthi apacayagāminī, atthi nevācayagāmināpacayagāminī
(55) 有有学的,有无学的,有非有学非无学的显示巴利原文
(55) Atthi sekkhā, atthi asekkhā, atthi nevasekkhanāsekkhā
(56) 有小的,有大的,有无量的显示巴利原文
(56) Atthi parittā, atthi mahaggatā, atthi appamāṇā
(57) 有小所缘的,有大所缘的,有无量所缘的显示巴利原文
(57) Atthi parittārammaṇā, atthi mahaggatārammaṇā, atthi appamāṇārammaṇā
(58) 有以道为所缘者,有以道为因者,有以道为增上者显示巴利原文
(58) Atthi maggārammaṇā , atthi maggahetukā, atthi maggādhipatinī
(59) 有已生起者,有未生起者,有当生起者显示巴利原文
(59) Atthi uppannā, atthi anuppannā, atthi uppādinī
(60) 有过去者,有未来者,有现在者显示巴利原文
(60) Atthi atītā, atthi anāgatā, atthi paccuppannā
(61) 有以过去为所缘者,有以未来为所缘者,有以现在为所缘者显示巴利原文
(61) Atthi atītārammaṇā, atthi anāgatārammaṇā, atthi paccuppannārammaṇā
(62) 有内者,有外者,有内外者显示巴利原文
(62) Atthi ajjhatā, atthi bahiddhā, atthi ajjhattabahiddhā
(63) 有以内为所缘者,有以外为所缘者,有以内外为所缘者显示巴利原文
(63) Atthi ajjhattārammaṇā, atthi bahiddhārammaṇā, atthi ajjhattabahiddhārammaṇā
(64) 舍俱慧有异熟者,有能招异熟法者,有非异熟非能招异熟法者显示巴利原文
(64) Upekkhāsahagatā paññā atthi vipākā, atthi vipākadhammadhammā, atthi nevavipākanavipākadhammadhammā
(65) 有已取应取者,有未取应取者,有未取不应取者显示巴利原文
(65) Atthi upādinnupādāniyā, atthi anupādinnupādāniyā, atthi anupādinnaanupādāniyā
(66) 有增长行的,有减损行的,有非增长行非减损行的显示巴利原文
(66) Atthi ācayagāminī, atthi apacayagāminī, atthi nevācayagāmināpacayagāminī
(67) 有有学,有无学,有非有学非无学显示巴利原文
(67) Atthi sekkhā, atthi asekkhā, atthi nevasekkhanāsekkhā
(68) 有小,有大,有无量显示巴利原文
(68) Atthi parittā, atthi mahaggatā, atthi appamāṇā
(69) 有小所缘,有大所缘,有无量所缘显示巴利原文
(69) Atthi parittārammaṇā, atthi mahaggatārammaṇā, atthi appamāṇārammaṇā
(70) 有道所缘的,有道因的,有道增上的显示巴利原文
(70) Atthi maggārammaṇā, atthi maggahetukā, atthi maggādhipatinī
(71) 有已生起的,有未生起的,有将生起的显示巴利原文
(71) Atthi uppannā, atthi anuppannā, atthi uppādinī
(72) 有过去的,有未来的,有现在的显示巴利原文
(72) Atthi atītā, atthi anāgatā, atthi paccuppannā
(73) 有过去所缘的,有未来所缘的,有现在所缘的显示巴利原文
(73) Atthi atītārammaṇā, atthi anāgatārammaṇā, atthi paccuppannārammaṇā
(74) 有内,有外,有内外显示巴利原文
(74) Atthi ajjhattā, atthi bahiddhā, atthi ajjhattabahiddhā
(75) 有内所缘,有外所缘,有内外所缘显示巴利原文
(75) Atthi ajjhattārammaṇā, atthi bahiddhārammaṇā, atthi ajjhattabahiddhārammaṇā
4. 四法论母显示巴利原文
4. Catukkamātikā
754 四种智事显示巴利原文
Catubbidhena ñāṇavatthu –
(1) 业自作智、随顺谛智、具道者之智、具果者之智显示巴利原文
(1) Kammassakatañāṇaṃ, saccānulomikaṃ ñāṇaṃ, maggasamaṅgissa ñāṇaṃ, phalasamaṅgissa ñāṇaṃ
(2) 苦智、苦集智、苦灭智、苦灭道智显示巴利原文
(2) Dukkhe ñāṇaṃ, dukkhasamudaye ñāṇaṃ, dukkhanirodhe ñāṇaṃ, dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya ñāṇaṃ
(3) 欲界慧、色界慧、无色界慧、不摄属慧显示巴利原文
(3) Kāmāvacarā paññā, rūpāvacarā paññā, arūpāvacarā paññā, apariyāpannā paññā
(4) 法智、随顺智、遍智、世俗智显示巴利原文
(4) Dhamme ñāṇaṃ, anvaye ñāṇaṃ, pariye ñāṇaṃ, sammutiñāṇaṃ
(5) 有慧为积集而非损减,有慧为损减而非积集,有慧为积集亦为损减,有慧非积集亦非损减显示巴利原文
(5) Atthi paññā ācayāya no apacayāya, atthi paññā apacayāya no ācayāya, atthi paññā ācayāya ceva apacayāya ca, atthi paññā nevācayāya no apacayāya
(6) 有慧为了厌离而非为了通达,有慧为了通达而非为了厌离,有慧既为了厌离也为了通达,有慧既非为了厌离也非为了通达显示巴利原文
(6) Atthi paññā nibbidāya no paṭivedhāya, atthi paññā paṭivedhāya no nibbidāya, atthi paññā nibbidāya ceva paṭivedhāya ca, atthi paññā neva nibbidāya no paṭivedhāya
(7) 退分慧,住分慧,胜分慧,抉择分慧显示巴利原文
(7) Hānabhāginī paññā, ṭhitibhāginī paññā, visesabhāginī paññā, nibbedhabhāginī paññā
(8) 四无碍解显示巴利原文
(8) Catasso paṭisambhidā
(9) 四行道显示巴利原文
(9) Catasso paṭipadā
(10) 四所缘显示巴利原文
(10) Cattāri ārammaṇāni
(11) 于老死之智,于老死集之智,于老死灭之智,于导向老死灭之道之智显示巴利原文
(11) Jarāmaraṇe ñāṇaṃ, jarāmaraṇasamudaye ñāṇaṃ, jarāmaraṇanirodhe ñāṇaṃ, jarāmaraṇanirodhagāminiyā paṭipadāya ñāṇaṃ
(12-21) 于生之智……(中略)……于有之智……(中略)……于取之智……(中略)……于渴爱之智……(中略)……于受之智……(中略)……于触之智……(中略)……于六处之智……(中略)……于名色之智……(中略)……于识之智……(中略)……于诸行之智,于诸行集之智,于诸行灭之智,于导向诸行灭之道之智。如此为四种智事显示巴利原文
(12-21) Jātiyā ñāṇaṃ…pe… bhave ñāṇaṃ…pe… upādāne ñāṇaṃ…pe… taṇhāya ñāṇaṃ…pe… vedanāya ñāṇaṃ…pe… phasse ñāṇaṃ…pe… saḷāyatane ñāṇaṃ…pe… nāmarūpe ñāṇaṃ…pe… viññāṇe ñāṇaṃ…pe… saṅkhāresu ñāṇaṃ, saṅkhārasamudaye ñāṇaṃ, saṅkhāranirodhe ñāṇaṃ, saṅkhāranirodhagāminiyā paṭipadāya ñāṇaṃ. Evaṃ catubbidhena ñāṇavatthu.
5. 五法论母显示巴利原文
5. Pañcakamātikā
755 五种智事──显示巴利原文
Pañcavidhena ñāṇavatthu –
(1) 五支正定 (2) 五智正定显示巴利原文
(1) Pañcaṅgiko sammāsamādhi (2) pañcañāṇiko sammāsamādhi
如此为五种智事。显示巴利原文
Evaṃ pañcavidhena ñāṇavatthu.
6. 六法论母显示巴利原文
6. Chakkamātikā
756 六种智事──显示巴利原文
Chabbidhena ñāṇavatthu –
(1) 于六神通中的慧显示巴利原文
(1) Chasu abhiññāsu paññā
如此为六种智事。显示巴利原文
Evaṃ chabbidhena ñāṇavatthu.
7. 七法论母显示巴利原文
7. Sattakamātikā
757 七种智事──显示巴利原文
Sattavidhena ñāṇavatthu –
(1) 七十七智事显示巴利原文
(1) Sattasattati ñāṇavatthūni
如此为七种智事。显示巴利原文
Evaṃ sattavidhena ñāṇavatthu.
8. 八法论母显示巴利原文
8. Aṭṭhakamātikā
758 八种智事——显示巴利原文
Aṭṭhavidhena ñāṇavatthu –
(1) 于四道、四果中的慧显示巴利原文
(1) Catūsu maggesu, catūsu phalesu paññā
如此为八种智的基础。显示巴利原文
Evaṃ aṭṭhavidhena ñāṇavatthu.
9. 九法论母显示巴利原文
9. Navakamātikā
759 九种智的基础——显示巴利原文
Navavidhena ñāṇavatthu –
(1) 于九次第住定中的慧显示巴利原文
(1) Navasu anupubbavihārasamāpattīsu paññā
如此为九种智的基础。显示巴利原文
Evaṃ navavidhena ñāṇavatthu.
10. 十法论母显示巴利原文
10. Dasakamātikā
760 十种智的基础——如来的十种如来力;具足这些力,如来宣称牛王之位,于众中作狮子吼,转梵轮。哪十种?显示巴利原文
Dasavidhena ñāṇavatthu – dasa tathāgatassa tathāgatabalāni yehi balehi samannāgato tathāgato āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānāti, parisāsu sīhanādaṃ nadati, brahmacakkaṃ pavatteti. Katamāni dasa?
(1)在这里,如来如实了知可能的为可能、不可能的为不可能。因为如来如实了知可能的为可能、不可能的为不可能,这也是如来的如来之力,依靠这个力,如来宣称牛王位,在众中作狮子吼,转梵轮。显示巴利原文
(1) Idha tathāgato ṭhānañca ṭhānato aṭṭhānañca aṭṭhānato yathābhūtaṃ pajānāti. Yampi tathāgato ṭhānañca ṭhānato aṭṭhānañca aṭṭhānato yathābhūtaṃ pajānāti, idampi tathāgatassa tathāgatabalaṃ hoti, yaṃ balaṃ āgamma tathāgato āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānāti, parisāsu sīhanādaṃ nadati, brahmacakkaṃ pavatteti .
(2) 再者,如来如实了知过去、未来、现在所受持诸业,依处、依因而有的果报。如来如实了知过去、未来、现在所受持诸业,依处、依因而有的果报,这也是如来的如来力;依此力,如来宣称牛王位,在众中作狮子吼,转梵轮。显示巴利原文
(2) Puna caparaṃ tathāgato atītānāgatapaccuppannānaṃ kammasamādānānaṃ ṭhānaso hetuso vipākaṃ yathābhūtaṃ pajānāti. Yampi tathāgato atītānāgatapaccuppannānaṃ kammasamādānānaṃ ṭhānaso hetuso vipākaṃ yathābhūtaṃ pajānāti, idampi tathāgatassa tathāgatabalaṃ hoti, yaṃ balaṃ āgamma tathāgato āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānāti, parisāsu sīhanādaṃ nadati, brahmacakkaṃ pavatteti.
(3) 再者,如来如实了知导向一切处之道。如来如实了知导向一切处之道,这也是如来的如来力,依此力,如来宣称牛王位,在众中作狮子吼,转梵轮。显示巴利原文
(3) Puna caparaṃ tathāgato sabbatthagāminiṃ paṭipadaṃ yathābhūtaṃ pajānāti. Yampi tathāgato sabbatthagāminiṃ paṭipadaṃ yathābhūtaṃ pajānāti, idampi tathāgatassa tathāgatabalaṃ hoti, yaṃ balaṃ āgamma tathāgato āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānāti, parisāsu sīhanādaṃ nadati, brahmacakkaṃ pavatteti.
(4) 再者,如来如实了知多界、种种界之世间。如来如实了知多界、种种界之世间,这也是如来的如来力,依此力,如来宣称牛王位,在众中作狮子吼,转梵轮。显示巴利原文
(4) Puna caparaṃ tathāgato anekadhātu nānādhātulokaṃ yathābhūtaṃ pajānāti. Yampi tathāgato anekadhātu nānādhātulokaṃ yathābhūtaṃ pajānāti, idampi tathāgatassa tathāgatabalaṃ hoti, yaṃ balaṃ āgamma tathāgato āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānāti, parisāsu sīhanādaṃ nadati, brahmacakkaṃ pavatteti.
(5) 再者,如来如实了知诸有情的种种意乐性。如来如实了知诸有情的种种意乐性,这也是如来的如来力,依此力,如来宣称牛王位,在众中作狮子吼,转梵轮。显示巴利原文
(5) Puna caparaṃ tathāgato sattānaṃ nānādhimuttikataṃ yathābhūtaṃ pajānāti. Yampi tathāgato sattānaṃ nānādhimuttikataṃ yathābhūtaṃ pajānāti, idampi tathāgatassa tathāgatabalaṃ hoti, yaṃ balaṃ āgamma tathāgato āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānāti, parisāsu sīhanādaṃ nadati, brahmacakkaṃ pavatteti.
(6) 再者,如来如实了知其他有情、其他补特伽罗的诸根胜劣。如来如实了知其他有情、其他补特伽罗的诸根胜劣,这也是如来的如来力,依此力,如来宣称牛王位,在众中作狮子吼,转梵轮。显示巴利原文
(6) Puna caparaṃ tathāgato parasattānaṃ parapuggalānaṃ indriyaparopariyattaṃ yathābhūtaṃ pajānāti. Yampi tathāgato parasattānaṃ parapuggalānaṃ indriyaparopariyattaṃ yathābhūtaṃ pajānāti , idampi tathāgatassa tathāgatabalaṃ hoti, yaṃ balaṃ āgamma tathāgato āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānāti, parisāsu sīhanādaṃ nadati, brahmacakkaṃ pavatteti.
(7) 再者,如来如实了知诸禅那、诸解脱、诸定、诸等至的杂染、清净、出起。如来如实了知诸禅那、诸解脱、诸定、诸等至的杂染、清净、出起,这也是如来的如来力,依此力,如来宣称牛王位,在众中作狮子吼,转梵轮。显示巴利原文
(7) Puna caparaṃ tathāgato jhānavimokkhasamādhisamāpattīnaṃ saṃkilesaṃ vodānaṃ vuṭṭhānaṃ yathābhūtaṃ pajānāti. Yampi tathāgato jhānavimokkhasamādhisamāpattīnaṃ saṃkilesaṃ vodānaṃ vuṭṭhānaṃ yathābhūtaṃ pajānāti, idampi tathāgatassa tathāgatabalaṃ hoti, yaṃ balaṃ āgamma tathāgato āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānāti, parisāsu sīhanādaṃ nadati, brahmacakkaṃ pavatteti.
(8) 再者,如来如实了知宿住随念。如来如实了知宿住随念,这也是如来的如来力,依此力,如来宣称牛王位,在众中作狮子吼,转梵轮。显示巴利原文
(8) Puna caparaṃ tathāgato pubbenivāsānussatiṃ yathābhūtaṃ pajānāti. Yampi tathāgato pubbenivāsānussatiṃ yathābhūtaṃ pajānāti, idampi tathāgatassa tathāgatabalaṃ hoti, yaṃ balaṃ āgamma tathāgato āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānāti, parisāsu sīhanādaṃ nadati, brahmacakkaṃ pavatteti.
(9) 再者,如来如实了知诸有情的死生。如来如实了知诸有情的死生,这也是如来的如来力,依此力,如来宣称牛王位,在众中作狮子吼,转梵轮。显示巴利原文
(9) Puna caparaṃ tathāgato sattānaṃ cutūpapātaṃ yathābhūtaṃ pajānāti. Yampi tathāgato sattānaṃ cutūpapātaṃ yathābhūtaṃ pajānāti, idampi tathāgatassa tathāgatabalaṃ hoti, yaṃ balaṃ āgamma tathāgato āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānāti, parisāsu sīhanādaṃ nadati, brahmacakkaṃ pavatteti.
