460 如是我闻:一时,世尊住于王舍城竹林精舍,即松鼠觅食处。那时,近事男毗舍佉前往比丘尼法乐处,到了以后,向法乐比丘尼礼敬问讯,退坐一面。退坐一面后,近事男毗舍佉这样对法乐比丘尼说:“圣尼,常说‘有身’、‘有身’。究竟世尊所说的有身是指什么呢?”“毗舍佉贤友,五取蕴即是世尊所说的有身,即色取蕴、受取蕴、想取蕴、行取蕴、识取蕴。毗舍佉贤友,这五取蕴就是世尊所说的有身。”显示巴利原文
Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe. Atha kho visākho upāsako yena dhammadinnā bhikkhunī tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā dhammadinnaṃ bhikkhuniṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho visākho upāsako dhammadinnaṃ bhikkhuniṃ etadavoca – ‘‘‘sakkāyo sakkāyo’ti, ayye, vuccati. Katamo nu kho, ayye, sakkāyo vutto bhagavatā’’ti? ‘‘Pañca kho ime, āvuso visākha, upādānakkhandhā sakkāyo vutto bhagavatā, seyyathidaṃ – rūpupādānakkhandho, vedanupādānakkhandho, saññupādānakkhandho, saṅkhārupādānakkhandho, viññāṇupādānakkhandho. Ime kho, āvuso visākha, pañcupādānakkhandhā sakkāyo vutto bhagavatā’’ti.
“善哉,圣尼。”近事男毗舍佉对法乐比丘尼所说欢喜随喜后,又进一步请问法乐比丘尼:“圣尼,‘有身集、有身集’,众人皆如此说。究竟世尊所说的有身集是指什么呢?”“毗舍佉贤友,正是那引生后有的、与喜贪俱的、遍处求乐的渴爱,也就是欲爱、有爱、无有爱。毗舍佉贤友,这便是世尊所说的有身集。”显示巴利原文
‘‘Sādhayye’’ti kho visākho upāsako dhammadinnāya bhikkhuniyā bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā dhammadinnaṃ bhikkhuniṃ uttariṃ pañhaṃ apucchi – ‘‘‘sakkāyasamudayo sakkāyasamudayo’ti, ayye, vuccati. Katamo nu kho, ayye, sakkāyasamudayo vutto bhagavatā’’ti? ‘‘Yāyaṃ, āvuso visākha, taṇhā ponobbhavikā nandīrāgasahagatā tatratatrābhinandinī, seyyathidaṃ – kāmataṇhā bhavataṇhā vibhavataṇhā; ayaṃ kho, āvuso visākha, sakkāyasamudayo vutto bhagavatā’’ti.
“圣尼,‘有身灭、有身灭’,众人皆如此说。究竟世尊所说的有身灭是指什么呢?”显示巴利原文
‘‘‘Sakkāyanirodho sakkāyanirodho’ti, ayye, vuccati. Katamo nu kho, ayye, sakkāyanirodho vutto bhagavatā’’ti?
“毗舍佉贤友,正是那同样渴爱的无余离贪、息灭、舍离、遣除、解脱、不执著。毗舍佉贤友,这便是世尊所说的有身灭。”显示巴利原文
‘‘Yo kho, āvuso visākha, tassāyeva taṇhāya asesavirāganirodho cāgo paṭinissaggo mutti anālayo; ayaṃ kho, āvuso visākha, sakkāyanirodho vutto bhagavatā’’ti.
“圣尼,众人常说“到达有身灭的行道,到达有身灭的行道”。世尊所说的到达有身灭的行道,究竟是什么呢?”显示巴利原文
‘‘‘Sakkāyanirodhagāminī paṭipadā sakkāyanirodhagāminī paṭipadā’ti, ayye, vuccati. Katamā nu kho, ayye, sakkāyanirodhagāminī paṭipadā vuttā bhagavatā’’ti?
“毗舍佉贤友,世尊所说的到达有身灭的行道,正是这圣八支道,即:正见、正思维、正语、正业、正命、正精进、正念、正定。”显示巴利原文
‘‘Ayameva kho, āvuso visākha, ariyo aṭṭhaṅgiko maggo sakkāyanirodhagāminī paṭipadā vuttā bhagavatā, seyyathidaṃ – sammādiṭṭhi sammāsaṅkappo sammāvācā sammākammanto sammāājīvo sammāvāyāmo sammāsati sammāsamādhī’’ti.
