428 如是我闻:一时,世尊住在舍卫城的祇树给孤独园。在那里,世尊对诸比丘说:“诸比丘。”那些比丘应答:“尊者。”世尊这样说:“诸比丘,我将为你们开示大六处法。谛听,善加作意,我这就说。”“好的,尊者。”那些比丘回应世尊。世尊如是说:显示巴利原文
Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘bhikkhavo’’ti. ‘‘Bhadante’’ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca – ‘‘mahāsaḷāyatanikaṃ vo, bhikkhave, desessāmi. Taṃ suṇātha, sādhukaṃ manasi karotha; bhāsissāmī’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca –
429 诸比丘,若不如实知、不如实见眼,不如实知、不如实见诸色,不如实知、不如实见眼识,不如实知、不如实见眼触,不如实知、不如实见以眼触为缘而生起的感受——乐、苦或不苦不乐,便会于眼贪著,于诸色贪著,于眼识贪著,于眼触贪著,于以眼触为缘而生起的感受——乐、苦或不苦不乐——亦生贪著。显示巴利原文
‘‘Cakkhuṃ, bhikkhave, ajānaṃ apassaṃ yathābhūtaṃ, rūpe ajānaṃ apassaṃ yathābhūtaṃ, cakkhuviññāṇaṃ ajānaṃ apassaṃ yathābhūtaṃ, cakkhusamphassaṃ ajānaṃ apassaṃ yathābhūtaṃ, yamidaṃ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi ajānaṃ apassaṃ yathābhūtaṃ, cakkhusmiṃ sārajjati, rūpesu sārajjati, cakkhuviññāṇe sārajjati, cakkhusamphasse sārajjati, yamidaṃ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tasmimpi sārajjati.
那耽著、系缚、迷乱、随观味而住的人,未来的五取蕴便会增长;他那招感再生、伴随喜贪、处处欢喜的渴爱也随之增长;他的身体不安增长,心理不安也增长;身体苦恼增长,心理苦恼也增长;身体热恼增长,心理热恼也增长。他感受着身苦与心苦。显示巴利原文
‘‘Tassa sārattassa saṃyuttassa sammūḷhassa assādānupassino viharato āyatiṃ pañcupādānakkhandhā upacayaṃ gacchanti. Taṇhā cassa ponobbhavikā nandīrāgasahagatā tatratatrābhinandinī, sā cassa pavaḍḍhati. Tassa kāyikāpi darathā pavaḍḍhanti, cetasikāpi darathā pavaḍḍhanti; kāyikāpi santāpā pavaḍḍhanti , cetasikāpi santāpā pavaḍḍhanti; kāyikāpi pariḷāhā pavaḍḍhanti, cetasikāpi pariḷāhā pavaḍḍhanti. So kāyadukkhampi cetodukkhampi paṭisaṃvedeti.
诸比丘,若不如实知、不如实见耳……不如实知、不如实见鼻……不如实知、不如实见舌……不如实知、不如实见身……不如实知、不如实见意,不如实知、不如实见诸法,不如实知、不如实见意识,不如实知、不如实见意触,不如实知、不如实见以意触为缘而生起的感受——乐、苦或不苦不乐,便会于意贪著,于诸法贪著,于意识贪著,于意触贪著,于以意触为缘而生起的感受——乐、苦或不苦不乐——亦生贪著。显示巴利原文
‘‘Sotaṃ , bhikkhave, ajānaṃ apassaṃ yathābhūtaṃ…pe… ghānaṃ, bhikkhave, ajānaṃ apassaṃ yathābhūtaṃ…pe… jivhaṃ, bhikkhave, ajānaṃ apassaṃ yathābhūtaṃ…pe… kāyaṃ, bhikkhave, ajānaṃ apassaṃ yathābhūtaṃ…pe… manaṃ, bhikkhave, ajānaṃ apassaṃ yathābhūtaṃ, dhamme, bhikkhave, ajānaṃ apassaṃ yathābhūtaṃ, manoviññāṇaṃ, bhikkhave, ajānaṃ apassaṃ yathābhūtaṃ , manosamphassaṃ, bhikkhave, ajānaṃ apassaṃ yathābhūtaṃ, yamidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi ajānaṃ apassaṃ yathābhūtaṃ, manasmiṃ sārajjati, dhammesu sārajjati, manoviññāṇe sārajjati, manosamphasse sārajjati, yamidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tasmimpi sārajjati.