(10) 再者,如来如实了知诸漏尽。如来如实了知诸漏尽,这也是如来的如来力,依此力,如来宣称牛王位,在众中作狮子吼,转梵轮。这些是如来的十种如来力,具足这些力,如来宣称牛王位,在众中作狮子吼,转梵轮。显示巴利原文
(10) Puna caparaṃ tathāgato āsavānaṃ khayaṃ yathābhūtaṃ pajānāti. Yampi tathāgato āsavānaṃ khayaṃ yathābhūtaṃ pajānāti, idampi tathāgatassa tathāgatabalaṃ hoti, yaṃ balaṃ āgamma tathāgato āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānāti, parisāsu sīhanādaṃ nadati, brahmacakkaṃ pavatteti. Imāni dasa tathāgatassa tathāgatabalāni, yehi balehi samannāgato tathāgato āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānāti, parisāsu sīhanādaṃ nadati, brahmacakkaṃ pavatteti.
1. 一法分别显示巴利原文
1. Ekakaniddeso
761 五识不是因,只是无因的,只是与因不相应的,只是有缘的,只是有为的,只是无色的,只是世间的,只是有漏的,只是应结的,只是应缚的,只是应暴流的,只是应轭的,只是应盖的,只是所执取的,只是应取的,只是染污性的,只是无记的,只是有所缘的,只是非心所的,只是异熟的,只是所取与应取的,只是不染污而染污性的,只是非有寻有伺的,只是非无寻唯伺的,只是无寻无伺的,只是非喜俱的,只是非以见非以修应断的,只是非以见非以修应断因的,只是非增长行非损减行的,只是非有学非无学的,只是小的,只是欲界的,只是非色界的,只是非无色界的,只是所摄的,只是非不摄的,只是不定的,只是非决定出离的,只是已生的,只是可由六识识知的,只是无常的,只是为老所征服的。显示巴利原文
Pañca viññāṇā na hetumeva, ahetukameva, hetuvippayuttameva, sappaccayameva, saṅkhatameva, arūpameva, lokiyameva, sāsavameva, saṃyojaniyameva, ganthaniyameva, oghaniyameva, yoganiyameva, nīvaraṇiyameva, parāmaṭṭhameva, upādāniyameva, saṃkilesikameva, abyākatameva, sārammaṇameva, acetasikameva, vipākameva, upādinnupādāniyameva, asaṃkiliṭṭhasaṃkilesikameva, na savitakkasavicārameva, na avitakkavicāramattameva, avitakkaavicārameva, na pītisahagatameva, neva dassanena na bhāvanāya pahātabbameva, neva dassanena na bhāvanāya pahātabbahetukameva, nevācayagāmināpacayagāmimeva, nevasekkhanāsekkhameva, parittameva, kāmāvacarameva, na rūpāvacarameva, na arūpāvacarameva, pariyāpannameva, no apariyāpannameva, aniyatameva, aniyyānikameva, uppannaṃ manoviññāṇaviññeyyameva, aniccameva, jarābhibhūtameva.
762 五识是已生所依的,已生所缘的,即在已生的所依、已生的所缘生起。显示巴利原文
Pañca viññāṇā uppannavatthukā, uppannārammaṇāti uppannasmiṃ vatthusmiṃ uppanne ārammaṇe uppajjanti.
前生所依、前生所缘,即于前生的所依、前生的所缘生起。显示巴利原文
Purejātavatthukā, purejātārammaṇāti purejātasmiṃ vatthusmiṃ purejāte ārammaṇe uppajjanti.
内所依的,外所缘的,即五识的所依是内的,所缘是外的。显示巴利原文
Ajjhattikavatthukā , bāhirārammaṇāti pañcannaṃ viññāṇānaṃ vatthu ajjhattikā ārammaṇā bāhirā.
不混合所依、不混合所缘,即于不混合的所依、不混合的所缘生起。显示巴利原文
Asambhinnavatthukā, asambhinnārammaṇāti asambhinnasmiṃ vatthusmiṃ asambhinne ārammaṇe uppajjanti.
各别所依的,各别所缘的,即眼识的所依与所缘是一种,耳识的所依与所缘是另一种,鼻识的所依与所缘是另一种,舌识的所依与所缘是另一种,身识的所依与所缘是另一种。显示巴利原文
Nānāvatthukā, nānārammaṇāti aññaṃ cakkhuviññāṇassa vatthu ca ārammaṇañca, aññaṃ sotaviññāṇassa vatthu ca ārammaṇañca, aññaṃ ghānaviññāṇassa vatthu ca ārammaṇañca, aññaṃ jivhāviññāṇassa vatthu ca ārammaṇañca, aññaṃ kāyaviññāṇassa vatthu ca ārammaṇañca.
763 「不体验彼此的行境和所缘」,即眼识不体验耳识的行境和所缘,耳识也不体验眼识的行境和所缘。眼识不体验鼻识的行境和所缘,鼻识也不体验眼识的行境和所缘。眼识不体验舌识的行境和所缘,舌识也不体验眼识的行境和所缘。眼识不体验身识的行境和所缘,身识也不体验眼识的行境和所缘。耳识不体验鼻识的行境和所缘,鼻识也不体验耳识的行境和所缘。耳识不体验舌识的行境和所缘,舌识也不体验耳识的行境和所缘。耳识不体验身识的行境和所缘,身识也不体验耳识的行境和所缘。鼻识不体验舌识的行境和所缘,舌识也不体验鼻识的行境和所缘。鼻识不体验身识的行境和所缘,身识也不体验鼻识的行境和所缘。舌识不体验身识的行境和所缘,身识也不体验舌识的行境和所缘。身识不体验眼识的行境和所缘,眼识也不体验身识的行境和所缘。身识不体验耳识的行境和所缘,耳识也不体验身识的行境和所缘。身识不体验鼻识的行境和所缘,鼻识也不体验身识的行境和所缘。身识不体验舌识的行境和所缘,舌识也不体验身识的行境和所缘。显示巴利原文
Na aññamaññassa gocaravisayaṃ paccanubhontīti cakkhuviññāṇassa gocaravisayaṃ sotaviññāṇaṃ na paccanubhoti, sotaviññāṇassa gocaravisayampi cakkhuviññāṇaṃ na paccanubhoti. Cakkhuviññāṇassa gocaravisayaṃ ghānaviññāṇaṃ na paccanubhoti, ghānaviññāṇassa gocaravisayampi cakkhuviññāṇaṃ na paccanubhoti. Cakkhuviññāṇassa gocaravisayaṃ jivhāviññāṇaṃ na paccanubhoti, jivhāviññāṇassa gocaravisayampi cakkhuviññāṇaṃ na paccanubhoti. Cakkhuviññāṇassa gocaravisayaṃ kāyaviññāṇaṃ na paccanubhoti, kāyaviññāṇassa gocaravisayampi cakkhuviññāṇaṃ na paccanubhoti. Sotaviññāṇassa…pe… ghānaviññāṇassa…pe… jivhāviññāṇassa…pe… kāyaviññāṇassa gocaravisayaṃ cakkhuviññāṇaṃ na paccanubhoti, cakkhuviññāṇassa gocaravisayampi kāyaviññāṇaṃ na paccanubhoti. Kāyaviññāṇassa gocaravisayaṃ sotaviññāṇaṃ na paccanubhoti, sotaviññāṇassa gocaravisayampi kāyaviññāṇaṃ na paccanubhoti. Kāyaviññāṇassa gocaravisayaṃ ghānaviññāṇaṃ na paccanubhoti, ghānaviññāṇassa gocaravisayampi kāyaviññāṇaṃ na paccanubhoti. Kāyaviññāṇassa gocaravisayaṃ jivhāviññāṇaṃ na paccanubhoti, jivhāviññāṇassa gocaravisayampi kāyaviññāṇaṃ na paccanubhoti.
764 「不是无注意而生起」,即对注意者而生起。显示巴利原文
Na asamannāhārā uppajjantīti samannāharantassa uppajjanti.
「不是无作意而生起」,即对作意者而生起。显示巴利原文
Na amanasikārā uppajjantīti manasikarontassa uppajjanti.
「不是连续不断地生起」,即不是次第地生起。显示巴利原文
Na abbokiṇṇā uppajjantīti na paṭipāṭiyā uppajjanti.
「不是无前无后而生起」,即不是在一刹那生起。显示巴利原文
Na apubbaṃ acarimaṃ uppajjantīti na ekakkhaṇe uppajjanti.
765 它们不会彼此紧随而生起,即:眼识生起之后,耳识不会紧随生起;耳识生起之后,眼识也不会紧随生起。眼识生起之后,鼻识不会紧随生起;鼻识生起之后,眼识也不会紧随生起。眼识生起之后,舌识不会紧随生起;舌识生起之后,眼识也不会紧随生起。眼识生起之后,身识不会紧随生起;身识生起之后,眼识也不会紧随生起。耳识生起之后,鼻识不会紧随生起;鼻识生起之后,耳识也不会紧随生起。耳识生起之后,舌识不会紧随生起;舌识生起之后,耳识也不会紧随生起。耳识生起之后,身识不会紧随生起;身识生起之后,耳识也不会紧随生起。鼻识生起之后,舌识不会紧随生起;舌识生起之后,鼻识也不会紧随生起。鼻识生起之后,身识不会紧随生起;身识生起之后,鼻识也不会紧随生起。舌识生起之后,身识不会紧随生起;身识生起之后,舌识也不会紧随生起。显示巴利原文
Na aññamaññassa samanantarā uppajjantīti cakkhuviññāṇassa uppannasamanantarā sotaviññāṇaṃ na uppajjati, sotaviññāṇassa uppannasamanantarāpi cakkhuviññāṇaṃ na uppajjati. Cakkhuviññāṇassa uppannasamanantarā ghānaviññāṇaṃ na uppajjati, ghānaviññāṇassa uppannasamanantarāpi cakkhuviññāṇaṃ na uppajjati. Cakkhuviññāṇassa uppannasamanantarā jivhāviññāṇaṃ na uppajjati, jivhāviññāṇassa uppannasamanantarāpi cakkhuviññāṇaṃ na uppajjati. Cakkhuviññāṇassa uppannasamanantarā kāyaviññāṇaṃ na uppajjati, kāyaviññāṇassa uppannasamanantarāpi cakkhuviññāṇaṃ na uppajjati. Sotaviññāṇassa…pe… ghānaviññāṇassa…pe… jivhāviññāṇassa…pe… kāyaviññāṇassa uppannasamanantarā cakkhuviññāṇaṃ na uppajjati, cakkhuviññāṇassa uppannasamanantarāpi kāyaviññāṇaṃ na uppajjati. Kāyaviññāṇassa uppannasamanantarā sotaviññāṇaṃ na uppajjati, sotaviññāṇassa uppannasamanantarāpi kāyaviññāṇaṃ na uppajjati. Kāyaviññāṇassa uppannasamanantarā ghānaviññāṇaṃ na uppajjati, ghānaviññāṇassa uppannasamanantarāpi kāyaviññāṇaṃ na uppajjati. Kāyaviññāṇassa uppannasamanantarā jivhāviññāṇaṃ na uppajjati, jivhāviññāṇassa uppannasamanantarāpi kāyaviññāṇaṃ na uppajjati.
766 「五识无注意」,即五识没有转向、注意、摄取所缘或作意。显示巴利原文
Pañca viññāṇā anābhogāti pañcannaṃ viññāṇānaṃ natthi āvaṭṭanā vā ābhogo vā samannāhāro vā manasikāro vā.
「以五识不能了知任何法」,即以五识不能了知任何法。显示巴利原文
Pañcahi viññāṇehi na kañci dhammaṃ paṭivijānātīti pañcahi viññāṇehi na kañci dhammaṃ paṭivijānāti.
「除了只是落入」,即除了只是落入。显示巴利原文
Aññatra abhinipātamattāti aññatra āpātamattā.
五识的紧接之后也不了知任何法,即五识的紧接之后意界也不了知任何法。显示巴利原文
Pañcannaṃ viññāṇānaṃ samanantarāpi na kañci dhammaṃ paṭivijānātīti pañcannaṃ viññāṇānaṃ samanantarā manodhātuyāpi na kañci dhammaṃ paṭivijānāti.
以五识不作任何威仪路,即以五识不作任何威仪路——或行或住或坐或卧。显示巴利原文
Pañcahi viññāṇehi na kañci iriyāpathaṃ kappetīti pañcahi viññāṇehi na kañci iriyāpathaṃ kappeti – gamanaṃ vā ṭhānaṃ vā nisajjaṃ vā seyyaṃ vā.
五识的紧接之后也不作任何威仪路,即五识的紧接之后意界也不作任何威仪路——或行或住或坐或卧。显示巴利原文
Pañcannaṃ viññāṇānaṃ samanantarāpi na kañci iriyāpathaṃ kappetīti pañcannaṃ viññāṇānaṃ samanantarā manodhātuyāpi na kañci iriyāpathaṃ kappeti – gamanaṃ vā ṭhānaṃ vā nisajjaṃ vā seyyaṃ vā.
以五识不发起身业不发起语业,即以五识不发起身业不发起语业。显示巴利原文
Pañcahi viññāṇehi na kāyakammaṃ na vacīkammaṃ paṭṭhapetīti pañcahi viññāṇehi na kāyakammaṃ na vacīkammaṃ paṭṭhapeti.
五识的紧接之后也不发起身业不发起语业,即五识的紧接之后意界也不发起身业不发起语业。显示巴利原文
Pañcannaṃ viññāṇānaṃ samanantarāpi na kāyakammaṃ na vacīkammaṃ paṭṭhapetīti pañcannaṃ viññāṇānaṃ samanantarā manodhātuyāpi na kāyakammaṃ na vacīkammaṃ paṭṭhapeti.
以五识不受持善不善法,即以五识不受持善不善法。显示巴利原文
Pañcahi viññāṇehi na kusalākusalaṃ dhammaṃ samādiyatīti pañcahi viññāṇehi na kusalākusalaṃ dhammaṃ samādiyati.
五识的紧接之后也不受持善不善法,即五识的紧接之后意界也不受持善不善法。显示巴利原文
Pañcannaṃ viññāṇānaṃ samanantarāpi na kusalākusalaṃ dhammaṃ samādiyatīti pañcannaṃ viññāṇānaṃ samanantarā manodhātuyāpi na kusalākusalaṃ dhammaṃ samādiyati.
以五识不入定不出定,即以五识不入定不出定。显示巴利原文
Pañcahi viññāṇehi na samāpajjati na vuṭṭhātīti pañcahi viññāṇehi na samāpajjati na vuṭṭhāti.
五识的紧接之后也不入定、不出定,即五识的紧接之后,意界也不入定、不出定。显示巴利原文
Pañcannaṃ viññāṇānaṃ samanantarāpi na samāpajjati na vuṭṭhātīti pañcannaṃ viññāṇānaṃ samanantarā manodhātuyāpi na samāpajjati na vuṭṭhāti.
以五识不死去、不生起,即以五识不死去、不生起。显示巴利原文
Pañcahi viññāṇehi na cavati na uppajjatīti pañcahi viññāṇehi na cavati na uppajjati.
五识的紧接之后也不死去、不生起,即五识的紧接之后,意界也不死去、不生起。显示巴利原文
Pañcannaṃ viññāṇānaṃ samanantarāpi na cavati na uppajjatīti pañcannaṃ viññāṇānaṃ samanantarā manodhātuyāpi na cavati na uppajjati.
以五识不睡眠、不醒来、不见梦,即以五识不睡眠、不醒来、不见梦。显示巴利原文
Pañcahi viññāṇehi na supati na paṭibujjhati na supinaṃ passatīti pañcahi viññāṇehi na supati na paṭibujjhati na supinaṃ passati.
五识的紧接之后也不睡眠、不醒来、不见梦,即五识的紧接之后,意界也不睡眠、不醒来、不见梦。如是,如实显明事的是慧。显示巴利原文
Pañcannaṃ viññāṇānaṃ samanantarāpi na supati na paṭibujjhati na supinaṃ passatīti pañcannaṃ viññāṇānaṃ samanantarā manodhātuyāpi na supati na paṭibujjhati na supinaṃ passati. Evaṃ yāthāvakavatthuvibhāvanā paññā.
2. 二法分别显示巴利原文
2. Dukaniddeso
767 (1) 于三地的善与无记慧为世间慧,于四道四果的慧为出世间慧。显示巴利原文
(1) Tīsu bhūmīsu kusalābyākate paññā lokiyā paññā, catūsu maggesu catūsu phalesu paññā lokuttarā paññā.
(2) 一切慧可为某些人所识知,不可为某些人所识知。显示巴利原文
(2) Sabbāva paññā kenaci viññeyyā, kenaci na viññeyyā.
(3) 于三地的善与无记慧为有漏慧,于四道四果的慧为无漏慧。显示巴利原文
(3) Tīsu bhūmīsu kusalābyākate paññā sāsavā paññā, catūsu maggesu catūsu phalesu paññā anāsavā paññā.
