2. 天子相应巴利 2. Devaputtasaṃyuttaṃ
全书 419 段
1. 迦叶经第一巴利
1. Paṭhamakassapasuttaṃ
82 如是我闻:一时,世尊住于舍卫城(Sāvatthī) 祇树给孤独园。那时,咖萨巴天子在深夜时分,以殊胜容光遍照整座祇园(Jetavana) ,来到世尊跟前,向世尊礼敬后,立于一面。立于一旁的咖萨巴天子对世尊如是说:“世尊虽宣示了比丘,却未为比丘开示教诫。” “既如此,迦叶(Kassapa) ,你且来宣说此事吧。”巴利 注疏 2
Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Atha kho kassapo devaputto abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇo kevalakappaṃ jetavanaṃ obhāsetvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhito kho kassapo devaputto bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘bhikkhuṃ bhagavā pakāsesi, no ca bhikkhuno anusāsa’’nti. ‘‘Tena hi kassapa, taññevettha paṭibhātū’’ti.
“ 应学善说,应近沙门,
独坐偏僻处,寂静其心。”巴利
‘‘Subhāsitassa sikkhetha, samaṇūpāsanassa ca; Ekāsanassa ca raho, cittavūpasamassa cā’’ti.
咖萨巴天子说了这番话,老师表示认可。咖萨巴天子知道老师认可了,便礼敬世尊,右绕后,就在那里消失了。巴利
Idamavoca kassapo devaputto; samanuñño satthā ahosi. Atha kho kassapo devaputto ‘‘samanuñño me satthā’’ti bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā tatthevantaradhāyīti.
2. 第二迦叶经巴利
2. Dutiyakassapasuttaṃ
83 在舍卫城。咖萨巴天子立于一旁,在世尊面前诵出这首偈颂:巴利 注疏 2
Sāvatthinidānaṃ. Ekamantaṃ ṭhito kho kassapo devaputto bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi –
“ 若比丘是禅修者,心得解脱,
若他期望心的证悟;
了知世间的生灭,
他心清净,无所依著——这便是他的利益所在。”巴利
‘‘Bhikkhu siyā jhāyī vimuttacitto, Ākaṅkhe ce hadayassānupattiṃ; Lokassa ñatvā udayabbayañca, Sucetaso anissito tadānisaṃso’’ti.
84 如是我闻:一时,世尊在舍卫城。那时,摩伽天子于深夜时分,以殊妙的光芒照亮整座祇树给孤独园,来到世尊前,顶礼后立于一面。立于一面后,摩伽天子以偈颂请问世尊:巴利 注疏 2
Sāvatthinidānaṃ . Atha kho māgho devaputto abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇo kevalakappaṃ jetavanaṃ obhāsetvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi . Ekamantaṃ ṭhito kho māgho devaputto bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi –
“ 斩断什么,能安稳入眠?斩断什么,不再忧愁?
“ 乔达摩(Gotama) ,您赞同杀害哪一法呢?”
“ 斩断愤怒,便安稳入眠;斩断愤怒,便不再忧愁。
愤怒之根有毒,其端却甘甜——诛弗栗多者啊,
圣者们称赞断除它,因为斩断它,便不再忧愁。”巴利
‘‘Kiṃsu chetvā sukhaṃ seti, kiṃsu chetvā na socati; Kissassu ekadhammassa, vadhaṃ rocesi gotamā’’ti. ‘‘Kodhaṃ chetvā sukhaṃ seti, kodhaṃ chetvā na socati; Kodhassa visamūlassa, madhuraggassa vatrabhū; Vadhaṃ ariyā pasaṃsanti, tañhi chetvā na socatī’’ti.
4. 摩揭陀经巴利
4. Māgadhasuttaṃ
85 在舍卫城。摩揭陀(Magadha) 天子立于一旁,以偈颂对世尊说:巴利 注疏 2
Sāvatthinidānaṃ. Ekamantaṃ ṭhito kho māgadho devaputto bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi –
“ 世间有多少种光,依此照亮世间?
我们前来请教世尊,如何方能了知此事?”
