礼敬彼世尊、阿拉汉、正自觉者
中部·根本五十品
Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa · Majjhimanikāyo · Mūlapaṇṇāsapāḷi
根本法门经
49 段
1如是我闻:一时,世尊住在伍咖达城(Ukkatthāya)的幸运林(Subhagavana)沙罗树王树下。那时,世尊对诸比丘说:“诸比丘。”他们答:“尊者。”世尊说道:“诸比丘,我将为你们开示一切法的根本法门。你们要仔细听,善加作意,我要说了。”
“是的,尊者。”那些比丘回答世尊。世尊接着说道:
Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā ukkaṭṭhāyaṃ viharati subhagavane sālarājamūle. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘bhikkhavo’’ti. ‘‘Bhadante’’ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca – ‘‘sabbadhammamūlapariyāyaṃ vo, bhikkhave, desessāmi. Taṃ suṇātha, sādhukaṃ manasi karotha, bhāsissāmī’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca –
2“诸比丘,于此,无闻凡夫不见圣者,不通晓圣者之法,未受圣者之法调伏;不见善士,不通晓善士之法,未受善士之法调伏。他认知地为地;认知地为地之后,他思量地,于地中思量,从地思量,思量‘地是我的’,欢喜地。这是什么原因呢?我说:‘他未遍知它。’
‘‘Idha, bhikkhave, assutavā puthujjano ariyānaṃ adassāvī ariyadhammassa akovido ariyadhamme avinīto, sappurisānaṃ adassāvī sappurisadhammassa akovido sappurisadhamme avinīto – pathaviṃ pathavito sañjānāti; pathaviṃ pathavito saññatvā pathaviṃ maññati, pathaviyā maññati, pathavito maññati, pathaviṃ meti maññati , pathaviṃ abhinandati. Taṃ kissa hetu? ‘Apariññātaṃ tassā’ti vadāmi.
“他认知水为水;认知水为水之后,他思量水,于水中思量,从水思量,思量‘水是我的’,欢喜水。这是什么原因呢?我说:‘他未遍知它。’
‘‘Āpaṃ āpato sañjānāti; āpaṃ āpato saññatvā āpaṃ maññati, āpasmiṃ maññati, āpato maññati, āpaṃ meti maññati, āpaṃ abhinandati. Taṃ kissa hetu? ‘Apariññātaṃ tassā’ti vadāmi.
“他认知火为火;认知火为火之后,他思量火,于火中思量,从火思量,思量‘火是我的’,欢喜火。这是什么原因呢?我说:‘他未遍知它。’
‘‘Tejaṃ tejato sañjānāti; tejaṃ tejato saññatvā tejaṃ maññati, tejasmiṃ maññati, tejato maññati, tejaṃ meti maññati, tejaṃ abhinandati. Taṃ kissa hetu? ‘Apariññātaṃ tassā’ti vadāmi.
“他认知风为风;认知风为风之后,他思量风,于风中思量,从风思量,思量‘风是我的’,欢喜风。这是什么原因呢?我说:‘他未遍知它。’
‘‘Vāyaṃ vāyato sañjānāti; vāyaṃ vāyato saññatvā vāyaṃ maññati, vāyasmiṃ maññati, vāyato maññati, vāyaṃ meti maññati, vāyaṃ abhinandati. Taṃ kissa hetu? ‘Apariññātaṃ tassā’ti vadāmi.
3“他认知众生为众生;认知众生为众生之后,他思量众生,于众生中思量,从众生思量,思量‘众生是我的’,欢喜众生。这是什么原因呢?我说:‘他未遍知它。’
‘‘Bhūte bhūtato sañjānāti; bhūte bhūtato saññatvā bhūte maññati, bhūtesu maññati, bhūtato maññati, bhūte meti maññati, bhūte abhinandati. Taṃ kissa hetu? ‘Apariññātaṃ tassā’ti vadāmi.
“他认知诸天神为诸天神;认知诸天神为诸天神之后,他思量诸天神,于诸天神中思量,从诸天神思量,思量‘诸天神是我的’,欢喜诸天神。这是什么原因呢?我说:‘他未遍知它。’
‘‘Deve devato sañjānāti; deve devato saññatvā deve maññati, devesu maññati, devato maññati, deve meti maññati, deve abhinandati. Taṃ kissa hetu? ‘Apariññātaṃ tassā’ti vadāmi.
