同样,你也要在坚定决意中,任何时候都毫不动摇。
修成决意波罗蜜后,你将证得正觉。
成佛之法,并非仅此而已。
我还要探寻其余能成就菩提之法。
那时我正仔细寻找,见到了第九慈爱波罗蜜;
这是过去诸大仙所亲近修习的。
你要先把这第九种牢牢地受持下来,
如果你想证得菩提,就要以慈心做到无人能比。
就像所谓的水一样,对善人和恶人。
它以清凉平等遍及,驱除尘垢。
你也要像这样,对有利的人和有害的人,都以平等的慈心去修习。
修成慈心波罗蜜后,你将证得正觉。
成佛之法,并非仅此而已。
我还要探寻其余能成就菩提之法。
我仔细观察时,见到了那第十种舍波罗蜜。
这是过去诸大仙所亲近修习的。
你要先把这第十个牢牢地确立起来,好好受持。
像秤一样稳固坚定之后,你就会证得正觉。
譬如大地,无论净秽弃置其上,
于彼二者俱舍,远离嗔恚与偏爱。
你也要这样,在乐与苦中始终保持像天平一样平等。
修习舍波罗蜜达到圆满后,你将证得正等觉。
在这个世间,能让你觉悟成熟的法,也就只有这些了。
除了这个,别的都不存在;要在这上面牢牢站稳。
如实遍观此诸法,自性、作用与特相;
以法威力所感故,一万世界大地咸震动。
大地在震动,轰隆作响,就像被压榨的甘蔗榨机一样。
就像榨油机里的轮子一样,大地也这样震动着。
所有在场的会众,都在为佛陀侍奉饮食。
她浑身颤抖,失神昏倒,瘫卧在地上。
几千个水罐,还有几百个大缸。
在那里,它们被碾得粉碎、搅得稀烂,互相推挤碰撞。
他们惊慌、战栗、恐惧,心神迷乱、内心惶惶不安。
大众聚集到一起,来到燃灯佛跟前。
世间将会怎样?是善还是恶?
整个世间都受到逼迫,具眼者啊,请你消除它。
那时,燃灯大牟尼让他们明白了。
你们要安心,不要害怕,在这大地震动的时候。
我今天所授记的这个人,将会在世间成佛。
他正念于法,那是往昔胜者所修习的。
他如实观照法,彻底通达成佛的境地。
因为这样,这一万世界的大地连同天界都震动了。
听了佛陀的话,心当下就熄灭了。
他们全都来到我面前,又一次向我顶礼。
领受佛陀的功德,让心变得坚定。
那时,我礼敬了燃灯佛,就从座位上起身。
天华与人华,天人二众皆撒布;
以花散覆从座而起者。
天界和人间这两类众生也都祝愿你平安吉祥。
你所渴望的宏大愿望,愿你如愿以偿。
愿一切灾祸都远离,忧愁和疾病都消失;
愿障碍不要出现在你身上,愿你快快触证无上菩提。
譬如时至,花树开敷;
大雄如是,愿以佛智开敷。
就像任何一位正自觉者,都曾圆满十波罗蜜;
大雄啊,你也要同样圆满十种波罗蜜。
“正如一切正自觉者,于菩提道场觉悟;
大雄啊,你也要同样地在胜者菩提中觉悟。
就像任何正自觉者们转动法轮那样,
大雄,你也同样转起法轮吧。
就像月圆之夜,月亮清净明亮,光辉照耀;
你也是一样,怀着圆满的心,在一万個世界裡光輝閃耀。
就像太阳摆脱了罗睺的遮蔽,凭它的炽热光芒大放异彩;
就像这样,从世间解脱之后,你以光辉照耀吧。
就像每一条河流,都会流入大海;
就像这样,愿含天神的世间都归向您的跟前。
他受到他们的赞叹和称扬,于是受持了这十种法。
那时,他圆满着这些法,进入了森林。
Tatheva tvampi adhiṭṭhāne, sabbadā acalo bhava; Adhiṭṭhānapāramitaṃ gantvā, sambodhiṃ pāpuṇissasi. Na hete ettakāyeva, buddhadhammā bhavissare; Aññepi vicinissāmi, ye dhammā bodhipācanā. Vicinanto tadādakkhiṃ, navamaṃ mettāpāramiṃ; Pubbakehi mahesīhi, āsevitanisevitaṃ. Imaṃ tvaṃ navamaṃ tāva, daḷhaṃ katvā samādiya; Mettāya asamo hohi, yadi bodhiṃ pattumicchasi. Yathāpi udakaṃ nāma, kalyāṇe pāpake jane; Samaṃ pharati sītena, pavāheti rajomalaṃ. Tatheva tvampi hitāhite, samaṃ mettāya bhāvaya; Mettāpāramitaṃ gantvā, sambodhiṃ pāpuṇissasi. Na hete ettakāyeva, buddhadhammā bhavissare; Aññepi vicinissāmi, ye dhammā bodhipācanā. Vicinanto tadādakkhiṃ, dasamaṃ upekkhāpāramiṃ; Pubbakehi mahesīhi, āsevitanisevitaṃ. Imaṃ tvaṃ dasamaṃ tāva, daḷhaṃ katvā samādiya; Tulābhūto daḷho hutvā, sambodhiṃ pāpuṇissasi. Yathāpi pathavī nāma, nikkhittaṃ asuciṃ suciṃ; Upekkhati ubhopete, kopānunayavajjitā. Tatheva tvampi sukhadukkhe, tulābhūto sadā bhava; Upekkhāpāramitaṃ gantvā, sambodhiṃ pāpuṇissasi. Ettakāyeva te loke, ye dhammā bodhipācanā; Tatuddhaṃ natthi aññatra, daḷhaṃ tattha patiṭṭhaha. Ime dhamme sammasato, sabhāvarasalakkhaṇe; Dhammatejena vasudhā, dasasahassī pakampatha. Calatā ravati pathavī, ucchuyantaṃva pīḷitaṃ; Telayante yathā cakkaṃ, evaṃ kampati medinī. Yāvatā parisā āsi, buddhassa parivesane; Pavedhamānā sā tattha, mucchitā sesi bhūmiyā. Ghaṭānekasahassāni , kumbhīnañca satā bahū; Sañcuṇṇamathitā tattha, aññamaññaṃ paghaṭṭitā. Ubbiggā tasitā bhītā, bhantā byāthitamānasā; Mahājanā samāgamma, dīpaṅkaramupāgamuṃ. Kiṃ bhavissati lokassa, kalyāṇamatha pāpakaṃ; Sabbo upadduto loko, taṃ vinodehi cakkhuma. Tesaṃ tadā saññāpesi, dīpaṅkaro mahāmuni; Vissatthā hotha mā bhātha, imasmiṃ pathavikampane. Yamahaṃ ajja byākāsiṃ, buddho loke bhavissati; Eso sammasati dhammaṃ, pubbakaṃ jinasevitaṃ. Tassa sammasato dhammaṃ, buddhabhūmiṃ asesato; Tenāyaṃ kampitā pathavī, dasasahassī sadevake. Buddhassa vacanaṃ sutvā, mano nibbāyi tāvade; Sabbe maṃ upasaṅkamma, punāpi abhivandisuṃ. Samādayitvā buddhaguṇaṃ, daḷhaṃ katvāna mānasaṃ; Dīpaṅkaraṃ namassitvā, āsanā vuṭṭhahiṃ tadā. Dibbaṃ mānusakaṃ pupphaṃ, devā mānusakā ubho; Samokiranti pupphehi, vuṭṭhahantassa āsanā. Vedayanti ca te sotthiṃ, devā mānusakā ubho; Mahantaṃ patthitaṃ tuyhaṃ, taṃ labhassu yathicchitaṃ. Sabbītiyo vivajjantu, soko rogo vinassatu; Mā te bhavantvantarāyā, phusa khippaṃ bodhimuttamaṃ. Yathāpi samaye patte, pupphanti pupphino dumā; Tatheva tvaṃ mahāvīra, buddhañāṇena pupphasu. Yathā ye keci sambuddhā, pūrayuṃ dasapāramī; Tatheva tvaṃ mahāvīra, pūrehi dasapāramī. Yathā ye keci sambuddhā, bodhimaṇḍamhi bujjhare; Tatheva tvaṃ mahāvīra, bujjhassu jinabodhiyaṃ. Yathā ye keci sambuddhā, dhammacakkaṃ pavattayuṃ; Tatheva tvaṃ mahāvīra, dhammacakkaṃ pavattaya. Puṇṇamāye yathā cando, parisuddho virocati; Tatheva tvaṃ puṇṇamano, viroca dasasahassiyaṃ. Rāhumutto yathā sūriyo, tāpena atirocati; Tatheva lokā muñcitvā, viroca siriyā tuvaṃ. Yathā yā kāci nadiyo, osaranti mahodadhiṃ; Evaṃ sadevakā lokā, osarantu tavantike. Tehi thutappasattho so, dasa dhamme samādiya; Te dhamme paripūrento, pavanaṃ pāvisī tadā.
那时,他们供养世间导师及僧团后,
他们前去皈依那位燃灯导师。
如来让一些人安住于皈依。
如来让一些人安住于五戒,让另一些人安住于十戒。
他给某些人授予沙门性,以及四种最上的果位;
他于无与伦比之法中,给予无碍解。
人中最上者授予某人八种殊胜等至;
他授予某人三明,并传授六神通。
大牟尼用这种方法教导大众。
因此,世间怙主的教法广为流传。
名叫燃灯的大颊牛肩者,
他救度众多人,让他们脱离恶趣。
看到应当度化的众生,哪怕远在百千由旬之外,
就在刹那间前去,大牟尼让那个人觉悟。
第一次现观时,佛陀度化了百俱胝众生。
第二次现观时,世尊让九十俱胝众生证悟了。
当佛陀在天界宣说正法时,
第三次通达四圣谛,是在九千亿(九十俱胝千)众生中发生的。
燃灯世尊有过三次集会。
第一次集会,有一百俱胝千(比丘)。
又,在那罗陀峰,当胜者独自静处时;
诸漏已尽、远离尘垢的圣者们,共有十亿位聚集在一起。
在那个时候,大雄在善见石峰上;
大牟尼与九千亿比丘一起举行了自恣。
那时,我是结发苦行者,修着极严的苦行。
空中行走者,于五神通已达彼岸者。
一萬與二萬之眾,於法得現觀;
一人二人所得現觀者,其數不可稱計。
那时,它已经广泛传播,为大众所熟知,繁荣昌盛。
燃灯世尊的教法,已经非常清净。
有四十万(位)具足六神通、拥有大神力的(比丘),
恒时围绕着世间解燃灯佛。
尔时凡未证果之有学,若舍人间身,
彼等皆遭呵责。
善开敷之教法,以诸阿拉汉、如如者、
漏尽者、无垢者,于有天之世间而光辉庄严。
有一座城名叫可爱城,有一位刹帝利名叫善天;
须弥陀是燃灯导师的母亲。
善吉祥和帝须,是(佛陀的)两位上首弟子;
燃灯导师的侍者,名叫善来。
难陀和苏难陀,是两位上首女弟子。
世尊的那棵菩提树,叫做毕波罗。
燃灯大牟尼,身高八十肘;
他光彩照人,就像一盏灯树,又像一棵开满花的娑罗树王。
他的光明向四周奔涌,遍及十二由旬。
那位大仙的寿命有十万年。
他住世如此之久,度脱了众多众生。
照亮了正法,帮助大众渡到彼岸;
他像一团燃烧的烈火,最终连同弟子们一起寂灭入了涅槃。
他的神通、他的名望,还有他脚底下的轮宝,
这一切都已消逝,诸行难道不是空的吗?
Tadā te bhojayitvāna, sasaṅghaṃ lokanāyakaṃ; Upagacchuṃ saraṇaṃ tassa, dīpaṅkarassa satthuno. Saraṇāgamane kañci, nivesesi tathāgato; Kañci pañcasu sīlesu, sīle dasavidhe paraṃ. Kassaci deti sāmaññaṃ, caturo phalamuttame; Kassaci asame dhamme, deti so paṭisambhidā. Kassaci varasamāpattiyo, aṭṭha deti narāsabho; Tisso kassaci vijjāyo, chaḷabhiññā pavecchati. Tena yogena janakāyaṃ, ovadati mahāmuni; Tena vitthārikaṃ āsi, lokanāthassa sāsanaṃ. Mahāhanusabhakkhandho, dīpaṅkarasanāmako; Bahū jane tārayati, parimoceti duggatiṃ. Bodhaneyyaṃ janaṃ disvā, satasahassepi yojane; Khaṇena upagantvāna, bodheti taṃ mahāmuni. Paṭhamābhisamaye buddho, koṭisatamabodhayi; Dutiyābhisamaye nātho, navutikoṭimabodhayi. Yadā ca devabhavanamhi, buddho dhammadesayi; Navutikoṭisahassānaṃ, tatiyābhisamayo ahu. Sannipātā tayo āsuṃ, dīpaṅkarassa satthuno; Koṭisatasahassānaṃ, paṭhamo āsi samāgamo. Puna nāradakūṭamhi, pavivekagate jine; Khīṇāsavā vītamalā, samiṃsu satakoṭiyo. Yamhi kāle mahāvīro, sudassanasiluccaye; Navutikoṭisahassehi, pavāresi mahāmuni. Ahaṃ tena samayena, jaṭilo uggatāpano; Antalikkhamhi caraṇo, pañcābhiññāsu pāragū. Dasavīsasahassānaṃ, dhammābhisamayo ahu; Ekadvinnaṃ abhisamayā, gaṇanāto asaṅkhiyā. Vitthārikaṃ bāhujaññaṃ, iddhaṃ phītaṃ ahu tadā; Dīpaṅkarassa bhagavato, sāsanaṃ suvisodhitaṃ. Cattāri satasahassāni, chaḷabhiññā mahiddhikā; Dīpaṅkaraṃ lokaviduṃ, parivārenti sabbadā. Ye keci tena samayena, jahanti mānusaṃ bhavaṃ; Appattamānasā sekhā, garahitā bhavanti te. Supupphitaṃ pāvacanaṃ, arahantehi tādihi; Khīṇāsavehi vimalehi, upasobhati sadevake. Nagaraṃ rammavatī nāma, sudevo nāma khattiyo; Sumedhā nāma janikā, dīpaṅkarassa satthuno. Sumaṅgalo ca tisso ca, ahesuṃ aggasāvakā; Sāgato nāmupaṭṭhāko, dīpaṅkarassa satthuno. Nandā ceva sunandā ca, ahesuṃ aggasāvikā; Bodhi tassa bhagavato, pipphalīti pavuccati. Asītihatthamubbedho, dīpaṅkaro mahāmuni; Sobhati dīparukkhova, sālarājāva pupphito; Pabhā vidhāvati tassa, samantā dvādasayojane. Satasahassavassāni, āyu tassa mahesino; Tāvatā tiṭṭhamāno so, tāresi janataṃ bahuṃ. Jotayitvāna saddhammaṃ, santāretvā mahājanaṃ; Jalitvā aggikkhandhova, nibbuto so sasāvako. Sā ca iddhi so ca yaso, tāni ca pādesu cakkaratanāni; Sabbaṃ tamantarahitaṃ, nanu rittā sabbasaṅkhārāti.
