十四、学处分别显示巴利原文
14. Sikkhāpadavibhaṅgo
一、阿毗达摩分别注释显示巴利原文
1. Abhidhammabhājanīyavaṇṇanā
703 现在,在此之后的学处分别中,“五”是数量的限定。“学处”意为应学的条目,即学的部分。再者,后面出现的所有善法,因应学而称为“学”。而在五戒支中,任何一支作为那些学的立足处而称为“处”,因为是学之处,故为“学处”。“杀生”是杀害众生,即杀戮、致死的意思。“离”是禁绝。“不与取”是取未给与之物,即拿走他人所拥有的东西的意思。“于欲”是对所缘欲。“邪行”是因烦恼欲而起的低劣行为。“妄语”是说虚妄不实之语。“饮酒和发酵饮及麻醉品导致放逸之处”中,“酒”指谷粉酒、饼酒、米酒、添加酵母的酒、混合配料的酒,这五种酒。“发酵饮”指花酿、果酿、糖酿、蜜酿、混合配料的酿,这五种酿。这两者由于能令人陶醉而称为“麻醉品”。以何种思心所饮用它们,此思即是放逸之处,故称“放逸之处”;因此说“饮酒和发酵饮及麻醉品导致放逸之处”。这是此处论母安立的意义。显示巴利原文
703. Idāni tadanantare sikkhāpadavibhaṅge pañcāti gaṇanaparicchedo. Sikkhāpadānīti sikkhitabbapadāni; sikkhākoṭṭhāsāti attho. Apica upari āgatā sabbepi kusalā dhammā sikkhitabbato sikkhā. Pañcasu pana sīlaṅgesu yaṃkiñci aṅgaṃ tāsaṃ sikkhānaṃ patiṭṭhānaṭṭhena padanti sikkhānaṃ padattā sikkhāpadāni. Pāṇātipātāti pāṇassa atipātā ghātanā māraṇāti attho. Veramaṇīti virati. Adinnādānāti adinnassa ādānā; parapariggahitassa haraṇāti attho. Kāmesūti vatthukāmesu. Micchācārāti kilesakāmavasena lāmakācārā. Musāvādāti abhūtavādato. Surāmerayamajjapamādaṭṭhānāti ettha surāti piṭṭhasurā, pūvasurā, odanasurā, kiṇṇapakkhittā, sambhārasaṃyuttāti pañca surā. Merayanti pupphāsavo, phalāsavo, guḷāsavo, madhvāsavo, sambhārasaṃyuttoti pañca āsavā. Tadubhayampi madanīyaṭṭhena majjaṃ. Yāya cetanāya taṃ pivanti, sā pamādakāraṇattā pamādaṭṭhānaṃ; tasmā surāmerayamajjapamādaṭṭhānā. Ayaṃ tāvettha mātikānikkhepassa attho.
704 在句分别中,“在某个时候,欲界……”等,如前所说,其义明了。然而,因为不仅离是学处,思也是学处,故为了显示此义而开示了第二种方法。又因为不仅这两种法是学处,与思相应的其余五十余法,从应学部分的角度说也是学处,所以也开示了第三种方法。显示巴利原文
704. Padabhājanīye pana yasmiṃ samaye kāmāvacarantiādi sabbaṃ heṭṭhā vuttanayattā uttānatthameva. Yasmā pana na kevalaṃ viratiyeva sikkhāpadaṃ, cetanāpi sikkhāpadameva, tasmā taṃ dassetuṃ dutiyanayo dassito. Yasmā ca na kevalaṃ eteyeva dve dhammā sikkhāpadaṃ, cetanāsampayuttā pana paropaṇṇāsadhammāpi sikkhitabbakoṭṭhāsato sikkhāpadameva, tasmā tatiyanayopi dassito.