“圣尼,此取即那五取蕴本身,还是在五取蕴之外别有取呢?”“毗舍佉贤友,此取既非五取蕴本身,亦非在五取蕴之外别有取。毗舍佉贤友,凡是对于五取蕴的欲贪,那即是此中的取。”显示巴利原文
‘‘Taññeva nu kho, ayye, upādānaṃ te pañcupādānakkhandhā udāhu aññatra pañcahupādānakkhandhehi upādāna’’nti? ‘‘Na kho, āvuso visākha, taññeva upādānaṃ te pañcupādānakkhandhā, nāpi aññatra pañcahupādānakkhandhehi upādānaṃ. Yo kho, āvuso visākha, pañcasu upādānakkhandhesu chandarāgo taṃ tattha upādāna’’nti.
461 “圣尼,有身见是如何产生的呢?”“毗舍佉贤友,在此,无闻凡夫不曾见过圣者,于圣法不娴熟、未受圣法调伏,不曾见过善士,于善士法不娴熟、未受善士法调伏。他将色看作我,或看作我拥有色,或看作色在我中,或看作我在色中。受……想……行……识也是如此,他将识看作我,或看作我拥有识,或看作识在我中,或看作我在识中。毗舍佉贤友,有身见便是这样产生的。”显示巴利原文
‘‘Kathaṃ panāyye, sakkāyadiṭṭhi hotī’’ti? ‘‘Idhāvuso visākha, assutavā puthujjano, ariyānaṃ adassāvī ariyadhammassa akovido ariyadhamme avinīto, sappurisānaṃ adassāvī sappurisadhammassa akovido sappurisadhamme avinīto, rūpaṃ attato samanupassati, rūpavantaṃ vā attānaṃ, attani vā rūpaṃ, rūpasmiṃ vā attānaṃ. Vedanaṃ…pe… saññaṃ… saṅkhāre… viññāṇaṃ attato samanupassati, viññāṇavantaṃ vā attānaṃ, attani vā viññāṇaṃ, viññāṇasmiṃ vā attānaṃ. Evaṃ kho , āvuso visākha, sakkāyadiṭṭhi hotī’’ti.
“圣尼,那么,有身见怎样才不产生呢?”显示巴利原文
‘‘Kathaṃ panāyye, sakkāyadiṭṭhi na hotī’’ti?
“毗舍佉贤友,在此,多闻的圣弟子见过圣者,于圣法娴熟、于圣法善加调伏,见过善士,于善士法娴熟、于善士法善加调伏。他不将色看作我,不看作我拥有色,不看作色在我中,不看作我在色中。受、想、行、识也是如此,他不将识看作我,不看作我拥有识,不看作识在我中,不看作我在识中。毗舍佉贤友,有身见便是这样不产生的。”显示巴利原文
‘‘Idhāvuso visākha, sutavā ariyasāvako, ariyānaṃ dassāvī ariyadhammassa kovido ariyadhamme suvinīto, sappurisānaṃ dassāvī sappurisadhammassa kovido sappurisadhamme suvinīto, na rūpaṃ attato samanupassati, na rūpavantaṃ vā attānaṃ, na attani vā rūpaṃ, na rūpasmiṃ vā attānaṃ. Na vedanaṃ…pe… na saññaṃ… na saṅkhāre…pe… na viññāṇaṃ attato samanupassati, na viññāṇavantaṃ vā attānaṃ , na attani vā viññāṇaṃ, na viññāṇasmiṃ vā attānaṃ. Evaṃ kho, āvuso visākha, sakkāyadiṭṭhi na hotī’’ti.
462 “圣尼,那么,什么是圣八支道呢?”显示巴利原文
‘‘Katamo panāyye, ariyo aṭṭhaṅgiko maggo’’ti?
“毗舍佉贤友,这圣八支道即是:正见、正思惟、正语、正业、正命、正精进、正念、正定。”“圣尼,那么,圣八支道是有为,还是无为呢?”显示巴利原文
‘‘Ayameva kho, āvuso visākha, ariyo aṭṭhaṅgiko maggo, seyyathidaṃ – sammādiṭṭhi sammāsaṅkappo sammāvācā sammākammanto sammāājīvo sammāvāyāmo sammāsati sammāsamādhī’’ti. ‘‘Ariyo panāyye, aṭṭhaṅgiko maggo saṅkhato udāhu asaṅkhato’’ti?