“他认知生主为生主;认知生主为生主之后,他思量生主,于生主中思量,从生主思量,思量‘生主是我的’,欢喜生主。这是什么原因呢?我说:‘他未遍知它。’
‘‘Pajāpatiṃ pajāpatito sañjānāti; pajāpatiṃ pajāpatito saññatvā pajāpatiṃ maññati, pajāpatismiṃ maññati, pajāpatito maññati, pajāpatiṃ meti maññati, pajāpatiṃ abhinandati. Taṃ kissa hetu? ‘Apariññātaṃ tassā’ti vadāmi.
“他认知梵天神为梵天神;认知梵天神为梵天神之后,他思量梵天神,于梵天神中思量,从梵天神思量,思量‘梵天神是我的’,欢喜梵天神。这是什么原因呢?我说:‘他未遍知它。’
‘‘Brahmaṃ brahmato sañjānāti; brahmaṃ brahmato saññatvā brahmaṃ maññati , brahmasmiṃ maññati, brahmato maññati, brahmaṃ meti maññati, brahmaṃ abhinandati. Taṃ kissa hetu? ‘Apariññātaṃ tassā’ti vadāmi.
“他认知光音天为光音天;认知光音天为光音天之后,他思量光音天,于光音天中思量,从光音天思量,思量‘光音天是我的’,欢喜光音天。这是什么原因呢?我说:‘他未遍知它。’
‘‘Ābhassare ābhassarato sañjānāti; ābhassare ābhassarato saññatvā ābhassare maññati, ābhassaresu maññati, ābhassarato maññati, ābhassare meti maññati, ābhassare abhinandati. Taṃ kissa hetu? ‘Apariññātaṃ tassā’ti vadāmi.
“他认知遍净天为遍净天;认知遍净天为遍净天之后,他思量遍净天,于遍净天中思量,从遍净天思量,思量‘遍净天是我的’,欢喜遍净天。这是什么原因呢?我说:‘他未遍知它。’
‘‘Subhakiṇhe subhakiṇhato sañjānāti; subhakiṇhe subhakiṇhato saññatvā subhakiṇhe maññati, subhakiṇhesu maññati, subhakiṇhato maññati, subhakiṇhe meti maññati, subhakiṇhe abhinandati. Taṃ kissa hetu? ‘Apariññātaṃ tassā’ti vadāmi.
“他认知广果天为广果天;认知广果天为广果天之后,他思量广果天,于广果天中思量,从广果天思量,思量‘广果天是我的’,欢喜广果天。这是什么原因呢?我说:‘他未遍知它。’
‘‘Vehapphale vehapphalato sañjānāti; vehapphale vehapphalato saññatvā vehapphale maññati, vehapphalesu maññati, vehapphalato maññati, vehapphale meti maññati, vehapphale abhinandati. Taṃ kissa hetu? ‘Apariññātaṃ tassā’ti vadāmi.
“他认知阿毗浮为阿毗浮;认知阿毗浮为阿毗浮之后,他思量阿毗浮,于阿毗浮中思量,从阿毗浮思量,思量‘阿毗浮是我的’,欢喜阿毗浮。这是什么原因呢?我说:‘他未遍知它。’
‘‘Abhibhuṃ abhibhūto sañjānāti; abhibhuṃ abhibhūto saññatvā abhibhuṃ maññati, abhibhusmiṃ maññati, abhibhūto maññati, abhibhuṃ meti maññati, abhibhuṃ abhinandati. Taṃ kissa hetu? ‘Apariññātaṃ tassā’ti vadāmi.
4“他认知空无边处为空无边处;认知空无边处为空无边处之后,他思量空无边处,于空无边处中思量,从空无边处思量,思量‘空无边处是我的’,欢喜空无边处。这是什么原因呢?我说:‘他未遍知它。’
‘‘Ākāsānañcāyatanaṃ ākāsānañcāyatanato sañjānāti; ākāsānañcāyatanaṃ ākāsānañcāyatanato saññatvā ākāsānañcāyatanaṃ maññati, ākāsānañcāyatanasmiṃ maññati, ākāsānañcāyatanato maññati, ākāsānañcāyatanaṃ meti maññati, ākāsānañcāyatanaṃ abhinandati. Taṃ kissa hetu? ‘Apariññātaṃ tassā’ti vadāmi.
“他认知识无边处为识无边处;认知识无边处为识无边处之后,他思量识无边处,于识无边处中思量,从识无边处思量,思量‘识无边处是我的’,欢喜识无边处。这是什么原因呢?我说:‘他未遍知它。’
‘‘Viññāṇañcāyatanaṃ viññāṇañcāyatanato sañjānāti; viññāṇañcāyatanaṃ viññāṇañcāyatanato saññatvā viññāṇañcāyatanaṃ maññati, viññāṇañcāyatanasmiṃ maññati, viññāṇañcāyatanato maññati, viññāṇañcāyatanaṃ meti maññati, viññāṇañcāyatanaṃ abhinandati. Taṃ kissa hetu? ‘Apariññātaṃ tassā’ti vadāmi.