(4) 三地中善与无记的慧是与漏不相应的有漏慧,四道四果中的慧是与漏不相应的无漏慧。显示巴利原文
(4) Tīsu bhūmīsu kusalābyākate paññā āsavavippayuttā sāsavā paññā, catūsu maggesu catūsu phalesu paññā āsavavippayuttā anāsavā paññā.
(5) 三地中善与无记的慧是结所系的慧,四道四果中的慧是非结所系的慧。显示巴利原文
(5) Tīsu bhūmīsu kusalābyākate paññā saṃyojaniyā paññā, catūsu maggesu catūsu phalesu paññā asaṃyojaniyā paññā.
(6) 三地中善与无记的慧是与结不相应而结所系的慧,四道四果中的慧是与结不相应而非结所系的慧。显示巴利原文
(6) Tīsu bhūmīsu kusalābyākate paññā saṃyojanavippayuttā saṃyojaniyā paññā, catūsu maggesu catūsu phalesu paññā saṃyojanavippayuttā asaṃyojaniyā paññā.
(7) 三地中善与无记的慧是缚所系的慧,四道四果中的慧是非缚所系的慧。显示巴利原文
(7) Tīsu bhūmīsu kusalābyākate paññā ganthaniyā paññā, catūsu maggesu catūsu phalesu paññā aganthaniyā paññā.
(8) 三地中善与无记的慧是与缚不相应而缚所系的慧,四道四果中的慧是与缚不相应而非缚所系的慧。显示巴利原文
(8) Tīsu bhūmīsu kusalābyākate paññā ganthavippayuttā ganthaniyā paññā, catūsu maggesu catūsu phalesu paññā ganthavippayuttā aganthaniyā paññā.
(9) 三地中善与无记的慧是暴流所系的慧,四道四果中的慧是非暴流所系的慧。显示巴利原文
(9) Tīsu bhūmīsu kusalābyākate paññā oghaniyā paññā, catūsu maggesu catūsu phalesu paññā anoghaniyā paññā.
(10) 三地中善与无记的慧是与暴流不相应而暴流所系的慧,四道四果中的慧是与暴流不相应而非暴流所系的慧。显示巴利原文
(10) Tīsu bhūmīsu kusalābyākate paññā oghavippayuttā oghaniyā paññā, catūsu maggesu catūsu phalesu paññā oghavippayuttā anoghaniyā paññā.
(11) 三地中善与无记的慧是轭所系的慧,四道四果中的慧是非轭所系的慧。显示巴利原文
(11) Tīsu bhūmīsu kusalābyākate paññā yoganiyā paññā, catūsu maggesu catūsu phalesu paññā ayoganiyā paññā.
(12) 于三地善与无记的慧是离轭、系轭的慧,于四道四果的慧是离轭、非系轭的慧。显示巴利原文
(12) Tīsu bhūmīsu kusalābyākate paññā yogavippayuttā yoganiyā paññā, catūsu maggesu catūsu phalesu paññā yogavippayuttā ayoganiyā paññā.
(13) 于三地善与无记的慧是盖所系的慧,于四道四果的慧是非盖所系的慧。显示巴利原文
(13) Tīsu bhūmīsu kusalābyākate paññā nīvaraṇiyā paññā, catūsu maggesu catūsu phalesu paññā anīvaraṇiyā paññā.
(14) 于三地善与无记的慧是离盖、盖所系的慧,于四道四果的慧是离盖、非盖所系的慧。显示巴利原文
(14) Tīsu bhūmīsu kusalābyākate paññā nīvaraṇavippayuttā nīvaraṇiyā paññā, catūsu maggesu catūsu phalesu paññā nīvaraṇavippayuttā anīvaraṇiyā paññā.
(15) 于三地善与无记的慧是所执取的慧,于四道四果的慧是非所执取的慧。显示巴利原文
(15) Tīsu bhūmīsu kusalābyākate paññā parāmaṭṭhā paññā, catūsu maggesu catūsu phalesu paññā aparāmaṭṭhā paññā.
(16) 于三地善与无记的慧是离执取、所执取的慧,于四道四果的慧是离执取、非所执取的慧。显示巴利原文
(16) Tīsu bhūmīsu kusalābyākate paññā parāmāsavippayuttā parāmaṭṭhā paññā, catūsu maggesu catūsu phalesu paññā parāmāsavippayuttā aparāmaṭṭhā paññā.
(17) 于三地果报的慧是已被取的慧,于三地善、于三地唯作无记、于四道四果的慧是未被取的慧。显示巴利原文
(17) Tīsu bhūmīsu vipāke paññā upādinnā paññā, tīsu bhūmīsu kusale tīsu bhūmīsu kiriyābyākate catūsu maggesu catūsu phalesu paññā anupādinnā paññā.
(18) 于三地善与无记的慧是可取的慧,于四道四果的慧是不可取的慧。显示巴利原文
(18) Tīsu bhūmīsu kusalābyākate paññā upādāniyā paññā, catūsu maggesu catūsu phalesu paññā anupādāniyā paññā.
(19) 于三地善与无记的慧是离取、可取的慧,于四道四果的慧是离取、不可取的慧。显示巴利原文
(19) Tīsu bhūmīsu kusalābyākate paññā upādānavippayuttā upādāniyā paññā, catūsu maggesu catūsu phalesu paññā upādānavippayuttā anupādāniyā paññā.
(20) 于三地中善与无记的慧是染污慧,于四道四果中的慧是不染污慧。显示巴利原文
(20) Tīsu bhūmīsu kusalābyākate paññā saṃkilesikā paññā, catūsu maggesu catūsu phalesu paññā asaṃkilesikā paññā.
(21) 于三地中善与无记的慧是离烦恼的染污慧,于四道四果中的慧是离烦恼的不染污慧。显示巴利原文
(21) Tīsu bhūmīsu kusalābyākate paññā kilesavippayuttā saṃkilesikā paññā, catūsu maggesu catūsu phalesu paññā kilesavippayuttā asaṃkilesikā paññā.
(22) 与寻相应的慧是有寻慧,离寻的慧是无寻慧。显示巴利原文
(22) Vitakkasampayuttā paññā savitakkā paññā, vitakkavippayuttā paññā avitakkā paññā.
(23) 与伺相应的慧是有伺慧,离伺的慧是无伺慧。显示巴利原文
(23) Vicārasampayuttā paññā savicārā paññā, vicāravippayuttā paññā avicārā paññā.
(24) 与喜相应的慧是有喜慧,离喜的慧是无喜慧。显示巴利原文
(24) Pītisampayuttā paññā sappītikā paññā, pītivippayuttā paññā appītikā paññā.
(25) 与喜相应的慧是喜俱慧,离喜的慧是非喜俱慧。显示巴利原文
(25) Pītisampayuttā paññā pītisahagatā paññā, pītivippayuttā paññā na pītisahagatā paññā.
(26) 与乐相应的慧是乐俱慧,离乐的慧是非乐俱慧。显示巴利原文
(26) Sukhasampayuttā paññā sukhasahagatā paññā, sukhavippayuttā paññā na sukhasahagatā paññā.
(27) 与舍相应的慧是舍俱慧,离舍的慧是非舍俱慧。显示巴利原文
(27) Upekkhāsampayuttā paññā upekkhāsahagatā paññā, upekkhāvippayuttā paññā na upekkhāsahagatā paññā.
(28) 于欲界善与无记的慧是欲界慧,色界慧、无色界慧、不包摄慧不是欲界慧。显示巴利原文
(28) Kāmāvacarakusalābyākate paññā kāmāvacarā paññā, rūpāvacarā paññā arūpāvacarā paññā, apariyāpannā paññā na kāmāvacarā paññā.
(29) 于色界善与无记的慧是色界慧,欲界慧、无色界慧、不包摄慧不是色界慧。显示巴利原文
(29) Rūpāvacarakusalābyākate paññā rūpāvacarā paññā, kāmāvacarā paññā arūpāvacarā paññā apariyāpannā paññā na rūpāvacarā paññā.
(30) 于无色界善与无记的慧是无色界慧,欲界慧、色界慧、不包摄慧不是无色界慧。显示巴利原文
(30) Arūpāvacarakusalābyākate paññā arūpāvacarā paññā, kāmāvacarā paññā rūpāvacarā paññā apariyāpannā paññā na arūpāvacarā paññā.
(31) 于三地善与无记的慧是包摄慧,于四道、四果的慧是不包摄慧。显示巴利原文
(31) Tīsu bhūmīsu kusalābyākate paññā pariyāpannā paññā, catūsu maggesu catūsu phalesu paññā apariyāpannā paññā.
(32) 于四道的慧是出离慧,于三地善、于四地果报、于三地唯作无记的慧是不出离慧。显示巴利原文
(32) Catūsu maggesu paññā niyyānikā paññā, tīsu bhūmīsu kusale catūsu bhūmīsu vipāke tīsu bhūmīsu kiriyābyākate paññā aniyyānikā paññā.
(33) 于四道的慧是决定慧,于三地善、于四地果报、于三地唯作无记的慧是不决定慧。显示巴利原文
(33) Catūsu maggesu paññā niyatā paññā, tīsu bhūmīsu kusale catūsu bhūmīsu vipāke tīsu bhūmīsu kiriyābyākate paññā aniyatā paññā.
(34) 于三地善与无记的慧是有上慧,于四道、四果的慧是无上慧。显示巴利原文
(34) Tīsu bhūmīsu kusalābyākate paññā sauttarā paññā, catūsu maggesu catūsu phalesu paññā anuttarā paññā.
(35) 于此,什么是义生慧?显示巴利原文
(35) Tattha katamā atthajāpikā paññā?
于四地的善中,阿拉汉生起神通、生起等至时的唯作无记慧,是义生慧;于四地的异熟中,阿拉汉已生起的神通、已生起的等至时的唯作无记慧,是已生义慧。显示巴利原文
Catūsu bhūmīsu kusale arahato abhiññaṃ uppādentassa samāpattiṃ uppādentassa kiriyābyākate paññā atthajāpikā paññā, catūsu bhūmīsu vipāke arahato uppannāya abhiññāya uppannāya samāpattiyā kiriyābyākate paññā jāpitatthā paññā.
3. 三法分别显示巴利原文
3. Tikaniddeso
768 (1. 甲)于此,什么是思所成慧?显示巴利原文
(1. Ka) tattha katamā cintāmayā paññā?
于适当安排的业处,或于适当安排的工巧处,或于适当安排的明处,未从他人听闻而获得业自性、或随顺谛、或“色是无常”、或“受……想……行……识是无常”这样随顺的忍、见、喜好、同意、观察、法审察忍——这称为“思所成慧”。显示巴利原文
Yogavihitesu vā kammāyatanesu yogavihitesu vā sippāyatanesu yogavihitesu vā vijjāṭṭhānesu kammassakataṃ vā saccānulomikaṃ vā rūpaṃ aniccanti vā vedanā…pe… saññā… saṅkhārā… viññāṇaṃ aniccanti vā, yaṃ evarūpiṃ anulomikaṃ khantiṃ diṭṭhiṃ ruciṃ mudiṃ pekkhaṃ dhammanijjhānakkhantiṃ parato assutvā paṭilabhati – ayaṃ vuccati ‘‘cintāmayā paññā’’.
(乙)于此,什么是闻所成慧?于适当安排的业处,或于适当安排的工巧处,或于适当安排的明处,从他人听闻而获得业自性、或随顺谛、或“色是无常”、或“受……想……行……识是无常”这样随顺的忍、见、喜好、同意、观察、法审察忍——这称为“闻所成慧”。显示巴利原文
(Kha) tattha katamā sutamayā paññā? Yogavihitesu vā kammāyatanesu yogavihitesu vā sippāyatanesu yogavihitesu vā vijjāṭṭhānesu kammassakataṃ vā saccānulomikaṃ vā rūpaṃ aniccanti vā vedanā…pe… saññā… saṅkhārā… viññāṇaṃ aniccanti vā, yaṃ evarūpiṃ anulomikaṃ khantiṃ diṭṭhiṃ ruciṃ mudiṃ pekkhaṃ dhammanijjhānakkhantiṃ parato sutvā paṭilabhati – ayaṃ vuccati ‘‘sutamayā paññā’’.
(丙)一切入定者的慧是修所成慧。显示巴利原文
(Ga) sabbāpi samāpannassa paññā bhāvanāmayā paññā.
769 (2. 甲)于此,什么是施所成慧?缘于布施、由布施而生起的慧、了知……无痴、择法、正见——这称为「施所成慧」。显示巴利原文
(2. Ka) tattha katamā dānamayā paññā? Dānaṃ ārabbha dānādhigaccha yā uppajjati paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – ayaṃ vuccati ‘‘dānamayā paññā’’.
(乙)于此,什么是戒所成慧?缘于戒、由戒而生起的慧、了知……无痴、择法、正见——这称为「戒所成慧」。显示巴利原文
(Kha) tattha katamā sīlamayā paññā? Sīlaṃ ārabbha sīlādhigaccha yā uppajjati paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – ayaṃ vuccati ‘‘sīlamayā paññā’’.
(丙)一切已等至者的慧是修所成慧。显示巴利原文
(Ga) sabbāpi samāpannassa paññā bhāvanāmayā paññā.
770 (3. 甲)于此,什么是增上戒慧?对于防护别解脱律仪者所生起的慧、了知……(中略)……无痴、择法、正见——这称为「增上戒慧」。显示巴利原文
(3. Ka) tattha katamā adhisīle paññā? Pātimokkhasaṃvaraṃ saṃvarantassa yā uppajjati paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – ayaṃ vuccati ‘‘adhisīle paññā’’.
(乙)于此,什么是增上心慧?对于证得色界、无色界等至者所生起的慧、了知……(中略)……无痴、择法、正见——这称为「增上心慧」。显示巴利原文
(Kha) tattha katamā adhicitte paññā? Rūpāvacarārūpāvacarasamāpattiṃ samāpajjantassa yā uppajjati paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – ayaṃ vuccati ‘‘adhicitte paññā’’.
(丙)于此,什么是增上慧慧?于四道、四果的慧——这称为「增上慧慧」。显示巴利原文
(Ga) tattha katamā adhipaññāya paññā? Catūsu maggesu catūsu phalesu paññā – ayaṃ vuccati ‘‘adhipaññāya paññā’’.
771 (4. 甲)于此,什么是利巧?「作意这些法时,未生起的诸不善法不生起,已生起的诸不善法被舍断。或者作意这些法时,未生起的诸善法生起,已生起的诸善法导向增长、广大、修习、圆满」——于此的慧、了知……(中略)……无痴、择法、正见——这称为「利巧」。显示巴利原文
(4. Ka) tattha katamaṃ āyakosallaṃ? ‘‘Ime dhamme manasikaroto anuppannā ceva akusalā dhammā na uppajjanti, uppannā ca akusalā dhammā pahīyanti. Ime vā panime dhamme manasikaroto anuppannā ceva kusalā dhammā uppajjanti, uppannā ca kusalā dhammā bhiyyobhāvāya vepullāya bhāvanāya pāripūriyā saṃvattantī’’ti – yā tattha paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – idaṃ vuccati ‘‘āyakosallaṃ’’.
(乙)于此,什么是害巧?「作意这些法时,未生起的诸善法不生起,已生起的诸善法灭尽。或者作意这些法时,未生起的诸不善法生起,已生起的诸不善法导向增长、广大」——于此的慧、了知……(中略)……无痴、择法、正见——这称为「害巧」。显示巴利原文
(Kha) tattha katamaṃ apāyakosallaṃ? ‘‘Ime dhamme manasikaroto anuppannā ceva kusalā dhammā na uppajjanti, uppannā ca kusalā dhammā nirujjhanti. Ime vā panime dhamme manasikaroto anuppannā ceva akusalā dhammā uppajjanti, uppannā ca akusalā dhammā bhiyyobhāvāya vepullāya saṃvattantī’’ti – yā tattha paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – idaṃ vuccati ‘‘apāyakosallaṃ’’.
(丙)一切作为此中方便的慧,是方便巧。显示巴利原文
(Ga) sabbāpi tatrupāyā paññā upāyakosallaṃ.
772 (5. 甲)于四地中果报的慧是果报慧。显示巴利原文
(5. Ka) catūsu bhūmīsu vipāke paññā vipākā paññā.
(乙)于四地中善的慧是果报法法慧。显示巴利原文
(Kha) catūsu bhūmīsu kusale paññā vipākadhammadhammā paññā.
(Ga) 于三地中唯作无记的慧是非果报非果报法法的慧。显示巴利原文
(Ga) tīsu bhūmīsu kiriyābyākate paññā nevavipākanavipākadhammadhammā paññā.