其中,学处有两种:间接的学处和直接的学处。其中,离是直接的学处。因为它在圣典中以“离杀生”出现,而非以思。正在远离者正是凭此离而远离种种,并非凭思。然而,为了显示而将思引了出来。同样地,其余与思相应的法也是如此。因为在违犯时,憎恨的思称为恶戒;所以在远离时,也依善戒而说。触等由于与之相应而被包含。显示巴利原文
Tattha duvidhaṃ sikkhāpadaṃ pariyāyasikkhāpadaṃ nippariyāyasikkhāpadañca. Tattha virati nippariyāyasikkhāpadaṃ. Sā hi ‘‘pāṇātipātā veramaṇī’’ti pāḷiyaṃ āgatā, no cetanā. Viramanto ca tāya eva tato tato viramati, na cetanāya. Cetanaṃ pana āharitvā dassesi. Tathā sesacetanāsampayuttadhamme. Vītikkamakāle hi veracetanā dussīlyaṃ nāma. Tasmā sā viratikālepi susīlyavasena vuttā. Phassādayo taṃsampayuttattā gahitāti.
现在,为在这些学处中策发智慧,应当从法、分类、所缘、受、根、业、有过失、加行等方面,了知这些杀生等戒的决断。显示巴利原文
Idāni etesu sikkhāpadesu ñāṇasamuttejanatthaṃ imesaṃ pāṇātipātādīnaṃ dhammato, koṭṭhāsato, ārammaṇato, vedanāto, mūlato, kammato, sāvajjato, payogato ca vinicchayo veditabbo.
其中,“从法”:这五种杀生等唯是思法。“从分类”:五种皆是业道。显示巴利原文
Tattha ‘dhammato’ti pañcapete pāṇātipātādayo cetanādhammāva honti. ‘Koṭṭhāsato’ pañcapi kammapathā eva.
“从所缘”:杀生以命根为所缘;不与取以有情为所缘,或以行为所缘;邪淫以男女为所缘;妄语以有情为所缘,或以行为所缘;饮酒以行为所缘。显示巴利原文
‘Ārammaṇato’ pāṇātipāto jīvitindriyārammaṇo. Adinnādānaṃ sattārammaṇaṃ vā saṅkhārārammaṇaṃ vā. Micchācāro itthipurisārammaṇo. Musāvādo sattārammaṇo vā saṅkhārārammaṇo vā. Surāpānaṃ saṅkhārārammaṇaṃ.
从受而言:杀生是苦受。不与取通三受——欢喜满足时取未给与物,为乐受;恐惧时取,为苦受;以中舍心而取,为不苦不乐受。邪淫是乐受或不苦不乐受。妄语如同不与取,通三受。饮酒是乐受与中舍受。显示巴利原文
‘Vedanāto’ pāṇātipāto dukkhavedano. Adinnādānaṃ tivedanaṃ. Tañhi haṭṭhatuṭṭhassa adinnaṃ ādiyato sukhavedanaṃ hoti, bhītakāle dukkhavedanaṃ, majjhattassa hutvā gaṇhato adukkhamasukhavedanaṃ. Micchācāro sukhavedano vā adukkhamasukhavedano vā. Musāvādo adinnādānaṃ viya tivedano. Surāpānaṃ sukhamajjhattavedanaṃ.
从根本而言:杀生以嗔、痴为根本。不与取有时以贪、痴为根本,有时以嗔、痴为根本。邪淫以贪、痴为根本。妄语有时以贪、痴为根本,有时以嗔、痴为根本。饮酒以贪、痴为根本。显示巴利原文
‘Mūlato’ pāṇātipāto dosamohamūlo. Adinnādānaṃ kiñcikāle lobhamohamūlaṃ, kiñcikāle dosamohamūlaṃ. Micchācāro lobhamohamūlo. Musāvādo kiñcikāle lobhamohamūlo, kiñcikāle dosamohamūlo. Surāpānaṃ lobhamohamūlaṃ.
从业而言:此中妄语为语业,其余唯是身业。显示巴利原文
‘Kammato’ musāvādo cettha vacīkammaṃ. Sesā kāyakammameva.
“从有过失”而言:杀生有少有过失,有大有过失;不与取等也是如此。这些差别,前面已经说明。显示巴利原文
‘Sāvajjato’ pāṇātipāto atthi appasāvajjo, atthi mahāsāvajjo. Tathā adinnādānādīni. Tesaṃ nānākaraṇaṃ heṭṭhā dassitameva.