“毗舍佉贤友,圣八支道是有为的。”显示巴利原文
‘‘Ariyo kho, āvuso visākha, aṭṭhaṅgiko maggo saṅkhato’’ti .
“圣尼,是八圣道摄三蕴,还是三蕴摄八圣道呢?”显示巴利原文
‘‘Ariyena nu kho, ayye, aṭṭhaṅgikena maggena tayo khandhā saṅgahitā udāhu tīhi khandhehi ariyo aṭṭhaṅgiko maggo saṅgahito’’ti?
“友,毗舍佉!并非八圣道摄三蕴,而是三蕴摄八圣道。友,毗舍佉!正语、正业、正命这些法,为戒蕴所摄;正精进、正念、正定这些法,为定蕴所摄;正见、正思惟这些法,为慧蕴所摄。”显示巴利原文
‘‘Na kho, āvuso visākha, ariyena aṭṭhaṅgikena maggena tayo khandhā saṅgahitā; tīhi ca kho, āvuso visākha, khandhehi ariyo aṭṭhaṅgiko maggo saṅgahito. Yā cāvuso visākha, sammāvācā yo ca sammākammanto yo ca sammāājīvo ime dhammā sīlakkhandhe saṅgahitā. Yo ca sammāvāyāmo yā ca sammāsati yo ca sammāsamādhi ime dhammā samādhikkhandhe saṅgahitā. Yā ca sammādiṭṭhi yo ca sammāsaṅkappo, ime dhammā paññākkhandhe saṅgahitā’’ti.
“圣尼,什么是定?哪些法是定相?哪些法是定的资具?什么是定的修习?”显示巴利原文
‘‘Katamo panāyye, samādhi, katame dhammā samādhinimittā, katame dhammā samādhiparikkhārā, katamā samādhibhāvanā’’ti?
“毗舍佉贤友,心一境性,这就是定;四念处是定相;四正勤是定的资具;对这些法的亲近、修习、多作,即是此处的定修习。”显示巴利原文
‘‘Yā kho, āvuso visākha, cittassa ekaggatā ayaṃ samādhi; cattāro satipaṭṭhānā samādhinimittā; cattāro sammappadhānā samādhiparikkhārā. Yā tesaṃyeva dhammānaṃ āsevanā bhāvanā bahulīkammaṃ, ayaṃ ettha samādhibhāvanā’’ti.
463 “圣尼,有多少种行?”显示巴利原文
‘‘Kati panāyye, saṅkhārā’’ti?
“毗舍佉贤友,有三种行:身行、语行、心行。”显示巴利原文
‘‘Tayome, āvuso visākha, saṅkhārā – kāyasaṅkhāro, vacīsaṅkhāro, cittasaṅkhāro’’ti.
“那么,圣尼,什么是身行?什么是语行?什么是心行?”显示巴利原文
‘‘Katamo panāyye, kāyasaṅkhāro, katamo vacīsaṅkhāro, katamo cittasaṅkhāro’’ti?
“毗舍佉贤友,入出息是身行,寻与伺是语行,想与受是心行。”显示巴利原文
‘‘Assāsapassāsā kho, āvuso visākha, kāyasaṅkhāro, vitakkavicārā vacīsaṅkhāro, saññā ca vedanā ca cittasaṅkhāro’’ti.
“那么,圣尼,入出息为何是身行?寻与伺为何是语行?想与受为何是心行?”显示巴利原文
‘‘Kasmā panāyye, assāsapassāsā kāyasaṅkhāro, kasmā vitakkavicārā vacīsaṅkhāro, kasmā saññā ca vedanā ca cittasaṅkhāro’’ti?
“贤友毗舍佉,入出息是身体性的法,系属于身,因此入出息是身行。贤友毗舍佉,先有寻、伺,而后才说出言语,因此寻、伺是语行。想与受是心所性的法,系属于心,因此想与受是心行。”显示巴利原文
‘‘Assāsapassāsā kho, āvuso visākha, kāyikā ete dhammā kāyappaṭibaddhā, tasmā assāsapassāsā kāyasaṅkhāro. Pubbe kho, āvuso visākha, vitakketvā vicāretvā pacchā vācaṃ bhindati, tasmā vitakkavicārā vacīsaṅkhāro. Saññā ca vedanā ca cetasikā ete dhammā cittappaṭibaddhā, tasmā saññā ca vedanā ca cittasaṅkhāro’’ti.