燃灯世尊之后,又过了整整一阿僧祇劫,有一位名叫憍陈如的导师出现在世间。他同样有过三次弟子集会。第一次集会来了百千俱胝位弟子,第二次来了千俱胝位,第三次来了九十俱胝位。
Dīpaṅkarassa bhagavato aparabhāge ekaṃ asaṅkhyeyyaṃ atikkamitvā koṇḍañño nāma satthā udapādi. Tassāpi tayo sāvakasannipātā ahesuṃ. Paṭhamasannipāte koṭisatasahassaṃ. Dutiye koṭisahassaṃ, tatiye navutikoṭiyo.
那时,菩萨成为名叫胜伏的转轮王,向以佛陀为首的百千俱胝数比丘僧团举行了盛大的布施。导师为他授记说“你将会成佛”,然后宣说了佛法。他听完导师的说法后,交出王位,出家了。他学通了三藏,修成八等至和五神通,禅那没有退失,命终后转生到梵天界。憍陈如佛的首都是可爱城,父亲是善喜刹帝利,母亲是善生,两位上首弟子是跋陀和须跋陀,侍者是阿那律,两位上首女弟子是提舍和优波帝须,菩提树是美娑罗树,佛身有八十八肘高,寿命是一百千年。
Tadā bodhisatto vijitāvī nāma cakkavattī hutvā koṭisatasahassasaṅkhassa buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ adāsi. Satthā bodhisattaṃ ‘‘buddho bhavissatī’’ti byākaritvā dhammaṃ desesi. So satthu dhammakathaṃ sutvā rajjaṃ niyyātetvā pabbaji. So tīṇi piṭakāni uggahetvā aṭṭha samāpattiyo, pañca ca abhiññāyo uppādetvā aparihīnajjhāno brahmaloke nibbatti. Koṇḍaññabuddhassa pana rammavatī nāma nagaraṃ, sunando nāma khattiyo pitā, sujātā nāma mātā, bhaddo ca subhaddo ca dve aggasāvakā, anuruddho nāma upaṭṭhāko, tissā ca upatissā ca dve aggasāvikā, sālakalyāṇī bodhi, aṭṭhāsītihatthubbedhaṃ sarīraṃ, vassasatasahassaṃ āyuppamāṇaṃ ahosi.
后来,又过了一个阿僧祇劫,在同一个劫里,有四位佛陀出世:吉祥佛、善意佛、离婆多佛、庄严佛。吉祥世尊有三次弟子集会:第一次集会时,有百千俱胝位比丘;第二次有千俱胝;第三次有九十俱胝。世尊有一位异母弟弟,名叫阿难童子,他带着九十俱胝那么多人,来到导师身边听法。导师为他依次开示。他和随行大众一起,具足无碍解而证得了阿拉汉果。导师观察这些善男子过去的行为,看到他们已具备获得神通所成衣钵的因缘,就伸出右手说:“来吧,诸比丘!”刹那间,所有人全都成为具足神通所成衣钵、威仪圆满如六十戒腊长老一般,礼敬导师后围绕在他身边。这就是他的第三次弟子集会。
Tassa aparabhāge ekaṃ asaṅkhyeyyaṃ atikkamitvā ekasmiṃyeva kappe cattāro buddhā nibbattiṃsu maṅgalo sumano revato sobhitoti. Maṅgalassa pana bhagavato tīsu sāvakasannipātesu paṭhamasannipāte koṭisatasahassabhikkhū ahesuṃ. Dutiye koṭisahassaṃ. Tatiye navutikoṭiyo. Vemātikabhātā panassa ānandakumāro nāma navutikoṭisaṅkhyāya parisāya saddhiṃ dhammasavanatthāya satthu santikaṃ agamāsi, satthā tassa anupubbikathaṃ kathesi. So saddhiṃ parisāya saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇi. Satthā tesaṃ kulaputtānaṃ pubbacariyakaṃ olokento iddhimayapattacīvarassa upanissayaṃ disvā dakkhiṇahatthaṃ pasāretvā ‘‘etha bhikkhavo’’ti āha. Sabbe taṅkhaṇaññeva iddhimayapattacīvaradharā saṭṭhivassikattherā viya ākappasampannā hutvā satthāraṃ vanditvā parivārayiṃsu ayamassa tatiyo sāvakasannipāto ahosi.
不过,其他佛陀的身光通常只遍及周围八十肘,这位世尊却不是这样。这位世尊的身光恒常遍照一万个世界。树木、大地、山岳、海洋,甚至锅碗之类的器具,都像是被金色绸布包裹了一样。他的寿命是九万岁。在这段时间里,日月等无法以自己的光明照耀,昼夜的分别也看不出来。众生就像白天靠太阳光一样,始终在佛光中活动。到了傍晚,靠花开;到了清晨,靠鸟鸣,世间才知道昼夜的分别。难道其他佛陀没有这种威神力吗?并不是没有。他们如果愿意,也能以光明遍照一万个世界,甚至更多。但吉祥世尊因为过去发愿的力量,他的身光就像其他佛陀的常光一寻一样,恒常遍照一万个世界。
Yathā pana aññesaṃ buddhānaṃ samantā asītihatthappamāṇāyeva sarīrappabhā hoti, na, evaṃ tassa. Tassa pana bhagavato sarīrappabhā niccakālaṃ dasasahassilokadhātuṃ pharitvā aṭṭhāsi. Rukkhapathavīpabbatasamuddādayo antamaso ukkhaliyādīni upādāya suvaṇṇapaṭa pariyonaddhā viya ahesuṃ. Āyuppamāṇaṃ panassa navutivassasahassāni ahosi. Ettakaṃ kālaṃ candimasūriyādayo attano pabhāya virocituṃ nāsakkhiṃsu, rattindivaparicchedo na paññāyittha. Divā sūriyālokena viya sattā niccaṃ buddhālokeneva vicariṃsu. Sāyaṃ pupphitānaṃ kusumānaṃ, pāto ravanakasakuṇānañca vasena loko rattindivaparicchedaṃ sallakkhesi . Kiṃ pana aññesaṃ buddhānaṃ ayamānubhāvo natthīti? No natthi, tepi hi ākaṅkhamānā dasasahassiṃ vā lokadhātuṃ, tato vā bhiyyo ābhāya phareyyuṃ. Maṅgalassa pana bhagavato pubbapatthanāvasena aññesaṃ byāmappabhā viya sarīrappabhā niccameva dasasahassilokadhātuṃ pharitvā aṭṭhāsi.
据说,他在修菩萨行的时候,曾投生为像须大拏王子那样的身份,带着妻子儿女住在像弯山那样的山上。那时,有个名叫粗齿的夜叉,听说了这位大士乐于布施的性格,就化作婆罗门的模样前来,向大士讨要两个孩子。大士满心欢喜地说:“我把两个孩子布施给这位婆罗门。”他这一布施,大地震动直到水边,把两个孩子都给了出去。那个夜叉走到经行道的尽头,靠着扶手板站着,就在大士眼前,像嚼莲藕束一样把两个孩子吃掉了。大士看着夜叉张开嘴,血流像火焰一样喷涌而出,即便如此,他心里连一丝一毫的难过都没有生起,反而想:“我的布施真是布施得圆满啊。”全身涌起了极大的喜悦和满足。他发愿说:“以这个果报,愿我未来也能以这种方式,从身上放出光明。”依靠这个誓愿的力量,他成佛之后,身上放出光明,遍照了这么大的范围。
So kira bodhisattacariyakāle vessantarasadise attabhāve ṭhito saputtadāro vaṅkapabbatasadise pabbate vasi. Atheko kharadāṭhiko nāma yakkho mahāpurisassa dānajjhāsayataṃ sutvā brāhmaṇavaṇṇena upasaṅkamitvā mahāsattaṃ dve dārake yāci. Mahāsatto ‘‘dadāmi brāhmaṇassa puttake’’ti haṭṭhapahaṭṭho udakapariyantaṃ pathaviṃ kampento dvepi dārake adāsi. Yakkho caṅkamanakoṭiyaṃ ālambanaphalakaṃ nissāya ṭhatvā passantasseva mahāsattassa muḷālakalāpaṃ viya dve dārake khādi. Mahāpurisassa yakkhaṃ oloketvā vivaṭamatte aggijālaṃ viya lohitadhāraṃ uggiramānaṃ tassa mukhaṃ disvāpi kesaggamattampi domanassaṃ nuppajji, ‘‘sudinnaṃ vata me dāna’’nti cintayato panassa sarīre mahantaṃ pītisomanassaṃ udapādi. So ‘‘imassa me nissandena anāgate imināva nīhārena sarīrato rasmiyo nikkhamantū’’ti patthanaṃ akāsi. Tassa taṃ patthanaṃ nissāya buddhabhūtassa sarīrato rasmiyo nikkhamitvā ettakaṃ ṭhānaṃ phariṃsu.
他还有另一件过去生的事迹。据说,他在做菩萨的时候,看见一位佛陀的塔庙,心想:“我应当为这位佛陀舍弃生命。”于是按照火炬缠绕的方式,用布把全身缠裹起来,把价值百千金、如一肘宝珠花苞大的金钵倒满酥油,在里面点燃一千根灯芯,然后把金钵顶在头上,让全身燃烧起来,右绕塔庙,就这样过了整整一夜。尽管他这样精勤努力直到天亮,身上连毛孔那么细微的热感都没有生起,就好像待在莲花苞里一样。法确实会保护保护自己的人。因此,世尊说道:
Aparampissa pubbacaritaṃ atthi. So kira bodhisattakāle ekassa buddhassa cetiyaṃ disvā ‘‘imassa buddhassa mayā jīvitaṃ pariccajituṃ vaṭṭatī’’ti daṇḍakadīpikāveṭhananiyāmena sakalasarīraṃ veṭhāpetvā ratanamattamakulaṃ satasahassagghanikaṃ suvaṇṇapātiṃ sappissa pūrāpetvā tattha sahassavaṭṭiyo jālāpetvā taṃ sīsenādāya sakalasarīraṃ jālāpetvā cetiyaṃ padakkhiṇaṃ karonto sakalarattiṃ vītināmesi. Evaṃ yāva aruṇuggamanā vāyamantassāpissa lomakūpamattampi usumaṃ na gaṇhi, padumagabbhaṃ paviṭṭhakālo viya ahosi. Dhammo hi nāmesa attānaṃ rakkhantaṃ rakkhati. Tenāha bhagavā –
“法确实会保护依法而行的人,
善加修习的法能带来安乐。
这就是把法好好修习之后带来的利益。
行持正法的人不会堕入恶道。”
‘‘Dhammo have rakkhati dhammacāriṃ, Dhammo suciṇṇo sukhamāvahāti; Esānisaṃso dhamme suciṇṇe, Na duggatiṃ gacchati dhammacārī’’ti. (theragā. 303; jā. 1.10.102; 1.15.385);
亦由此业的果报,那位世尊的身体光明遍满一万个世界后停住了。
Imassāpi kammassa nissandena tassa bhagavato sarīrobhāso dasasahassilokadhātuṃ pharitvā aṭṭhāsi.