然而,这是另一种方法:杀害微小的昆虫是少有过失,杀害比它大的则有大过失;即便那样仍是少有过失,杀害比它更大的小鸟则有大过失;杀害蜥蜴有大过失,杀害野兔有大过失,杀害鹿有大过失,杀害野牛有大过失,杀害马有大过失,杀害象有大过失;杀害恶戒之人比那更有大过失,杀害具牛戒之人有大过失,杀害皈依者有大过失,杀害持五戒者有大过失,杀害沙弥有大过失,杀害凡夫比丘有大过失,杀害须陀洹有大过失,杀害斯陀含有大过失,杀害阿那含有大过失,杀害漏尽者则是极大过失。显示巴利原文
Ayaṃ pana aparo nayo – kunthakipillikassa hi vadho appasāvajjo, tato mahantatarassa mahāsāvajjo; sopi appasāvajjo, tato mahantatarāya sakuṇikāya mahāsāvajjo; tato godhāya, tato sasakassa, tato migassa, tato gavayassa, tato assassa, tato hatthissa vadho mahāsāvajjo, tatopi dussīlamanussassa , tato gorūpasīlakamanussassa, tato saraṇagatassa, tato pañcasikkhāpadikassa, tato sāmaṇerassa, tato puthujjanabhikkhuno , tato sotāpannassa, tato sakadāgāmissa, tato anāgāmissa, tato khīṇāsavassa vadho atimahāsāvajjoyeva.
不与取:对恶戒者的所有物是少有过失,对具牛戒者的所有物则有大过失;对皈依者的所有物有大过失,对持五戒者的所有物有大过失,对沙弥的所有物有大过失,对凡夫比丘的所有物有大过失,对须陀洹的所有物有大过失,对斯陀含的所有物有大过失,对阿那含的所有物有大过失,对漏尽者的所有物则为极大过失。显示巴利原文
Adinnādānaṃ dussīlassa santake appasāvajjaṃ, tato gorūpasīlakassa santake mahāsāvajjaṃ; tato saraṇagatassa, tato pañcasikkhāpadikassa, tato sāmaṇerassa, tato puthujjanabhikkhuno, tato sotāpannassa, tato sakadāgāmissa, tato anāgāmissa santake mahāsāvajjaṃ, tato khīṇāsavassa santake atimahāsāvajjaṃyeva.
邪淫:若违犯恶戒女人,过失轻微;违犯持牛戒女人,过失较此为重;违犯皈依者、持五戒者、沙弥尼、凡夫比丘尼、须陀洹、斯陀含,过失重大;违犯阿那含,过失亦重大;然而,若违犯漏尽比丘尼,则是唯一极大过失。显示巴利原文
Micchācāro dussīlāya itthiyā vītikkame appasāvajjo, tato gorūpasīlakāya mahāsāvajjo; tato saraṇagatāya, pañcasikkhāpadikāya, sāmaṇeriyā, puthujjanabhikkhuniyā, sotāpannāya, sakadāgāminiyā, tato anāgāminiyā vītikkame mahāsāvajjo, khīṇāsavāya pana bhikkhuniyā ekantamahāsāvajjova.
妄语:为仅值一迦迦尼迦之利而说妄语,过失轻微;为半摩沙迦、一摩沙迦、五摩沙迦、半迦诃波那、一迦诃波那之利而说妄语,过失较此为重;为无价之宝的利益说妄语,过失重大;然而,说妄语而破僧者,则是唯一极大过失。显示巴利原文
Musāvādo kākaṇikamattassa atthāya musākathane appasāvajjo, tato aḍḍhamāsakassa, māsakassa, pañcamāsakassa, aḍḍhakahāpaṇassa, kahāpaṇassa, tato anagghaniyabhaṇḍassa atthāya musākathane mahāsāvajjo, musā kathetvā pana saṅghaṃ bhindantassa ekantamahāsāvajjova.
饮酒:饮一束之量,过失轻微;饮一合掌之量,过失重大;然而,若多饮致身形摇晃,并造毁村灭镇之业者,则为唯一极大过失。显示巴利原文
Surāpānaṃ pasatamattassa pāne appasāvajjaṃ, añjalimattassa pāne mahāsāvajjaṃ; kāyacālanasamatthaṃ pana bahuṃ pivitvā gāmaghātanigamaghātakammaṃ karontassa ekantamahāsāvajjameva.