464 “那么,圣尼,如何证入想受灭定呢?”显示巴利原文
‘‘Kathaṃ panāyye, saññāvedayitanirodhasamāpatti hotī’’ti?
贤友毗舍佉,正在证入想受灭定的比丘,不会生起这样的念头:‘我将证入想受灭定’、‘我正在证入想受灭定’或‘我已证入想受灭定’。而是他事先已如此修习其心,令心导向那样的状态。显示巴利原文
‘‘Na kho, āvuso visākha, saññāvedayitanirodhaṃ samāpajjantassa bhikkhuno evaṃ hoti – ‘ahaṃ saññāvedayitanirodhaṃ samāpajjissa’nti vā, ‘ahaṃ saññāvedayitanirodhaṃ samāpajjāmī’ti vā, ‘ahaṃ saññāvedayitanirodhaṃ samāpanno’ti vā. Atha khvāssa pubbeva tathā cittaṃ bhāvitaṃ hoti yaṃ taṃ tathattāya upanetī’’ti.
“圣尼,对于进入想受灭定的比丘,哪些法先灭去——身行、语行,还是心行?”“朋友毗舍佉,对于进入想受灭定的比丘,首先灭去的是语行,其次是身行,最后是心行。”显示巴利原文
‘‘Saññāvedayitanirodhaṃ samāpajjantassa panāyye, bhikkhuno katame dhammā paṭhamaṃ nirujjhanti – yadi vā kāyasaṅkhāro, yadi vā vacīsaṅkhāro, yadi vā cittasaṅkhāro’’ti? ‘‘Saññāvedayitanirodhaṃ samāpajjantassa kho, āvuso visākha, bhikkhuno paṭhamaṃ nirujjhati vacīsaṅkhāro, tato kāyasaṅkhāro, tato cittasaṅkhāro’’ti.
“圣尼,那么,如何从想受灭定出定呢?”显示巴利原文
‘‘Kathaṃ panāyye, saññāvedayitanirodhasamāpattiyā vuṭṭhānaṃ hotī’’ti?
“朋友毗舍佉,从想受灭定出定的比丘,不会这样想:‘我将从想受灭定出定’、‘我正在从想受灭定出定’或‘我已从想受灭定出定’。而是他事先已如此修习其心,使其心导向那样的状态。”显示巴利原文
‘‘Na kho, āvuso visākha, saññāvedayitanirodhasamāpattiyā vuṭṭhahantassa bhikkhuno evaṃ hoti – ‘ahaṃ saññāvedayitanirodhasamāpattiyā vuṭṭhahissa’nti vā, ‘ahaṃ saññāvedayitanirodhasamāpattiyā vuṭṭhahāmī’ti vā, ‘ahaṃ saññāvedayitanirodhasamāpattiyā vuṭṭhito’ti vā. Atha khvāssa pubbeva tathā cittaṃ bhāvitaṃ hoti yaṃ taṃ tathattāya upanetī’’ti.
“圣尼,从想受灭定出定的比丘,哪些法先生起呢?是身行、语行,还是心行?”“毗舍佉贤友,从想受灭定出定的比丘,先生起的是心行,接着是身行,然后是语行。”显示巴利原文
‘‘Saññāvedayitanirodhasamāpattiyā vuṭṭhahantassa panāyye, bhikkhuno katame dhammā paṭhamaṃ uppajjanti – yadi vā kāyasaṅkhāro, yadi vā vacīsaṅkhāro, yadi vā cittasaṅkhāro’’ti? ‘‘Saññāvedayitanirodhasamāpattiyā vuṭṭhahantassa kho, āvuso visākha, bhikkhuno paṭhamaṃ uppajjati cittasaṅkhāro, tato kāyasaṅkhāro, tato vacīsaṅkhāro’’ti.
“圣尼,从想受灭定出定的比丘,会感受到几种触?”“毗舍佉贤友,从想受灭定出定的比丘,感受到三种触:空触、无相触、无愿触。”显示巴利原文
‘‘Saññāvedayitanirodhasamāpattiyā vuṭṭhitaṃ panāyye, bhikkhuṃ kati phassā phusantī’’ti? ‘‘Saññāvedayitanirodhasamāpattiyā vuṭṭhitaṃ kho, āvuso visākha, bhikkhuṃ tayo phassā phusanti – suññato phasso, animitto phasso, appaṇihito phasso’’ti.
“圣尼,从想受灭定出定后,比丘的心倾向于什么、斜向什么、朝向什么?”“毗舍佉贤友,从想受灭定出定后,比丘的心倾向于远离、斜向远离、朝向远离。”显示巴利原文
‘‘Saññāvedayitanirodhasamāpattiyā vuṭṭhitassa panāyye, bhikkhuno kiṃninnaṃ cittaṃ hoti kiṃpoṇaṃ kiṃpabbhāra’’nti? ‘‘Saññāvedayitanirodhasamāpattiyā vuṭṭhitassa kho, āvuso visākha, bhikkhuno vivekaninnaṃ cittaṃ hoti, vivekapoṇaṃ vivekapabbhāra’’nti.
465 “圣尼,受有几种?”显示巴利原文
‘‘Kati panāyye, vedanā’’ti?
“毗舍佉贤友,有三种受:乐受、苦受、不苦不乐受。”显示巴利原文
‘‘Tisso kho imā, āvuso visākha, vedanā – sukhā vedanā, dukkhā vedanā, adukkhamasukhā vedanā’’ti.
“圣尼,哪些是乐受,哪些是苦受,哪些是不苦不乐受呢?”显示巴利原文
‘‘Katamā panāyye, sukhā vedanā, katamā dukkhā vedanā, katamā adukkhamasukhā vedanā’’ti?
“贤友毗舍佉,凡身或心所感受的快乐与舒适,即是乐受。凡身或心所感受的痛苦与不适,即是苦受。凡身或心所感受的既非舒适也非不适,即是不苦不乐受。”显示巴利原文
‘‘Yaṃ kho, āvuso visākha, kāyikaṃ vā cetasikaṃ vā sukhaṃ sātaṃ vedayitaṃ – ayaṃ sukhā vedanā. Yaṃ kho, āvuso visākha, kāyikaṃ vā cetasikaṃ vā dukkhaṃ asātaṃ vedayitaṃ – ayaṃ dukkhā vedanā. Yaṃ kho, āvuso visākha, kāyikaṃ vā cetasikaṃ vā neva sātaṃ nāsātaṃ vedayitaṃ – ayaṃ adukkhamasukhā vedanā’’ti.
“圣尼,乐受以何为乐,以何为苦?苦受以何为乐,以何为苦?不苦不乐受以何为乐,以何为苦?”显示巴利原文
‘‘Sukhā panāyye, vedanā kiṃsukhā kiṃdukkhā, dukkhā vedanā kiṃsukhā kiṃdukkhā, adukkhamasukhā vedanā kiṃsukhā kiṃdukkhā’’ti?
“贤友毗舍佉,乐受以住为乐,以变坏为苦;苦受以住为苦,以变坏为乐;不苦不乐受,以智为乐,以无智为苦。”显示巴利原文
‘‘Sukhā kho, āvuso visākha, vedanā ṭhitisukhā vipariṇāmadukkhā; dukkhā vedanā ṭhitidukkhā vipariṇāmasukhā ; adukkhamasukhā vedanā ñāṇasukhā aññāṇadukkhā’’ti.
“圣尼,那么乐受中什么随眠随增?苦受中什么随眠随增?不苦不乐受中什么随眠随增?”显示巴利原文
‘‘Sukhāya panāyye, vedanāya kiṃ anusayo anuseti, dukkhāya vedanāya kiṃ anusayo anuseti, adukkhamasukhāya vedanāya kiṃ anusayo anusetī’’ti?
“毗舍佉贤友,乐受则贪随眠随增,苦受则嗔随眠随增,不苦不乐受则无明随眠随增。”显示巴利原文
‘‘Sukhāya kho, āvuso visākha, vedanāya rāgānusayo anuseti, dukkhāya vedanāya paṭighānusayo anuseti, adukkhamasukhāya vedanāya avijjānusayo anusetī’’ti.
“圣尼,是否一切乐受都有贪随眠随增?一切苦受都有嗔随眠随增?一切不苦不乐受都有无明随眠随增?”显示巴利原文
‘‘Sabbāya nu kho, ayye, sukhāya vedanāya rāgānusayo anuseti, sabbāya dukkhāya vedanāya paṭighānusayo anuseti, sabbāya adukkhamasukhāya vedanāya avijjānusayo anusetī’’ti?