“ 世间有四种光明,第五种在这里并不存在。
太阳白昼照耀,月亮夜晚放光。
“ 而火,不分昼夜,随处皆可照耀。
但正自觉者是光明中的最上者,这才是无上的光明。”巴利
‘‘Kati lokasmiṃ pajjotā, yehi loko pakāsati; Bhavantaṃ puṭṭhumāgamma, kathaṃ jānemu taṃ maya’’nti. ‘‘Cattāro loke pajjotā, pañcamettha na vijjati; Divā tapati ādicco, rattimābhāti candimā. ‘‘Atha aggi divārattiṃ, tattha tattha pakāsati; Sambuddho tapataṃ seṭṭho, esā ābhā anuttarā’’ti.
86 于舍卫城。那时,后夜时分,达玛利天子以其殊胜容色遍照整座祇园精舍,来到世尊跟前。他向世尊行礼后,立于一旁。立于一旁的达玛利天子在世尊面前诵出此偈:巴利 注疏 2
Sāvatthinidānaṃ. Atha kho dāmali devaputto abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇo kevalakappaṃ jetavanaṃ obhāsetvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhito kho dāmali devaputto bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi –
“ 这是婆罗门当行之事:精勤努力,无有懈怠;
舍离诸欲后,他不再期盼“有”(后有/再生)。”
世尊对达玛利说:“婆罗门已无应作之事。”
因为婆罗门已办所作、已尽职责。
“ 只要在河流中尚未找到立足浅处,
众生便以全身奋力挣扎;
他得到了坚实的立足处,安稳地立于实地之上,
他不再奋力向前,因为他已抵达彼岸。
“ 达玛利,这便是对婆罗门所作的譬喻,
对那漏尽、善巧的禅修者而言。
他抵达了生死的尽头,
他无需再策励,因他已渡至彼岸。”巴利
‘‘Karaṇīyametaṃ brāhmaṇena, padhānaṃ akilāsunā; Kāmānaṃ vippahānena, na tenāsīsate bhava’’nti. ‘‘Natthi kiccaṃ brāhmaṇassa (dāmalīti bhagavā), Katakicco hi brāhmaṇo. ‘‘Yāva na gādhaṃ labhati nadīsu, Āyūhati sabbagattebhi jantu; Gādhañca laddhāna thale ṭhito yo, Nāyūhatī pāragato hi sova . ‘‘Esūpamā dāmali brāhmaṇassa, Khīṇāsavassa nipakassa jhāyino; Pappuyya jātimaraṇassa antaṃ, Nāyūhatī pāragato hi so’’ti .
87 舍卫城因缘。咖玛达天子立于一旁,对世尊这样说:“世尊,这太难了!世尊,实在难极了!”巴利 注疏 2
Sāvatthinidānaṃ . Ekamantaṃ ṭhito kho kāmado devaputto bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘dukkaraṃ bhagavā, sudukkaraṃ bhagavā’’ti.
世尊对咖玛达说:“纵使难行,他们仍勉力为之。
有学之人,戒行与定力俱足;
对于心意坚定、出家而过无家生活者,
知足能带来快乐。巴利
‘‘Dukkaraṃ vāpi karonti (kāmadāti bhagavā), Sekhā sīlasamāhitā; Ṭhitattā anagāriyupetassa, Tuṭṭhi hoti sukhāvahā’’ti.
“世尊,这样的知足,实在难得啊!”巴利
‘‘Dullabhā bhagavā yadidaṃ tuṭṭhī’’ti.
“ 世尊对咖玛达说:‘虽是难得,他们亦能获得。’
乐心寂止者;
他们不分昼夜,
其心乐于修习。”巴利
‘‘Dullabhaṃ vāpi labhanti (kāmadāti bhagavā), Cittavūpasame ratā; Yesaṃ divā ca ratto ca, Bhāvanāya rato mano’’ti.
“世尊,此心实在难以入定。巴利
‘‘Dussamādahaṃ bhagavā yadidaṃ citta’’nti.
“ 纵使此心难入于定,他们仍能令心入定,”世尊对咖玛达说。
乐于诸根寂静;
他们斩断死魔之网,
圣者们便向前而行,咖玛达啊。巴利
‘‘Dussamādahaṃ vāpi samādahanti (kāmadāti bhagavā), Indriyūpasame ratā; Te chetvā maccuno jālaṃ, Ariyā gacchanti kāmadā’’ti.