那耽著、系缚、迷乱、随观味而住的人,未来的五取蕴便会增长;他那招感再生、伴随喜贪、处处欢喜的渴爱也随之增长;他的身体不安增长,心理不安也增长;身体苦恼增长,心理苦恼也增长;身体热恼增长,心理热恼也增长。他感受着身苦与心苦。显示巴利原文
‘‘Tassa sārattassa saṃyuttassa sammūḷhassa assādānupassino viharato āyatiṃ pañcupādānakkhandhā upacayaṃ gacchanti. Taṇhā cassa ponobbhavikā nandīrāgasahagatā tatratatrābhinandinī, sā cassa pavaḍḍhati. Tassa kāyikāpi darathā pavaḍḍhanti, cetasikāpi darathā pavaḍḍhanti; kāyikāpi santāpā pavaḍḍhanti, cetasikāpi santāpā pavaḍḍhanti; kāyikāpi pariḷāhā pavaḍḍhanti, cetasikāpi pariḷāhā pavaḍḍhanti. So kāyadukkhampi cetodukkhampi paṭisaṃvedeti.
430 然而,诸比丘,若如实知、如实见眼,如实知、如实见诸色,如实知、如实见眼识,如实知、如实见眼触,如实知、如实见以眼触为缘而生起的感受——乐、苦或不苦不乐,便不于眼贪著,不于诸色贪著,不于眼识贪著,不于眼触贪著,不于以眼触为缘而生起的感受——乐、苦或不苦不乐——亦不贪著。显示巴利原文
‘‘Cakkhuñca kho, bhikkhave, jānaṃ passaṃ yathābhūtaṃ, rūpe jānaṃ passaṃ yathābhūtaṃ, cakkhuviññāṇaṃ jānaṃ passaṃ yathābhūtaṃ, cakkhusamphassaṃ jānaṃ passaṃ yathābhūtaṃ, yamidaṃ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi jānaṃ passaṃ yathābhūtaṃ, cakkhusmiṃ na sārajjati, rūpesu na sārajjati, cakkhuviññāṇe na sārajjati, cakkhusamphasse na sārajjati, yamidaṃ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tasmimpi na sārajjati.
他不贪著、不系缚、不迷惑,安住于随观过患,未来的五取蕴便趋向减损。他那引向再生、伴随喜贪、处处欢喜的渴爱,亦被舍断。他舍断了身体的不安,亦舍断了心的不安;舍断了身体的苦恼,亦舍断了心的苦恼;舍断了身体的热恼,亦舍断了心的热恼。他感受身乐与心乐。显示巴利原文
‘‘Tassa asārattassa asaṃyuttassa asammūḷhassa ādīnavānupassino viharato āyatiṃ pañcupādānakkhandhā apacayaṃ gacchanti. Taṇhā cassa ponobbhavikā nandīrāgasahagatā tatratatrābhinandinī, sā cassa pahīyati. Tassa kāyikāpi darathā pahīyanti, cetasikāpi darathā pahīyanti; kāyikāpi santāpā pahīyanti, cetasikāpi santāpā pahīyanti; kāyikāpi pariḷāhā pahīyanti , cetasikāpi pariḷāhā pahīyanti. So kāyasukhampi cetosukhampi paṭisaṃvedeti.