“贤友毗舍佉,并非所有的乐受都伴有贪随眠,并非所有的苦受都伴有嗔随眠,并非所有的不苦不乐受都伴有无明随眠。”显示巴利原文
‘‘Na kho, āvuso visākha, sabbāya sukhāya vedanāya rāgānusayo anuseti, na sabbāya dukkhāya vedanāya paṭighānusayo anuseti, na sabbāya adukkhamasukhāya vedanāya avijjānusayo anusetī’’ti.
“圣尼,对于乐受,应断除什么?对于苦受,应断除什么?对于不苦不乐受,应断除什么?”显示巴利原文
‘‘Sukhāya panāyye, vedanāya kiṃ pahātabbaṃ, dukkhāya vedanāya kiṃ pahātabbaṃ, adukkhamasukhāya vedanāya kiṃ pahātabba’’nti?
“贤友毗舍佉,于乐受中,应断除贪随眠;于苦受中,应断除嗔随眠;于不苦不乐受中,应断除无明随眠。”显示巴利原文
‘‘Sukhāya kho, āvuso visākha, vedanāya rāgānusayo pahātabbo, dukkhāya vedanāya paṭighānusayo pahātabbo, adukkhamasukhāya vedanāya avijjānusayo pahātabbo’’ti.
“圣尼,是否于一切乐受中皆当断贪随眠,于一切苦受中皆当断嗔随眠,于一切不苦不乐受中皆当断无明随眠?”显示巴利原文
‘‘Sabbāya nu kho, ayye, sukhāya vedanāya rāgānusayo pahātabbo, sabbāya dukkhāya vedanāya paṭighānusayo pahātabbo, sabbāya adukkhamasukhāya vedanāya avijjānusayo pahātabbo’’ti?
“贤友毗舍佉,并非于一切乐受中皆当断贪随眠,并非于一切苦受中皆当断嗔随眠,并非于一切不苦不乐受中皆当断无明随眠。贤友毗舍佉,在此,有比丘离诸欲、离不善法,有寻有伺,由远离所生之喜与乐,进入并安住于初禅。他以此舍断贪,贪随眠于彼处不复随增。贤友毗舍佉,又有比丘如是审察:‘我何时能进入并安住于诸圣者现今所入所住之境?’当他如是于无上解脱发起希求时,以希求为缘而生起忧。他以此舍断嗔,嗔随眠于彼处不复随增。贤友毗舍佉,又有比丘由乐灭、由苦灭,且先前之喜与忧已灭没故,进入并安住于不苦不乐、舍念清净的第四禅。他以此舍断无明,无明随眠于彼处不复随增。”显示巴利原文
‘‘Na kho, āvuso visākha, sabbāya sukhāya vedanāya rāgānusayo pahātabbo, na sabbāya dukkhāya vedanāya paṭighānusayo pahātabbo , na sabbāya adukkhamasukhāya vedanāya avijjānusayo pahātabbo. Idhāvuso visākha, bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Rāgaṃ tena pajahati, na tattha rāgānusayo anuseti. Idhāvuso visākha, bhikkhu iti paṭisañcikkhati – ‘kudāssu nāmāhaṃ tadāyatanaṃ upasampajja viharissāmi yadariyā etarahi āyatanaṃ upasampajja viharantī’ti? Iti anuttaresu vimokkhesu pihaṃ upaṭṭhāpayato uppajjati pihāppaccayā domanassaṃ. Paṭighaṃ tena pajahati, na tattha paṭighānusayo anuseti. Idhāvuso visākha, bhikkhu sukhassa ca pahānā, dukkhassa ca pahānā, pubbeva somanassadomanassānaṃ atthaṅgamā, adukkhamasukhaṃ upekkhāsatipārisuddhiṃ catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Avijjaṃ tena pajahati, na tattha avijjānusayo anusetī’’ti.
466 “圣尼,什么是乐受的对治呢?”显示巴利原文
‘‘Sukhāya panāyye, vedanāya kiṃ paṭibhāgo’’ti?
“贤友毗舍佉,乐受以苦受为对治。”显示巴利原文
‘‘Sukhāya kho, āvuso visākha, vedanāya dukkhā vedanā paṭibhāgo’’ti.
“圣尼,苦受以何为对治?”显示巴利原文
‘‘Dukkhāya pannāyye, vedanāya kiṃ paṭibhāgo’’ti?
“贤友毗舍佉,苦受以乐受为对治。”显示巴利原文
‘‘Dukkhāya kho, āvuso visākha, vedanāya sukhā vedanā paṭibhāgo’’ti.