那时,我们的菩萨是一位名叫苏卢支的婆罗门。他心想:“我要邀请导师。”于是走上前去,听了甜美的法谈后,说道:“尊者,请明天接受我的饮食供养。”导师问:“婆罗门,你需要多少位比丘?”婆罗门又问:“尊者,您有多少随从比丘呢?”那时正好是导师第一次集会,所以导师说:“一万亿。”他说:“尊者,请连同所有比丘一起接受我的供养。”导师默然应允。婆罗门邀请之后,在回家的路上心想:“我并非不能给这么多比丘提供粥、饭、衣物等,可是座位又该怎么办呢?”他这一动念,就让远在八万四千由旬之上、天王那铺着橘红色毛毯的石座变热了。帝释天神心想:“是谁想把我从这座位上弄走?”便用天眼观察,看见了大士,心想:“这位苏卢支婆罗门邀请了以佛为首的比丘僧团,正在为座位的事发愁,我也该去那里,分一份福德。”于是他化作木匠的模样,手持斧凿,出现在大士面前,说道:“有谁需要雇人做工吗?”大士看见他,问:“你会做什么活?”他说:“没有我不懂的手艺。不管是房屋还是殿堂,谁要建什么,我都能做。”大士说:“那我有活给你。”他问:“什么事,先生?”大士说:“我邀请了一万亿比丘,明天要给他们安排座位,你来做他们坐的殿堂吧。”他说:“我可以做,只要你能付我工钱。”大士说:“我能付,亲爱的。”他说:“好,我来做。”说完便走过去,看了一处地方。
Tadā amhākaṃ bodhisatto suruci nāma brāhmaṇo hutvā ‘‘satthāraṃ nimantessāmī’’ti upasaṅkamitvā madhuradhammakathaṃ sutvā ‘‘sve mayhaṃ bhikkhaṃ gaṇhatha bhante’’ti āha. Brāhmaṇa kittakehi te bhikkhūhi atthoti, kittakā pana vo bhante parivārā bhikkhūti. Tadā satthu paṭhamasannipātoyeva hoti. Tasmā ‘‘koṭisatasahassa’’nti āha. ‘‘Bhante, sabbehipi saddhiṃ mayhaṃ bhikkhaṃ gaṇhathā’’ti āha. Satthā adhivāsesi. Brāhmaṇo svātanāya nimantetvā gehaṃ gacchanto cintesi ‘‘ahaṃ ettakānaṃ bhikkhūnaṃ yāgubhattavatthādīni dātuṃ no na sakkomi, nisīdanaṭṭhānaṃ pana kathaṃ bhavissatī’’ti. Tassa sā cintā caturāsītiyojanasahassamatthake ṭhitassa devarañño paṇḍukambalasilāsanassa uṇhabhāvaṃ janesi. Sakko ‘‘ko nu kho maṃ imasmā ṭhānā cāvetukāmo’’ti dibbacakkhunā olokento mahāpurisaṃ disvā ‘‘ayaṃ suruci brāhmaṇo buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ nimantetvā nisīdanaṭṭhānatthāya cintesi, mayāpi tattha gantvā puññakoṭṭhāsaṃ gahetuṃ vaṭṭatī’’ti vaḍḍhakivaṇṇaṃ nimminitvā vāsipharasuhattho mahāpurisassa purato pāturahosi. ‘‘Atthi nu kho kassaci bhatiyā kattabbakicca’’nti āha. Mahāpuriso taṃ disvā ‘‘kiṃ kammaṃ karissasī’’ti āha. Mama ajānanasippaṃ nāma natthi, gehaṃ vā maṇḍapaṃ vā yo yaṃ kāreti, tassa taṃ kātuṃ jānāmīti. Tena hi mayhaṃ kammaṃ atthīti. Kiṃ, ayyāti? Svātanāya me koṭisatasahassabhikkhū nimantitā, tesaṃ nisīdanamaṇḍapaṃ karissasīti. Ahaṃ nāma kareyyaṃ, sace me bhatiṃ dātuṃ sakkhissathāti. Sakkhissāmi, tātāti. ‘‘Sādhu karissāmī’’ti gantvā ekaṃ padesaṃ olokesi.
有一块十二三由旬大的地方,像遍处修法的圆盘一样平坦。他心想:“在这块地方,愿升起一座七宝所成的殿堂。”这样想后,他便注视那里。就在注视的当下,大地裂开,殿堂升了起来。殿堂的金柱配着银柱头,银柱配着金柱头,宝珠柱配着珊瑚柱头,珊瑚柱配着宝珠柱头,七宝所成的柱子,柱头也都是七宝所成。接着他想:“愿殿堂的每一间隔处都垂下铃网。”就在他注视的当下,铃网便垂了下来,被微风吹动时,发出像五种乐器合奏一样美妙的声音,仿佛天乐奏响的时刻。他又想:“愿每一间隔处都垂下香鬘和花鬘。”那些鬘串立刻垂了下来。他又想:“愿百千俱胝比丘的座位和座架都破地而出。”它们立刻升了起来。他又想:“愿每个角落各升起一口水缸。”水缸立刻升了起来。布置好这些之后,他来到婆罗门面前,说:“来吧,尊者,看看您的殿堂,然后付我工钱。”大士走过去观看殿堂。就在他观看的时候,全身被五种色彩的喜悦持续不断地充满。他看过殿堂后,心里这样想:“这座殿堂不是凡人建造的。一定是因我的意愿和德行,帝释天神的宫殿变热了,所以是帝释天王让人建造了这座殿堂。”他又想:“在这样一座殿堂里只布施一天,对我不合适。我要布施七天。”
Dvādasaterasayojanappamāṇo padeso kasiṇamaṇḍalaṃ viya samatalo ahosi. So ‘‘ettake ṭhāne sattaratanamayo maṇḍapo uṭṭhahatū’’ti cintetvā olokesi. Tāvadeva pathaviṃ bhinditvā maṇḍapo uṭṭhahi. Tassa suvaṇṇamayesu thambhesu rajatamayā ghaṭakā ahesuṃ, rajatamayesu thambhesu suvaṇṇamayā, maṇitthambhesu pavāḷamayā, pavāḷatthambhesu maṇimayā, sattaratanamayesu thambhesu sattaratanamayāva ghaṭakā ahesuṃ. Tato ‘‘maṇḍapassa antarantena kiṅkiṇikajālaṃ olambatū’’ti olokesi. Saha olokaneneva kiṅkiṇikajālaṃ olambi, yassa mandavāteritassa pañcaṅgikasseva tūriyassa madhurasaddo niggacchati. Dibbasaṅgītivattanakālo viya ahosi. ‘‘Antarantarā gandhadāmamālādāmāni olambantū’’ti cintesi. Tāvadeva dāmāni olambiṃsu. ‘‘Koṭisatasahassasaṅkhyānaṃ bhikkhūnaṃ āsanāni ca ādhārakāni ca pathaviṃ bhinditvā uṭṭhahantū’’ti cintesi. Tāvadeva uṭṭhahiṃsu. ‘‘Koṇe koṇe ekekā udakacāṭiyo uṭṭhahantū’’ti cintesi, tāvadeva udakacāṭiyo uṭṭhahiṃsu ettakaṃ māpetvā brāhmaṇassa santikaṃ gantvā ‘‘ehi ayya tava maṇḍapaṃ oloketvā mayhaṃ bhatiṃ dehī’’ti āha. Mahāpuriso gantvā maṇḍapaṃ olokesi . Olokentassevassa sakalasarīraṃ pañcavaṇṇāya pītiyā nirantaraṃ phuṭaṃ ahosi. Athassa maṇḍapaṃ oloketvā etadahosi ‘‘nāyaṃ maṇḍapo manussabhūtena kato, mayhaṃ pana ajjhāsayaṃ mayhaṃ guṇaṃ āgamma addhā sakkassa bhavanaṃ uṇhaṃ ahosi. Tato sakkena devaraññā ayaṃ maṇḍapo kārito bhavissatī’’ti. ‘‘Na kho pana me yuttaṃ evarūpe maṇḍape ekadivasaṃyeva dānaṃ dātuṃ, sattāhaṃ dassāmī’’ti cintesi.
外在的布施即使再多,也不能让菩萨感到满足。可是,当菩萨割下装饰过的头、挖出涂了眼药的眼睛,或者剖出心脏的肉来布施时,依靠菩萨的舍,才会生起满足。就像我们的菩萨在尸毗王本生中,每天花掉五十万迦诃波那,在四座城门和城中央行布施,那样的布施也没能让他生起满足。可是,当帝释天王化作婆罗门的样子前来,向他乞求眼睛时,他把眼睛挖出来布施,就在布施的当下生起了欢喜,心里连发尖那么一点点的变异都没有。像这样,依靠布施,菩萨是没有满足的。因此,那位大士也想:“我应该在七天里,为百千俱胝那么多比丘行布施。”于是,他在那座堂阁里,请以佛陀为首的比丘僧团坐下,在七天中布施了名为“牛饮”的食物。所谓“牛饮”,就是把一个大瓮装满牛乳,放到灶上,煮成浓稠的熟乳后,放进少量米,再用熟蜜、糖粉和酥油调和做成的食物。可是,光靠人没办法完成奉食,天人们也轮流来帮忙奉食。那十二、十三由旬大的地方,甚至容不下那些比丘。那些比丘是凭自己的神力坐下的。最后一天,他让人把所有比丘的钵洗净,装满作为药用的熟酥、生酥、油、蜜、糖浆,连同三衣一起布施。僧团中最年少的比丘得到的三衣布料,价值十万。导师在作随喜时观察:“这个人将来会成为谁?”便看到在超过十万劫的两阿僧祇之巅,他将成为名为乔达摩的佛陀,于是对大士说:“你在经过那么长的时间后,将成为名为乔达摩的佛陀。”
Bāhirakadānañhi tattakampi samānaṃ bodhisattānaṃ tuṭṭhiṃ kātuṃ na sakkoti. Alaṅkatasīsaṃ pana chinditvā añjitaakkhīni uppāṭetvā, hadayamaṃsaṃ vā uppāṭetvā dinnakāle bodhisattānaṃ cāgaṃ nissāya tuṭṭhi nāma hoti. Amhākampi hi bodhisattassa sivijātake devasikaṃ pañcasatasahassakahāpaṇāni vissajjetvā catūsu nagaradvāresu, majjhe nagare ca dānaṃ dadantassa taṃ dānaṃ tuṭṭhiṃ uppādetuṃ nāsakkhi. Yadā panassa brāhmaṇavaṇṇena āgantvā sakko devarājā akkhīni yāci, tadā tāni uppāṭetvā dadamānasseva hāso uppajji, kesaggamattampi cittassa aññathattaṃ nāhosi. Evaṃ dānaṃ nissāya bodhisattānaṃ titti nāma natthi. Tasmā sopi mahāpuriso ‘‘sattāhaṃ mayā koṭisatasahassasaṅkhyānaṃ bhikkhūnaṃ dānaṃ dātuṃ vaṭṭatī’’ti cintetvā tasmiṃ maṇḍape buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ nisīdāpetvā sattāhaṃ gavapānaṃ nāma adāsi. Gavapānanti mahante mahante kolambe khīrassa pūretvā uddhanesu āropetvā ghanapākapakke khīre thoke taṇḍule pakkhipitvā pakkamadhusakkaracuṇṇasappīhi abhisaṅkhataṃ bhojanaṃ vuccati. Manussāyeva pana parivisituṃ nāsakkhiṃsu, devāpi ekantarikā hutvā parivisiṃsu. Dvādasaterasayojanappamāṇaṃ ṭhānampi bhikkhū gaṇhituṃ nappahotiyeva. Te pana bhikkhū attano ānubhāvena nisīdiṃsu. Pariyosānadivase sabbabhikkhūnaṃ pattāni dhovāpetvā bhesajjatthāya sappinavanītatelamadhuphāṇitānaṃ pūretvā ticīvarehi saddhiṃ adāsi. Saṅghanavakabhikkhunā laddhaticīvarasāṭakā satasahassagghanikā ahesuṃ. Satthā anumodanaṃ karonto ‘‘ayaṃ puriso evarūpaṃ mahādānaṃ adāsi, ko nu kho bhavissatī’’ti upadhārento ‘‘anāgate kappasatasahassādhikānaṃ dvinnaṃ asaṅkhyeyyānaṃ matthake gotamo nāma buddho bhavissatī’’ti disvā mahāpurisaṃ āmantetvā ‘‘tvaṃ ettakaṃ nāma kālaṃ atikkamitvā gotamo nāma buddho bhavissasī’’ti byākāsi.
大士听完授记后,心想:“据说我将来会成为佛陀,那我还要在家生活干什么?我要出家。”于是他把那样的荣华富贵像吐掉一口唾沫一样丢下,在导师面前出了家。出家以后,他学习了佛陀的教法,修成了神通和等至,命终之后往生到梵天界。
Mahāpuriso byākaraṇaṃ sutvā ‘‘ahaṃ kira buddho bhavissāmi, ko me gharāvāsena attho , pabbajissāmī’’ti cintetvā tathārūpaṃ sampattiṃ kheḷapiṇḍaṃ viya pahāya satthu santike pabbaji. Pabbajitvā ca buddhavacanaṃ uggaṇhitvā abhiññā, samāpattiyo ca nibbattetvā āyupariyosane brahmaloke nibbatti.
吉祥世尊的都城名叫上城。他的父亲是名叫上胜的刹帝利,母亲也叫上胜。善天和法军是两位上首弟子,名叫巴利陀的是侍者,希瓦利和无忧是两位上首女弟子。他的菩提树是龙树。他的身体高达八十八肘,住世九万年。当他般涅槃时,就在那一瞬间,一万个轮围世界同时陷入一片黑暗。所有轮围世界中的人们都发出了巨大的悲泣与哀号。
Maṅgalassa pana bhagavato uttaraṃ nāma nagaraṃ ahosi. Pitāpi uttaro nāma khattiyo, mātāpi uttarā nāma, sudevo ca dhammaseno ca dve aggasāvakā, pālito nāma upaṭṭhāko, sīvalī ca asokā ca dve aggasāvikā, nāgarukkho bodhi, aṭṭhāsītihatthubbedhaṃ sarīraṃ ahosi. Navutivassasahassāni ṭhatvā parinibbute pana tasmiṃ ekappahāreneva dasacakkavāḷasahassāni ekandhakārāni ahesuṃ. Sabbacakkavāḷesu manussānaṃ mahantaṃ ārodanaparidevanaṃ ahosi.