431 那位如实知见者,其见即是正见,其思惟即是正思惟,其精进即是正精进,其念即是正念,其定即是正定。而在此之前,他的身业、语业、活命便已极为清净。如是,圣八支道于他修习圆满。显示巴利原文
‘‘Yā tathābhūtassa diṭṭhi sāssa hoti sammādiṭṭhi; yo tathābhūtassa saṅkappo svāssa hoti sammāsaṅkappo; yo tathābhūtassa vāyāmo svāssa hoti sammāvāyāmo; yā tathābhūtassa sati sāssa hoti sammāsati; yo tathābhūtassa samādhi svāssa hoti sammāsamādhi. Pubbeva kho panassa kāyakammaṃ vacīkammaṃ ājīvo suparisuddho hoti. Evamassāyaṃ ariyo aṭṭhaṅgiko maggo bhāvanāpāripūriṃ gacchati.
当他如此修习此圣八支道时,四念处亦修习圆满,四正勤亦修习圆满,四神足亦修习圆满,五根亦修习圆满,五力亦修习圆满,七觉支亦修习圆满。显示巴利原文
‘‘Tassa evaṃ imaṃ ariyaṃ aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ bhāvayato cattāropi satipaṭṭhānā bhāvanāpāripūriṃ gacchanti, cattāropi sammappadhānā bhāvanāpāripūriṃ gacchanti, cattāropi iddhipādā bhāvanāpāripūriṃ gacchanti, pañcapi indriyāni bhāvanāpāripūriṃ gacchanti, pañcapi balāni bhāvanāpāripūriṃ gacchanti, sattapi bojjhaṅgā bhāvanāpāripūriṃ gacchanti.
对他而言,这两法——止与观——并驾齐驱。他以证智遍知应遍知的法,以证智遍舍应遍舍的法,以证智修习应修习的法,以证智作证应作证的法。显示巴利原文
‘‘Tassime dve dhammā yuganandhā vattanti – samatho ca vipassanā ca. So ye dhammā abhiññā pariññeyyā te dhamme abhiññā parijānāti. Ye dhammā abhiññā pahātabbā te dhamme abhiññā pajahati. Ye dhammā abhiññā bhāvetabbā te dhamme abhiññā bhāveti. Ye dhammā abhiññā sacchikātabbā te dhamme abhiññā sacchikaroti.
诸比丘,哪些法应以证智遍知?即是所谓五取蕴:色取蕴、受取蕴、想取蕴、行取蕴、识取蕴。这些法,应以证智遍知。显示巴利原文
‘‘Katame ca, bhikkhave, dhammā abhiññā pariññeyyā? ‘Pañcupādānakkhandhā’ tissa vacanīyaṃ, seyyathidaṃ – rūpupādānakkhandho, vedanupādānakkhandho, saññupādānakkhandho, saṅkhārupādānakkhandho, viññāṇupādānakkhandho. Ime dhammā abhiññā pariññeyyā.
诸比丘,哪些法应以证智遍舍?无明与有渴爱——这些法,应以证智遍舍。显示巴利原文
‘‘Katame ca, bhikkhave, dhammā abhiññā pahātabbā? Avijjā ca bhavataṇhā ca – ime dhammā abhiññā pahātabbā.
诸比丘,哪些法应以证智修习?止与观——这些法应以证智修习。显示巴利原文
‘‘Katame ca, bhikkhave, dhammā abhiññā bhāvetabbā? Samatho ca vipassanā ca – ime dhammā abhiññā bhāvetabbā.
诸比丘,哪些法应以证智作证?明与解脱——这些法应以证智作证。显示巴利原文
‘‘Katame , bhikkhave, dhammā abhiññā sacchikātabbā? Vijjā ca vimutti ca – ime dhammā abhiññā sacchikātabbā.