“他认知无所有处为无所有处;认知无所有处为无所有处之后,他思量无所有处,于无所有处中思量,从无所有处思量,思量‘无所有处是我的’,欢喜无所有处。这是什么原因呢?我说:‘他未遍知它。’
‘‘Ākiñcaññāyatanaṃ ākiñcaññāyatanato sañjānāti; ākiñcaññāyatanaṃ ākiñcaññāyatanato saññatvā ākiñcaññāyatanaṃ maññati, ākiñcaññāyatanasmiṃ maññati, ākiñcaññāyatanato maññati, ākiñcaññāyatanaṃ meti maññati, ākiñcaññāyatanaṃ abhinandati. Taṃ kissa hetu? ‘Apariññātaṃ tassā’ti vadāmi.
“他认知非想非非想处为非想非非想处;认知非想非非想处为非想非非想处之后,他思量非想非非想处,于非想非非想处中思量,从非想非非想处思量,思量‘非想非非想处是我的’,欢喜非想非非想处。这是什么原因呢?我说:‘他未遍知它。’
‘‘Nevasaññānāsaññāyatanaṃ nevasaññānāsaññāyatanato sañjānāti; nevasaññānāsaññāyatanaṃ nevasaññānāsaññāyatanato saññatvā nevasaññānāsaññāyatanaṃ maññati, nevasaññānāsaññāyatanasmiṃ maññati, nevasaññānāsaññāyatanato maññati, nevasaññānāsaññāyatanaṃ meti maññati, nevasaññānāsaññāyatanaṃ abhinandati. Taṃ kissa hetu? ‘Apariññātaṃ tassā’ti vadāmi.
5“他认知所见为所见;认知所见为所见之后,他思量所见,于所见中思量,从所见思量,思量‘所见是我的’,欢喜所见。这是什么原因呢?我说:‘他未遍知它。’
‘‘Diṭṭhaṃ diṭṭhato sañjānāti; diṭṭhaṃ diṭṭhato saññatvā diṭṭhaṃ maññati, diṭṭhasmiṃ maññati, diṭṭhato maññati, diṭṭhaṃ meti maññati, diṭṭhaṃ abhinandati. Taṃ kissa hetu? ‘Apariññātaṃ tassā’ti vadāmi.
“他认知所闻为所闻;认知所闻为所闻之后,他思量所闻,于所闻中思量,从所闻思量,思量‘所闻是我的’,欢喜所闻。这是什么原因呢?我说:‘他未遍知它。’
‘‘Sutaṃ sutato sañjānāti; sutaṃ sutato saññatvā sutaṃ maññati, sutasmiṃ maññati, sutato maññati, sutaṃ meti maññati, sutaṃ abhinandati. Taṃ kissa hetu? ‘Apariññātaṃ tassā’ti vadāmi.
“他认知所觉为所觉;认知所觉为所觉之后,他思量所觉,于所觉中思量,从所觉思量,思量‘所觉是我的’,欢喜所觉。这是什么原因呢?我说:‘他未遍知它。’
‘‘Mutaṃ mutato sañjānāti; mutaṃ mutato saññatvā mutaṃ maññati, mutasmiṃ maññati, mutato maññati, mutaṃ meti maññati, mutaṃ abhinandati. Taṃ kissa hetu? ‘Apariññātaṃ tassā’ti vadāmi.
“他认知所识为所识;认知所识为所识之后,他思量所识,于所识中思量,从所识思量,思量‘所识是我的’,欢喜所识。这是什么原因呢?我说:‘他未遍知它。’
‘‘Viññātaṃ viññātato sañjānāti; viññātaṃ viññātato saññatvā viññātaṃ maññati, viññātasmiṃ maññati, viññātato maññati, viññātaṃ meti maññati, viññātaṃ abhinandati. Taṃ kissa hetu? ‘Apariññātaṃ tassā’ti vadāmi.
6“他认知单一性为单一性;认知单一性为单一性之后,他思量单一性,于单一性中思量,从单一性思量,思量‘单一性是我的’,欢喜单一性。这是什么原因呢?我说:‘他未遍知它。’
‘‘Ekattaṃ ekattato sañjānāti; ekattaṃ ekattato saññatvā ekattaṃ maññati, ekattasmiṃ maññati, ekattato maññati, ekattaṃ meti maññati, ekattaṃ abhinandati. Taṃ kissa hetu? ‘Apariññātaṃ tassā’ti vadāmi.