那位世尊让一万个世界陷入黑暗,然后入了般涅槃。在他之后,有一位名叫善意的导师出现于世。这位导师也有三次弟子集会。第一次集会时,有百千俱胝位比丘;第二次在金山,有九万俱胝位;第三次有八万俱胝位。那时,大士是一位名叫无上的龙王,拥有大神通、大威力。他听说“佛陀出世了”,就带着亲族眷属从龙宫出来,向那位被百千俱胝比丘围绕的世尊,让人用天乐作供养,举办大布施,给每位比丘供养一对布料,然后皈依三宝。那位导师也为他授记说:“你未来会成为佛陀。”
Evaṃ dasasahassilokadhātuṃ andhakāraṃ katvā parinibbutassa tassa bhagavato aparabhāge sumano nāma satthā udapādi. Tassāpi tayo sāvakasannipātā. Paṭhamasannipāte koṭisatasahassabhikkhū ahesuṃ. Dutiye kañcanapabbatamhi navutikoṭisahassāni, tatiye asītikoṭisahassāni. Tadā mahāsatto atulo nāma nāgarājā ahosi mahiddhiko mahānubhāvo, so ‘‘buddho uppanno’’ti sutvā ñātisaṅghaparivuto nāgabhavanā nikkhamitvā koṭisatasahassabhikkhuparivārassa tassa bhagavato dibbatūriyehi upahāraṃ kārāpetvā mahādānaṃ pavattetvā paccekaṃ dussayugāni datvā saraṇesu patiṭṭhāsi. Sopi naṃ satthā ‘‘anāgate buddho bhavissasī’’ti byākāsi.
这位世尊的都城名叫弥迦拉,父亲是须达多王,母亲是尸利摩。两位上首弟子是舍罗诺和巴维达多,侍者名叫优陀那,两位上首女弟子是索娜与优波索娜。菩提树是龙树,佛身高达九十肘,寿命正好是九万年。
Tassa bhagavato nagaraṃ mekhalaṃ nāma ahosi, sudatto nāma rājā pitā, sirimā nāma mātā, saraṇo ca bhāvitatto ca dve aggasāvakā, udeno nāma upaṭṭhāko, soṇā ca upasoṇā ca dve aggasāvikā, nāgarukkhova bodhi, navutihatthubbedhaṃ sarīraṃ, navutiyeva vassasahassāni āyuppamāṇaṃ ahosīti.
后来,有一位名叫离婆多的导师出世。他也有过三次弟子集会:第一次集会的人数根本算不清,第二次有百千俱胝位比丘,第三次也一样。那时,菩萨是一位名叫阿提提婆的婆罗门,听了这位导师说法后,安住在皈依中,在头顶合掌,赞叹那位导师断除烦恼的功德,并用自己的上衣作供养。那位导师也为他授记:“你将来会成为佛陀。”
Tassa aparabhāge revato nāma satthā udapādi. Tassāpi tayo sāvakasannipātā ahesuṃ, paṭhamasannipāte gaṇanā nāma natthi, dutiye koṭisatasahassabhikkhū ahesuṃ, tathā tatiye. Tadā bodhisatto atidevo nāma brāhmaṇo hutvā satthu dhammadesanaṃ sutvā saraṇesu patiṭṭhāya sirasmiṃ añjaliṃ ṭhapetvā tassa satthuno kilesappahāne vaṇṇaṃ vatvā uttarāsaṅgena pūjamakāsi. Sopi naṃ ‘‘buddho bhavissasī’’ti byākāsi.
这位世尊的都城名叫善稻田城,父亲是名叫毗富罗的刹帝利,母亲也叫毗富罗。两位上首弟子是婆楼那和梵天,侍者名叫桑巴瓦,两位上首女弟子是跋陀和须跋陀。菩提树是龙树,佛身高达八十肘,寿命六万年。
Tassa pana bhagavato nagaraṃ sudhaññavatī nāma ahosi, pitā vipulo nāma khattiyo, mātāpi vipulā nāma, varuṇo ca brahmadevo ca dve aggasāvakā, sambhavo nāma upaṭṭhāko, bhaddā ca subhaddā ca dve aggasāvikā, nāgarukkhova bodhi, sarīraṃ asītihatthubbedhaṃ ahosi, āyu saṭṭhivassasahassānīti.
在他之后,有一位名叫庄严的导师出现于世。他也有三次弟子集会:第一次集会时有百俱胝比丘,第二次有九十俱胝,第三次有八十俱胝。那时,菩萨是一位名叫阿吉塔的婆罗门,他听了导师说法,皈依三宝之后,向以佛陀为首的比丘僧团作了大布施。那位导师也为他授记:“你将来会成为佛陀。”
Tassa aparabhāge sobhito nāma satthā udapādi. Tassāpi tayo sāvakasannipātā, paṭhamasannipāte koṭisatabhikkhū ahesuṃ, dutiye navutikoṭiyo, tatiye asītikoṭiyo. Tadā bodhisatto ajito nāma brāhmaṇo hutvā satthu dhammadesanaṃ sutvā saraṇesu patiṭṭhāya buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ adāsi. Sopi naṃ ‘‘buddho bhavissasī’’ti byākāsi.
这位世尊的都城叫善法城,父亲是善法王,母亲也叫善法。两位上首弟子是阿娑摩和须尼陀,侍者名叫阿那摩,两位上首女弟子是那拘罗和善生女。菩提树是龙树,佛身高五十八肘,寿命九万岁。
Tassa pana bhagavato nagaraṃ sudhammaṃ nāma ahosi, pitā sudhammo nāma rājā, mātāpi sudhammā nāma, asamo ca sunetto ca dve aggasāvakā, anomo nāma upaṭṭhāko, nakulā ca sujātā ca dve aggasāvikā, nāgarukkhova bodhi, aṭṭhapaṇṇāsahatthubbedhaṃ sarīraṃ ahosi, navuti vassasahassāni āyuppamāṇanti.
后来,又过了整整一大阿僧祇劫,在同一个劫里,有三位佛陀出世:无比见佛、莲华佛、那罗陀佛。无比见世尊有过三次弟子集会:第一次有八十万比丘,第二次有七十万,第三次有六十万。那时,菩萨是一位夜叉将军,有大神通、大威力,是数万亿夜叉的首领。他听说“佛陀出世了”,就赶来,向以佛陀为首的比丘僧团做了大布施。导师也给他授记说:“未来你会成佛。”
Tassa aparabhāge ekaṃ asaṅkhyeyyaṃ atikkamitvā ekasmiṃyeva kappe tayo buddhā nibbattiṃsu anomadassī, padumo, nāradoti. Anomadassissa bhagavato tayo sāvakasannipātā, paṭhame aṭṭha bhikkhusatasahassāni ahesuṃ, dutiye satta, tatiye cha tadā bodhisatto eko yakkhasenāpati ahosi mahiddhiko mahānubhāvo anekakoṭisatasahassānaṃ yakkhānaṃ adhipati. So ‘‘buddho uppanno’’ti sutvā āgantvā buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ adāsi. Satthāpi naṃ ‘‘anāgate buddho bhavissasī’’ti byākāsi.
无比见世尊的都城叫旃陀瓦帝,父亲是耶娑瓦王,母亲是耶输陀罗。两位上首弟子是尼沙婆和阿诺摩,侍者名叫婆楼那,两位上首女弟子是孙达莉和苏摩那。菩提树是阿朱那树,佛身高达五十八肘,寿命十万年。
Anomadassissa pana bhagavato candavatī nāma nagaraṃ ahosi, yasavā nāma rājā pitā, yasodharā nāma mātā, nisabho ca anomo ca dve aggasāvakā, varuṇo nāma upaṭṭhāko , sundarī ca sumanā ca dve aggasāvikā, ajjunarukkho bodhi, sarīraṃ aṭṭhapaṇṇāsahatthubbedhaṃ ahosi, vassasatasahassaṃ āyūti.
在他之后,有一位名叫莲华的导师出现于世。他也有三次弟子集会:第一次集会有百千俱胝比丘,第二次有三百千,第三次是在远离村落的森林大丛林里居住的比丘,有二百千。那时,如来正住在那片丛林中,菩萨身为狮子,看见导师进入灭尽定,心生净信,顶礼、右绕之后,充满喜悦和满足,三次发出狮子吼。七天里,他一直没有离开以佛陀为所缘的喜悦,只以喜悦为食,不去觅食,舍弃生命,恭敬侍奉。七天过后,导师从灭尽定出定,看着狮子,心想:“如果他对僧团也生起净信,就会礼敬僧团”,于是想:“让僧团来吧。”比丘们立刻就到了。狮子对僧团也生起净信。导师观察他的心意后,授记说:“你将在未来成佛。”
Tassa aparabhāge padumo nāma satthā udapādi. Tassāpi tayo sāvakasannipātā, paṭhamasannipāte koṭisatasahassabhikkhū ahesuṃ, dutiye tīṇisatasahassāni, tatiye agāmake araññe mahāvanasaṇḍavāsīnaṃ bhikkhūnaṃ dve satasahassāni. Tadā tathāgate tasmiṃyeva vanasaṇḍe vasante bodhisatto sīho hutvā satthāraṃ nirodhasamāpattisamāpannaṃ disvā pasannacitto vanditvā padakkhiṇaṃ katvā pītisomanassajāto tikkhattuṃ sīhanādaṃ naditvā sattāhaṃ buddhārammaṇaṃ pītiṃavijahitvā pītisukheneva gocarāya apakkamitvā jīvitapariccāgaṃ katvā payirupāsamāno aṭṭhāsi. Satthā sattāhaccayena nirodhā vuṭṭhito sīhaṃ oloketvā ‘‘bhikkhusaṅghepi cittaṃ pasādetvā saṅghaṃ vandissatī’’ti ‘‘bhikkhusaṅgho āgacchatū’’ti cintesi. Bhikkhū tāvadeva āgamiṃsu. Sīho saṅghe cittaṃ pasādeti. Satthā tassa mānasaṃ oloketvā ‘‘anāgate buddho bhavissasī’’ti byākāsi.
莲华世尊的都城是瞻波迦城,父亲是名为阿娑摩的国王,母亲名叫阿娑摩,两位上首弟子是娑罗和优波娑罗,侍者名叫婆楼那,两位上首女弟子是罗摩和须罗摩,菩提树是索那树,佛身高五十八肘,寿命十万年。
Padumassa pana bhagavato campakaṃ nagaraṃ ahosi asamo nāma rājā pitā, mātā asamā nāma, sālo ca upasālo ca dve aggasāvakā, varuṇo nāma upaṭṭhāko, rāmā ca surāmā ca dve aggasāvikā, soṇarukkho nāma bodhi aṭṭhapaṇṇāsahatthubbedhaṃ sarīraṃ ahosi, āyu vassasatasahassanti.
在他之后,有一位名叫那罗陀的导师出世。他也有三次弟子集会:第一次集会有百千俱胝比丘,第二次有九万俱胝,第三次有八万俱胝。那时,菩萨出家成为仙人,在五神通和八等至中修得自在,向以佛陀为首的比丘僧团行了广大布施,又以红檀香作供养。那位导师也为他授记说:“你将在未来成为佛陀。”
Tassa aparabhāge nārado nāma satthā udapādi. Tassāpi tayo sāvakasannipātā, paṭhamasannipāte koṭisatasahassabhikkhū ahesuṃ, dutiye navutikoṭisahassāni, tatiye asītikoṭisahassāni. Tadā bodhisatto isipabbajjaṃ pabbajitvā pañcasu abhiññāsu, aṭṭhasu ca samāpattīsu ciṇṇavasī hutvā buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ datvā lohitacandanena pūjamakāsi, sopi naṃ ‘‘anāgate buddho bhavissasī’’ti byākāsi.
这位世尊的都城叫檀那瓦提,父亲是刹帝利须提婆,母亲叫阿诺摩,两位上首弟子是跋陀娑罗和耆多蜜多,侍者叫婆悉咤,两位上首女弟子是郁多罗和颇求尼,菩提树是大索那树,佛身高达八十八肘,寿命九万岁。
Tassa pana bhagavato dhaññavatī nāma nagaraṃ ahosi, sudevo nāma khattiyo pitā, anomā nāma mātā, bhaddasālo ca jitamitto ca dve aggasāvakā, vāsiṭṭho nāma upaṭṭhāko, uttarā ca phaggunī ca dve aggasāvikā, mahāsoṇarukkho bodhi, sarīraṃ aṭṭhāsītihatthubbedhaṃ ahosi, navuti vassasahassāni āyūti.
那罗陀佛之后,又经过了整整一阿僧祇劫;此后更从此处往前数到十万劫的尽头,在那一劫里,只出现了唯一一位名叫莲华上的佛陀。他也有三次弟子集会:第一次集会时有百千俱胝比丘,第二次在毗婆罗山有九万俱胝,第三次有八万俱胝。那时,菩萨是一位名叫结发的巨富大臣,他向以佛陀为首的比丘僧团供养了衣布。那位佛陀也为他授记:“你未来将成为佛陀。”在莲华上世尊的时代,并没有外道,一切天与人只皈依佛陀。
Nāradabuddhassa pana aparabhāge ekaṃ asaṅkhyeyyaṃ atikkamitvā ito satasahassakappamatthake ekasmiṃ kappe ekova padumuttaro nāma buddho udapādi. Tassāpi tayo sāvakasannipātā, paṭhamasannipāte koṭisatasahassabhikkhū ahesuṃ, dutiye vebhārapabbate navutikoṭisahassāni, tatiye asītikoṭisahassāni. Tadā bodhisatto jaṭilo nāma mahāraṭṭhiyo hutvā buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa sacīvaraṃ dānaṃ adāsi. Sopi naṃ ‘‘anāgate buddho bhavissasī’’ti byākāsi. Padumuttarassa pana bhagavato kāle titthiyā nāma nāhesuṃ sabbe devamanussā buddhameva saraṇamakaṃsu.