432 诸比丘,了知、如实照见耳……诸比丘,了知、如实照见鼻……诸比丘,了知、如实照见舌……诸比丘,了知、如实照见身……诸比丘,了知、如实照见意;了知、如实照见诸法;了知、如实照见意识;了知、如实照见意触;也了知、如实照见以意触为缘而生起的感受,无论是乐、苦,或不苦不乐——对于意不贪著,对于诸法不贪著,对于意识不贪著,对于意触不贪著,对于以意触为缘而生起的感受,无论是乐、苦,或不苦不乐,也不贪著。显示巴利原文
‘‘Sotaṃ , bhikkhave, jānaṃ passaṃ yathābhūtaṃ…pe… ghānaṃ bhikkhave, jānaṃ passaṃ yathābhūtaṃ…pe… jivhaṃ, bhikkhave, jānaṃ passaṃ yathābhūtaṃ… kāyaṃ, bhikkhave, jānaṃ passaṃ yathābhūtaṃ… manaṃ, bhikkhave, jānaṃ passaṃ yathābhūtaṃ, dhamme jānaṃ passaṃ yathābhūtaṃ, manoviññāṇaṃ jānaṃ passaṃ yathābhūtaṃ, manosamphassaṃ jānaṃ passaṃ yathābhūtaṃ, yamidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi jānaṃ passaṃ yathābhūtaṃ, manasmiṃ na sārajjati, dhammesu na sārajjati, manoviññāṇe na sārajjati, manosamphasse na sārajjati, yamidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tasmimpi na sārajjati.
“对此不贪著、不系缚、不迷惑,随观过患而住者,未来的五取蕴便会趋于减损。他那导致再有、与喜贪俱行、处处欣乐的渴爱,即被他断除。他身体的焦躁与内心的焦躁、身体的苦恼与内心的苦恼、身体的炽热与内心的炽热,皆悉断除。他体验到身乐与心乐。”显示巴利原文
‘‘Tassa asārattassa asaṃyuttassa asammūḷhassa ādīnavānupassino viharato āyatiṃ pañcupādānakkhandhā apacayaṃ gacchanti. Taṇhā cassa ponobbhavikā nandīrāgasahagatā tatratatrābhinandinī , sā cassa pahīyati. Tassa kāyikāpi darathā pahīyanti, cetasikāpi darathā pahīyanti; kāyikāpi santāpā pahīyanti, cetasikāpi santāpā pahīyanti; kāyikāpi pariḷāhā pahīyanti, cetasikāpi pariḷāhā pahīyanti. So kāyasukhampi cetosukhampi paṭisaṃvedeti.
433 “如此如实之人,其所具之见即为正见,其所具之思惟即为正思惟,其所具之精进即为正精进,其所具之念即为正念,其所具之定即为正定。而在此之前,他的身业、语业及活命早已遍净。如是,此圣八支道便于他身上达至修习圆满。”显示巴利原文
‘‘Yā tathābhūtassa diṭṭhi sāssa hoti sammādiṭṭhi; yo tathābhūtassa saṅkappo svāssa hoti sammāsaṅkappo; yo tathābhūtassa vāyāmo svāssa hoti sammāvāyāmo; yā tathābhūtassa sati sāssa hoti sammāsati; yo tathābhūtassa samādhi svāssa hoti sammāsamādhi. Pubbeva kho panassa kāyakammaṃ vacīkammaṃ ājīvo suparisuddho hoti. Evamassāyaṃ ariyo aṭṭhaṅgiko maggo bhāvanāpāripūriṃ gacchati.
“当他如此修习圣八支道时,四念处、四正勤、四神足、五根、五力、七觉支,皆达至修习圆满。”显示巴利原文
‘‘Tassa evaṃ imaṃ ariyaṃ aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ bhāvayato cattāropi satipaṭṭhānā bhāvanāpāripūriṃ gacchanti, cattāropi sammappadhānā bhāvanāpāripūriṃ gacchanti, cattāropi iddhipādā bhāvanāpāripūriṃ gacchanti, pañcapi indriyāni bhāvanāpāripūriṃ gacchanti, pañcapi balāni bhāvanāpāripūriṃ gacchanti, sattapi bojjhaṅgā bhāvanāpāripūriṃ gacchanti.