“世尊,这条路崎岖难行。”巴利
‘‘Duggamo bhagavā visamo maggo’’ti.
“ 路虽崎岖难行,圣者们仍向前行,咖玛达;
非圣者则在这崎岖路上,头朝下栽落;
圣者们的道路是平坦的,因为圣者们行于崎岖之中亦能平坦。”巴利
‘‘Duggame visame vāpi, ariyā gacchanti kāmada; Anariyā visame magge, papatanti avaṃsirā; Ariyānaṃ samo maggo, ariyā hi visame samā’’ti.
7. 般遮腊旃达经巴利
7. Pañcālacaṇḍasuttaṃ
88 舍卫城因缘。其时,般遮腊旃达天子立于一旁,于世尊前说此偈颂:巴利 注疏 2
Sāvatthinidānaṃ . Ekamantaṃ ṭhito kho pañcālacaṇḍo devaputto bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi –
“ 在这逼仄之中,智慧广大的佛陀确实发现了空间,
他是那证悟禅那的佛陀,是隐退独处的牛王般的牟尼。”
“ 即使在逼仄之中,他们也能寻得,”世尊对般遮腊旃达这样说。
导向涅槃之法;
那些已得念者,
他们善入于正定。巴利
‘‘Sambādhe vata okāsaṃ, avindi bhūrimedhaso; Yo jhānamabujjhi buddho, paṭilīnanisabho munī’’ti. ‘‘Sambādhe vāpi vindanti (pañcālacaṇḍāti bhagavā), Dhammaṃ nibbānapattiyā; Ye satiṃ paccalatthaṃsu, Sammā te susamāhitā’’ti.
89 在舍卫城。那时,天子达亚那——曾经的外道师,在深夜时分,以赫奕的容光照彻整座祇园,来到世尊面前。他礼敬世尊,然后站在一旁。立于一旁的天子达亚那,在世尊面前说出这些偈颂:巴利 注疏 2
Sāvatthinidānaṃ. Atha kho tāyano devaputto purāṇatitthakaro abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇo kevalakappaṃ jetavanaṃ obhāsetvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhito kho tāyano devaputto bhagavato santike imā gāthāyo abhāsi –
“ 奋力斩断流,驱散诸欲,婆罗门!”
牟尼若不舍离诸欲,便不能获得心一境性。
“ 若应有所作,便应坚定地奋勉于此事。
懈怠的游方者,只会扬起更多的尘垢。
“ 不造恶业为佳,造已,恶业烧灼其心;
造作善业则更殊胜,既行之后心无悔疚。
“ 譬如不善握持茅草,反会割伤其手。
错误执取的沙门行,会将人拖入地狱。
“ 无论什么懈怠的业,以及任何染污的戒行;
令人生疑的梵行,不会有广大果报。”巴利
‘‘Chinda sotaṃ parakkamma, kāme panuda brāhmaṇa; Nappahāya munī kāme, nekattamupapajjati. ‘‘Kayirā ce kayirāthenaṃ, daḷhamenaṃ parakkame; Sithilo hi paribbājo, bhiyyo ākirate rajaṃ. ‘‘Akataṃ dukkaṭaṃ seyyo, pacchā tapati dukkaṭaṃ; Katañca sukataṃ seyyo, yaṃ katvā nānutappati. ‘‘Kuso yathā duggahito, hatthamevānukantati; Sāmaññaṃ dupparāmaṭṭhaṃ, nirayāyūpakaḍḍhati. ‘‘Yaṃ kiñci sithilaṃ kammaṃ, saṃkiliṭṭhañca yaṃ vataṃ; Saṅkassaraṃ brahmacariyaṃ, na taṃ hoti mahapphala’’nti.
达亚那天子这样说。说完,他向世尊礼敬、右绕,便在那里消失。巴利
Idamavoca tāyano devaputto; idaṃ vatvā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā tatthevantaradhāyīti.