773 (6. Ka) 于三地中异熟的慧是已取所取的慧。显示巴利原文
(6. Ka) tīsu bhūmīsu vipāke paññā upādinnupādāniyā paññā.
(Kha) 于三地中善的、于三地中唯作无记的慧是未取所取的慧。显示巴利原文
(Kha) tīsu bhūmīsu kusale tīsu bhūmīsu kiriyābyākate paññā anupādinnupādāniyā paññā.
(Ga) 于四道、于四果的慧是未取非所取的慧。显示巴利原文
(Ga) catūsu maggesu catūsu phalesu paññā anupādinnaanupādāniyā paññā.
774 (7. Ka) 与寻伺相应的慧是有寻有伺的慧。显示巴利原文
(7. Ka) vitakkavicārasampayuttā paññā savitakkasavicārā paññā.
(Kha) 与寻不相应、与伺相应的慧是无寻唯伺的慧。显示巴利原文
(Kha) vitakkavippayuttā vicārasampayuttā paññā avitakkavicāramattā paññā.
(Ga) 与寻伺不相应的慧是无寻无伺的慧。显示巴利原文
(Ga) vitakkavicāravippayuttā paññā avitakkaavicārā paññā.
775 (8. Ka) 与喜相应的慧是喜俱的慧。显示巴利原文
(8. Ka) pītisampayuttā paññā pītisahagatā paññā.
(二)与乐相应的慧、乐俱的慧。显示巴利原文
(Kha) sukhasampayuttā paññā sukhasahagatā paññā.
(三)与舍相应的慧、舍俱的慧。显示巴利原文
(Ga) upekkhāsampayuttā paññā upekkhāsahagatā paññā.
776 (九·一)在三地中善的慧是积集之行的慧。显示巴利原文
(9. Ka) tīsu bhūmīsu kusale paññā ācayagāminī paññā.
(二)在四道中的慧是损减之行的慧。显示巴利原文
(Kha) catūsu maggesu paññā apacayagāminī paññā.
(三)在四地中果报的、在三地中唯作无记的慧是非积集之行非损减之行的慧。显示巴利原文
(Ga) catūsu bhūmīsu vipāke tīsu bhūmīsu kiriyābyākate paññā nevācayagāmināpacayagāminī paññā.
777 (十·一)在四道中、在三果中的慧是有学的慧。显示巴利原文
(10. Ka) catūsu maggesu tīsu phalesu paññā sekkhā paññā.
(二)最上的阿拉汉果的慧是无学的慧。显示巴利原文
(Kha) upariṭṭhimā arahattaphale paññā asekkhā paññā.
(三)在三地中善的、在三地中果报的、在三地中唯作无记的慧是非有学非无学的慧。显示巴利原文
(Ga) tīsu bhūmīsu kusale tīsu bhūmīsu vipāke tīsu bhūmīsu kiriyābyākate paññā nevasekkhanāsekkhā paññā.
778 (11. Ka) 于欲界善与无记的慧是小慧。显示巴利原文
(11. Ka) kāmāvacarakusalābyākate paññā parittā paññā.
(Kha) 于色界、无色界善与无记的慧是大慧。显示巴利原文
(Kha) rūpāvacarārūpāvacarakusalābyākate paññā mahaggatā paññā.
(Ga) 于四道、四果的慧是无量慧。显示巴利原文
(Ga) catūsu maggesu catūsu phalesu paññā appamāṇā paññā.
779 (12. Ka) 其中,什么是小所缘慧?缘于小法而生起的慧、了知……(中略)……无痴、择法、正见——这称为「小所缘慧」。显示巴利原文
(12. Ka) tattha katamā parittārammaṇā paññā? Paritte dhamme ārabbha yā uppajjati paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – ayaṃ vuccati ‘‘parittārammaṇā paññā’’.
780 (Kha) 其中,什么是大所缘慧?缘于大法而生起的慧、了知……(中略)……无痴、择法、正见——这称为「大所缘慧」。显示巴利原文
(Kha) tattha katamā mahaggatārammaṇā paññā? Mahaggate dhamme ārabbha yā uppajjati paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – ayaṃ vuccati ‘‘mahaggatārammaṇā paññā’’.
781 (Ga) 其中,什么是无量所缘慧?缘于无量法而生起的慧、了知……(中略)……无痴、择法、正见——这称为「无量所缘慧」。显示巴利原文
(Ga) tattha katamā appamāṇārammaṇā paññā? Appamāṇe dhamme ārabbha yā uppajjati paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – ayaṃ vuccati ‘‘appamāṇārammaṇā paññā’’.
782 (13. Ka) 其中,什么是道所缘慧?缘于圣道而生起的慧、了知……(中略)……无痴、择法、正见——这称为「道所缘慧」。显示巴利原文
(13. Ka) tattha katamā maggārammaṇā paññā? Ariyamaggaṃ ārabbha yā uppajjati paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – ayaṃ vuccati ‘‘maggārammaṇā paññā’’.
(Kha) 于四道的慧是道因慧。显示巴利原文
(Kha) catūsu maggesu paññā maggahetukā paññā.
783 (Ga) 于此,什么是以道为增上的慧?以圣道为增上而生起的慧、了知……(中略)……无痴、择法、正见——这称为「以道为增上的慧」。显示巴利原文
(Ga) tattha katamā maggādhipatinī paññā? Ariyamaggaṃ adhipatiṃ karitvā yā uppajjati paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – ayaṃ vuccati ‘‘maggādhipatinī paññā’’.
784 (14) 在四地中,于果报,慧可能是已生起的,可能是将生起的,不应说是未生起的。在四地中,于善,在三地中,于唯作无记,慧可能是已生起的,可能是未生起的,不应说是将生起的。显示巴利原文
(14) Catūsu bhūmīsu vipāke paññā siyā uppannā, siyā uppādinī, na vattabbā anuppannāti. Catūsu bhūmīsu kusale tīsu bhūmīsu kiriyābyākate paññā siyā uppannā, siyā anuppannā, na vattabbā uppādinīti.
785 (15) 一切慧可能是过去的,可能是未来的,可能是现在的。显示巴利原文
(15) Sabbāva paññā siyā atītā, siyā anāgatā, siyā paccuppannā.
786 (16. Ka) 于此,什么是以过去为所缘的慧?缘于过去诸法而生起的慧、了知……(中略)……无痴、择法、正见——这称为「以过去为所缘的慧」。显示巴利原文
(16. Ka) tattha katamā atītārammaṇā paññā? Atīte dhamme ārabbha yā uppajjati paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – ayaṃ vuccati ‘‘atītārammaṇā paññā’’.
787 (Kha) 于此,什么是以未来为所缘的慧?缘于未来诸法而生起的慧、了知……(中略)……无痴、择法、正见——这称为「以未来为所缘的慧」。显示巴利原文
(Kha) tattha katamā anāgatārammaṇā paññā? Anāgate dhamme ārabbha yā uppajjati paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – ayaṃ vuccati ‘‘anāgatārammaṇā paññā’’.
788 (Ga) 于此,什么是以现在为所缘的慧?缘于现在诸法而生起的慧、了知……(中略)……无痴、择法、正见——这称为「以现在为所缘的慧」。显示巴利原文
(Ga) tattha katamā paccuppannārammaṇā paññā? Paccuppanne dhamme ārabbha yā uppajjati paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – ayaṃ vuccati ‘‘paccuppannārammaṇā paññā’’.
789 (17) 一切慧可能是内的,可能是外的,可能是内外的。显示巴利原文
(17) Sabbāva paññā siyā ajjhattā, siyā bahiddhā, siyā ajjhattabahiddhā.
790 (18. Ka) 于此,什么是以内为所缘的慧?缘于内诸法而生起的慧、了知……(中略)……无痴、择法、正见——这称为「以内为所缘的慧」。显示巴利原文
(18. Ka) tattha katamā ajjhattārammaṇā paññā? Ajjhatte dhamme ārabbha yā uppajjati paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – ayaṃ vuccati ‘‘ajjhattārammaṇā paññā’’.
791 (乙)于此,什么是以外为所缘的慧?缘于外诸法而生起的慧、了知……(中略)……无痴、择法、正见——这称为「以外为所缘的慧」。显示巴利原文
(Kha) tattha katamā bahiddhārammaṇā paññā? Bahiddhādhamme ārabbha yā uppajjati paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – ayaṃ vuccati ‘‘bahiddhārammaṇā paññā’’.
792 (丙)于此,什么是以内外为所缘的慧?缘于内外诸法而生起的慧、了知……(中略)……无痴、择法、正见——这称为「以内外为所缘的慧」。显示巴利原文
(Ga) tattha katamā ajjhattabahiddhārammaṇā paññā? Ajjhattabahiddhā dhamme ārabbha yā uppajjati paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – ayaṃ vuccati ‘‘ajjhattabahiddhārammaṇā paññā’’.
4. 四法分别显示巴利原文
4. Catukkaniddeso
793 (1. 甲)于此,什么是业有智?「有布施,有供养,有祭祀,有善作恶作诸业的果与异熟,有此世,有他世,有母,有父,有化生众生,于世间有正行、正行道的沙门婆罗门,他们以自己的证智作证后宣说此世与他世」——如此的慧、了知……(中略)……无痴、择法、正见——这称为「业有智」。除了随顺谛智之外,一切有漏善慧都是业有智。显示巴利原文
(1. Ka) tattha katamaṃ kammassakatañāṇaṃ? ‘‘Atthi dinnaṃ, atthi yiṭṭhaṃ, atthi hutaṃ, atthi sukatadukkaṭānaṃ kammānaṃ phalaṃ vipāko, atthi ayaṃ loko, atthi paro loko, atthi mātā, atthi pitā, atthi sattā opapātikā, atthi loke samaṇabrāhmaṇā sammaggatā sammāpaṭipannā ye imañca lokaṃ parañca lokaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā pavedentī’’ti – yā evarūpā paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – idaṃ vuccati ‘‘kammassakatañāṇaṃ’’. Ṭhapetvā saccānulomikaṃ ñāṇaṃ, sabbāpi sāsavā kusalā paññā kammassakatañāṇaṃ.
(乙)于此,什么是随顺谛智?「色是无常」或受……(中略)……想……行……「识是无常」——如此的随顺忍、见、信解、意向、观察、法观察忍——这称为「随顺谛智」。显示巴利原文
(Kha) tattha katamaṃ saccānulomikaṃ ñāṇaṃ? ‘‘Rūpaṃ anicca’’nti vā vedanā…pe… saññā… saṅkhārā… ‘‘viññāṇaṃ anicca’’nti vā yā evarūpī anulomikā khanti diṭṭhi ruci mudi pekkhā dhammanijjhānakkhanti – idaṃ vuccati ‘‘saccānulomikaṃ ñāṇaṃ’’.
(丙)于四道中的慧是具道者的智。显示巴利原文
(Ga) catūsu maggesu paññā maggasamaṅgissa ñāṇaṃ.
(丁)于四果中的慧是具果者的智。显示巴利原文
(Gha) catūsu phalesu paññā phalasamaṅgissa ñāṇaṃ.
794 (2)具道者的智也是关于苦的智,也是关于苦集的智,也是关于苦灭的智,也是关于导至苦灭之道的智。显示巴利原文
(2) Maggasamaṅgissa ñāṇaṃ dukkhepetaṃ ñāṇaṃ, dukkhasamudayepetaṃ ñāṇaṃ, dukkhanirodhepetaṃ ñāṇaṃ, dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāyapetaṃ ñāṇaṃ.
(甲)于此,什么是关于苦的智?缘于苦而生起的慧、了知……(中略)……无痴、择法、正见——这称为「关于苦的智」。显示巴利原文
(Ka) tattha katamaṃ dukkhe ñāṇaṃ? Dukkhaṃ ārabbha yā uppajjati paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – idaṃ vuccati ‘‘dukkhe ñāṇaṃ’’.
(乙至丁)缘于苦集……乃至……缘于苦灭……乃至……缘于导至苦灭之道,凡生起之慧、了知……乃至……无痴、择法、正见——此称为「关于导至苦灭之道的智」。显示巴利原文
(Kha-gha) dukkhasamudayaṃ ārabbha…pe… dukkhanirodhaṃ ārabbha…pe… dukkhanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ ārabbha yā uppajjati paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – idaṃ vuccati ‘‘dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya ñāṇaṃ’’.
795 (3)于欲界善与无记之慧为欲界慧,于色界善与无记之慧为色界慧,于无色界善与无记之慧为无色界慧,于四道四果之慧为不包摄之慧。显示巴利原文
(3) Kāmāvacarakusalābyākate paññā kāmāvacarā paññā, rūpāvacarakusalābyākate paññā rūpāvacarā paññā, arūpāvacarakusalābyākate paññā arūpāvacarā paññā, catūsu maggesu catūsu phalesu paññā apariyāpannā paññā.
796 (4. 一)其中,什么是法智?于四道四果之慧为法智。显示巴利原文
(4. Ka) tattha katamaṃ dhamme ñāṇaṃ? Catūsu maggesu catūsu phalesu paññā dhamme ñāṇaṃ.
(二)他以此已知、已见、已得、已了知、已通达之法,对过去未来推导其理:「凡任何过去时之沙门或婆罗门遍知了苦、遍知了苦集、遍知了苦灭、遍知了导至苦灭之道,他们遍知了此苦、他们遍知了此苦集、他们遍知了此苦灭、他们遍知了此导至苦灭之道。凡任何未来时之沙门或婆罗门将遍知苦、将遍知苦集、将遍知苦灭、将遍知导至苦灭之道,他们将了知此苦、他们将了知此苦集、他们将了知此苦灭、他们将了知此导至苦灭之道」——凡其中之慧、了知……乃至……无痴、择法、正见——此称为「类智」。显示巴利原文
(Kha) so iminā dhammena ñātena diṭṭhena pattena viditena pariyogāḷhena atītānāgatena nayaṃ neti. ‘‘Ye hi keci atītamaddhānaṃ samaṇā vā brāhmaṇā vā dukkhaṃ abbhaññaṃsu , dukkhasamudayaṃ abbhaññaṃsu, dukkhanirodhaṃ abbhaññaṃsu, dukkhanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ abbhaññaṃsu, imaññeva te dukkhaṃ abbhaññaṃsu, imaññeva te dukkhasamudayaṃ abbhaññaṃsu, imaññeva te dukkhanirodhaṃ abbhaññaṃsu, imaññeva te dukkhanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ abbhaññaṃsu. Ye hi keci anāgatamaddhānaṃ samaṇā vā brāhmaṇā vā dukkhaṃ abhijānissanti, dukkhasamudayaṃ abhijānissanti, dukkhanirodhaṃ abhijānissanti, dukkhanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ abhijānissanti, imaññeva te dukkhaṃ abhijānissanti, imaññeva te dukkhasamudayaṃ abhijānissanti, imaññeva te dukkhanirodhaṃ abhijānissanti, imaññeva te dukkhanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ abhijānissantī’’ti – yā tattha paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – idaṃ vuccati ‘‘anvaye ñāṇaṃ’’.
(三)其中,什么是他心智?于此,比丘以心遍知他有情、他补特伽罗之心。有贪之心了知为「有贪之心」,离贪之心了知为「离贪之心」,有嗔之心了知为「有嗔之心」,离嗔之心了知为「离嗔之心」,有痴之心了知为「有痴之心」,离痴之心了知为「离痴之心」,收缩之心了知为「收缩之心」,散乱之心了知为「散乱之心」,广大之心了知为「广大之心」,不广大之心了知为「不广大之心」,有上之心了知为「有上之心」,无上之心了知为「无上之心」,得定之心了知为「得定之心」,无定之心了知为「无定之心」,解脱之心了知为「解脱之心」,未解脱之心了知为「未解脱之心」——凡其中之慧、了知……乃至……无痴、择法、正见——此称为「他心智」。显示巴利原文
(Ga) tattha katamaṃ pariye ñāṇaṃ? Idha bhikkhu parasattānaṃ parapuggalānaṃ cetasā ceto paricca pajānāti. Sarāgaṃ vā cittaṃ ‘‘sarāgaṃ citta’’nti pajānāti, vītarāgaṃ vā cittaṃ ‘‘vītarāgaṃ citta’’nti pajānāti, sadosaṃ vā cittaṃ ‘‘sadosaṃ citta’’nti pajānāti, vītadosaṃ vā cittaṃ ‘‘vītadosaṃ citta’’nti pajānāti, samohaṃ vā cittaṃ ‘‘samohaṃ citta’’nti pajānāti, vītamohaṃ vā cittaṃ ‘‘vītamohaṃ citta’’nti pajānāti , saṃkhittaṃ vā cittaṃ ‘‘saṃkhittaṃ citta’’nti pajānāti, vikkhittaṃ vā cittaṃ ‘‘vikkhittaṃ citta’’nti pajānāti, mahaggataṃ vā cittaṃ ‘‘mahaggataṃ citta’’nti pajānāti, amahaggataṃ vā cittaṃ ‘‘amahaggataṃ citta’’nti pajānāti, sauttaraṃ vā cittaṃ ‘‘sauttaraṃ citta’’nti pajānāti, anuttaraṃ vā cittaṃ ‘‘anuttaraṃ citta’’nti pajānāti, samāhitaṃ vā cittaṃ ‘‘samāhitaṃ citta’’nti pajānāti, asamāhitaṃ vā cittaṃ ‘‘asamāhitaṃ citta’’nti pajānāti, vimuttaṃ vā cittaṃ ‘‘vimuttaṃ citta’’nti pajānāti, avimuttaṃ vā cittaṃ ‘‘avimuttaṃ citta’’nti pajānātīti – yā tattha paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – idaṃ vuccati ‘‘pariye ñāṇaṃ’’.