“圣尼,那么不苦不乐受的对立面是什么呢?”显示巴利原文
‘‘Adukkhamasukhāya panāyye, vedanāya kiṃ paṭibhāgo’’ti?
“毗舍佉贤友,不苦不乐受的对立面是无明。”显示巴利原文
‘‘Adukkhamasukhāya kho, āvuso visākha, vedanāya avijjā paṭibhāgo’’ti.
“圣尼,那么无明的对立面是什么呢?”显示巴利原文
‘‘Avijjāya panāyye, kiṃ paṭibhāgo’’ti?
“毗舍佉贤友,明正是无明的对立面。”显示巴利原文
‘‘Avijjāya kho, āvuso visākha, vijjā paṭibhāgo’’ti.
“圣尼,那么,明的对立面是什么呢?”显示巴利原文
‘‘Vijjāya panāyye, kiṃ paṭibhāgo’’ti?
“毗舍佉贤友,解脱正是明的对立面。”显示巴利原文
‘‘Vijjāya kho, āvuso visākha, vimutti paṭibhāgo’’ti.
“那么,圣尼,什么又是解脱的对应物呢?”显示巴利原文
‘‘Vimuttiyā panāyye , kiṃ paṭibhāgo’’ti?
“贤友毗舍佉,解脱的对治正是涅槃。”显示巴利原文
‘‘Vimuttiyā kho, āvuso visākha, nibbānaṃ paṭibhāgo’’ti.
“那么,圣尼,涅槃的对治又是什么?”
“贤友毗舍佉,你的问题走得太远了,你未能把握问题的边际。贤友毗舍佉,梵行是以涅槃为归宿,以涅槃为彼岸,以涅槃为终极。贤友毗舍佉,如果你愿意,可前往世尊处,向他请问这番义理,世尊如何为你解答,你便如何受持。”显示巴利原文
‘‘Nibbānassa panāyye, kiṃ paṭibhāgo’’ti? ‘‘Accayāsi, āvuso visākha, pañhaṃ, nāsakkhi pañhānaṃ pariyantaṃ gahetuṃ. Nibbānogadhañhi, āvuso visākha, brahmacariyaṃ, nibbānaparāyanaṃ nibbānapariyosānaṃ. Ākaṅkhamāno ca tvaṃ, āvuso visākha, bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etamatthaṃ puccheyyāsi, yathā ca te bhagavā byākaroti tathā naṃ dhāreyyāsī’’ti.
467 当时,近事男毗舍佉对比丘尼法乐所说的话生出欢喜、随喜之后,从座起身,向比丘尼法乐顶礼,右绕之后,便朝世尊所在处走去。到了那里,他向世尊礼敬,坐于一旁。坐在一旁的近事男毗舍佉,将他自己与比丘尼法乐之间的全部谈论问答,毫无遗漏地向世尊禀报。世尊听后,对近事男毗舍佉这样说:“毗舍佉,比丘尼法乐是智慧者;毗舍佉,比丘尼法乐是大智慧者。毗舍佉,即使你来问我此义理,我也正如比丘尼法乐所解答的那样为你解答。这正是此义理,你应当如此受持。”显示巴利原文
Atha kho visākho upāsako dhammadinnāya bhikkhuniyā bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā uṭṭhāyāsanā dhammadinnaṃ bhikkhuniṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho visākho upāsako yāvatako ahosi dhammadinnāya bhikkhuniyā saddhiṃ kathāsallāpo taṃ sabbaṃ bhagavato ārocesi. Evaṃ vutte, bhagavā visākhaṃ upāsakaṃ etadavoca – ‘‘paṇḍitā, visākha, dhammadinnā bhikkhunī, mahāpaññā, visākha, dhammadinnā bhikkhunī. Maṃ cepi tvaṃ, visākha, etamatthaṃ puccheyyāsi, ahampi taṃ evamevaṃ byākareyyaṃ, yathā taṃ dhammadinnāya bhikkhuniyā byākataṃ. Eso cevetassa attho. Evañca naṃ dhārehī’’ti.
世尊这样说后。近事男毗舍佉心意满足,对世尊的教导深为欢喜。显示巴利原文
Idamavoca bhagavā. Attamano visākho upāsako bhagavato bhāsitaṃ abhinandīti.