“他认知多样性为多样性;认知多样性为多样性之后,他思量多样性,于多样性中思量,从多样性思量,思量‘多样性是我的’,欢喜多样性。这是什么原因呢?我说:‘他未遍知它。’
‘‘Nānattaṃ nānattato sañjānāti; nānattaṃ nānattato saññatvā nānattaṃ maññati, nānattasmiṃ maññati, nānattato maññati, nānattaṃ meti maññati, nānattaṃ abhinandati. Taṃ kissa hetu? ‘Apariññātaṃ tassā’ti vadāmi.
“他认知一切为一切;认知一切为一切之后,他思量一切,于一切中思量,从一切思量,思量‘一切是我的’,欢喜一切。这是什么原因呢?我说:‘他未遍知它。’
‘‘Sabbaṃ sabbato sañjānāti; sabbaṃ sabbato saññatvā sabbaṃ maññati, sabbasmiṃ maññati, sabbato maññati, sabbaṃ meti maññati, sabbaṃ abhinandati. Taṃ kissa hetu? ‘Apariññātaṃ tassā’ti vadāmi.
“他认知涅槃为涅槃;认知涅槃为涅槃之后,他思量涅槃,于涅槃中思量,从涅槃思量,思量‘涅槃是我的’,欢喜涅槃。这是什么原因呢?我说:‘他未遍知它。’
‘‘Nibbānaṃ nibbānato sañjānāti; nibbānaṃ nibbānato saññatvā nibbānaṃ maññati, nibbānasmiṃ maññati , nibbānato maññati, nibbānaṃ meti maññati, nibbānaṃ abhinandati. Taṃ kissa hetu? ‘Apariññātaṃ tassā’ti vadāmi.
7“诸比丘,那位有学比丘,尚未达成心愿,住于希求无上离轭安稳,他证知地为地;证知地为地之后,他不应思量地,不应于地中思量,不应从地思量,不应思量‘地是我的’,不应欢喜地。这是什么原因呢?我说:‘他应当遍知它。’
‘‘Yopi so, bhikkhave, bhikkhu sekkho appattamānaso anuttaraṃ yogakkhemaṃ patthayamāno viharati, sopi pathaviṃ pathavito abhijānāti; pathaviṃ pathavito abhiññāya pathaviṃ mā maññi , pathaviyā mā maññi, pathavito mā maññi, pathaviṃ meti mā maññi, pathaviṃ mābhinandi . Taṃ kissa hetu? ‘Pariññeyyaṃ tassā’ti vadāmi.
“水……火……风……众生……诸天神……生主……梵天神……光音天……遍净天……广果天……阿毗浮天……空无边处……识无边处……无所有处……非想非非想处……所见……所闻……所觉……所识……单一性……多样性……一切……他证知涅槃为涅槃;证知涅槃为涅槃之后,他不应思量涅槃,不应于涅槃中思量,不应从涅槃思量,不应思量‘涅槃是我的’,不应欢喜涅槃。这是什么原因呢?我说:‘他应当遍知它。’
‘‘Āpaṃ…pe… tejaṃ… vāyaṃ… bhūte… deve… pajāpatiṃ… brahmaṃ… ābhassare… subhakiṇhe… vehapphale… abhibhuṃ… ākāsānañcāyatanaṃ… viññāṇañcāyatanaṃ… ākiñcaññāyatanaṃ… nevasaññānāsaññāyatanaṃ… diṭṭhaṃ… sutaṃ… mutaṃ… viññātaṃ… ekattaṃ… nānattaṃ… sabbaṃ… nibbānaṃ nibbānato abhijānāti; nibbānaṃ nibbānato abhiññāya nibbānaṃ mā maññi, nibbānasmiṃ mā maññi, nibbānato mā maññi, nibbānaṃ meti mā maññi, nibbānaṃ mābhinandi. Taṃ kissa hetu? ‘Pariññeyyaṃ tassā’ti vadāmi.
8“诸比丘,那位比丘是阿拉汉、漏尽者、梵行已立、所作已办、已卸重担、已达自己的目标、已尽有结、以正智解脱者,他也证知地为地;证知地为地之后,他不思量地,不于地中思量,不从地思量,不思量‘地是我的’,不欢喜地。这是什么原因呢?我说:‘他已遍知它。’
‘‘Yopi so, bhikkhave, bhikkhu arahaṃ khīṇāsavo vusitavā katakaraṇīyo ohitabhāro anuppattasadattho parikkhīṇabhavasaṃyojano sammadaññā vimutto, sopi pathaviṃ pathavito abhijānāti; pathaviṃ pathavito abhiññāya pathaviṃ na maññati, pathaviyā na maññati, pathavito na maññati, pathaviṃ meti na maññati, pathaviṃ nābhinandati. Taṃ kissa hetu? ‘Pariññātaṃ tassā’ti vadāmi.