(四)除了法智、类智、他心智,其余之慧为世俗智。显示巴利原文
(Gha) ṭhapetvā dhamme ñāṇaṃ anvaye ñāṇaṃ pariye ñāṇaṃ, avasesā paññā sammutiñāṇaṃ.
797 (5. 一)其中,什么慧为积集而非损减?于欲界善之慧为积集而非损减。显示巴利原文
(5. Ka) tattha katamā paññā ācayāya no apacayāya? Kāmāvacarakusale paññā ācayāya no apacayāya.
(二)于四道之慧为损减而非积集。显示巴利原文
(Kha) catūsu maggesu paññā apacayāya no ācayāya.
(Ga) 色界、无色界善的慧,既为积集也为损减。显示巴利原文
(Ga) rūpāvacarārūpāvacarakusale paññā ācayāya ceva apacayāya ca.
(Gha) 其余的慧,既非为积集也非为损减。显示巴利原文
(Gha) avasesā paññā neva ācayāya no apacayāya.
798 (6. Ka) 于此,什么是「为厌离而非为通达的慧」?以那慧对诸欲离贪,但不通达诸神通,也不通达诸谛——这被称为「为厌离而非为通达的慧」。显示巴利原文
(6. Ka) tattha katamā paññā nibbidāya no paṭivedhāya? Yāya paññāya kāmesu vītarāgo hoti, na ca abhiññāyo paṭivijjhati na ca saccāni – ayaṃ vuccati ‘‘paññā nibbidāya no paṭivedhāya’’.
(Kha) 以同样的慧对诸欲离贪的同时,通达诸神通,但不通达诸谛——这被称为「为通达而非为厌离的慧」。显示巴利原文
(Kha) sveva paññāya kāmesu vītarāgo samāno abhiññāyo paṭivijjhati na ca saccāni – ayaṃ vuccati ‘‘paññā paṭivedhāya no nibbidāya’’.
(Ga) 四道的慧,既为厌离也为通达。显示巴利原文
(Ga) catūsu maggesu paññā nibbidāya ceva paṭivedhāya ca.
(Gha) 其余的慧,既非为厌离也非为通达。显示巴利原文
(Gha) avasesā paññā neva nibbidāya no paṭivedhāya.
799 (7. Ka) 于此,什么是退分慧?对于获得初禅那者,与欲俱行的想与作意生起,这是退分慧。显示巴利原文
(7. Ka) tattha katamā hānabhāginī paññā? Paṭhamassa jhānassa lābhiṃ kāmasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti hānabhāginī paññā.
(Kha) 随顺于彼的念住立,这是住分慧。显示巴利原文
(Kha) tadanudhammatā sati santiṭṭhati ṭhitibhāginī paññā.
(三)伴随无寻的想与作意生起,是殊胜分慧。显示巴利原文
(Ga) avitakkasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti visesabhāginī paññā.
(四)伴随厌离的想与作意生起,是趣向离贪的洞察分慧。对于获得第二禅那者,伴随寻的想与作意生起,是退分慧。随顺于彼的念住立,是住分慧。伴随舍的想与作意生起,是殊胜分慧。伴随厌离的想与作意生起,是趣向离贪的洞察分慧。对于获得第三禅那者,伴随喜乐的想与作意生起,是退分慧。随顺于彼的念住立,是住分慧。伴随不苦不乐的想与作意生起,是殊胜分慧。伴随厌离的想与作意生起,是趣向离贪的洞察分慧。对于获得第四禅那者,伴随舍的想与作意生起,是退分慧。随顺于彼的念住立,是住分慧。伴随空无边处的想与作意生起,是殊胜分慧。伴随厌离的想与作意生起,是趣向离贪的洞察分慧。对于获得空无边处者,伴随色的想与作意生起,是退分慧。随顺于彼的念住立,是住分慧。伴随识无边处的想与作意生起,是殊胜分慧。伴随厌离的想与作意生起,是趣向离贪的洞察分慧。对于获得识无边处者,伴随空无边处的想与作意生起,是退分慧。随顺于彼的念住立,是住分慧。伴随无所有处的想与作意生起,是殊胜分慧。伴随厌离的想与作意生起,是趣向离贪的洞察分慧。对于获得无所有处者,伴随识无边处的想与作意生起,是退分慧。随顺于彼的念住立,是住分慧。伴随非想非非想处的想与作意生起,是殊胜分慧。伴随厌离的想与作意生起,是趣向离贪的洞察分慧。显示巴利原文
(Gha) nibbidāsahagatā saññāmanasikārā samudācaranti virāgūpasañhitā nibbedhabhāginī paññā. Dutiyassa jhānassa lābhiṃ vitakkasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti hānabhāginī paññā. Tadanudhammatā sati santiṭṭhati ṭhitibhāginī paññā. Upekkhāsahagatā saññāmanasikārā samudācaranti visesabhāginī paññā. Nibbidāsahagatā saññāmanasikārā samudācaranti virāgūpasañhitā nibbedhabhāginī paññā. Tatiyassa jhānassa lābhiṃ pītisukhasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti hānabhāginī paññā. Tadanudhammatā sati santiṭṭhati ṭhitibhāginī paññā. Adukkhamasukhasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti visesabhāginī paññā. Nibbidāsahagatā saññāmanasikārā samudācaranti virāgūpasañhitā nibbedhabhāginī paññā. Catutthassa jhānassa lābhiṃ upekkhāsahagatā saññāmanasikārā samudācaranti hānabhāginī paññā. Tadanudhammatā sati santiṭṭhati ṭhitibhāginī paññā. Ākāsānañcāyatanasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti visesabhāginī paññā. Nibbidāsahagatā saññāmanasikārā samudācaranti virāgūpasañhitā nibbedhabhāginī paññā. Ākāsānañcāyatanassa lābhiṃ rūpasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti hānabhāginī paññā. Tadanudhammatā sati santiṭṭhati ṭhitibhāginī paññā. Viññāṇañcāyatanasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti visesabhāginī paññā. Nibbidāsahagatā saññāmanasikārā samudācaranti virāgūpasañhitā nibbedhabhāginī paññā. Viññāṇañcāyatanassa lābhiṃ ākāsānañcāyatanasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti hānabhāginī paññā. Tadanudhammatā sati santiṭṭhati ṭhitibhāginī paññā. Ākiñcaññāyatanasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti visesabhāginī paññā. Nibbidāsahagatā saññāmanasikārā samudācaranti virāgūpasañhitā nibbedhabhāginī paññā. Ākiñcaññāyatanassa lābhiṃ viññāṇañcāyatanasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti hānabhāginī paññā. Tadanudhammatā sati santiṭṭhati ṭhitibhāginī paññā. Nevasaññānāsaññāyatanasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti visesabhāginī paññā. Nibbidāsahagatā saññāmanasikārā samudācaranti virāgūpasañhitā nibbedhabhāginī paññā.
800 (八)于此,什么是四无碍解?义无碍解、法无碍解、词无碍解、辩无碍解。于义的智是义无碍解,于法的智是法无碍解,于其中法的语言表达的智是词无碍解,于诸智的智是辩无碍解。这些是四无碍解。显示巴利原文
(8) Tattha katamā catasso paṭisambhidā? Atthapaṭisambhidā, dhammapaṭisambhidā, niruttipaṭisambhidā, paṭibhānapaṭisambhidā. Atthe ñāṇaṃ atthapaṭisambhidā, dhamme ñāṇaṃ dhammapaṭisambhidā, tatra dhammaniruttābhilāpe ñāṇaṃ niruttipaṭisambhidā, ñāṇesu ñāṇaṃ paṭibhānapaṭisambhidā . Imā catasso paṭisambhidā.
801 (九)于此,什么是四种行道?苦行道钝通达慧、苦行道速通达慧、乐行道钝通达慧、乐行道速通达慧。显示巴利原文
(9) Tattha katamā catasso paṭipadā? Dukkhapaṭipadā dandhābhiññā paññā, dukkhapaṭipadā khippābhiññā paññā, sukhapaṭipadā dandhābhiññā paññā, sukhapaṭipadā khippābhiññā paññā.
(一)于此,什么是苦行道钝通达慧?对于以困难、艰辛生起定者,迟缓地证知该处者,所生起的慧、了知……(中略)……无痴、择法、正见——这称为「苦行道钝通达慧」。显示巴利原文
(Ka) tattha katamā dukkhapaṭipadā dandhābhiññā paññā? Kicchena kasirena samādhiṃ uppādentassa dandhaṃ taṇṭhānaṃ abhijānantassa yā uppajjati paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – ayaṃ vuccati ‘‘dukkhapaṭipadā dandhābhiññā paññā’’.
(二)于此,什么是苦行道速通达慧?对于以困难、艰辛生起定者,迅速地证知该处者,所生起的慧、了知……(中略)……无痴、择法、正见——这称为「苦行道速通达慧」。显示巴利原文
(Kha) tattha katamā dukkhapaṭipadā khippābhiññā paññā? Kicchena kasirena samādhiṃ uppādentassa khippaṃ taṇṭhānaṃ abhijānantassa yā uppajjati paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – ayaṃ vuccati ‘‘dukkhapaṭipadā khippābhiññā paññā’’.
(三)于此,什么是乐行道钝通达慧?对于不困难、不艰辛生起定者,迟缓地证知该处者,所生起的慧、了知……(中略)……无痴、择法、正见——这称为「乐行道钝通达慧」。显示巴利原文
(Ga) tattha katamā sukhapaṭipadā dandhābhiññā paññā? Akicchena akasirena samādhiṃ uppādentassa dandhaṃ taṇṭhānaṃ abhijānantassa yā uppajjati paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – ayaṃ vuccati ‘‘sukhapaṭipadā dandhābhiññā paññā’’.
(四)于此,什么是乐行道速通达慧?对于不困难、不艰辛生起定者,迅速地证知该处者,所生起的慧、了知……(中略)……无痴、择法、正见——这称为「乐行道速通达慧」。这些是四行道。显示巴利原文
(Gha) tattha katamā sukhapaṭipadā khippābhiññā paññā? Akicchena akasirena samādhiṃ uppādentassa khippaṃ taṇṭhānaṃ abhijānantassa yā uppajjati paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – ayaṃ vuccati ‘‘sukhapaṭipadā khippābhiññā paññā’’. Imā catasso paṭipadā.
802 (10) 于此,什么是四种所缘?小的、小所缘的慧,小的、无量所缘的慧,无量的、小所缘的慧,无量的、无量所缘的慧。显示巴利原文
(10) Tattha katamāni cattāri ārammaṇāni? Parittā parittārammaṇā paññā, parittā appamāṇārammaṇā paññā, appamāṇā parittārammaṇā paññā, appamāṇā appamāṇārammaṇā paññā.
(甲) 于此,什么是小的、小所缘的慧?对于不能随意获得定者,所缘触及少许时,凡生起的慧、了知……(中略)……无痴、择法、正见——这称为「小的、小所缘的慧」。显示巴利原文
(Ka) tattha katamā parittā parittārammaṇā paññā? Samādhissa na nikāmalābhissa ārammaṇaṃ thokaṃ pharantassa yā uppajjati paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – ayaṃ vuccati ‘‘parittā parittārammaṇā paññā’’.
(乙) 于此,什么是小的、无量所缘的慧?对于不能随意获得定者,所缘触及广大时,凡生起的慧、了知……(中略)……无痴、择法、正见——这称为「小的、无量所缘的慧」。显示巴利原文
(Kha) tattha katamā parittā appamāṇārammaṇā paññā? Samādhissa na nikāmalābhissa ārammaṇaṃ vipulaṃ pharantassa yā uppajjati paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – ayaṃ vuccati ‘‘parittā appamāṇārammaṇā paññā’’.
(丙) 于此,什么是无量的、小所缘的慧?对于定的能随意获得,所缘触及少许时,凡生起的慧、了知……(中略)……无痴、择法、正见——这称为「无量的、小所缘的慧」。显示巴利原文
(Ga) tattha katamā appamāṇā parittārammaṇā paññā? Samādhissa nikāmalābhissa ārammaṇaṃ thokaṃ pharantassa yā uppajjati paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – ayaṃ vuccati ‘‘appamāṇā parittārammaṇā paññā’’.
(丁) 于此,什么是无量的、无量所缘的慧?对于定的能随意获得,所缘触及广大时,凡生起的慧、了知……(中略)……无痴、择法、正见——这称为「无量的、无量所缘的慧」。这些是四种所缘。显示巴利原文
(Gha) tattha katamā appamāṇā appamāṇārammaṇā paññā? Samādhissa nikāmalābhissa ārammaṇaṃ vipulaṃ pharantassa yā uppajjati paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – ayaṃ vuccati ‘‘appamāṇā appamāṇārammaṇā paññā’’. Imāni cattāri ārammaṇāni.
(11) 具道者的智:这是关于老死的智,这是关于老死集的智,这是关于老死灭的智,这是关于导至老死灭之道的智。显示巴利原文
(11) Maggasamaṅgissa ñāṇaṃ jarāmaraṇepetaṃ ñāṇaṃ, jarāmaraṇasamudayepetaṃ ñāṇaṃ, jarāmaraṇanirodhepetaṃ ñāṇaṃ, jarāmaraṇanirodhagāminiyā paṭipadāyapetaṃ ñāṇaṃ.
(甲) 于此,什么是关于老死的智?缘于老死,凡生起的慧、了知……(中略)……无痴、择法、正见——这称为「关于老死的智」。显示巴利原文
(Ka) tattha katamaṃ jarāmaraṇe ñāṇaṃ? Jarāmaraṇaṃ ārabbha yā uppajjati paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – idaṃ vuccati ‘‘jarāmaraṇe ñāṇaṃ’’.
(乙-丙) 缘于老死集……(中略)……缘于老死灭……(中略)……缘于导至老死灭之道,凡生起的慧、了知……(中略)……无痴、择法、正见——这称为「关于导至老死灭之道的智」。显示巴利原文
(Kha-gha) jarāmaraṇasamudayaṃ ārabbha…pe… jarāmaraṇanirodhaṃ ārabbha…pe… jarāmaraṇanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ ārabbha yā uppajjati paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – idaṃ vuccati ‘‘jarāmaraṇanirodhagāminiyā paṭipadāya ñāṇaṃ’’.
803 (12-21) 具法者的智:关于生的智……关于有的智……关于取的智……关于渴爱的智……关于受的智……关于触的智……关于六处的智……关于名色的智……关于识的智……关于诸行的智,关于行集的智,关于行灭的智,关于导至行灭之道的智。显示巴利原文
(12-21) Dhammasamaṅgissa ñāṇaṃ jātiyāpetaṃ ñāṇaṃ…pe… bhavepetaṃ ñāṇaṃ…pe… upādānepetaṃ ñāṇaṃ…pe… taṇhāyapetaṃ ñāṇaṃ…pe… vedanāyapetaṃ ñāṇaṃ…pe… phassepetaṃ ñāṇaṃ…pe… saḷāyatanepetaṃ ñāṇaṃ…pe… nāmarūpepetaṃ ñāṇaṃ…pe… viññāṇepetaṃ ñāṇaṃ…pe… saṅkhāresupetaṃ ñāṇaṃ, saṅkhārasamudayepetaṃ ñāṇaṃ, saṅkhāranirodhepetaṃ ñāṇaṃ, saṅkhāranirodhagāminiyā paṭipadāyapetaṃ ñāṇaṃ.