止与观这两法在他心中并行运作。他以证智遍知那些应当以证智遍知的法,以证智遍舍那些应当以证智遍舍的法,以证智修习那些应当以证智修习的法,以证智作证那些应当以证智作证的法。显示巴利原文
‘‘Tassime dve dhammā yuganandhā vattanti – samatho ca vipassanā ca. So ye dhammā abhiññā pariññeyyā te dhamme abhiññā parijānāti. Ye dhammā abhiññā pahātabbā te dhamme abhiññā pajahati. Ye dhammā abhiññā bhāvetabbā te dhamme abhiññā bhāveti. Ye dhammā abhiññā sacchikātabbā te dhamme abhiññā sacchikaroti.
诸比丘,哪些法应当以证智遍知?应说:‘五取蕴’,即色取蕴、受取蕴、想取蕴、行取蕴、识取蕴。这些法应当以证智遍知。显示巴利原文
‘‘Katame ca, bhikkhave, dhammā abhiññā pariññeyyā? ‘Pañcupādānakkhandhā’ tissa vacanīyaṃ, seyyathidaṃ – rūpupādānakkhandho, vedanupādānakkhandho, saññupādānakkhandho, saṅkhārupādānakkhandho, viññāṇupādānakkhandho. Ime dhammā abhiññā pariññeyyā.
“诸比丘,哪些法应当以证智遍舍?无明与有爱。这些就是应当以证智遍舍的法。”显示巴利原文
‘‘Katame ca, bhikkhave, dhammā abhiññā pahātabbā? Avijjā ca bhavataṇhā ca – ime dhammā abhiññā pahātabbā.
“诸比丘,哪些法应以证智修习?止与观,这些即是应以证智修习的法。”显示巴利原文
‘‘Katame ca, bhikkhave, dhammā abhiññā bhāvetabbā? Samatho ca vipassanā ca – ime dhammā abhiññā bhāvetabbā.
“诸比丘,哪些法应以证智作证?明与解脱,这些即是应以证智作证的法。”显示巴利原文
‘‘Katame ca, bhikkhave, dhammā abhiññā sacchikātabbā? Vijjā ca vimutti ca – ime dhammā abhiññā sacchikātabbā’’ti.
世尊如是说。比丘们对世尊的开示满意,心生欢喜。显示巴利原文
Idamavoca bhagavā. Attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṃ abhinandunti.
大六处经竟,第七。显示巴利原文
Mahāsaḷāyatanikasuttaṃ niṭṭhitaṃ sattamaṃ.
━━ 归纳讲解,仅供参考 ━━
人物名册 Pali 中文(经文用名) 角色 Bhagavā 世尊 说法者 Bhikkhū 诸比丘 听法者
事件 世尊在祇树给孤独园主动召集比丘,宣布要开示“大六处”法门。他对比丘们详细剖析:当一个人不如实知见眼、耳、鼻、舌、身、意这六根及其对应的六境、六识、六触和由此生起的感受时,就会产生贪著,导致未来五蕴增长和身心苦恼;反之,若能如实知见这一切,对之不加贪著,未来五蕴便会减损,身心苦恼被舍断。世尊进一步指出,这种如实知见的状态即是八正道的圆满,并会带动四念处、五根、七觉支等所有道品的圆满。最后,他将全部修行浓缩为以证智去完成四件事:遍知五取蕴、遍舍无明与渴爱、修习止与观、作证明与解脱。