“水……火……风……众生……诸天神……生主……梵天神……光音天……遍净天……广果天……阿毗浮天……空无边处……识无边处……无所有处……非想非非想处……所见……所闻……所觉……所识……单一性……多样性……一切……他证知涅槃为涅槃;证知涅槃为涅槃之后,他不思量涅槃,不于涅槃中思量,不从涅槃思量,不思量‘涅槃是我的’,不欢喜涅槃。这是什么原因呢?我说:‘他已遍知它。’
‘‘Āpaṃ…pe… tejaṃ… vāyaṃ… bhūte… deve… pajāpatiṃ… brahmaṃ… ābhassare… subhakiṇhe… vehapphale… abhibhuṃ… ākāsānañcāyatanaṃ… viññāṇañcāyatanaṃ… ākiñcaññāyatanaṃ… nevasaññānāsaññāyatanaṃ… diṭṭhaṃ… sutaṃ… mutaṃ… viññātaṃ… ekattaṃ… nānattaṃ… sabbaṃ… nibbānaṃ nibbānato abhijānāti; nibbānaṃ nibbānato abhiññāya nibbānaṃ na maññati, nibbānasmiṃ na maññati, nibbānato na maññati, nibbānaṃ meti na maññati, nibbānaṃ nābhinandati. Taṃ kissa hetu? ‘Pariññātaṃ tassā’ti vadāmi.
9“诸比丘,那位比丘是阿拉汉、漏尽者、梵行已立、所作已办、已卸重担、已达自己的目标、已尽有结、以正智解脱者,他也证知地为地;证知地为地之后,他不思量地,不于地中思量,不从地思量,不思量‘地是我的’,不欢喜地。这是什么原因呢?因为贪已灭尽,他已离贪。
‘‘Yopi so, bhikkhave, bhikkhu arahaṃ khīṇāsavo vusitavā katakaraṇīyo ohitabhāro anuppattasadattho parikkhīṇabhavasaṃyojano sammadaññā vimutto, sopi pathaviṃ pathavito abhijānāti; pathaviṃ pathavito abhiññāya pathaviṃ na maññati, pathaviyā na maññati, pathavito na maññati, pathaviṃ meti na maññati, pathaviṃ nābhinandati. Taṃ kissa hetu? Khayā rāgassa, vītarāgattā.
“水……火……风……众生……诸天神……生主……梵天神……光音天……遍净天……广果天……阿毗浮天……空无边处……识无边处……无所有处……非想非非想处……所见……所闻……所觉……所识……单一性……多样性……一切……他证知涅槃为涅槃;证知涅槃为涅槃之后,他不思量涅槃,不于涅槃中思量,不从涅槃思量,不思量‘涅槃是我的’,不欢喜涅槃。这是什么原因呢?因为贪已灭尽,他已离贪。
‘‘Āpaṃ…pe… tejaṃ… vāyaṃ… bhūte… deve… pajāpatiṃ… brahmaṃ… ābhassare… subhakiṇhe… vehapphale… abhibhuṃ… ākāsānañcāyatanaṃ… viññāṇañcāyatanaṃ… ākiñcaññāyatanaṃ … nevasaññānāsaññāyatanaṃ … diṭṭhaṃ… sutaṃ… mutaṃ… viññātaṃ… ekattaṃ… nānattaṃ… sabbaṃ… nibbānaṃ nibbānato abhijānāti; nibbānaṃ nibbānato abhiññāya nibbānaṃ na maññati, nibbānasmiṃ na maññati, nibbānato na maññati, nibbānaṃ meti na maññati, nibbānaṃ nābhinandati. Taṃ kissa hetu? Khayā rāgassa, vītarāgattā.
10“诸比丘,那位比丘是阿拉汉、漏尽者、梵行已立、所作已办、已卸重担、已达自己的目标、已尽有结、以正智解脱者,他也证知地为地;证知地为地之后,他不思量地,不于地中思量,不从地思量,不思量‘地是我的’,不欢喜地。这是什么原因呢?因为嗔已灭尽,他已离嗔。
‘‘Yopi so, bhikkhave, bhikkhu arahaṃ khīṇāsavo vusitavā katakaraṇīyo ohitabhāro anuppattasadattho parikkhīṇabhavasaṃyojano sammadaññā vimutto, sopi pathaviṃ pathavito abhijānāti; pathaviṃ pathavito abhiññāya pathaviṃ na maññati, pathaviyā na maññati, pathavito na maññati, pathaviṃ meti na maññati, pathaviṃ nābhinandati. Taṃ kissa hetu? Khayā dosassa, vītadosattā.