其中,什么是关于诸行的智?缘于诸行而生起的慧、了知……无痴、择法、正见——这称为「关于诸行的智」。显示巴利原文
Tattha katamaṃ saṅkhāresu ñāṇaṃ? Saṅkhāre ārabbha yā uppajjati paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – idaṃ vuccati ‘‘saṅkhāresu ñāṇaṃ’’.
缘于行集……缘于行灭……缘于导至行灭之道而生起的慧、了知……无痴、择法、正见——这称为「关于导至行灭之道的智」。如此为四种智事。显示巴利原文
Saṅkhārasamudayaṃ ārabbha…pe… saṅkhāranirodhaṃ ārabbha…pe… saṅkhāranirodhagāminiṃ paṭipadaṃ ārabbha yā uppajjati paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – idaṃ vuccati ‘‘saṅkhāranirodhagāminiyā paṭipadāya ñāṇaṃ. Evaṃ catubbidhena ñāṇavatthu.
5. 五法分别显示巴利原文
5. Pañcakaniddeso
804 (1) 其中,什么是五支正定?喜遍满、乐遍满、心遍满、光遍满、省察相。在第二禅那中的慧为喜遍满。在第三禅那中的慧为乐遍满。他心智为心遍满。天眼为光遍满。从彼彼定出定者的省察智为省察相。这称为五支正定。显示巴利原文
(1) Tattha katamo pañcaṅgiko sammāsamādhi? Pītipharaṇatā, sukhapharaṇatā, cetopharaṇatā, ālokapharaṇatā, paccavekkhaṇānimittaṃ. Dvīsu jhānesu paññā pītipharaṇatā. Tīsu jhānesu paññā sukhapharaṇatā. Paracitte ñāṇaṃ cetopharaṇatā. Dibbacakkhu ālokapharaṇatā. Tamhā tamhā samādhimhā vuṭṭhitassa paccavekkhaṇāñāṇaṃ paccavekkhaṇānimittaṃ. Ayaṃ vuccati pañcaṅgiko sammāsamādhi.
(2) 其中,什么是五智正定?「此定现法乐且未来有乐果报」,自己生起智。「此定是圣的、无染的」,自己生起智。「此定非恶人所修习」,自己生起智。「此定是寂静的、殊胜的、由轻安所得、达到一境性、非以有行抑制遮止而得」,自己生起智。「而我具念进入此定,具念从此定出」,自己生起智。这是五智正定。如此为五种智事。显示巴利原文
(2) Tattha katamo pañcañāṇiko sammāsamādhi? ‘‘Ayaṃ samādhi paccuppannasukho ceva āyatiñca sukhavipāko’’ti paccattaññeva ñāṇaṃ uppajjati. ‘‘Ayaṃ samādhi ariyo nirāmiso’’ti paccattaññeva ñāṇaṃ uppajjati. ‘‘Ayaṃ samādhi akāpurisasevito’’ti paccattaññeva ñāṇaṃ uppajjati. ‘‘Ayaṃ samādhi santo paṇīto paṭippassaddhaladdho ekodibhāvādhigato na sasaṅkhāraniggayhavāritagato’’ti paccattaññeva ñāṇaṃ uppajjati. So kho panāhaṃ imaṃ samādhiṃ sato samāpajjāmi sato vuṭṭhahāmī’’ti paccattaññeva ñāṇaṃ uppajjati. Ayaṃ pañcañāṇiko sammāsamādhi. Evaṃ pañcavidhena ñāṇavatthu.
6. 六法分别显示巴利原文
6. Chakkaniddeso
805 其中,什么是在六神通中的慧?在神变中的智,在耳界清净中的智,在他心中的智,在宿住随念中的智,在诸有情的死生中的智,在诸漏尽中的智——这些是在六神通中的慧。如此为六种智事。显示巴利原文
Tattha katamā chasu abhiññāsu paññā? Iddhividhe ñāṇaṃ, sotadhātuvisuddhiyā ñāṇaṃ, paracitte ñāṇaṃ, pubbenivāsānussatiyā ñāṇaṃ, sattānaṃ cutūpapāte ñāṇaṃ, āsavānaṃ khaye ñāṇaṃ – imā chasu abhiññāsu paññā. Evaṃ chabbidhena ñāṇavatthu.
7. 七法分别显示巴利原文
7. Sattakaniddeso
806 其中,什么是七十七智事?「缘生有老死」之智,「无生则无老死」之智,「过去世亦缘生有老死」之智,「无生则无老死」之智,「未来世亦缘生有老死」之智,「无生则无老死」之智。凡彼法住智亦是「尽法、坏法、离贪法、灭法」之智;「缘有有生」之智……「缘取有有」之智……「缘渴爱有取」之智……「缘受有渴爱」之智……「缘触有受」之智……「缘六处有触」之智……「缘名色有六处」之智……「缘识有名色」之智……「缘行有识」之智……「缘无明有行」之智,「无无明则无行」之智,「过去世亦缘无明有行」之智,「无无明则无行」之智,「未来世亦缘无明有行」之智,「无无明则无行」之智。凡彼法住智亦是「尽法、坏法、离贪法、灭法」之智。这些是七十七智事。如此为七种智事。显示巴利原文
Tattha katamāni sattasattati ñāṇavatthūni? Jātipaccayā jarāmaraṇanti ñāṇaṃ, asati jātiyā natthi jarāmaraṇanti ñāṇaṃ, atītampi addhānaṃ jātipaccayā jarāmaraṇanti ñāṇaṃ, asati jātiyā natthi jarāmaraṇanti ñāṇaṃ, anāgatampi addhānaṃ jātipaccayā jarāmaraṇanti ñāṇaṃ, asati jātiyā natthi jarāmaraṇanti ñāṇaṃ. Yampissa taṃ dhammaṭṭhitiñāṇaṃ tampi khayadhammaṃ vayadhammaṃ virāgadhammaṃ nirodhadhammanti ñāṇaṃ; bhavapaccayā jātīti ñāṇaṃ…pe… upādānapaccayā bhavoti ñāṇaṃ…pe… taṇhāpaccayā upādānanti ñāṇaṃ…pe… vedanāpaccayā taṇhāti ñāṇaṃ…pe… phassapaccayā vedanāti ñāṇaṃ…pe… saḷāyatanapaccayā phassoti ñāṇaṃ…pe… nāmarūpapaccayā saḷāyatananti ñāṇaṃ…pe… viññāṇapaccayā nāmarūpanti ñāṇaṃ…pe… saṅkhārapaccayā viññāṇanti ñāṇaṃ…pe… avijjāpaccayā saṅkhārāti ñāṇaṃ, asati avijjāya natthi saṅkhārāti ñāṇaṃ, atītampi addhānaṃ avijjāpaccayā saṅkhārāti ñāṇaṃ, asati avijjāya natthi saṅkhārāti ñāṇaṃ, anāgatampi addhānaṃ avijjāpaccayā saṅkhārāti ñāṇaṃ, asati avijjāya natthi saṅkhārāti ñāṇaṃ. Yampissa taṃ dhammaṭṭhitiñāṇaṃ tampi khayadhammaṃ vayadhammaṃ virāgadhammaṃ nirodhadhammanti ñāṇaṃ. Imāni sattasattati ñāṇavatthūni. Evaṃ sattavidhena ñāṇavatthu.
8. 八法分别显示巴利原文
8. Aṭṭhakaniddeso
807 其中,什么是在四道四果中的慧?在入流道中的慧,在入流果中的慧,在一来道中的慧,在一来果中的慧,在不来道中的慧,在不来果中的慧,在阿拉汉道中的慧,在阿拉汉果中的慧——这些是在四道四果中的慧。如此为八种智事。显示巴利原文
Tattha katamā catūsu maggesu catūsu phalesu paññā? Sotāpattimagge paññā, sotāpattiphale paññā , sakadāgāmimagge paññā, sakadāgāmiphale paññā, anāgāmimagge paññā, anāgāmiphale paññā, arahattamagge paññā, arahattaphale paññā – imā catūsu maggesu catūsu phalesu paññā. Evaṃ aṭṭhavidhena ñāṇavatthu.
9. 九法分别显示巴利原文
9. Navakaniddeso
808 其中,什么是关于九次第住定的慧?初禅那证得的慧,第二禅那证得的慧,第三禅那证得的慧,第四禅那证得的慧,空无边处证得的慧,识无边处证得的慧,无所有处证得的慧,非想非非想处证得的慧,从想受灭定出定者的省察智——这些是关于九次第住定的慧。如是为九种智事。显示巴利原文
Tattha katamā navasu anupubbavihārasamāpattīsu paññā? Paṭhamajjhānasamāpattiyā paññā, dutiyajjhānasamāpattiyā paññā, tatiyajjhānasamāpattiyā paññā, catutthajjhānasamāpattiyā paññā, ākāsānañcāyatanasamāpattiyā paññā, viññāṇañcāyatanasamāpattiyā paññā, ākiñcaññāyatanasamāpattiyā paññā, nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyā paññā, saññāvedayitanirodhasamāpattiyā vuṭṭhitassa paccavekkhaṇāñāṇaṃ – imā navasu anupubbavihārasamāpattīsu paññā. Evaṃ navavidhena ñāṇavatthu.
10. 十法分别显示巴利原文
10. Dasakaniddeso
809 (一)其中,什么是如来关于处如实是处、非处如实是非处的智?于此,如来了知:『具见者视任何行为常,此为非处,无此机会。』了知:『凡夫视任何行为常,此为有处,有此机会。』了知:『具见者视任何行为乐,此为非处,无此机会。』了知:『凡夫视任何行为乐,此为有处,有此机会。』了知:『具见者视任何法为我,此为非处,无此机会。』了知:『凡夫视任何法为我,此为有处,有此机会。』了知:『具见者夺母命,此为非处,无此机会。』了知:『凡夫夺母命,此为有处,有此机会。』显示巴利原文
(1) Tattha katamaṃ tathāgatassa ṭhānañca ṭhānato aṭṭhānañca aṭṭhānato yathābhūtaṃ ñāṇaṃ? Idha tathāgato ‘‘aṭṭhānametaṃ anavakāso yaṃ diṭṭhisampanno puggalo kañci saṅkhāraṃ niccato upagaccheyya, netaṃ ṭhānaṃ vijjatī’’ti pajānāti. ‘‘Ṭhānañca kho etaṃ vijjati yaṃ puthujjano kañci saṅkhāraṃ niccato upagaccheyya, ṭhānametaṃ vijjatī’’ti pajānāti. ‘‘Aṭṭhānametaṃ anavakāso yaṃ diṭṭhisampanno puggalo kañci saṅkhāraṃ sukhato upagaccheyya, netaṃ ṭhānaṃ vijjatī’’ti pajānāti. ‘‘Ṭhānañca kho etaṃ vijjati yaṃ puthujjano kañci saṅkhāraṃ sukhato upagaccheyya, ṭhānametaṃ vijjatī’’ti pajānāti. ‘‘Aṭṭhānametaṃ anavakāso yaṃ diṭṭhisampanno puggalo kañci dhammaṃ atthato upagaccheyya, netaṃ ṭhānaṃ vijjatī’’ti pajānāti. ‘‘Ṭhānañca kho etaṃ vijjati yaṃ puthujjano kañci dhammaṃ atthato upagaccheyya, ṭhānametaṃ vijjatī’’ti pajānāti. ‘‘Aṭṭhānametaṃ anavakāso yaṃ diṭṭhisampanno puggalo mātaraṃ jīvitā voropeyya, netaṃ ṭhānaṃ vijjatī’’ti pajānāti. ‘‘Ṭhānañca kho etaṃ vijjati yaṃ puthujjano mātaraṃ jīvitā voropeyya, ṭhānametaṃ vijjatī’’ti pajānāti.
『具见者夺父命……夺阿拉汉命……以恶心令如来出血……破僧……宣称其他导师……生于第八有,此为非处,无此机会。』了知:『凡夫生于第八有,此为有处,有此机会。』显示巴利原文
Aṭṭhānametaṃ anavakāso yaṃ diṭṭhisampanno puggalo pitaraṃ jīvitā voropeyya…pe… arahantaṃ jīvitā voropeyya…pe… paduṭṭhena cittena tathāgatassa lohitaṃ uppādeyya…pe… saṅghaṃ bhindeyya…pe… aññaṃ satthāraṃ uddiseyya…pe… aṭṭhamaṃ bhavaṃ nibbatteyya, netaṃ ṭhānaṃ vijjatī’’ti pajānāti. ‘‘Ṭhānañca kho etaṃ vijjati yaṃ puthujjano aṭṭhamaṃ bhavaṃ nibbatteyya, ṭhānametaṃ vijjatī’’ti pajānāti.
『于一世界中,两位阿拉汉正自觉者非前非后出现,此为非处,无此机会。』了知:『于一世界中,一位阿拉汉正自觉者出现,此为有处,有此机会。』『于一世界中,两位转轮王非前非后出现,此为非处,无此机会。』了知:『于一世界中,一位转轮王出现,此为有处,有此机会。』显示巴利原文
‘‘Aṭṭhānametaṃ anavakāso yaṃ ekissā lokadhātuyā dve arahanto sammāsambuddhā apubbaṃ acarimaṃ uppajjeyyuṃ, netaṃ ṭhānaṃ vijjatī’’ti pajānāti. ‘‘Ṭhānañca kho etaṃ vijjati yaṃ ekissā lokadhātuyā eko arahaṃ sammāsambuddho uppajjeyya, ṭhānametaṃ vijjatī’’ti pajānāti. ‘‘Aṭṭhānametaṃ anavakāso yaṃ ekissā lokadhātuyā dve rājāno cakkavattī apubbaṃ acarimaṃ uppajjeyyuṃ, netaṃ ṭhānaṃ vijjatī’’ti pajānāti. ‘‘Ṭhānañca kho etaṃ vijjati yaṃ ekissā lokadhātuyā eko rājā cakkavattī uppajjeyya, ṭhānametaṃ vijjatī’’ti pajānāti.
『女人成为阿拉汉正自觉者,此为非处,无此机会。』了知:『男子成为阿拉汉正自觉者,此为有处,有此机会。』『女人成为转轮王,此为非处,无此机会。』了知:『男子成为转轮王,此为有处,有此机会。』『女人行帝释天之事、行魔之事、行梵天之事,此为非处,无此机会。』了知:『男子行帝释天之事、行魔之事、行梵天之事,此为有处,有此机会。』显示巴利原文
‘‘Aṭṭhānametaṃ anavakāso yaṃ itthī arahaṃ assa sammāsambuddho, netaṃ ṭhānaṃ vijjatī’’ti pajānāti. ‘‘Ṭhānañca kho etaṃ vijjati yaṃ puriso arahaṃ assa sammāsambuddho, ṭhānametaṃ vijjatī’’ti pajānāti. ‘‘Aṭṭhānametaṃ anavakāso yaṃ itthī rājā assa cakkavattī, netaṃ ṭhānaṃ vijjatī’’ti pajānāti. ‘‘Ṭhānañca kho etaṃ vijjati yaṃ puriso rājā assa cakkavattī, ṭhānametaṃ vijjatī’’ti pajānāti. ‘‘Aṭṭhānametaṃ anavakāso yaṃ itthī sakkattaṃ kareyya, mārattaṃ kareyya, brahmattaṃ kareyya, netaṃ ṭhānaṃ vijjatī’’ti pajānāti. ‘‘Ṭhānañca kho etaṃ vijjati yaṃ puriso sakkattaṃ kareyya, mārattaṃ kareyya, brahmattaṃ kareyya, ṭhānametaṃ vijjatī’’ti pajānāti.
『身恶行产生可喜、可爱、可意的果报,此为非处,无此机会。』了知:『身恶行产生不可喜、不可爱、不可意的果报,此为有处,有此机会。』『语恶行……意恶行产生可喜、可爱、可意的果报,此为非处,无此机会。』了知:『语恶行……意恶行产生不可喜、不可爱、不可意的果报,此为有处,有此机会。』显示巴利原文
‘‘Aṭṭhānametaṃ anavakāso yaṃ kāyaduccaritassa iṭṭho kanto manāpo vipāko nibbatteyya, netaṃ ṭhānaṃ vijjatī’’ti pajānāti. ‘‘Ṭhānañca kho etaṃ vijjati yaṃ kāyaduccaritassa aniṭṭho akanto amanāpo vipāko nibbatteyya, ṭhānametaṃ vijjatī’’ti pajānāti. ‘‘Aṭṭhānametaṃ anavakāso yaṃ vacīduccaritassa…pe… yaṃ manoduccaritassa iṭṭho kanto manāpo vipāko nibbatteyya, netaṃ ṭhānaṃ vijjatī’’ti pajānāti. ‘‘Ṭhānañca kho etaṃ vijjati yaṃ vacīduccaritassa…pe… yaṃ manoduccaritassa aniṭṭho akanto amanāpo vipāko nibbatteyya, ṭhānametaṃ vijjatī’’ti pajānāti.