他的都城叫天鹅城,父亲是刹帝利族的阿难,母亲叫善生。两位上首弟子是提婆罗和善生,侍者叫善意。两位上首女弟子是阿蜜达和阿娑摩。菩提树是萨拉拉树。他的身体高达八十八肘,身上的光明向四周照耀十二由旬,寿命是十万年。
Tassa nagaraṃ haṃsavatī nāma ahosi, pitā ānando nāma khattiyo, mātā sujātā nāma, devalo ca sujāto ca dve aggasāvakā sumano nāma upaṭṭhāko, amitā ca asamā ca dve aggasāvikā, salalarukkho bodhi, sarīraṃ aṭṭhāsītihatthubbedhaṃ ahosi, sarīrappabhā samantato dvādasa yojanāni gaṇhi vassasatasahassaṃ āyūti.
在他之后,又过了七万劫。从此往前三万劫的终点,也就是在同一个劫里,善慧和善生两位佛陀出世了。善慧佛也有三次弟子集会:第一次集会在善见城,有百俱胝漏尽者;第二次有九十俱胝;第三次有八十俱胝。那时,菩萨是一位名叫优多罗的婆罗门青年,他拿出所贮藏放置的八十俱胝财富,向以佛陀为首的比丘僧团做了大布施。听完法后,他安立于三皈依,随后离家出家。那位佛陀也为他授记说:你未来将成为佛陀。
Tassa aparabhāge sattatikappasahassāni atikkamitvā ito tiṃsakappasahassamatthake sumedho ca sujāto cāti ekasmiṃ kappe dve buddhā nibbattiṃsu. Sumedhassāpi tayo sāvakasannipātā, paṭhamasannipāte sudassananagare koṭisatakhīṇāsavā ahesuṃ, dutiye navutikoṭiyo, tatiye asītikoṭiyo. Tadā bodhisatto uttaro nāma brāhmaṇamāṇavo hutvā nidahitvā ṭhapitaṃyeva asītikoṭidhanaṃ vissajjetvā buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ datvā dhammaṃ sutvā saraṇesu patiṭṭhāya nikkhamitvā pabbaji. Sopi naṃ ‘‘anāgate buddho bhavissasī’’ti byākāsi.
善慧世尊的都城叫善见,父亲是名叫善授的国王,母亲也叫善授,皈依和一切欲是两位上首弟子,侍者名叫海,罗摩和善罗摩是两位上首女弟子,菩提树是大尼帕树,佛身高达八十八肘,寿命为九万岁。
Sumedhassa bhagavato sudassanaṃ nāma nagaraṃ ahosi, sudatto nāma rājā pitā, mātāpi sudattā nāma, saraṇo ca sabbakāmo ca dve aggasāvakā, sāgaro nāma upaṭṭhāko, rāmā ca surāmā ca dve aggasāvikā, mahānīparukkho bodhi, sarīraṃ aṭṭhāsītihatthubbedhaṃ ahosi, āyu navuti vassasahassānīti.
后来,出现了一位名叫善生的导师。他也有过三次弟子集会:第一次有六百万比丘,第二次有五百万,第三次有四百万。那时,菩萨是一位转轮王,听说“佛陀已经出世”,就去拜见佛陀,听闻正法,把连同七宝在内的四大洲统治权布施给以佛陀为首的比丘僧团,然后在导师面前出家。全国居民收取国家赋税,履行寺院净人的职责,经常向以佛陀为首的比丘僧团做大布施。那位导师也为他作了授记。
Tassa aparabhāge sujāto nāma satthā udapādi. Tassāpi tayo sāvakasannipātā, paṭhamasannipāte saṭṭhibhikkhusatasahassāni ahesuṃ , dutiye paññāsaṃ, tatiye cattālīsaṃ. Tadā bodhisatto cakkavattirājā hutvā ‘‘buddho uppanno’’ti sutvā upasaṅkamitvā dhammaṃ sutvā buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa saddhiṃ sattahi ratanehi catumahādīparajjaṃ datvā satthu santike pabbaji. Sakalaraṭṭhavāsino raṭṭhuppādaṃ gahetvā ārāmikakiccaṃ sādhentā buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa niccaṃ mahādānaṃ adaṃsu. Sopi naṃ satthā byākāsi.
那位世尊的都城名叫善吉祥,父亲是名为优迦陀的国王,母亲名叫帕跋瓦提,两位上首弟子是善见和善天,侍者名叫那罗陀,两位上首女弟子是龙和龙鬘,菩提树是大竹树。据说那棵树有细小的孔洞,树干粗壮,向上伸展的大枝条就像孔雀尾羽展开一样绚丽。那位世尊的身高是五十肘,寿命是九万岁。
Tassa bhagavato nagaraṃ sumaṅgalaṃ nāma ahosi, uggato nāma rājā pitā, pabhāvatī nāma mātā, sudassano ca sudevo ca dve aggasāvakā, nārado nāma upaṭṭhāko, nāgā ca nāgasamālā ca dve aggasāvikā, mahāveḷurukkho bodhi, so kira mandacchiddo ghanakkhandho upariniggatāhi mahāsākhāhi morapiñchakalāpo viya virocittha. Tassa bhagavato sarīraṃ paṇṇāsahatthubbedhaṃ ahosi, āyu navutivassasahassānīti.
在他之后,从那时起过了一千八百劫,在某一劫中,有喜见佛、见义佛、见法佛三位佛陀出世。喜见佛也有三次弟子集会:第一次有百千俱胝比丘,第二次有九十俱胝,第三次有八十俱胝。那时,菩萨是一位名叫迦叶的婆罗门青年,通达三部吠陀,听了导师说法后,以百千俱胝的财富行布施,建造了僧园,并安住于三皈依和戒律之中。于是,导师为他授记说:“过一千八百劫后,你将成佛。”
Tassa aparabhāge ito aṭṭhārasakappasatamatthake ekasmiṃ kappe piyadassī, atthadassī, dhammadassīti tayo buddhā nibbattiṃsu. Piyadassissāpi tayo sāvakasannipātā. Paṭhame koṭisatasahassabhikkhū ahesuṃ, dutiye navutikoṭiyo, tatiye asītikoṭiyo. Tadā bodhisatto kassapo nāma māṇavo tiṇṇaṃ vedānaṃ pāraṅgato hutvā satthu dhammadesanaṃ sutvā koṭisatasahassadhanapariccāgena saṅghārāmaṃ kāretvā saraṇesu ca sīlesu ca patiṭṭhāsi. Atha naṃ satthā ‘‘aṭṭhārasakappasataccayena buddho bhavissasī’’ti byākāsi.
这位世尊的都城名叫无上,父亲是苏定那王,母亲名叫月,护法和一切见是两位上首弟子,侍者名叫庄严,善生和法乐是两位上首女弟子,菩提树是毕央古树,佛身高达八十肘,寿命九万岁。
Tassa bhagavato anomaṃ nāma nagaraṃ ahosi, pitā sudinno nāma rājā, mātā candā nāma, pālito ca sabbadassī ca dve aggasāvakā, sobhito nāma upaṭṭhāko, sujātā ca dhammadinnā ca dve aggasāvikā, piyaṅgurukkho bodhi, sarīraṃ asītihatthubbedhaṃ ahosi, navutivassasahassāni āyūti.
后来,有一位名叫见义佛的世尊出现于世。他也有过三次弟子集会:第一次有九百八十万比丘,第二次有八万八千比丘,第三次同样有八万八千比丘。那时,菩萨是一位名叫须尸摩、具大神力的苦行者,他从天界取来曼陀罗花伞,供养那位导师。那位导师也为他授了记。
Tassa aparabhāge atthadassī nāma bhagavā udapādi. Tassāpi tayo sāvakasannipātā. Paṭhame aṭṭhanavutibhikkhusatasahassāni ahesuṃ, dutiye aṭṭhāsītisahassāni, tathā tatiye. Tadā bodhisatto susīmo nāma mahiddhiko tāpaso hutvā devalokato mandāravapupphacchattaṃ āharitvā satthāraṃ pūjesi. Sopi naṃ satthā byākāsi.
这位世尊的都城名叫庄严,父亲是名为大海的国王,母亲名叫善见,两位上首弟子是寂静和近寂静,侍者名叫无畏,两位上首女弟子是法和善法,菩提树是瞻波迦树,佛身高达八十肘,佛身的光明始终遍满四周一由旬,寿命十万年。
Tassa bhagavato sobhaṇaṃ nāma nagaraṃ ahosi, sāgaro nāma rājā pitā, sudassanā nāma mātā, santo ca upasanto ca dve aggasāvakā, abhayo nāma upaṭṭhāko, dhammā ca sudhammā ca dve aggasāvikā, campakarukkho bodhi, sarīraṃ asītihatthubbedhaṃ ahosi, sarīrappabhā samantato sabbakālaṃ yojanamattaṃ pharitvā aṭṭhāsi, āyu vassasatasahassanti.
在他之后,有一位名叫见法的导师出现于世。他也有三次弟子集会:第一次集会有百俱胝比丘,第二次有九十俱胝,第三次有八十俱胝。那时,菩萨是帝释天王,用天香花和天乐作了供养。那位导师也为他授了记。
Tassa aparabhāge dhammadassī nāma satthā udapādi. Tassāpi tayo sāvakasannipātā. Paṭhamasannipāte koṭisatabhikkhū ahesuṃ, dutiye navutikoṭiyo, tatiye asītikoṭiyo. Tadā bodhisatto sakko devarājā hutvā dibbagandhapupphehi ca dibbatūriyehi ca pūjamakāsi. Sopi naṃ satthā byākāsi.
那位世尊的都城名叫皈依,父亲是皈依王,母亲名叫善喜;两位上首弟子是莲华和弗沙天,侍者名叫苏内德;两位上首女弟子是差摩和一切名;菩提树是红芽树,也叫顶生树或频毗阇罗树;他的佛身高八十肘,寿命十万年。
Tassa bhagavato saraṇaṃ nāma nagaraṃ ahosi, pitā saraṇo nāma rājā, mātā sunandā nāma, padumo ca phussadevo ca dve aggasāvakā, sunetto nāma upaṭṭhāko, khemā ca sabbanāmā ca dve aggasāvikā, rattaṅkurarukkho bodhi, ‘‘kakudharukkho’’tipi ‘‘bimbijālo’’tipi vuccati sarīraṃ panassa asītihatthubbedhaṃ ahosi, vassasatasahassaṃ āyūti.
在他之后,距今九十四劫之前,有一劫中只出现了一位名叫悉达多的佛陀。他也有三次弟子集会:第一次集会有百千俱胝比丘,第二次有九十俱胝,第三次有八十俱胝。那时,菩萨是一位名叫曼伽罗的苦行者,具足炽盛的光辉和神通力。他取来大阎浮果献给如来,导师受用此果后,为菩萨授记:“九十四劫之后,你将成为佛陀。”
Tassa aparabhāge ito catunavutikappamatthake ekasmiṃ kappe ekova siddhattho nāma buddho udapādi. Tassāpi tayo sāvakasannipātā. Paṭhamasannipāte koṭisatasahassabhikkhū ahesuṃ, dutiye navutikoṭiyo tatiye asītikoṭiyo. Tadā bodhisatto uggatejo abhiññābalasampanno maṅgalo nāma tāpaso hutvā mahājambuphalaṃ āharitvā tathāgatassa adāsi. Satthā taṃ phalaṃ paribhuñjitvā ‘‘catunavutikappamatthake buddho bhavissasī’’ti bodhisattaṃ byākāsi.
这位世尊的都城叫韦跋罗,父亲是阇耶犀那王,母亲是善触。两位上首弟子是珊跋罗和善友,侍者叫离婆多,两位上首女弟子是尸婆罗和须罗摩。菩提树是迦尼迦罗树。他的身高六十肘,寿命十万年。
Tassa bhagavato nagaraṃ vebhāraṃ nāma ahosi, pitā jayaseno nāma rājā, mātā suphassā nāma, sambalo ca sumitto ca dve aggasāvakā, revato nāma upaṭṭhāko, sīvalā ca surāmā ca dve aggasāvikā, kaṇikārarukkho bodhi, sarīraṃ saṭṭhihatthubbedhaṃ ahosi, vassasatasahassaṃ āyūti.
在他之后,距离提舍世尊那时九十二劫的时候,有两位佛陀在同一劫中出现,就是提舍和弗沙。提舍世尊有过三次弟子集会:第一次集会有十亿比丘,第二次有九亿,第三次有八亿。那时候,菩萨是一位名叫善生的刹帝利,拥有巨大的财富和声望。他出家做了修行者,证得大神通之后,听说“佛陀已经出现”,就取来天界的曼陀罗花、莲花和波利质多罗花,在四众弟子当中供养正向前行走的如来。那些花在空中化成华盖停住了。那位导师就给他授记说:“距离现在九十二劫之后,你将成为佛陀。”
Tassa aparabhāge ito dvenavutikappamatthake tisso phussoti ekasmiṃ kappe dve buddhā nibbattiṃsu. Tissassa pana bhagavato tayo sāvakasannipātā. Paṭhamasannipāte bhikkhūnaṃ koṭisataṃ ahosi, dutiye navutikoṭiyo, tatiye asītikoṭiyo. Tadā bodhisatto mahābhogo mahāyaso sujāto nāma khattiyo hutvā isipabbajjaṃ pabbajitvā mahiddhikabhāvaṃ patvā ‘‘buddho uppanno’’ti sutvā dibbamandāravapadumapāricchattakapupphāni ādāya catuparisamajjhe gacchantaṃ tathāgataṃ pūjesi, ākāse pupphavitānaṃ hutvā aṭṭhāsi. Sopi naṃ satthā ‘‘ito dvenavutikappamatthake buddho bhavissasī’’ti byākāsi.