“水……火……风……众生……诸天神……生主……梵天神……光音天……遍净天……广果天……阿毗浮天……空无边处……识无边处……无所有处……非想非非想处……所见……所闻……所觉……所识……单一性……多样性……一切……他证知涅槃为涅槃;证知涅槃为涅槃之后,他不思量涅槃,不于涅槃中思量,不从涅槃思量,不思量‘涅槃是我的’,不欢喜涅槃。这是什么原因呢?因为嗔已灭尽,他已离嗔。
‘‘Āpaṃ…pe… tejaṃ… vāyaṃ… bhūte… deve… pajāpatiṃ… brahmaṃ… ābhassare… subhakiṇhe… vehapphale… abhibhuṃ… ākāsānañcāyatanaṃ… viññāṇañcāyatanaṃ… ākiñcaññāyatanaṃ… nevasaññānāsaññāyatanaṃ… diṭṭhaṃ… sutaṃ… mutaṃ… viññātaṃ… ekattaṃ… nānattaṃ… sabbaṃ… nibbānaṃ nibbānato abhijānāti; nibbānaṃ nibbānato abhiññāya nibbānaṃ na maññati, nibbānasmiṃ na maññati, nibbānato na maññati, nibbānaṃ meti na maññati, nibbānaṃ nābhinandati. Taṃ kissa hetu? Khayā dosassa, vītadosattā.
11“诸比丘,那位比丘是阿拉汉、漏尽者、梵行已立、所作已办、已卸重担、已达自己的目标、已尽有结、以正智解脱者,他也证知地为地;证知地为地之后,他不思量地,不于地中思量,不从地思量,不思量‘地是我的’,不欢喜地。这是什么原因呢?因为痴已灭尽,他已离痴。
‘‘Yopi so, bhikkhave, bhikkhu arahaṃ khīṇāsavo vusitavā katakaraṇīyo ohitabhāro anuppattasadattho parikkhīṇabhavasaṃyojano sammadaññā vimutto, sopi pathaviṃ pathavito abhijānāti; pathaviṃ pathavito abhiññāya pathaviṃ na maññati, pathaviyā na maññati, pathavito na maññati, pathaviṃ meti na maññati, pathaviṃ nābhinandati. Taṃ kissa hetu? Khayā mohassa, vītamohattā.
“水……火……风……众生……诸天神……生主……梵天神……光音天……遍净天……广果天……阿毗浮天……空无边处……识无边处……无所有处……非想非非想处……所见……所闻……所觉……所识……单一性……多样性……一切……他证知涅槃为涅槃;证知涅槃为涅槃之后,他不思量涅槃,不于涅槃中思量,不从涅槃思量,不思量‘涅槃是我的’,不欢喜涅槃。这是什么原因呢?因为痴已灭尽,他已离痴。
‘‘Āpaṃ…pe… tejaṃ… vāyaṃ… bhūte… deve… pajāpatiṃ… brahmaṃ… ābhassare… subhakiṇhe… vehapphale… abhibhuṃ… ākāsānañcāyatanaṃ… viññāṇañcāyatanaṃ… ākiñcaññāyatanaṃ … nevasaññānāsaññāyatanaṃ… diṭṭhaṃ… sutaṃ… mutaṃ… viññātaṃ… ekattaṃ… nānattaṃ… sabbaṃ… nibbānaṃ nibbānato abhijānāti; nibbānaṃ nibbānato abhiññāya nibbānaṃ na maññati, nibbānasmiṃ na maññati, nibbānato na maññati, nibbānaṃ meti na maññati, nibbānaṃ nābhinandati. Taṃ kissa hetu? Khayā mohassa, vītamohattā.
12“诸比丘,如来、阿拉汉、正自觉者也证知地为地;证知地为地之后,他不思量地,不于地中思量,不从地思量,不思量‘地是我的’,不欢喜地。这是什么原因呢?我说:‘如来已遍知它。’
‘‘Tathāgatopi, bhikkhave, arahaṃ sammāsambuddho pathaviṃ pathavito abhijānāti; pathaviṃ pathavito abhiññāya pathaviṃ na maññati, pathaviyā na maññati, pathavito na maññati, pathaviṃ meti na maññati, pathaviṃ nābhinandati . Taṃ kissa hetu? ‘Pariññātantaṃ tathāgatassā’ti vadāmi.