『身善行产生不可喜、不可爱、不可意的果报,此为非处,无此机会。』了知:『身善行产生可喜、可爱、可意的果报,此为有处,有此机会。』『语善行……意善行产生不可喜、不可爱、不可意的果报,此为非处,无此机会。』了知:『语善行……意善行产生可喜、可爱、可意的果报,此为有处,有此机会。』显示巴利原文
‘‘Aṭṭhānametaṃ anavakāso yaṃ kāyasucaritassa aniṭṭho akanto amanāpo vipāko nibbatteyya, netaṃ ṭhānaṃ vijjatī’’ti pajānāti. ‘‘Ṭhānañca kho etaṃ vijjati yaṃ kāyasucaritassa iṭṭho kanto manāpo vipāko nibbatteyya, ṭhānametaṃ vijjatī’’ti pajānāti. ‘‘Aṭṭhānametaṃ anavakāso yaṃ vacīsucaritassa…pe… yaṃ manosucaritassa aniṭṭho akanto amanāpo vipāko nibbatteyya, netaṃ ṭhānaṃ vijjatī’’ti pajānāti. ‘‘Ṭhānañca kho etaṃ vijjati yaṃ vacīsucaritassa…pe… yaṃ manosucaritassa iṭṭho kanto manāpo vipāko nibbatteyya, ṭhānametaṃ vijjatī’’ti pajānāti.
『具足身恶行者,以此为因、以此为缘,身坏命终后生于善趣、天界,此为非处,无此机会。』了知:『具足身恶行者,以此为因、以此为缘,身坏命终后生于恶趣、苦界、堕处、地狱,此为有处,有此机会。』『具足语恶行者……具足意恶行者,以此为因、以此为缘,身坏命终后生于善趣、天界,此为非处,无此机会。』了知:『具足语恶行者……具足意恶行者,以此为因、以此为缘,身坏命终后生于恶趣、苦界、堕处、地狱,此为有处,有此机会。』显示巴利原文
‘‘Aṭṭhānametaṃ anavakāso yaṃ kāyaduccaritasamaṅgī tannidānaṃ tappaccayā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjeyya, netaṃ ṭhānaṃ vijjatī’’ti pajānāti. ‘‘Ṭhānañca kho etaṃ vijjati yaṃ kāyaduccaritasamaṅgī tannidānaṃ tappaccayā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjeyya, ṭhānametaṃ vijjatī’’ti pajānāti. ‘‘Aṭṭhānametaṃ anavakāso yaṃ vacīduccaritasamaṅgī…pe… yaṃ manoduccaritasamaṅgī tannidānaṃ tappaccayā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjeyya, netaṃ ṭhānaṃ vijjatī’’ti pajānāti. ‘‘Ṭhānañca kho etaṃ vijjati yaṃ vacīduccaritasamaṅgī…pe… yaṃ manoduccaritasamaṅgī tannidānaṃ tappaccayā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjeyya, ṭhānametaṃ vijjatī’’ti pajānāti.
『具足身善行者,以此为因、以此为缘,身坏命终后生于恶趣、苦界、堕处、地狱,此为非处,无此机会。』了知:『具足身善行者,以此为因、以此为缘,身坏命终后生于善趣、天界,此为有处,有此机会。』『具足语善行者……具足意善行者,以此为因、以此为缘,身坏命终后生于恶趣、苦界、堕处、地狱,此为非处,无此机会。』了知:『具足语善行者……具足意善行者,以此为因、以此为缘,身坏命终后生于善趣、天界,此为有处,有此机会。』『凡是诸法,依于诸法之因、之缘而有,彼彼为处;凡是诸法,非诸法之因、非缘而有,彼彼为非处。』其中的慧、了知……无痴、择法、正见——此为如来关于处如实是处、非处如实是非处的智。显示巴利原文
‘‘Aṭṭhānametaṃ anavakāso yaṃ kāyasucaritasamaṅgī tannidānaṃ tappaccayā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjeyya, netaṃ ṭhānaṃ vijjatī’’ti pajānāti. ‘‘Ṭhānañca kho etaṃ vijjati yaṃ kāyasucaritasamaṅgī tannidānaṃ tappaccayā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjeyya, ṭhānametaṃ vijjatī’’ti pajānāti. ‘‘Aṭṭhānametaṃ anavakāso yaṃ vacīsucaritasamaṅgī…pe… yaṃ manosucaritasamaṅgī tannidānaṃ tappaccayā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjeyya, netaṃ ṭhānaṃ vijjatī’’ti pajānāti. ‘‘Ṭhānañca kho etaṃ vijjati yaṃ vacīsucaritasamaṅgī …pe… yaṃ manosucaritasamaṅgī tannidānaṃ tappaccayā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjeyya, ṭhānametaṃ vijjatī’’ti pajānāti. ‘‘Ye ye dhammā yesaṃ yesaṃ dhammānaṃ hetū paccayā upādāya taṃ taṃ ṭhānaṃ, ye ye dhammā yesaṃ yesaṃ dhammānaṃ na hetū appaccayā upādāya taṃ taṃ aṭṭhāna’’nti. Yā tattha paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – idaṃ tathāgatassa ṭhānañca ṭhānato aṭṭhānañca aṭṭhānato yathābhūtaṃ ñāṇaṃ.
810 (2)在那里,什么是如来对过去、未来、现在诸业的承受,依处、依因而有果报的如实智?在此,如来了知:「有某些恶业的承受,因趣圆满所阻而不成熟。有某些恶业的承受,因依圆满所阻而不成熟。有某些恶业的承受,因时圆满所阻而不成熟。有某些恶业的承受,因加行圆满所阻而不成熟。显示巴利原文
(2) Tattha katamaṃ tathāgatassa atītānāgatapaccuppannānaṃ kammasamādānānaṃ ṭhānaso hetuso vipākaṃ yathābhūtaṃ ñāṇaṃ? Idha tathāgato pajānāti – ‘‘atthekaccāni pāpakāni kammasamādānāni gatisampattipaṭibāḷhāni na vipaccanti. Atthekaccāni pāpakāni kammasamādānāni upadhisampattipaṭibāḷhāni na vipaccanti. Atthekaccāni pāpakāni kammasamādānāni kālasampattipaṭibāḷhāni na vipaccanti. Atthekaccāni pāpakāni kammasamādānāni payogasampattipaṭibāḷhāni na vipaccanti.
「有某些恶业的承受,遇到趣失坏而成熟。有某些恶业的承受,遇到依失坏而成熟。有某些恶业的承受,遇到时失坏而成熟。有某些恶业的承受,遇到加行失坏而成熟。显示巴利原文
‘‘Atthekaccāni pāpakāni kammasamādānāni gativipattiṃ āgamma vipaccanti. Atthekaccāni pāpakāni kammasamādānāni upadhivipattiṃ āgamma vipaccanti. Atthekaccāni pāpakāni kammasamādānāni kālavipattiṃ āgamma vipaccanti. Atthekaccāni pāpakāni kammasamādānāni payogavipattiṃ āgamma vipaccanti.
「有某些善业的承受,因趣失坏所阻而不成熟。有某些善业的承受,因依失坏所阻而不成熟。有某些善业的承受,因时失坏所阻而不成熟。有某些善业的承受,因加行失坏所阻而不成熟。显示巴利原文
‘‘Atthekaccāni kalyāṇāni kammasamādānāni gativipattipaṭibāḷhāni na vipaccanti. Atthekaccāni kalyāṇāni kammasamādānāni upadhivipattipaṭibāḷhāni na vipaccanti. Atthekaccāni kalyāṇāni kammasamādānāni kālavipattipaṭibāḷhāni na vipaccanti. Atthekaccāni kalyāṇāni kammasamādānāni payogavipattipaṭibāḷhāni na vipaccanti.
有某些善业受持,遇到趣圆满而成熟。有某些善业受持,遇到依圆满而成熟。有某些善业受持,遇到时圆满而成熟。有某些善业受持,遇到加行圆满而成熟。在那里的慧、了知……无痴、择法、正见——这是如来对过去、未来、现在诸业受持的依异熟如实智。显示巴利原文
‘‘Atthekaccāni kalyāṇāni kammasamādānāni gatisampattiṃ āgamma vipaccanti. Atthekaccāni kalyāṇāni kammasamādānāni upadhisampattiṃ āgamma vipaccanti. Atthekaccāni kalyāṇāni kammasamādānāni kālasampattiṃ āgamma vipaccanti. Atthekaccāni kalyāṇāni kammasamādānāni payogasampattiṃ āgamma vipaccantī’’ti. Yā tattha paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – idaṃ tathāgatassa atītānāgatapaccuppannānaṃ kammasamādānānaṃ ṭhānaso hetuso vipākaṃ yathābhūtaṃ ñāṇaṃ.
811 (3)在那里,什么是如来对导向一切处之道的如实智?在此,如来了知「这是道、这是道迹,导向地狱」,了知「这是道、这是道迹,导向畜生趣」,了知「这是道、这是道迹,导向饿鬼界」,了知「这是道、这是道迹,导向人界」,了知「这是道、这是道迹,导向天界」,了知「这是道、这是道迹,导向涅槃」。在那里的慧、了知……无痴、择法、正见——这是如来对导向一切处之道的如实智。显示巴利原文
(3) Tattha katamaṃ tathāgatassa sabbatthagāminiṃ paṭipadaṃ yathābhūtaṃ ñāṇaṃ? Idha tathāgato ‘‘ayaṃ maggo ayaṃ paṭipadā nirayagāmī’’ti pajānāti, ‘‘ayaṃ maggo ayaṃ paṭipadā tiracchānayonigāmī’’ti pajānāti, ‘‘ayaṃ maggo ayaṃ paṭipadā pettivisayagāmī’’ti pajānāti, ‘‘ayaṃ maggo ayaṃ paṭipadā manussalokagāmī’’ti pajānāti, ‘‘ayaṃ maggo ayaṃ paṭipadā devalokagāmī’’ti pajānāti, ‘‘ayaṃ maggo ayaṃ paṭipadā nibbānagāmī’’ti pajānātīti . Yā tattha paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – idaṃ tathāgatassa sabbatthagāminiṃ paṭipadaṃ yathābhūtaṃ ñāṇaṃ.
812 (4)在那里,什么是如来对多界、种种界世间的如实智?在此,如来了知诸蕴的种种性,了知诸处的种种性,了知诸界的种种性,了知多界、种种界世间的种种性。在那里的慧、了知……无痴、择法、正见——这是如来对多界、种种界世间的如实智。显示巴利原文
(4) Tattha katamaṃ tathāgatassa anekadhātunānādhātulokaṃ yathābhūtaṃ ñāṇaṃ? Idha tathāgato khandhanānattaṃ pajānāti, āyatananānattaṃ pajānāti, dhātunānattaṃ pajānāti, anekadhātunānādhātulokanānattaṃ pajānātīti. Yā tattha paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – idaṃ tathāgatassa anekadhātunānādhātulokaṃ yathābhūtaṃ ñāṇaṃ.
813 (5)在那里,什么是如来对众生种种志趣的如实智?在那里,如来了知:‘有众生为卑劣志趣,有众生为胜妙志趣。卑劣志趣的众生亲近、往来、承事卑劣志趣的众生;胜妙志趣的众生亲近、往来、承事胜妙志趣的众生。’显示巴利原文
(5) Tattha katamaṃ tathāgatassa sattānaṃ nānādhimuttikataṃ yathābhūtaṃ ñāṇaṃ? Idha tathāgato pajānāti – ‘‘santi sattā hīnādhimuttikā, santi sattā paṇītādhimuttikā. Hīnādhimuttikā sattā hīnādhimuttike satte sevanti bhajanti payirupāsanti. Paṇītādhimuttikā sattā paṇītādhimuttike satte sevanti bhajanti payirupāsanti.
过去时,劣志趣的众生也亲近、往来、承事劣志趣的众生;胜志趣的众生也亲近、往来、承事胜志趣的众生。显示巴利原文
‘‘Atītampi addhānaṃ hīnādhimuttikā sattā hīnādhimuttike satte seviṃsu bhajiṃsu payirupāsiṃsu, paṇītādhimuttikā sattā paṇītādhimuttike satte seviṃsu bhajiṃsu payirupāsiṃsu.
「未来时,劣意乐的众生将亲近、将交往、将接近劣意乐的众生;胜意乐的众生将亲近、将交往、将接近胜意乐的众生。」于此,凡慧、了知……(中略)……无痴、择法、正见——这是如来对众生种种意乐性如实之智。显示巴利原文
‘‘Anāgatampi addhānaṃ hīnādhimuttikā sattā hīnādhimuttike satte sevissanti bhajissanti payirupāsissanti, paṇītādhimuttikā sattā paṇītādhimuttike satte sevissanti bhajissanti payirupāsissantī’’ti. Yā tattha paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – idaṃ tathāgatassa sattānaṃ nānādhimuttikataṃ yathābhūtaṃ ñāṇaṃ.
814 (6)于此,什么是如来对其他众生、其他补特伽罗的诸根胜劣如实之智?于此,如来了知众生的意向,了知随眠,了知行,了知意乐,了知少尘、多尘、利根、钝根、善相、恶相、易教、难教、有能力、无能力的众生。显示巴利原文
(6) Tattha katamaṃ tathāgatassa parasattānaṃ parapuggalānaṃ indriyaparopariyattaṃ yathābhūtaṃ ñāṇaṃ? Idha tathāgato sattānaṃ āsayaṃ pajānāti, anusayaṃ pajānāti, caritaṃ pajānāti, adhimuttiṃ pajānāti, apparajakkhe mahārajakkhe tikkhindriye mudindriye svākāre dvākāre suviññāpaye duviññāpaye bhabbābhabbe satte pajānāti.
815 什么是众生的意向?「世间是常」或「世间是非常」,或「世间是有边」或「世间是无边」,或「命即是身」或「命与身各异」,或「如来死后存在」或「如来死后不存在」,或「如来死后既存在又不存在」或「如来死后既非存在又非不存在」,如此,众生或依止有见,或依止无有见;或者不接近这两边,对于缘起法中的缘生诸法,入随顺忍,入正性决定。这是众生的意向。显示巴利原文
Katamo ca sattānaṃ āsayo? ‘‘Sassato loko’’ti vā, ‘‘asassato loko’’ti vā, ‘‘antavā loko’’ti vā, ‘‘anantavā loko’’ti vā, ‘‘taṃ jīvaṃ taṃ sarīra’’nti vā, ‘‘aññaṃ jīvaṃ aññaṃ sarīra’’nti vā, ‘‘hoti tathāgato paraṃ maraṇāti vā, ‘‘na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’ti vā, ‘‘hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’ti vā, ‘‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’ti vā, iti bhavadiṭṭhisannissitā vā sattā honti vibhavadiṭṭhisannissitā vā. Ete vā pana ubho ante anupagamma idappaccayatā paṭiccasamuppannesu dhammesu anulomikā khanti paṭiladdhā hoti yathābhūtaṃ ñāṇaṃ. Ayaṃ sattānaṃ āsayo.
816 什么是众生的随眠?七随眠——欲贪随眠、嗔恚随眠、慢随眠、见随眠、疑随眠、有贪随眠、无明随眠。凡世间可爱相、可意相,于此众生的贪随眠随增;凡世间不可爱相、不可意相,于此众生的嗔恚随眠随增。如是,于此二法中随伏无明。应见慢、见、疑与彼同义。这是众生的随眠。显示巴利原文
Katamo ca sattānaṃ anusayo? Sattānusayā – kāmarāgānusayo, paṭighānusayo, mānānusayo, diṭṭhānusayo, vicikicchānusayo, bhavarāgānusayo, avijjānusayo. Yaṃ loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ ettha sattānaṃ rāgānusayo anuseti. Yaṃ loke appiyarūpaṃ asātarūpaṃ ettha sattānaṃ paṭighānusayo anuseti. Iti imesu dvīsu dhammesu avijjānupatitā. Tadekaṭṭho māno ca diṭṭhi ca vicikicchā ca daṭṭhabbā. Ayaṃ sattānaṃ anusayo.
817 什么是众生的行?福行、非福行、不动行,或小地或大地——这是众生的行。显示巴利原文
Katamañca sattānaṃ caritaṃ? Puññābhisaṅkhāro, apuññābhisaṅkhāro , āneñjābhisaṅkhāro, parittabhūmako vā mahābhūmako vā – idaṃ sattānaṃ caritaṃ.