那位世尊的都城名叫安稳,父亲是名叫阇那珊陀的刹帝利,母亲名叫莲华。梵天和优陀耶是两位上首弟子,侍者名叫沙曼伽,弗沙和须达多是两位上首女弟子。菩提树是阿娑那树,佛身高六十肘,寿命十万年。
Tassa bhagavato khemaṃ nāma nagaraṃ ahosi, pitā janasandho nāma khattiyo, mātā padumā nāma, brahmadevo ca udayo ca dve aggasāvakā samaṅgo nāma upaṭṭhāko, phussā ca sudattā ca dve aggasāvikā asanarukkho bodhi, sarīraṃ saṭṭhihatthubbedhaṃ ahosi, vassasatasahassaṃ āyūti.
在他之后,有一位名叫弗沙的导师出现。他也有三次弟子集会:第一次集会有六百万比丘,第二次有五百万,第三次有三百二十万。那时,菩萨是一位名叫胜者的刹帝利,舍弃了大王国之后,在导师身边出家,学了三藏,然后为大众说法。他还圆满了持戒波罗蜜。那位导师也为他授记:你将成为佛陀。
Tassa aparabhāge phusso nāma satthā udapādi. Tassāpi tayo sāvakasannipātā, paṭhamasannipāte saṭṭhi bhikkhusatasahassāni ahesuṃ, dutiye paṇṇāsa, tatiye dvattiṃsa. Tadā bodhisatto vijitāvī nāma khattiyo hutvā mahārajjaṃ pahāya satthu santike pabbajitvā tīṇi piṭakāni uggahetvā mahājanassa dhammakathaṃ kathesi. Sīlapāramiñca pūresi. Sopi naṃ ‘‘buddho bhavissasī’’ti byākāsi.
这位世尊的都城叫迦尸,父亲是阇耶犀那王,母亲是西利玛,两位上首弟子是善护和法军,侍者叫萨毗耶,两位上首女弟子是遮罗和优波遮罗,菩提树是余甘子树,他的身高是五十八肘,寿命是九万年。
Tassa bhagavato kāsi nāma nagaraṃ ahosi, jayaseno nāma rājā pitā, sirimā nāma mātā, surakkhito ca dhammaseno ca dve aggasāvakā, sabhiyo nāma upaṭṭhāko, cālā ca upacālā ca dve aggasāvikā , āmalakarukkho bodhi, sarīraṃ aṭṭhapaṇṇāsahatthubbedhaṃ ahosi, navuti vassasahassāni āyūti.
在他之后,距今九十一劫时,一位名叫毗婆尸佛的世尊出现了。他也有三次弟子集会:第一次集会有六百八十万比丘,第二次有十万,第三次有八万。那时,菩萨是一位名叫无与伦比的大龙王,具大神通、大威力,将镶嵌七宝的黄金大座献给世尊。那位导师也为他授记:“九十一劫后,你将成为佛陀。”
Tassa aparabhāge ito ekanavutikappe vipassī nāma bhagavā udapādi. Tassāpi tayo sāvakasannipātā , paṭhamasannipāte aṭṭhasaṭṭhibhikkhusatasahassāni ahesuṃ, dutiye ekasatasahassaṃ, tatiye asītisahassāni. Tadā bodhisatto mahiddhiko mahānubhāvo atulo nāma nāgarājā hutvā sattaratanakhacitaṃ sovaṇṇamayaṃ mahāpīṭhaṃ bhagavato adāsi. Sopi naṃ satthā ‘‘ito ekanavutikappe buddho bhavissasī’’ti byākāsi.
这位世尊的都城叫槃头摩帝,父亲是槃头摩王,母亲叫槃头摩帝,两位上首弟子是犍陀和提舍,侍者叫阿输迦(无忧),两位上首女弟子是旃陀和旃陀密多,菩提树是波咤厘树。他的身高八十肘,身上的光明恒常遍照七由旬,寿命是八万年。
Tassa bhagavato bandhumatī nāma nagaraṃ ahosi, bandhumā nāma rājā pitā. Bandhumatī nāma mātā, khaṇḍo ca tisso ca dve aggasāvakā, asoko nāma upaṭṭhāko, candā ca candamittā ca dve aggasāvikā pāṭalirukkho bodhi, sarīraṃ asītihatthubbedhaṃ ahosi, sarīrappabhā sadā satta yojanāni pharitvā aṭṭhāsi, asītivassasahassāni āyūti.
在他之后,距今三十一劫时,有尸弃佛和毗舍婆佛两位佛陀出世。尸弃世尊也有三次弟子集会:第一次集会有十万比丘,第二次有八万,第三次有七万。那时,菩萨是一位名叫伏敌的国王,他向以佛陀为首的比丘僧团供养了包括衣钵在内的大布施,又布施了以七宝装饰的象宝,并按象的尺寸制作了如法的物品来布施。那位导师也为他授记说:三十一劫后,你将成为佛陀。
Tassa aparabhāge ito ekatiṃsakappe sikhī, vessabhū cāti dve buddhā ahesuṃ. Sikhissāpi bhagavato tayo sāvakasannipātā, paṭhamasannipāte bhikkhusatasahassaṃ ahosi, dutiye asītisahassāni, tatiye sattati. Tadā bodhisatto arindamo nāma rājā hutvā buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa sacīvaraṃ mahādānaṃ pavattetvā sattaratanapaṭimaṇḍitaṃ hatthiratanaṃ datvā hatthippamāṇaṃ katvā kappiyabhaṇḍaṃ adāsi. Sopi naṃ ‘‘ito ekatiṃsakappe buddho bhavissasī’’ti byākāsi.
这位世尊的都城叫阿鲁纳旺,父亲是名叫阿卢那的刹帝利,母亲叫帕跋瓦提,两位上首弟子是阿毗浮和桑婆婆,侍者名叫凯摩迦罗,两位上首女弟子是萨基拉和巴杜玛,菩提树是莲华树。他的身高七十肘,身体的光明遍照三由旬,寿命是七万岁。
Tassa pana bhagavato aruṇavatī nāma nagaraṃ ahosi, aruṇavā nāma khattiyo pitā, pabhāvatī nāma mātā, abhibhū ca sambhavo ca dve aggasāvakā khemaṅkaro nāma upaṭṭhāko, sakhilā ca padumā ca dve aggasāvikā, puṇḍarīkarukkho bodhi, sarīraṃ sattatihatthubbedhaṃ ahosi, sarīrappabhā yojanattayaṃ pharitvā aṭṭhāsi, sattahivassasahassāni āyūti.
后来,又有一位名叫毗舍婆佛的导师出现在世间。他同样有三次弟子集会:第一次集会有八万比丘,第二次有七万,第三次有六万。那时,菩萨是一位名叫善见的国王,他向以佛陀为首的比丘僧团布施了包括衣物的广大供养,然后在导师身边出家,具足行仪功德,对佛宝充满恭敬与喜悦。那位导师也为他授记:“三十一劫之后,你将成佛。”
Tassa aparabhāge vessabhū nāma satthā udapādi. Tassāpi tayo sāvakasannipātā paṭhamasannipāte asītibhikkhusahassāni ahesuṃ dutiye sattati, tatiye saṭṭhi. Tadā bodhisatto sudassano nāma rājā hutvā buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa sacīvaraṃ mahādānaṃ datvā satthu santike pabbajitvā ācāraguṇasampanno buddharatane cittīkārapītibahulo ahosi. Sopi naṃ ‘‘ito ekatiṃse kappe buddho bhavissasī’’ti byākāsi.
这位世尊的都城名叫无上,父亲是善喜王,母亲名叫具名闻,两位上首弟子是索那和郁多罗,侍者名叫寂静,两位上首女弟子是达摩和萨摩罗,菩提树是娑罗树,佛身高达六十肘,寿命六万年。
Tassa pana bhagavato anomaṃ nāma nagaraṃ ahosi, suppatīto nāma rājā pitā, yasavatī nāma mātā, soṇo ca uttaro ca dve aggasāvakā upasanto nāma upaṭṭhāko dāmā ca samālā ca dve aggasāvikā, sālarukkho bodhi, sarīraṃ saṭṭhihatthubbedhaṃ ahosi, saṭṭhivassasahassāni āyūti.
后来,在这个劫中出现了四位佛陀:拘留孙、拘那含、迦叶,以及我们的世尊。拘留孙世尊有过一次弟子集会,当时有四万比丘。那时,菩萨是一位名叫Khema的国王,他向以佛陀为首的比丘僧团布施了衣钵等大供养,以及眼药等药物,听闻导师说法后便出家了。那位导师也为他作了授记。
Tassa aparabhāge imasmiṃ kappe cattāro buddhā nibbattā kakusandho, koṇāgamano, kassapo, amhākaṃ bhagavāti. Kakusandhassa bhagavato eko sāvakasannipāto, tattha cattālīsabhikkhusahassāni ahesuṃ. Tadā bodhisatto khemo nāma rājā hutvā buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa sapattacīvaraṃ mahādānañca añjanādibhesajjāni ca datvā satthu dhammadesanaṃ sutvā pabbaji. Sopi naṃ satthā byākāsi.
拘留孙世尊的都城名叫安稳,父亲是名叫火施的婆罗门,母亲是名叫毗舍佉的婆罗门女,两位上首弟子是维杜罗和珊耆婆,侍者名叫佛生,两位上首女弟子是萨玛和瞻波,菩提树是大尸利沙树,佛身高四十肘,寿命四万岁。
Kakusandhassa pana bhagavato khemaṃ nāma nagaraṃ ahosi, aggidatto nāma brāhmaṇo pitā, visākhā nāma brāhmaṇī mātā, vidhuro ca sañjīvo ca dve aggasāvakā, buddhijo nāma upaṭṭhāko sāmā ca campā ca dve aggasāvikā mahāsirīsarukkho bodhi sarīraṃ cattālīsahatthubbedhaṃ ahosi, cattālīsavassasahassāni āyūti.
后来,有一位名叫拘那含的导师出现于世。他也有一次弟子集会,当时有三万比丘。那时,菩萨是一位名叫山的国王,被大臣们围绕,前往导师那里,听闻说法后,邀请以佛陀为首的比丘僧团,举行大供养,布施了绢布、中国布、粗布、丝绸、毛毯、细棉布以及金拖鞋,然后在导师跟前出家。那位导师也为他授记。
Tassa aparabhāge koṇāgamano nāma satthā udapādi. Tassāpi eko sāvakasannipāto, tattha tiṃsabhikkhusahassāni ahesuṃ. Tadā bodhisatto pabbato nāma rājā hutvā amaccagaṇaparivuto satthu santikaṃ gantvā dhammadesanaṃ sutvā buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ nimantetvā mahādānaṃ pavattetvā pattuṇṇacīnapaṭakoseyyakambaladukulāni ceva suvaṇṇapādukañca datvā satthu santike pabbaji. Sopi naṃ satthā byākāsi.
这位世尊的都城叫光辉城,父亲是名叫祭施的婆罗门,母亲是名叫郁多罗的婆罗门女,两位上首弟子是比耶索和郁多罗,侍者名叫安稳,两位上首女弟子是海和郁多罗,菩提树是优昙钵树,佛身高达三十肘,寿命是三万岁。
Tassa bhagavato sobhavatī nāma nagaraṃ ahosi, yaññadatto nāma brāhmaṇo pitā, uttarā nāma brāhmaṇī mātā, bhiyyoso ca uttaro ca dve aggasāvakā, sotthijo nāma upaṭṭhāko, samuddā ca uttarā ca dve aggasāvikā, udumbararukkho bodhi, sarīraṃ tiṃsahatthubbedhaṃ ahosi, tiṃsavassasahassāni āyūti.
后来,有一位名叫迦叶的导师出现。他也只有一次弟子集会,当时有两万名比丘。那时,菩萨是一位名叫护明的青年,通达三部吠陀,在人间和天界都很有名,是陶工嘎帝咖拉的朋友。他和这位朋友一起去拜见那位导师,听了法谈之后出家,精进修行,学通了三藏,以圆满的行持为佛陀的教法增光。那位导师也为他授了记。
Tassa aparabhāge kassapo nāma satthā udapādi. Tassāpi ekova sāvakasannipāto, tattha vīsatibhikkhusahassāni ahesuṃ. Tadā bodhisatto jotipālo nāma māṇavo tiṇṇaṃ vedānaṃ pāragū bhūmiyañceva antalikkhe ca pākaṭo ghaṭikārassa kumbhakārassa mitto ahosi, so tena saddhiṃ satthāraṃ upasaṅkamitvā dhammakathaṃ sutvā pabbajitvā āraddhavīriyo tīṇi piṭakāni uggahetvā vattasampattiyā buddhasāsanaṃ sobhesi. Sopi naṃ satthā byākāsi.
这位世尊的出生城名叫波罗奈。父亲是名叫梵施的婆罗门,母亲是名叫有财的婆罗门女。两位上首弟子是帝须和婆罗堕阇,侍者名叫一切友,两位上首女弟子是阿努罗和优楼频螺。他的菩提树是榕树,他的身高二十肘,寿命两万岁。
Tassa bhagavato jātanagaraṃ bārāṇasī nāma ahosi. Brahmadatto nāma brāhmaṇo pitā, dhanavatī nāma brāhmaṇī mātā, tisso ca bhāradvājo ca dve aggasāvakā, sabbamitto nāma upaṭṭhāko anuḷā ca uruveḷā ca dve aggasāvikā, nigrodharukkho bodhi sarīraṃ vīsatihatthubbedhaṃ ahosi, vīsativassasahassāni āyūti.