经文摘要 对六根不如实知见(A) → 生贪著、增长五蕴与苦(B) → 对六根如实知见(C) → 舍断贪著、圆满八正道、证得解脱(D)。
中心思想(白话 + 重点拆解) 这篇经文讲的是一个非常根本的修行因果链,可以说是整个修行地图的总览。
第一层:错误的打开方式——痛苦的循环
经文一开始就描绘了我们日常生活的困局。当我们看东西、听声音、起念头时,如果对整个过程——眼根、色相、眼识、三者接触产生的感受(乐、苦、不苦不乐)——没有真正了知它的本质,心就会粘着上去。“于眼贪著,于诸色贪著,于眼识贪著,于眼触贪著...也贪著”。这种“粘着”带来什么后果?经文说,对于这位“染著者、结缚者、迷乱者、随观味而住者”,“未来的五取蕴增长”,并且那种驱使我们一再投生、追求快乐的“渴爱”也随之增长。最终,产生“身苦与心苦”、“身的热恼亦增长,心的热恼亦增长”。
→ 拆开看:这里讲的是“无明→贪爱→苦”的链条。关键在于“随观味”而住,即只看到事物表面的甜头,看不到它无常、苦、无我的“过患”。把错误的认知(不如实知见)作为起点,导致身心的全面燃烧和痛苦。
第二层:正确的打开方式——解脱的路径
世尊立刻翻转了这个链条。如果对六根、六境、六识、六触、六受这一切都“如实知、如实见”,心就不再粘着。“当他不贪著、不系缚、不迷惑,随观过患而住时”,结果完全反转:“未来的五取蕴减损”,导致再生的“渴爱...被舍断”,身心苦恼和热恼也全部“被舍断”,转而“感受身乐与心乐”。
→ 拆开看:这里的核心在“如实知见”和“随观过患而住”。不是闭上眼睛当没看见,而是看清它的运作机制和必然坏灭的本质。一但看清,内心的“粘着”就自动松脱了(不系缚),这直接导致苦的源头被斩断(渴爱被舍断)。
第三层:从“正见”到“一切道品”的自动圆满
经文最精彩的地方在于,它点明了这种“如实知见”才是真正的修习核心。“如此者的见,是他的正见;如此者的思惟,是他的正思惟...他的身业、语业、活命已清净。如此,这圣八支道对他达到修习圆满。” 也就是说,拥有了对六处如实知见的正见,八正道的其他七支就会像拼图一样自动到位。不仅如此,四念处、四正勤、五根、五力、七觉支,所有这些修行体系都会随之“达到修习圆满”。最终,修行变成“止与观”两法并行运作,去完成四件事:1.彻底了解苦的构成(五取蕴),2.彻底断除苦的根源(无明与渴爱),3.持续修习方法(止与观),4.最终亲自体证目标(明与解脱)。
→ 一句话要旨:这不是一套复杂的理论,而是一个直指核心的操作指南——对眼耳鼻舌身意一切经验的“如实知见”,就是启动整个八正道、导向究竟解脱的总开关。
关键术语锚 - Cakkhu (眼) :本经中并非指器官,而是感官功能(六根之首)。易错译为“眼睛”,需根据上下文强调其作为认知门的功能性。
- Taṇhā (渴爱) :区别于普通的欲望(chanda)或贪(rāga),特指一种无法满足的、牵引再生的深层渴望。易错译为“爱”,会与世俗情感混淆。
- Upādāna (取/执取) :内心对经验的紧紧抓取,是渴爱强化的结果。本经译为“贪著”,是其心理运作的动态描述。易与单纯“接触”混淆。
- Khandha (蕴) :五取蕴是被执取的五种身心聚合体,是苦的承载。易错解为五个独立的“部分”,实为对身心现象的五种观察分类法。
- Samatha and Vipassanā (止与观) :本经强调二者“并行运作”,而非先后阶段。这是高阶修习的关键。易错译为“禅定与智慧”,失了并列修习的动态感。
- Vijjā and Avijjā (明与无明) :这是全经转折的基点。“无明”不是知识的匮乏,而是对四圣谛、对六处本质的“不如实知见”;“明”则是这种如实知见的彻底建立。易错解为世俗的“聪明”与“愚笨”。