“水……火……风……众生……诸天神……生主……梵天神……光音天……遍净天……广果天……阿毗浮天……空无边处……识无边处……无所有处……非想非非想处……所见……所闻……所觉……所识……单一性……多样性……一切……他证知涅槃为涅槃;证知涅槃为涅槃之后,他不思量涅槃,不于涅槃中思量,不从涅槃思量,不思量‘涅槃是我的’,不欢喜涅槃。这是什么原因呢?我说:‘如来已遍知它。’
‘‘Āpaṃ…pe… tejaṃ… vāyaṃ… bhūte… deve… pajāpatiṃ… brahmaṃ… ābhassare… subhakiṇhe… vehapphale… abhibhuṃ… ākāsānañcāyatanaṃ… viññāṇañcāyatanaṃ … ākiñcaññāyatanaṃ… nevasaññānāsaññāyatanaṃ… diṭṭhaṃ… sutaṃ… mutaṃ… viññātaṃ… ekattaṃ… nānattaṃ… sabbaṃ… nibbānaṃ nibbānato abhijānāti; nibbānaṃ nibbānato abhiññāya nibbānaṃ na maññati, nibbānasmiṃ na maññati, nibbānato na maññati, nibbānaṃ meti na maññati, nibbānaṃ nābhinandati. Taṃ kissa hetu? ‘Pariññātantaṃ tathāgatassā’ti vadāmi.
13“诸比丘,如来、阿拉汉、正自觉者也证知地为地;证知地为地之后,他不思量地,不于地中思量,不从地思量,不思量‘地是我的’,不欢喜地。这是什么原因呢?因为他知道:‘欢喜是苦的根本’,并且‘由有而有生,已生者有老死’。因此,诸比丘,我说:‘如来由于一切渴爱的灭尽、离贪、灭、舍弃、弃舍,已现正觉无上正自觉。’
‘‘Tathāgatopi , bhikkhave, arahaṃ sammāsambuddho pathaviṃ pathavito abhijānāti; pathaviṃ pathavito abhiññāya pathaviṃ na maññati, pathaviyā na maññati, pathavito na maññati, pathaviṃ meti na maññati, pathaviṃ nābhinandati. Taṃ kissa hetu? ‘Nandī dukkhassa mūla’nti – iti viditvā ‘bhavā jāti bhūtassa jarāmaraṇa’nti. Tasmātiha, bhikkhave, ‘tathāgato sabbaso taṇhānaṃ khayā virāgā nirodhā cāgā paṭinissaggā anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambuddho’ti vadāmi.
“水……火……风……众生……诸天神……生主……梵天神……光音天……遍净天……广果天……阿毗浮天……空无边处……识无边处……无所有处……非想非非想处……所见……所闻……所觉……所识……单一性……多样性……一切……他证知涅槃为涅槃;证知涅槃为涅槃之后,他不思量涅槃,不于涅槃中思量,不从涅槃思量,不思量‘涅槃是我的’,不欢喜涅槃。这是什么原因呢?因为他知道:‘欢喜是苦的根本’,并且‘由有而有生,已生者有老死’。因此,诸比丘,我说:‘如来由于一切渴爱的灭尽、离贪、灭、舍弃、弃舍,已现正觉无上正自觉。’”
‘‘Āpaṃ …pe… tejaṃ… vāyaṃ… bhūte… deve… pajāpatiṃ… brahmaṃ… ābhassare… subhakiṇhe… vehapphale… abhibhuṃ… ākāsānañcāyatanaṃ… viññāṇañcāyatanaṃ… ākiñcaññāyatanaṃ… nevasaññānāsaññāyatanaṃ… diṭṭhaṃ… sutaṃ… mutaṃ… viññātaṃ… ekattaṃ… nānattaṃ… sabbaṃ… nibbānaṃ nibbānato abhijānāti; nibbānaṃ nibbānato abhiññāya nibbānaṃ na maññati, nibbānasmiṃ na maññati, nibbānato na maññati, nibbānaṃ meti na maññati, nibbānaṃ nābhinandati. Taṃ kissa hetu? ‘Nandī dukkhassa mūla’nti – iti viditvā ‘bhavā jāti bhūtassa jarāmaraṇa’nti. Tasmātiha, bhikkhave, ‘tathāgato sabbaso taṇhānaṃ khayā virāgā nirodhā cāgā paṭinissaggā anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambuddho’ti vadāmī’’ti.