那时,那夜过后,世尊对诸比丘说:“诸比丘,昨夜有位名叫达亚那的天子,过去曾为外道导师。他在后夜时分,以殊胜的容色照亮整座祇园,来到我这里,向我礼敬后,立于一旁。诸比丘,达亚那天子立于一旁时,在我面前诵出这些偈颂——”巴利
Atha kho bhagavā tassā rattiyā accayena bhikkhū āmantesi – ‘‘imaṃ, bhikkhave, rattiṃ tāyano nāma devaputto purāṇatitthakaro abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇo kevalakappaṃ jetavanaṃ obhāsetvā yenāhaṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā maṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhito kho, bhikkhave, tāyano devaputto mama santike imā gāthāyo abhāsi –
“ 奋力斩断流,驱散诸欲,婆罗门!”
牟尼若不舍弃欲乐,便不能获得心一境性。
“ 该做的,就应当坚决去做,并以坚毅的精进奋力而行;
懈怠的游方者,只会扬起更多的尘垢。
“ 恶,未作方为善好;若已作恶,后必为懊悔所烧。
善,已作方为善好;既作之后,心无懊悔。
“ 正如茅草若不善握,反会割伤其手,
沙门行若行持不正,也会将自己拖入地狱。
“ 无论什么懈怠的业,以及任何染污的戒行;
令人疑虑的梵行,那不会有大果报。”巴利
‘‘Chinda sotaṃ parakkamma, kāme panuda brāhmaṇa; Nappahāya munī kāme, nekattamupapajjati. ‘‘Kayirā ce kayirāthenaṃ, daḷhamenaṃ parakkame; Sithilo hi paribbājo, bhiyyo ākirate rajaṃ. ‘‘Akataṃ dukkaṭaṃ seyyo, pacchā tapati dukkaṭaṃ; Katañca sukataṃ seyyo, yaṃ katvā nānutappati. ‘‘Kuso yathā duggahito, hatthamevānukantati; Sāmaññaṃ dupparāmaṭṭhaṃ, nirayāyūpakaḍḍhati. ‘‘Yaṃ kiñci sithilaṃ kammaṃ, saṃkiliṭṭhañca yaṃ vataṃ; Saṅkassaraṃ brahmacariyaṃ, na taṃ hoti mahapphala’’nti.
“诸比丘,这便是达亚那天子所说。说毕,他向我礼敬,行右绕礼后,即在那儿消失消失。诸比丘,你们当学习达亚那的偈颂,当通晓达亚那的偈颂,当铭记达亚那的偈颂。诸比丘,这些偈颂具足利益,是梵行的基础。”巴利
‘‘Idamavoca, bhikkhave, tāyano devaputto, idaṃ vatvā maṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā tatthevantaradhāyi. Uggaṇhātha, bhikkhave, tāyanagāthā; pariyāpuṇātha, bhikkhave, tāyanagāthā; dhāretha, bhikkhave, tāyanagāthā. Atthasaṃhitā, bhikkhave, tāyanagāthā ādibrahmacariyikā’’ti.
9. 月天子经巴利
9. Candimasuttaṃ
90 舍卫城。那时,月天子被阿修罗王罗睺所执。当时,月天子忆念世尊,即说此偈:巴利 注疏 2
Sāvatthinidānaṃ. Tena kho pana samayena candimā devaputto rāhunā asurindena gahito hoti. Atha kho candimā devaputto bhagavantaṃ anussaramāno tāyaṃ velāyaṃ imaṃ gāthaṃ abhāsi –
“ 礼敬您,佛陀,大雄者!您在一切处皆已解脱;
我陷于狭迫困厄,求您做我的皈依处。”巴利
‘‘Namo te buddha vīratthu, vippamuttosi sabbadhi; Sambādhapaṭipannosmi, tassa me saraṇaṃ bhavā’’ti.
尔时,世尊以月天子为所缘,对阿修罗王罗睺以偈颂说:巴利
Atha kho bhagavā candimaṃ devaputtaṃ ārabbha rāhuṃ asurindaṃ gāthāya ajjhabhāsi –
“ 月天子已皈依如来、阿拉汉。
罗睺,放了月天子吧,诸佛悲悯世间。”巴利
‘‘Tathāgataṃ arahantaṃ, candimā saraṇaṃ gato; Rāhu candaṃ pamuñcassu, buddhā lokānukampakā’’ti.