然而,在那一尊世尊之后,除了这位正自觉者以外,再没有别的佛陀了。就这样,菩萨在燃灯佛等二十四位佛陀面前获得授记之后——
Tassa pana bhagavato orabhāge ṭhapetvā imaṃ sammāsambuddhaṃ añño buddho nāma natthi. Iti dīpaṅkarādīnaṃ catuvīsatiyā buddhānaṃ santike laddhabyākaraṇo pana bodhisatto yenena –
“人身、男根具足,因、得见导师;
出家、功德具足,大善行与愿欲;
八法聚合,誓愿就得以成就。”
‘‘Manussattaṃ liṅgasampatti, hetu satthāradassanaṃ; Pabbajjā guṇasampatti, adhikāro ca chandatā; Aṭṭhadhammasamodhānā, abhinīhāro samijjhatī’’ti. (bu. vaṃ. 2.59);
把这些八法聚合起来之后,在燃灯佛足下发过誓愿的菩萨,激发起这样的热忱:“来吧,我要去遍寻能成就佛果的诸法。”他遍寻之时,首先见到的是布施波罗蜜,也就是布施波罗蜜等能成就佛果的诸法。他圆满这些法,一直到须大拏王那一生。一路行来,对于那些已发誓愿的菩萨们所获得的功德利益,也曾被赞叹——
Ime aṭṭha dhamme samodhānetvā dīpaṅkarapādamūle katābhinīhārena ‘‘handa buddhakare dhamme vicināmi ito cito’’ti ussāhaṃ katvā ‘‘vicinanto tadādakkhiṃ, paṭhamaṃ dānapārami’’nti dānapāramitādayo buddhakarā dhammā diṭṭhā, te pūrento yāva vessantarattabhāvā āgami. Āgacchanto ca ye te katābhinīhārānaṃ bodhisattānaṃ ānisaṃsā saṃvaṇṇitā –
这样的人,具足一切支分,是决定要证得菩提的人。
在漫长的轮回中,哪怕经历百俱胝劫,
彼不投生无间狱,世间中间亦不生;
不成烧渴饥渴鬼,迦罗干只迦亦无。
他们不会变成微小的生命,即使投生到恶趣也是如此;
他们投生到人间时,不会天生就是盲人。
那些决定趣向菩提的人,不再被三界所摄。
解脱于无间罪业,在一切处所行境界清净。
他们不亲近邪见,而是持有对业与行为的正见。
即使他们住在天界,也不会投生到无想天。
“在净居天里,并不存在所谓的因。
善士们倾向于出离,对一再投生的诸有不系缚。
他们行持利益世间的事业,圆满一切波罗蜜。”
‘‘Evaṃ sabbaṅgasampannā, bodhiyā niyatā narā; Saṃsaraṃ dīghamaddhānaṃ, kappakoṭisatehipi. ‘‘Avīcimhi nuppajjanti, tathā lokantaresu ca; Nijjhāmataṇhā khuppipāsā, na honti kālakañjikā. ‘‘Na honti khuddakā pāṇā, uppajjantāpi duggatiṃ; Jāyamānā manussesu, jaccandhā na bhavanti te. ‘‘Sotavekallatā natthi, na bhavanti mūgapakkhikā; Itthibhāvaṃ na gacchanti, ubhatobyañjanapaṇḍakā. ‘‘Na bhavanti pariyāpannā, bodhiyā niyatā narā; Muttā ānantarikehi, sabbattha suddhagocarā. ‘‘Micchādiṭṭhiṃ na sevanti, kammakiriyadassanā; Vasamānāpi saggesu, asaññaṃ nupapajjare. ‘‘Suddhāvāsesu devesu, hetu nāma na vijjati; Nekkhammaninnā sappurisā, visaṃyuttā bhavābhave; Caranti lokatthacariyāyo, pūrenti sabbapāramī’’ti.
他证得这些功德利益之后才回来。对于圆满诸波罗蜜的他来说,在阿吉提婆罗门时期、螺婆罗门时期、财胜王时期、大善见王时期、大典尊时期、尼弥大王时期、月王子时期、毗奢耶长者时期、尸毗王时期、须大拏王时期等,圆满布施波罗蜜所经历的生世,其数量根本无法计算。然而,特别是在他作为兔子贤者的本生时——
Te ānisaṃse adhigantvāva āgato. Pāramiyo pūrentassa ca tassa akittibrāhmaṇakāle saṅkhabrāhmaṇakāle dhanañcayarājakāle mahāsudassanarājakāle mahāgovindakāle nimimahārājakāle candakumārakāle visayhaseṭṭhikāle sivirājakāle vessantararājakāleti dānapāramitāya pūritattabhāvānaṃ parimāṇaṃ nāma natthi. Ekantena panassa sasapaṇḍitajātakāle –
看见乞食的人来到面前,我就把自己的身体舍弃了。
用布施,没有谁能和我相等,这就是我的布施波罗蜜。
‘‘Bhikkhāya upagataṃ disvā, sakattānaṃ pariccajiṃ; Dānena me samo natthi, esā me dānapāramī’’ti. (cariyā. 1.143 tassuddāna –
像这样舍弃自我的人,他的布施波罗蜜就叫做究竟波罗蜜。
Evaṃ attapariccāgaṃ karontassa dānapāramitā paramatthapāramī nāma jātā.
同样,在持戒龙象王时、瞻波耶龙王时、广财龙王时、六牙龙王时、胜敌王子时、不弱善王子时等,这些圆满戒波罗蜜的自体根本数不清。不过,特别是在他做螺护龙王的本生时——
Tathā sīlavanāgarājakāle campeyyanāgarājakāle bhūridattanāgarājakāle chaddantanāgarājakāle jayaddisarājaputtakāle alīnasattukumārakāleti sīlapāramitāya pūritattabhāvānaṃ parimāṇaṃ nāma natthi. Ekantena panassa saṅkhapālajātakāle –
“就算被人用尖桩刺穿,就算被人用长矛短戟乱砍,
我不对婆耆的儿子生气,这就是我的持戒波罗蜜。”
‘‘Sūlehipi vijjhiyanto, koṭṭiyantopi sattihi; Bhojaputte na kuppāmi, esā me sīlapāramī’’ti. (cariyā. 2.91) –
这样为他人舍弃自我的人,他的戒波罗蜜就成了最上波罗蜜。
Evaṃ attapariccāgaṃ karontassa sīlapāramitā paramatthapāramī nāma jātā.
同样地,在须摩那童子时、护象童子时、铁屋智者时,他舍弃大王国而圆满出离波罗蜜,这样的身命数量根本不可计量。但确切地说,在他的《小须陀素摩本生》中——
Tathā somanassakumārakāle hatthipālakumārakāle ayogharapaṇḍitakāleti mahārajjaṃ pahāya nekkhammapāramitāya pūritattabhāvānaṃ parimāṇaṃ nāma natthi. Ekantena panassa cūḷasutasomajātakāle –
“到手的大王国,我像吐掉一口唾沫一样把它扔了;
舍弃的时候,心里没有一丝黏着,这就是我的出离波罗蜜。”
‘‘Mahārajjaṃ hatthagataṃ, kheḷapiṇḍaṃva chaḍḍayiṃ; Cajato na hoti laganaṃ, esā me nekkhammapāramī’’ti. –
就这样,当他以无所执著之心舍弃王位、离家出走时,他的出离波罗蜜就成了究竟波罗蜜。
Evaṃ nissaṅgatāya rajjaṃ chaḍḍetvā nikkhamantassa nekkhammapāramitā paramatthapāramī nāma jātā.
同样地,在维杜罗智者时期、大戈文达智者时期、锄头智者时期、阿拉卡智者时期、菩提游行僧时期、大药智者时期,他圆满智慧波罗蜜所经历的生命形态,数量根本说不清。不过有一点是确定的:在《萨图跋斯特本生》中塞那迦智者时期——
Tathā vidhurapaṇḍitakāle mahāgovindapaṇḍitakāle kudālapaṇḍitakāle arakapaṇḍitakāle bodhiparibbājakakāle mahosadhapaṇḍitakāleti paññāpāramitāya pūritattabhāvānaṃ parimāṇaṃ nāma natthi. Ekantena panassa sattubhastajātake senakapaṇḍitakāle –
“我用智慧去观察,让那位婆罗门脱离了痛苦;
在我的智慧面前,没有谁能与我相等,这就是我的慧波罗蜜。”
‘‘Paññāya vicinantohaṃ, brāhmaṇaṃ mocayiṃ dukhā; Paññāya me samo natthi, esā me paññāpāramī’’ti. –
把已经钻进皮袋里的蛇拿给人看的时候,他的智慧波罗蜜就成了究竟波罗蜜。
Antobhastagataṃ sappaṃ dassentassa paññāpāramitā paramatthapāramī nāma jātā.
同样地,精进波罗蜜等诸波罗蜜已得圆满的那些生世,其数量根本无从计算。而确切来说,在《大阇那迦本生》中——
Tathā vīriyapāramitādīnampi pūritattabhāvānaṃ parimāṇaṃ nāma natthi. Ekantena panassa mahājanakajātake –
“在大海中间看不见岸边,所有人都被杀害了。
心没有变样,这就是我的精进波罗蜜。”
‘‘Atīradassī jalamajjhe, hatā sabbeva mānusā; Cittassa aññathā natthi, esā me vīriyapāramī’’ti. –
这样横渡大海时,他的精进波罗蜜就成了所谓的究竟波罗蜜。
Evaṃ mahāsamuddaṃ tarantassa vīriyapāramitā paramatthapāramī nāma jātā.
在《忍辱说示者本生》中——
Khantivādījātake –
“迦尸王挥利斧砍我,如砍无知之物;
我于迦尸王亦不生嗔,此即我之忍辱波罗蜜。”
‘‘Acetanaṃva koṭṭente, tiṇhena pharasunā mamaṃ; Kāsirāje na kuppāmi, esā me khantipāramī’’ti. –
就像没有知觉的东西一样,能忍受巨大痛苦的人,他的忍耐波罗蜜就叫做究竟波罗蜜。
Evaṃ acetanabhāvena viya mahādukkhaṃ adhivāsentassa khantipāramitā paramatthapāramī nāma jātā.
在《大须陀素摩本生》中——
Mahāsutasomajātake –
“为了守护真实语,我宁愿舍弃自己的生命;
我释放了一百位刹帝利,这便是我的谛波罗蜜。”
‘‘Saccavācaṃ anurakkhanto, cajitvā mama jīvitaṃ; Mocesiṃ ekasataṃ khattiye, esā me saccapāramī’’ti. –
他这样舍弃生命之后,护持真理者的真理波罗蜜就成了名为究竟波罗蜜的。
Evaṃ jīvitaṃ cavitvā saccamanurakkhantassa saccapāramitā paramatthapāramī nāma jātā.
在《哑跛本生》中——
Mūgapakkhajātake –
“母亲和父亲都不是我讨厌的,大名声也不是我讨厌的。
一切知智是我所珍爱的,所以我立下了这个誓愿。”
‘‘Mātā pitā na me dessā, napi dessaṃ mahāyasaṃ; Sabbaññutaṃ piyaṃ mayhaṃ, tasmā vatamadhiṭṭhahi’’nti. –
就这样舍弃生命、坚定立誓愿的人,他的决意波罗蜜便名为究竟波罗蜜。
Evaṃ jīvitaṃ cajitvā vataṃ adhiṭṭhahantassa adhiṭṭhānapāramitā paramatthapāramī nāma jātā.
在《一王本生》中
Ekarājajātake –
“没有人害怕我,我也不害怕任何人;
依靠慈爱的力量支撑,那时我在林中快乐地生活。”
‘‘Na maṃ koci uttasati, napihaṃ bhāyāmi kassaci; Mettābalenupatthaddho, ramāmi pavane tadā’’ti. (cariyā. 3.113) –
就这样,不顾惜生命而修慈的人,他的慈爱波罗蜜就成了胜义波罗蜜。
Evaṃ jīvitaṃ anapaloketvā mettāyantassa mettāpāramitā paramatthapāramī nāma jātā.
在《身毛竖立本生》中:
Lomahaṃsajātake –
“我在坟场里铺好床,枕着一具头骨躺下。
村里的顽童们走过来,做出许多戏弄的姿态。”
‘‘Susāne seyyaṃ kappemi, chavaṭṭhikaṃ upanidhāyahaṃ; Gāmaṇḍalā upāgantvā, rūpaṃ dassenti nappaka’’nti. –
当村童们用吐口水等举动,以及用花环、香料、供养等行为,让他生起苦受和乐受时,他仍然安住在舍心中,从未偏离。这时,他的舍波罗蜜就成了究竟波罗蜜。这里是简略的说明,若要详细理解其中的含义,应当从《所行藏》中去了解。
Evaṃ gāmadārakesu niṭṭhubhanādīhi ceva mālāgandhūpahārādīhi ca sukhadukkhaṃ uppādentesupi upekkhanaṃ anativattentassa upekkhāpāramitā paramatthapāramī nāma jātā. Ayamettha saṅkhepo, vitthārato panesa attho cariyāpiṭakato gahetabbo.