世尊如是说。诸比丘于世尊所说,不生欢喜。
Idamavoca bhagavā. Na te bhikkhū bhagavato bhāsitaṃ abhinandunti.
━━ 归纳讲解,仅供参考 ━━
事件
世尊主动向比丘们宣告,要开示一个关于“一切法的根本”的法门。随后,他列出一系列从物质元素到高层次精神境界的对象,详细对比了四种人——不通晓圣法的凡夫、修学中的有学比丘、已解脱的阿拉汉以及如来——面对这些对象时截然不同的认知与反应模式。其核心差异,在于是否对对象产生欢喜、执取,以及这种执取背后的贪、嗔、痴是否已被灭尽。
经文摘要
世尊开示凡夫、有学、阿拉汉、如来对待一切法的根本态度差异(凡夫因未遍知而执取→有学为遍知而不应执取→阿拉汉因灭尽烦恼而不执取→如来因遍知、了知苦根而不执取)。
中心思想(白话 + 重点拆解)
这部经的关键,在于点出凡夫与圣者最根本的分界线:面对同一个人、事、物,差异不在于“看到了什么”,而在于“看到之后,心里发生了什么连锁反应”。经文用同一个对象(比如“地、水、火、风”)反复贯穿四种人,就是为了把这根界线划得清清楚楚。
1. 背景:搭建一个从凡到圣的四层楼
经文先把“一切法”铺开,从最粗糙的物质(地水火风),一直讲到轮回中的高等生命(诸天神),再讲到极致的精神境界(涅槃)。这相当于画了一张完整的地图。然后让四种人走在这同一张地图上:
- 凡夫层: 他认知“地”→紧接着一套自动程序:把地当作“我的”、对地生起欢喜。
- 有学层: 他也认知“地”,但被训诫“不应执取、不应欢喜”,因为他学习的功课就是止息这套自动程序。
- 阿拉汉层: 他还认知“地”,但自动程序已经彻底卸载,因为贪嗔痴这三大病毒软件被删除了,所以“不执取、不欢喜”是自然结果,不是勉强。
- 如来层: 同上,并更深刻地看到这自动程序的根源机制。
2. 核心:揪出那个把我们绑住的“欢喜”
经文在如来层面,抛出了最核心理由的完整版,引原话说:“如此了知‘欢喜是苦之根’,以及‘由有而生,由生者而有老死’。”
→ 拆开看: 这句话炸出了两个关键链环。
首先,“欢喜就是苦的根”——这并不是说快乐是错的,而是精确地指出:我们那种“哇!这是我的!我好喜欢!”的抓取感和陶醉感,本身就是在制造未来的痛苦。有了这种抓取,才会有继续存在的欲求和推动力。
其次,“由有而生,从生者而有老死”——这里的“有”就是因抓取而产生的、能导向再生的存在状态。佛陀在说,因为你紧抓着什么不放并为之欢喜,你就延续了“存在”的引擎,而只要引擎在转,车子就必然导向“老、死”这个终点站。这就把心理学上的“执著”,直接和轮回中无助流转的“大恐惧”挂上了钩。
3. 要旨:不执取的底层逻辑是“穷尽了喜爱”
整部经最后归到一句话:“如来由于一切渴爱的灭尽、离贪、灭、舍弃、舍离,已现正觉无上正自觉。”
→ 一句话要旨: 佛法的核心解脱之道,不在于强行压制对事物的认知(那不可能),而在于看清对事物的“欢喜-执取”反应是如何制造痛苦,并从根本上熄灭那个驱动一切抓取的发动机——渴爱。
关键术语锚
- Pariññātaṃ (遍知) / Pariññeyyaṃ (应当了知) / Khayā (灭尽):本经对三个层次用了三个不同词。凡夫的“未遍知”是不知道真相;有学的“应当了知”是还在学习与践行;阿拉汉与如来的“已了知/灭尽”是已完成。容易错将三者都模糊译作“知”。
- Nandī (欢喜):并非普通的开心,而是特指带有贪染和执取的陶醉感、享受。经中将其定为“苦之根”,极易被误解为反对一切喜悦。
- Upādāna (执取):连在“认知”后面的核心动作,是把“认知某物”升级为“占有某物”。这词把中性的认知变成了捆人的绳索,理解它才能理解凡夫模式的扭曲之处。
- Taṇhā (渴爱):本经归结处的终极答案。它是一切“欢喜”和“执取”的燃料。经文说如来的解脱源于“一切渴爱的灭尽”,易错译成“欲望的灭尽”,从而误解为无情。