818 什么是众生的意乐?有劣意乐的众生,有胜意乐的众生。劣意乐的众生亲近、交往、接近劣意乐的众生。胜意乐的众生亲近、交往、接近胜意乐的众生。显示巴利原文
Katamā ca sattānaṃ adhimutti? Santi sattā hīnādhimuttikā, santi sattā paṇītādhimuttikā. Hīnādhimuttikā sattā hīnādhimuttike satte sevanti bhajanti payirupāsanti. Paṇītādhimuttikā sattā paṇītādhimuttike satte sevanti bhajanti payirupāsanti.
过去时,劣意乐的众生亲近、交往、接近劣意乐的众生。胜意乐的众生亲近、交往、接近胜意乐的众生。显示巴利原文
Atītampi addhānaṃ hīnādhimuttikā sattā hīnādhimuttike satte seviṃsu bhajiṃsu payirupāsiṃsu. Paṇītādhimuttikā sattā paṇītādhimuttike satte seviṃsu bhajiṃsu payirupāsiṃsu.
未来时,劣意乐的众生将亲近、交往、接近劣意乐的众生。胜意乐的众生将亲近、交往、接近胜意乐的众生。这是众生的意乐。显示巴利原文
Anāgatampi addhānaṃ hīnādhimuttikā sattā hīnādhimuttike satte sevissanti bhajissanti payirupāsissanti. Paṇītādhimuttikā sattā paṇītādhimuttike satte sevissanti bhajissanti payirupāsissanti. Ayaṃ sattānaṃ adhimutti.
819 哪些是那些多尘垢的众生?十种烦恼事——贪、嗔、痴、慢、见、疑、昏沉、掉举、无惭、无愧。那些众生亲近、修习、多作这十种烦恼事,达到增盛,这些是那些多尘垢的众生。显示巴利原文
Katame te sattā mahārajakkhā? Dasa kilesavatthūni – lobho, doso, moho, māno, diṭṭhi, vicikicchā, thinaṃ, uddhaccaṃ, ahirikaṃ, anottappaṃ. Yesaṃ sattānaṃ imāni dasa kilesavatthūni āsevitāni bhāvitāni bahulīkatāni ussadagatāni, ime te sattā mahārajakkhā.
820 哪些是那些少尘垢的众生?那些众生不亲近、不修习、不多作这十种烦恼事,未达增盛,这些是那些少尘垢的众生。显示巴利原文
Katame te sattā apparajakkhā? Yesaṃ sattānaṃ imāni dasa kilesavatthūni anāsevitāni abhāvitāni abahulīkatāni anussadagatāni, ime te sattā apparajakkhā.
821 哪些是那些钝根的众生?五根——信根、精进根、念根、定根、慧根。那些众生不亲近、不修习、不多作这五根,未达增盛,这些是那些钝根的众生。显示巴利原文
Katame te sattā mudindriyā? Pañcindriyāni – saddhindriyaṃ, vīriyindriyaṃ, satindriyaṃ, samādhindriyaṃ, paññindriyaṃ. Yesaṃ sattānaṃ imāni pañcindriyāni anāsevitāni abhāvitāni abahulīkatāni anussadagatāni, ime te sattā mudindriyā.
822 哪些是那些利根的众生?那些众生亲近、修习、多作这五根,达到增盛,这些是那些利根的众生。显示巴利原文
Katame te sattā tikkhindriyā? Yesaṃ sattānaṃ imāni pañcindriyāni āsevitāni bhāvitāni bahulīkatāni ussadagatāni, ime te sattā tikkhindriyā.
823 哪些是那些恶相的众生?那些恶意向、恶随眠、恶行、恶意乐、多尘垢、钝根的众生,这些是那些恶相的众生。显示巴利原文
Katame te sattā dvākārā? Ye te sattā pāpāsayā pāpānusayā pāpacaritā pāpādhimuttikā mahārajakkhā mudindriyā, ime te sattā dvākārā.
824 哪些是那些善相的众生?那些善意向、善行、善意乐、少尘垢、利根的众生,这些是那些善相的众生。显示巴利原文
Katame te sattā svākārā? Ye te sattā kalyāṇāsayā kalyāṇacaritā kalyāṇādhimuttikā apparajakkhā tikkhindriyā, ime te sattā svākārā.
825 哪些是那些难教导的众生?那些恶相的众生,即是那些难教导的众生。那些善相的众生,即是那些易教导的众生。显示巴利原文
Katame te sattā duviññāpayā? Ye ca te sattā dvākārā, teva te sattā duviññāpayā. Ye ca te sattā svākārā, teva te sattā suviññāpayā.
826 什么是那些无能力的众生?那些具有业障、具有烦恼障、具有果报障、无信、无欲、劣慧、无能力进入善法中的正性决定的众生,这些是无能力的众生。显示巴利原文
Katame te sattā abhabbā? Ye te sattā kammāvaraṇena samannāgatā kilesāvaraṇena samannāgatā vipākāvaraṇena samannāgatā assaddhā acchandikā duppaññā abhabbā niyāmaṃ okkamituṃ kusalesu dhammesu sammattaṃ, ime te sattā abhabbā.
827 什么是那些有能力的众生?那些不具有业障、不具有烦恼障、不具有果报障、有信、有欲、有慧、有能力进入善法中的正性决定的众生,这些是有能力的众生。于此,凡慧、了知……无痴、择法、正见——这是如来对其他众生、其他补特伽罗的根之胜劣如实智。显示巴利原文
Katame te sattā bhabbā? Ye te sattā na kammāvaraṇena samannāgatā na kilesāvaraṇena samannāgatā na vipākāvaraṇena samannāgatā saddhā chandikā paññavanto bhabbā niyāmaṃ okkamituṃ kusalesu dhammesu sammattaṃ, ime te sattā bhabbāti. Yā tattha paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – idaṃ tathāgatassa parasattānaṃ parapuggalānaṃ indriyaparopariyattaṃ yathābhūtaṃ ñāṇaṃ.
828 (7)于此,什么是如来对诸禅那、解脱、定、等至的杂染与清净的如实智?禅那者。有四种禅那者。有一类禅那者,正当成就时认为是退失;有一类禅那者,正当退失时认为是成就;有一类禅那者,正当成就时认为是成就;有一类禅那者,正当退失时认为是退失——这些是四种禅那者。显示巴利原文
(7) Tattha katamaṃ tathāgatassa jhānavimokkhasamādhisamāpattīnaṃ saṃkilesaṃ vodānaṃ yathābhūtaṃ ñāṇaṃ? Jhāyīti. Cattāro jhāyī. Atthekacco jhāyī sampattiyeva samānaṃ vipattīti pacceti, atthekacco jhāyī vipattiṃyeva samānaṃ sampattīti pacceti, atthekacco jhāyī sampattiyeva samānaṃ sampattīti pacceti, atthekacco jhāyī vipattiyeva samānaṃ vipattīti pacceti – ime cattāro jhāyī.
另有四种禅那者。有一类禅那者,缓慢地入定、迅速地出定;有一类禅那者,迅速地入定、缓慢地出定;有一类禅那者,缓慢地入定、缓慢地出定;有一类禅那者,迅速地入定、迅速地出定——这些是四种禅那者。显示巴利原文
Aparepi cattāro jhāyī. Atthekacco jhāyī dandhaṃ samāpajjati khippaṃ vuṭṭhāti, atthekacco jhāyī khippaṃ samāpajjati dandhaṃ vuṭṭhāti, atthekacco jhāyī dandhaṃ samāpajjati dandhaṃ vuṭṭhāti, atthekacco jhāyī khippaṃ samāpajjati khippaṃ vuṭṭhāti – ime cattāro jhāyī.
另有四种禅那者。有一类禅那者,于定中善巧于定,而不善巧于定的等至;有一类禅那者,于定中善巧于定的等至,而不善巧于定;有一类禅那者,于定中既善巧于定,也善巧于定的等至;有一类禅那者,于定中既不善巧于定,也不善巧于定的等至——这些是四种禅那者。显示巴利原文
Aparepi cattāro jhāyī. Atthekacco jhāyī samādhismiṃ samādhikusalo hoti, na samādhismiṃ samāpattikusalo; atthekacco jhāyī samādhismiṃ samāpattikusalo hoti, na samādhismiṃ samādhikusalo; atthekacco jhāyī samādhismiṃ samādhikusalo ca hoti, samādhismiṃ samāpattikusalo ca; atthekacco jhāyī neva samādhismiṃ samādhikusalo hoti, na samādhismiṃ samāpattikusalo – ime cattāro jhāyī.
「禅那」。有四种禅那——初禅、第二禅、第三禅、第四禅。显示巴利原文
‘‘Jhāna’’nti . Cattāri jhānāni – paṭhamaṃ jhānaṃ, dutiyaṃ jhānaṃ, tatiyaṃ jhānaṃ, catutthaṃ jhānaṃ.
「解脱」。有八解脱。有色者见诸色——这是第一解脱。显示巴利原文
‘‘Vimokkho’’ti. Aṭṭha vimokkhā. Rūpī rūpāni passati – ayaṃ paṭhamo vimokkho.
于内无色想者,于外见诸色——这是第二解脱。显示巴利原文
Ajjhattaṃ arūpasaññī bahiddhā rūpāni passati – ayaṃ dutiyo vimokkho.
他胜解于净——这是第三解脱。显示巴利原文
Subhanteva adhimutto hoti – ayaṃ tatiyo vimokkho.
完全超越色想,灭没对碍想,不作意种种想,作意「虚空是无边的」,证入空无边处而住——这是第四解脱。显示巴利原文
Sabbaso rūpasaññānaṃ samatikkamā paṭighasaññānaṃ atthaṅgamā nānattasaññānaṃ amanasikārā ‘‘ananto ākāso’’ti ākāsānañcāyatanaṃ upasampajja viharati – ayaṃ catuttho vimokkho.
完全超越空无边处,「识是无边的」,证入识无边处而住——这是第五解脱。显示巴利原文
Sabbaso ākāsānañcāyatanaṃ samatikkamma ‘‘anantaṃ viññāṇa’’nti viññāṇañcāyatanaṃ upasampajja viharati – ayaṃ pañcamo vimokkho.
完全超越识无边处,「无所有」,证入无所有处而住——这是第六解脱。显示巴利原文
Sabbaso viññāṇañcāyatanaṃ samatikkamma ‘‘natthi kiñci’’ti ākiñcaññāyatanaṃ upasampajja viharati – ayaṃ chaṭṭho vimokkho.
完全超越无所有处,证入非想非非想处而住——这是第七解脱。显示巴利原文
Sabbaso ākiñcaññāyatanaṃ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanaṃ upasampajja viharati – ayaṃ sattamo vimokkho.
完全超越非想非非想处,证入想受灭而住——这是第八解脱。显示巴利原文
Sabbaso nevasaññānāsaññāyatanaṃ samatikkamma saññāvedayitanirodhaṃ upasampajja viharati – ayaṃ aṭṭhamo vimokkho.
「定」:三种定——有寻有伺定、无寻唯伺定、无寻无伺定。显示巴利原文
‘‘Samādhī’’ti. Tayo samādhī – savitakkasavicāro samādhi, avitakkavicāramatto samādhi, avitakkaavicāro samādhi.
「等至」:九次第住等至——初禅那等至、第二禅那等至、第三禅那等至、第四禅那等至、空无边处等至、识无边处等至、无所有处等至、非想非非想处等至、想受灭等至。显示巴利原文
‘‘Samāpattī’’ti . Nava anupubbavihārasamāpattiyo – paṭhamajjhānasamāpatti, dutiyajjhānasamāpatti, tatiyajjhānasamāpatti, catutthajjhānasamāpatti, ākāsānañcāyatanasamāpatti, viññāṇañcāyatanasamāpatti, ākiñcaññāyatanasamāpatti, nevasaññānāsaññāyatanasamāpatti, saññāvedayitanirodhasamāpatti.
「杂染」是退分法。「清净」是胜分法。「出起」:清净也是出起,从彼彼定出起也是出起。于此的慧、了知……(中略)……无痴、择法、正见——这是如来对于禅那、解脱、定、等至的杂染、清净、出起如实之智。显示巴利原文
‘‘Saṃkilesa’’nti hānabhāgiyo dhammo. ‘‘Vodāna’’nti visesabhāgiyo dhammo. ‘‘Vuṭṭhāna’’nti. Vodānampi vuṭṭhānaṃ, tamhā tamhā samādhimhā vuṭṭhānampi vuṭṭhānanti. Yā tattha paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – idaṃ tathāgatassa jhānavimokkhasamādhisamāpattīnaṃ saṃkilesaṃ vodānaṃ vuṭṭhānaṃ yathābhūtaṃ ñāṇaṃ.
829 (8)于此,什么是如来的宿住随念如实之智?于此,如来忆念种种宿住,即:一生、二生、三生、四生、五生、十生、二十生、三十生、四十生、五十生、百生、千生、百千生,许多坏劫、许多成劫、许多坏成劫:「我在那里是这样的名、这样的姓、这样的容貌、这样的食物、这样的苦乐感受、这样的寿量,从那里死后,我在那里出生;在那里我也是这样的名、这样的姓、这样的容貌、这样的食物、这样的苦乐感受、这样的寿量,从那里死后,我在这里出生。」如此,他忆念有行相、有细节的种种宿住。于此的慧、了知……(中略)……无痴、择法、正见——这是如来的宿住随念如实之智。显示巴利原文
(8) Tattha katamaṃ tathāgatassa pubbenivāsānussati yathābhūtaṃ ñāṇaṃ ? Idha tathāgato anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati, seyyathidaṃ – ekampi jātiṃ dvepi jātiyo tissopi jātiyo catassopi jātiyo pañcapi jātiyo dasapi jātiyo vīsampi jātiyo tiṃsampi jātiyo cattālīsampi jātiyo paññāsampi jātiyo jātisatampi jātisahassampi jātisatasahassampi anekepi saṃvaṭṭakappe anekepi vivaṭṭakappe anekepi saṃvaṭṭavivaṭṭakappe ‘‘amutrāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī evamāyupariyanto, so tato cuto amutra udapādiṃ; tatrāpāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī evamāyupariyanto, so tato cuto idhūpapanno’’ti. Iti sākāraṃ sauddesaṃ anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussaratīti. Yā tattha paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – idaṃ tathāgatassa pubbenivāsānussati yathābhūtaṃ ñāṇaṃ.
830 (9)于此,什么是如来对于诸有情的死生如实之智?于此,如来以清净、超越人的天眼,见诸有情死去、再生,低劣、殊胜,美色、丑陋,善趣、恶趣,了知随业而去的有情:「诸贤,诚然这些有情具足身恶行、具足语恶行、具足意恶行,诽谤圣者,邪见者,受持邪见业。他们身坏命终后,生于苦处、恶趣、堕处、地狱。或者,诸贤,诚然这些有情具足身善行、具足语善行、具足意善行,不诽谤圣者,正见者,受持正见业。他们身坏命终后,生于善趣、天界。」如此,他以清净、超越人的天眼,见诸有情死去、再生,低劣、殊胜,美色、丑陋,善趣、恶趣,了知随业而去的有情。于此的慧、了知……(中略)……无痴、择法、正见——这是如来对于诸有情的死生如实之智。显示巴利原文
(9) Tattha katamaṃ tathāgatassa sattānaṃ cutūpapātaṃ yathābhūtaṃ ñāṇaṃ? Idha tathāgato dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate yathākammūpage satte pajānāti – ‘‘ime vata bhonto sattā kāyaduccaritena samannāgatā vacīduccaritena samannāgatā manoduccaritena samannāgatā ariyānaṃ upavādakā micchādiṭṭhikā micchādiṭṭhikammasamādānā. Te kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapannā. Ime vā pana bhonto sattā kāyasucaritena samannāgatā vacīsucaritena samannāgatā manosucaritena samannāgatā ariyānaṃ anupavādakā sammādiṭṭhikā sammādiṭṭhikammasamādānā. Te kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapannā’’ti. Iti dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate yathākammūpage satte pajānātīti. Yā tattha paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – idaṃ tathāgatassa sattānaṃ cutūpapātaṃ yathābhūtaṃ ñāṇaṃ.
831 (10)于此,什么是如来对于诸漏尽如实之智?于此,如来以诸漏尽,于现法自己以证智作证,具足无漏心解脱、慧解脱而住。于此的慧、了知……(中略)……无痴、择法、正见——这是如来对于诸漏尽如实之智。显示巴利原文
(10) Tattha katamaṃ tathāgatassa āsavānaṃ khayaṃ yathābhūtaṃ ñāṇaṃ? Idha tathāgato āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharatīti. Yā tattha paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – idaṃ tathāgatassa āsavānaṃ khayaṃ yathābhūtaṃ ñāṇanti.