就这样圆满诸波罗蜜后,他安住在须大拏(Vessantara)的生命形态中——
Evaṃ pāramiyo pūretvā vessantarattabhāve ṭhito –
“这片大地没有心识,对乐和苦都无所觉知;
它也因为我的布施之力,震动了七次。”
‘‘Acetanāyaṃ pathavī, aviññāya sukhaṃ dukhaṃ; Sāpi dānabalā mayhaṃ, sattakkhattuṃ pakampathā’’ti. (cariyā. 1.124);
他这样做了令大地震动等大功德后,在寿命终结时从那里死去,投生到兜率天界。在那里,他以十种方式胜过其他天人,享受与天寿等量的天界福报。若按人间的算法,如今只剩七天寿命就要结束时,他的衣服变脏、花环枯萎、腋下流汗、身体失去光泽、天子在自己的天座上坐不安乐——这五种前兆出现时,天人们看到这些景象,心生警醒:“诸位贤者,天界当真要变空了!”他们知道大士已圆满波罗蜜,便这样想:“如今他不去别的天界,而将投生到人间,证得佛果之后,那些修了福德而死去的人们会一个个投生天界,把天界填满。”
Evaṃ mahāpathavīkampanāni mahāpuññāni katvā āyupariyosāne tato cuto tusitabhavane nibbatti, tattha aññe deve dasahi ṭhānehi adhigaṇhitvā ‘‘yāvatāyukaṃ dibbasampattiṃ anubhavanto manussagaṇanāya idāni sattahi divasehi āyukkhayaṃ pāpuṇissatī’’ti vatthāni kilissanti, mālā milāyanti, kacchehi sedā muccanti, kāye vevaṇṇiyaṃ okkamati, devo devāsane na saṇṭhahatīti imesu pañcasu pubbanimittesu uppannesu tāni disvā ‘‘suññā vata bho saggā bhavissantī’’ti saṃvegajātāhi devatāhi mahāsattassa pūritapāramibhāvaṃ ñatvā ‘‘imasmiṃ idāni aññaṃ devalokaṃ anupagantvā manussaloke uppajjitvā buddhabhāvaṃ patte puññāni katvā cutā cutā manussā devalokaṃ paripūressantī’’ti cintetvā –
当我生在兜率天身中时,那时我叫善足。
一万个世界的神众聚集过来,双手合十向我请求。
“大雄啊,时候到了,请降生母胎;
为救度天人世间,愿你觉悟不死之境。”
‘‘Yatohaṃ tusite kāye, santusito nāmahaṃ tadā; Dasasahassī samāgantvā, yācanti pañjalī mamaṃ. ‘‘Kālo deva mahāvīra, uppajja mātukucchiyaṃ; Sadevakaṃ tārayanto, bujjhassu amataṃ pada’’nti. (bu. vaṃ. 1.66-67);
就这样,菩萨为了成佛而受到劝请后,观察了五个大项目:时间、洲、国家、家族、母亲寿命的长短,做出决定,就从兜率天死去,投生到释迦王族中。在那里享受大富贵,渐渐长到美好的青年时期。在这期间,应当按照“阿难,菩萨具念正知,从兜率天身命终后降入母胎”等经文以及它们注释中的说明,了解详细情况。
Evaṃ buddhabhāvatthāya āyācito kālaṃ, dīpaṃ, desaṃ, kulaṃ, janettiyā āyuppamāṇanti imāni pañca mahāvilokanāni viloketvā katasanniṭṭhāno tato cuto sakyarājakule paṭisandhiṃ gahetvā tattha mahāsampattiyā parihariyamāno anukkamena bhadrayobbanaṃ anupāpuṇi. Imasmiṃ antare ‘‘sato sampajāno ānanda bodhisatto tusitā kāyā cavitvā mātukucchiṃ okkamī’’tiādīnaṃ (ma. ni. 3.200) suttapadānañceva tesaṃ aṭṭhakathāya ca vasena vitthāro veditabbo.
他在适合三个季节的三座宫殿里,享受着如同天界般的王权荣华。有一次去园林游玩时,他依次看到了老、病、死这三位天使,心中生起强烈的悚惧,于是返回宫中。第四次出游时,他看到一位出家修行者,生起“出家真好啊”的欢喜心,对出家生活产生了向往。之后他前往园林,在那里度过了一天,坐在吉祥莲池边。毗首羯磨天子化作理发师前来,为他装扮整齐。他听到罗睺罗王子出生的消息,知道对儿子的爱念有多么强烈,便想:“趁这束缚还没增长,我就要把它斩断。”傍晚入城时——
So tiṇṇaṃ utūnaṃ anucchavikesu tīsu pāsādesu devalokasiriṃ viya rajjasiriṃ anubhavamāno uyyānakīḷāya gamanasamaye anukkamena jiṇṇabyādhimatasaṅkhāte tayo devadūte disvā sañjātasaṃvego nivattitvā catutthavāre pabbajitaṃ disvā ‘sādhu pabbajjā’ti pabbajjāya ruciṃ uppādetvā uyyānaṃ gantvā tattha divasabhāgaṃ khepetvā maṅgalapokkharaṇītīre nisinno kappakavesaṃ gahetvā āgatena vissakammena devaputtena alaṅkatapaṭiyatto rāhulabhaddassa jātasāsanaṃ sutvā puttasinehassa balavabhāvaṃ ñatvā ‘yāva idaṃ bandhanaṃ na vaḍḍhati tāvadeva naṃ chindissāmī’ti cintetvā sāyaṃ nagaraṃ pavisanto –
“那位母亲确实安乐,那位父亲确实安乐;
那位女子确实有福,她的丈夫如此(相好)。”
‘‘Nibbutā nūna sā mātā, nibbuto nūna so pitā; Nibbutā nūna sā nārī, yassāyaṃ īdiso patī’’ti. (bu. vaṃ. aṭṭha. 27 avidūrenidānakathā; dha. pa. aṭṭha. 1.10 sāriputtattheravatthu; apa. aṭṭha. 1.avidūrenidānakathā; jā. aṭṭha. 1.avidūrenidānakathā);
他听到名叫吉萨乔达弥的堂姊妹所说的这首偈颂后,心想:“我被她告知了涅槃之境。”于是从脖子上解下价值十万的珍珠项链,派人送给她。然后进入自己的宫殿,坐在华丽的床榻上,因睡意看到舞女们种种失态的样子,心生厌离,便叫醒阐那,让他牵来犍陟。他骑上犍陟,只以阐那为伴,在十千世界天神的围绕下,进行了大出家。就在那一夜剩下的时间里,越过了三个大国,在阿诺玛河畔出家。他逐渐来到王舍城,在那里乞食后,坐在般荼婆山的山岩间。摩揭陀王以王位相邀,他拒绝了,并承诺证得一切知智后会来到他的国土。他先去亲近阿罗逻和优陀迦,但对在他们那里证得的境界并不满意。随后六年修大精进,在毗舍佉月满月日清晨,在将军村享用了苏阇陀供养的乳糜,在尼连禅河上让金钵顺水漂走。他在尼连禅河畔的大树林中,以种种等至度过了白天。傍晚时分,接过索提亚者给的八把草,黑龙王赞叹他的功德,他登上菩提座,铺好草,立下誓言:“我若没有不取著而令心从诸漏中解脱,就绝不起此座。”然后面朝东方坐下。太阳还没落山,他就摧破了魔军。初夜证得宿住随念智,中夜证得死生智,后夜结束时,正证得具足十力、四无畏等一切佛功德的一切知智,通达了这片阿毗达摩法海。应当如此了知他证悟的因缘。
Kisāgotamiyā nāma pitucchādhītāya bhāsitaṃ imaṃ gāthaṃ sutvā, ‘ahaṃ imāya nibbutapadaṃ sāvito’ti gīvato satasahassagghanikaṃ muttāhāraṃ muñcitvā, tassā pesetvā, attano bhavanaṃ pavisitvā, sirisayane nisinno niddāvasena nāṭakānaṃ vippakāraṃ disvā, nibbinnahadayo channaṃ uṭṭhāpetvā, kaṇḍakaṃ āharāpetvā, kaṇḍakaṃ āruyha, channasahāyova dasasahassilokadhātudevatāhi kataparivāro mahābhinikkhamanaṃ nikkhamitvā, teneva rattāvasesena tīṇi mahārajjāni atikkamma anomānadītīre pabbajitvā, anukkamena rājagahaṃ gantvā, tattha piṇḍāya caritvā, paṇḍavapabbatapabbhāre nisinno magadharājena rajjena nimantiyamāno taṃ paṭikkhipitvā, sabbaññutaṃ patvā tassa vijitaṃ āgamanatthāya tena gahitapaṭiñño , āḷārañca udakañca upasaṅkamitvā, tesaṃ santike adhigatavisesena aparituṭṭho chabbassāni mahāpadhānaṃ padahitvā, visākhāpuṇṇamadivase pātova senānigame sujātāya dinnaṃ pāyāsaṃ paribhuñjitvā, nerañjarāya nadiyā suvaṇṇapātiṃ pavāhetvā, nerañjarāya tīre mahāvanasaṇḍe nānāsamāpattīhi divasabhāgaṃ vītināmetvā, sāyanhasamaye sotthiyena dinnaṃ aṭṭhatiṇamuṭṭhiṃ gahetvā, kāḷena nāgarājena abhitthutaguṇo bodhimaṇḍaṃ āruyha tiṇāni santharitvā, ‘na tāvimaṃ pallaṅkaṃ bhindissāmi yāva me na anupādāya āsavehi cittaṃ vimuccissatī’ti paṭiññaṃ katvā, pācīnadisābhimukho nisīditvā, sūriye anatthaṅgamiteyeva mārabalaṃ vidhamitvā, paṭhamayāme pubbenivāsañāṇaṃ, majjhimayāme cutūpapātañāṇaṃ patvā, pacchimayāmāvasāne dasabalacatuvesārajjādisabbabuddhaguṇapaṭimaṇḍitaṃ sabbaññutaññāṇaṃ paṭivijjhantoyeva imaṃ abhidhammanayasamuddaṃ adhigañchi. Evamassa adhigamanidānaṃ veditabbaṃ.
就这样,他证得了阿毗达摩之后,以一次盘腿坐过了七天,又过了不眨眼七天和经行七天。到第四个七天,他通过自生智的证得,审察了所证得的阿毗达摩。之后又在阿阇波罗榕树、目支邻陀、罗阇耶多那三处度过了三个七天。到第八个七天,他坐在阿阇波罗尼拘律树根下,因为反复观察法的甚深而心生少欲少事之念。这时,娑婆主梵天神由一万大梵天神众围绕,前来请求他说法。他以佛眼观察世间,接受了梵天神的劝请,接着观察:“我应当先为谁说法?”他得知阿罗逻和优陀迦已经命终,又忆念起五比丘曾给予的许多帮助,便从座上起身,前往迦尸城。途中与优波迦交谈,在阿沙荼月满月那天,到达仙人堕处鹿野苑五比丘的住处。他使那些以不合宜言行对待他的五比丘信服,然后转法轮,让以阿若憍陈如长老为首的一亿八千万梵天神众饮下了不死甘露。应当这样了知直到转法轮为止的说法因缘。这里是简略说明。详细说明则应依据带注疏的《圣求经》《出家经》等经来了知。
Evaṃ adhigatābhidhammo ekapallaṅkena nisinnasattāhaṃ animisasattāhaṃ caṅkamanasattāhañca atikkamitvā, catutthe sattāhe sayambhūñāṇādhigamena adhigataṃ abhidhammaṃ vicinitvā aparānipi ajapālamucalindarājāyatanesu tīṇi sattāhāni vītināmetvā, aṭṭhame sattāhe ajapālanigrodharukkhamūle nisinno dhammagambhīratāpaccavekkhaṇena appossukkataṃ āpajjamāno dasasahassimahābrahmaparivārena sahampatibrahmunā āyācitadhammadesano buddhacakkhunā lokaṃ oloketvā, brahmuno ajjhesanaṃ ādāya ‘‘kassa nu kho ahaṃ paṭhamaṃ dhammaṃ deseyya’nti olokento āḷārudakānaṃ kālaṅkatabhāvaṃ ñatvā, pañcavaggiyānaṃ bhikkhūnaṃ bahūpakārataṃ anussaritvā, uṭṭhāyāsanā kāsipuraṃ gacchanto antarāmagge upakena saddhiṃ mantetvā, āsāḷhīpuṇṇamadivase isipatane migadāye pañcavaggiyānaṃ bhikkhūnaṃ vasanaṭṭhānaṃ patvā,te ananucchavikena samudācārena samudācarante saññāpetvā, dhammacakkaṃ pavattento aññāsikoṇḍaññattherappamukhā aṭṭhārasa brahmakoṭiyo amatapānaṃ pāyesi. Evaṃ yāva dhammacakkappavattanā desanānidānaṃ veditabbaṃ. Ayamettha saṅkhepo. Vitthāro pana sāṭṭhakathānaṃ ariyapariyesana(ma. ni. 1.274) pabbajjasuttādīnaṃ (su. ni. 407 ādayo) vasena veditabbo.
对于这样具足证得因缘和说法因缘的阿毗达摩,另外还有三种因缘:远因缘、不远因缘、近因缘。其中,从燃灯佛足下开始,一直到兜率天,应当知道这是远因缘。从兜率天开始,一直到菩提道场,是不远因缘。“有一次,世尊住在天界三十三天,在昼度树下的红毯石上,那时,世尊为三十三天的诸天神讲说阿毗达摩。”这是它的近因缘。以上是因缘的叙述。
Evaṃ adhigamanidānadesanānidānasampannassa panassa abhidhammassa aparānipi dūrenidānaṃ, avidūrenidānaṃ, santikenidānanti tīṇi nidānāni. Tattha dīpaṅkarapādamūlato paṭṭhāya yāva tusitapurā dūrenidānaṃ veditabbaṃ. Tusitapurato paṭṭhāya yāva bodhimaṇḍā avidūrenidānaṃ. ‘Ekaṃ samayaṃ bhagavā devesu viharati tāvatiṃsesu pāricchattakamūle paṇḍukambalasilāyaṃ, tattha kho bhagavā devānaṃ tāvatiṃsānaṃ abhidhammakathaṃ kathesī’ti idamassa santikenidānaṃ. Ayaṃ tāva nidānakathā.