就杀生而言,杀害漏尽者罪过极大;就不与取而言,偷取漏尽者所有物罪过极大;就邪淫而言,侵犯漏尽比丘尼罪过极大;就妄语而言,以妄语破僧罪过极大;就饮酒而言,饮至身体摇晃而毁坏村邑城镇,罪过极大。然而,在这一切之中,以妄语破僧本身之罪最为深重,因为那是能令于地狱中烧煮一劫的大恶业。显示巴利原文
Pāṇātipātañhi patvā khīṇāsavassa vadho mahāsāvajjo; adinnādānaṃ patvā khīṇāsavasantakassa haraṇaṃ, micchācāraṃ patvā khīṇāsavāya bhikkhuniyā vītikkamanaṃ, musāvādaṃ patvā musāvādena saṅghabhedo, surāpānaṃ patvā kāyacālanasamatthaṃ bahuṃ pivitvā gāmanigamaghātanaṃ mahāsāvajjaṃ. Sabbehipi panetehi musāvādena saṅghabhedanameva mahāsāvajjaṃ. Tañhi kappaṃ niraye pācanasamatthaṃ mahākibbisaṃ.
“就加行而言”,杀生既有亲身所作,亦有命令所作。同样地,不与取也是如此。而邪淫、妄语、饮酒,则唯是亲身所作。显示巴利原文
‘Payogato’ti pāṇātipāto sāhatthikopi hoti āṇattikopi. Tathā adinnādānaṃ. Micchācāramusāvādasurāpānāni sāhatthikānevāti.
如此,在此处了知了依“法”等门类对杀生等的判别之后,对于“离杀生”等,也应从法、部分、所缘、感受、根、业、毁坏、受持、加行等方面来加以判别了知。显示巴利原文
Evamettha pāṇātipātādīnaṃ dhammādivasena vinicchayaṃ ñatvā pāṇātipātā veramaṇītiādīnampi dhammato, koṭṭhāsato, ārammaṇato, vedanāto, mūlato, kammato, khaṇḍato, samādānato, payogato ca vinicchayo veditabbo.
其中,“从法来说”:依别解脱戒的次第,这五者即是五种思心所法。“从部分来说”:这五者即是五种业道。“从所缘来说”:离杀生是以他人的命根为所缘,以自己远离的思心所而远离。其余诸戒也是如此。因为所有这些戒都是以应违犯的事物为所缘,唯以远离的思心所而远离。“从感受来说”:所有这些都是乐受或舍受。“从根来说”:以智相应心而远离者,以无贪、无嗔、无痴为根;以智不相应心而远离者,以无贪、无嗔为根。“从业来说”:在此,仅离妄语是语业,其余是身业。“从毁坏来说”:在家众违犯哪一条,哪一条便毁坏、破裂,其余不破裂。何以故?因为在家众的戒不是固定不变的,他们能守护哪条就守护哪条。而沙弥若违犯一条,则所有戒都破裂。不但这些戒,其余戒也都破裂。然而他们的违犯是处罚羯磨的依据。若作了“我今后不再作此类事”的处罚羯磨,戒便得以圆满。“从受持来说”:自己发愿“我受持五戒”而受持,或逐条分别受持,都成为已受持。坐在他人面前说“我受持五戒”而受持,或逐条分别受持,也都成为已受持。“从加行来说”:应知所有这些都是唯亲身加行。显示巴利原文
Tattha ‘dhammato’ti pariyāyasīlavasena paṭipāṭiyā pañca cetanādhammāva. ‘Koṭṭhāsato’ti pañcapi kammapathā eva. ‘Ārammaṇato’ti pāṇātipātā veramaṇī parassa jīvitindriyaṃ ārammaṇaṃ katvā attano veracetanāya viramati. Itarāsupi eseva nayo. Sabbāpi hi etā vītikkamitabbavatthuṃ ārammaṇaṃ katvā veracetanāhiyeva viramanti. ‘Vedanāto’ti sabbāpi sukhavedanā vā honti majjhattavedanā vā. ‘Mūlato’ti ñāṇasampayuttacittena viramantassa alobhaadosaamohamūlā honti, ñāṇavippayuttacittena viramantassa alobhaadosamūlā honti. ‘Kammato’ti musāvādā veramaṇīyevettha vacīkammaṃ; sesā kāyakammaṃ. ‘Khaṇḍato’ti gahaṭṭhā yaṃ yaṃ vītikkamanti, taṃ tadeva khaṇḍaṃ hoti bhijjati, avasesaṃ na bhijjati. Kasmā? Gahaṭṭhā hi anibaddhasīlā honti, yaṃ yaṃ sakkonti taṃ tadeva gopenti. Sāmaṇerānaṃ pana ekasmiṃ vītikkamante sabbāni bhijjanti. Na kevalañca etāni, sesasīlānipi bhijjantiyeva. Tesaṃ pana vītikkamo daṇḍakammavatthuko. ‘Puna evarūpaṃ na karissāmī’ti daṇḍakamme kate sīlaṃ paripuṇṇaṃ hoti. ‘Samādānato’ti sayameva ‘pañca sīlāni adhiṭṭhahāmī’ti adhiṭṭhahantenapi, pāṭiyekkaṃ pāṭiyekkaṃ samādiyantenapi samādiṇṇāni honti. Aññassa santike nisīditvā ‘pañca sīlāni samādiyāmī’ti samādiyantenapi, pāṭiyekkaṃ pāṭiyekkaṃ samādiyantenapi samādinnāneva honti. ‘Payogato’ sabbānipi sāhatthikapayogānevāti veditabbāni.
712 712. 现在,为了显示这五学处是依何种修习类别而说,便开始了“哪些法是修习”这一修习品。其中,因为所有四地善法由于应修习故都是修习,所以为了显示它们而说了“在某个时候,欲界……”等。其中,应如前面《心生起品》(法集论1)中所说的方法,展开巴利文而了知含义。但此处仅显示了要略。显示巴利原文
712. Idāni yāsaṃ sikkhānaṃ koṭṭhāsabhāvena imāni pañca sikkhāpadāni vuttāni, tāni dassetuṃ katame dhammā sikkhāti ayaṃ sikkhāvāro āraddho. Tattha yasmā sabbepi catubhūmakakusalā dhammā sikkhitabbabhāvato sikkhā, tasmā te dassetuṃ yasmiṃ samaye kāmāvacarantiādi vuttaṃ. Tattha heṭṭhā cittuppādakaṇḍe (dha. sa. 1) vuttanayeneva pāḷiṃ vitthāretvā attho veditabbo. Idha pana mukhamattameva dassitanti.
3. 问答释义显示巴利原文
3. Pañhāpucchakavaṇṇanā
714 在问分中,应依巴利文本身来了知学处的善等性质。然而,在所缘三法摄中,那些在此被说为“以有情为所缘”的学处,由于它们是以称为“有情”的诸行为所缘,又因所有这些学处都是依正断远离而宣说,因此被说为“小所缘”和“现在所缘”。但所远离的事物是绝对外在的,故应知所有这些学处都是以外在为所缘。显示巴利原文
714. Pañhāpucchake pāḷianusāreneva sikkhāpadānaṃ kusalādibhāvo veditabbo. Ārammaṇattikesu pana yāni sikkhāpadāni ettha sattārammaṇānīti vuttāni, tāni yasmā sattoti saṅkhaṃ gate saṅkhāreyeva ārammaṇaṃ karonti, yasmā ca sabbānipi etāni sampattavirativaseneva niddiṭṭhāni, tasmā ‘‘parittārammaṇā’’ti ca ‘‘paccuppannārammaṇā’’ti ca vuttaṃ. Yato pana viramati tassa vatthuno accantabahiddhattā sabbesampi bahiddhārammaṇatā veditabbāti.
然而,在此学处分别中,正自觉者于阿毗达摩分别及问分中,只宣说了世间学处。因为这两种理趣都是世间的,所以属于同一分判。如是,此学处分别是取出两重轮转后,再加以分别显示的。显示巴利原文
Imasmiṃ pana sikkhāpadavibhaṅge sammāsambuddhena abhidhammabhājanīyepi pañhāpucchakepi lokiyāneva sikkhāpadāni kathitāni. Ubhopi hi ete nayā lokiyattā ekaparicchedā eva. Evamayaṃ sikkhāpadavibhaṅgo dveparivaṭṭaṃ nīharitvāva bhājetvā dassitoti.