━━ 归纳讲解,仅供参考 ━━
人物名册 Pali 中文(经文用名) 角色 Visākha 毗舍佉 近事男(优婆塞) Dhammadinnā 法乐 比丘尼
事件 近事男毗舍佉前往拜见比丘尼法乐,向其请教世尊所说的“有身”是何含义。法乐比丘尼逐一解答了有身、有身集、有身灭及其灭道,并延伸讨论了取、有身见、圣八支道的性质。对话最后以寂静涅槃为止,毗舍佉随后向佛陀汇报此事,得到佛陀印可。
经文摘要 毗舍佉请教法乐有身之义→法乐详释五蕴、苦集灭道及其与取、有身见的关系→展开圣八支道、三蕴、三行等修行要目→探讨想受灭定的出入次第→分析三受与随眠的对治→最终归结于明与解脱,以涅槃为终极。
中心思想(白话 + 重点拆解) 1. 背景:一场检验真才实学的问答
这事发生在王舍城,近事男毗舍佉跑去跟一位比丘尼法乐请教佛法。这场对话可谓硬核你问我答,毗舍佉用连珠炮式追问佛陀都讲过什么,而不是发表自己感想;法乐比丘尼给出的每一条回答都精准到位,最后佛陀说“如果你来问我,我也会这么答”——等于是给这场考试打了满分。这说明在佛陀眼里,有修有证的人不论身份高低,都可以把法讲清楚。
2. 核心:“有身”不是物质上的身子,而是你抓住不放的五团东西
毗舍佉上来就问“什么叫有身”,法乐回答得干脆:不是你的手你的脚,而是“五取蕴”——色取蕴、受取蕴、想取蕴、行取蕴、识取蕴。什么是取蕴?就是你对自己身体、感受、想法、种种心理倾向,甚至连“知道”这件事本身,都带着一种“这是我的”“这就是我”的抓取力。
随后毗舍佉问“那取是不是五取蕴本身”,法乐斩钉截铁说“取既不就是那五取蕴,取也不在五取蕴之外”,紧接着补了一句关键:“凡是对五取蕴的欲贪,那就是其中的取。”
→ 拆开看: 这一句把“取”从名词变成了动词。它不是说这五团东西天然是坏的,而是你内心对这五团东西产生的渴望、黏着、占有欲,那个渴爱本身就是“取”。所以苦的根源不是你有身体、有感受,而是你对身体、对感受的“想要/不想要”的冲动。
3. 要旨:涅槃无须理解,止息就有答案
当毗舍佉问“解脱以什么为对治”,法乐答“涅槃”;他再天真追问“涅槃以什么为对治”,法乐当即拦住话头:“你的问题超越了,你不能把握诸问的边际。”接着给出一句定论:“梵行以涅槃为归趣,以涅槃为彼岸,以涅槃为终极。”
→ 拆开看: 这句话等于告诉毗舍佉:你一直问“这药治什么、那药治什么”,问到最根本的药“涅槃”时,别再追问“那涅槃再往上是什么药”。涅槃不是被治的,它是已经好了之后的状态。到这里,问题必须止息,因为真正的答案不在语言的边际内,而在你亲自抵达那里。
→ 一句话要旨: 你抓什么,什么就变苦;放下抓取的方向,才是通向真正安稳的唯一道路。
关键术语锚 - sakkāya → 有身 :并非指物质肉身,而是指被认同为“我/我所”的五取蕴整体。“有身”容易误当成有形身体,实际上指一种存有观念。
- saṅkhāra → 行(五蕴第四) :涵盖意志活动、造作与诸心理构造。“行”在中文极易被泛化,此处特指五蕴中的行蕴,而非身行、语行、心行中的广义“行”。
- saññāvedayitanirodha → 想受灭(定) :达到一种想与受暂灭的深度禅定状态。名称冗长易丢失要点,本经详细列出入出定时身、语、心行的灭与起次序。
- vedanā → 受(五蕴/心所) :感受的苦、乐、不苦不乐。本经重点分析每种受对应什么随眠(贪、嗔、无明),但特别指出并非一切乐受都等于贪随眠起——通过禅那可以断除对应烦恼。
- nimitta → 定相 :经文说“四念处是定相”,此处nimitta不是禅定中出现的光、形等相,而是指构成定之基础、特质的要素。
- āsava → 漏/烦恼 :“无明随眠随增于不苦不乐受”等语境中,随眠即潜伏性烦恼,属漏的范畴。易与现起烦恼混淆,需锚定“随眠”为未断而随增之义。