那时,阿修罗王罗睺释放了月天子后,匆匆赶到阿修罗王韦巴奇提面前,到了之后,他惊恐不安、汗毛竖立,站在一旁。阿修罗王韦巴奇提便以偈颂对他说——巴利
Atha kho rāhu asurindo candimaṃ devaputtaṃ muñcitvā taramānarūpo yena vepacitti asurindo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā saṃviggo lomahaṭṭhajāto ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhitaṃ kho rāhuṃ asurindaṃ vepacitti asurindo gāthāya ajjhabhāsi –
“ 罗睺,你为何如此慌忙地放开了月亮?”
“ 你面带惊惶而来,为何战栗地站在那里?”
“ 我的头将裂为七瓣,活着也不得安乐,
“ 我已为佛陀的偈颂所摄受,若仍不释放月天子,”巴利
‘‘Kiṃ nu santaramānova, rāhu candaṃ pamuñcasi; Saṃviggarūpo āgamma, kiṃ nu bhītova tiṭṭhasī’’ti. ‘‘Sattadhā me phale muddhā, jīvanto na sukhaṃ labhe; Buddhagāthābhigītomhi, no ce muñceyya candima’’nti.
91 舍卫城。那时,日天子为阿修罗王罗睺所执。彼时,日天子忆念世尊,就在那一刻,说出此偈:巴利 注疏 2
Sāvatthinidānaṃ . Tena kho pana samayena sūriyo devaputto rāhunā asurindena gahito hoti. Atha kho sūriyo devaputto bhagavantaṃ anussaramāno tāyaṃ velāyaṃ imaṃ gāthaṃ abhāsi –
“ 礼敬您,佛陀,英雄!您于一切处皆得解脱;
我已陷入逼迫的险境,请您成为我的皈依处。”巴利
‘‘Namo te buddha vīratthu, vippamuttosi sabbadhi; Sambādhapaṭipannosmi, tassa me saraṇaṃ bhavā’’ti.
那时,世尊就日天子之事,以偈颂对阿修罗王罗睺说道:巴利
Atha kho bhagavā sūriyaṃ devaputtaṃ ārabbha rāhuṃ asurindaṃ gāthāhi ajjhabhāsi –
“ 日天子已皈依如来、阿拉汉;
罗睺,放了太阳,诸佛悲悯世间。
“ 那位于黑暗、幽暗处带来光明者,
赫赫威光,圆轮炽盛,具大威力的太阳神,
罗睺,莫要吞下这位巡游于天际者,
“ 罗睺,请释放我的子民太阳吧。”巴利
‘‘Tathāgataṃ arahantaṃ, sūriyo saraṇaṃ gato; Rāhu sūriyaṃ pamuñcassu, buddhā lokānukampakā. ‘‘Yo andhakāre tamasi pabhaṅkaro, Verocano maṇḍalī uggatejo; Mā rāhu gilī caramantalikkhe, Pajaṃ mamaṃ rāhu pamuñca sūriya’’nti.
其时,阿修罗王罗睺放开了日天子,匆忙赶到阿修罗王韦巴奇提那里。到了之后,他惊惶不安、汗毛直竖,站在一旁。阿修罗王韦巴奇提便以偈颂对站在一旁的罗睺说:巴利
Atha kho rāhu asurindo sūriyaṃ devaputtaṃ muñcitvā taramānarūpo yena vepacitti asurindo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā saṃviggo lomahaṭṭhajāto ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhitaṃ kho rāhuṃ asurindaṃ vepacitti asurindo gāthāya ajjhabhāsi –
“ 你为何这般匆忙放开了太阳,罗睺?
你惊惶而来,为何战栗而立?”
“ 我的头将裂作七瓣,活着也不得安乐;
“ 我被佛陀的偈颂所摄,若不放走太阳。”巴利
‘‘Kiṃ nu santaramānova, rāhu sūriyaṃ pamuñcasi; Saṃviggarūpo āgamma, kiṃ nu bhītova tiṭṭhasī’’ti. ‘‘Sattadhā me phale muddhā, jīvanto na sukhaṃ labhe; Buddhagāthābhigītomhi, no ce muñceyya sūriya’’nti.
二迦叶、摩伽、摩揭陀、达玛利与咖玛达
“ 般遮罗(Pañcāla) 旃陀罗、达亚那,连同月神与日神,合为十位。”巴利
Dve kassapā ca māgho ca, māgadho dāmali kāmado; Pañcālacaṇḍo tāyano, candimasūriyena te dasāti.
1 2 3