6. 摩诃梨经
6. Mahālisuttaṃ
婆罗门使者事
Brāhmaṇadūtavatthu
359如是我闻:一时,世尊住在毗舍离大林的重阁讲堂。那时,众多从憍萨罗国和摩揭陀国来的婆罗门使者,因事正住在毗舍离。那些憍萨罗与摩揭陀的婆罗门使者听说:“那位从释迦族出家的沙门乔达摩,现正住在毗舍离大林的重阁讲堂。关于这位乔达摩大师,有这样美好的声誉传扬开来:‘彼世尊是阿拉汉、正自觉者、明行足、善逝、世间解、无上调御丈夫、天人师、佛陀、世尊。他亲身证悟了这个包含天、魔、梵的世间,以及其中的沙门、婆罗门、天与人等众生,然后向人宣说。他所宣说的法,初善、中善、后善,义理与言辞圆满无缺地阐明了完全清净的梵行。’能见到这样的阿拉汉,确实是件善事。”
Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā vesāliyaṃ viharati mahāvane kūṭāgārasālāyaṃ. Tena kho pana samayena sambahulā kosalakā ca brāhmaṇadūtā māgadhakā ca brāhmaṇadūtā vesāliyaṃ paṭivasanti kenacideva karaṇīyena. Assosuṃ kho te kosalakā ca brāhmaṇadūtā māgadhakā ca brāhmaṇadūtā – ‘‘samaṇo khalu, bho, gotamo sakyaputto sakyakulā pabbajito vesāliyaṃ viharati mahāvane kūṭāgārasālāyaṃ. Taṃ kho pana bhavantaṃ gotamaṃ evaṃ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato – ‘itipi so bhagavā arahaṃ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṃ buddho bhagavā’. So imaṃ lokaṃ sadevakaṃ samārakaṃ sabrahmakaṃ sassamaṇabrāhmaṇiṃ pajaṃ sadevamanussaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā pavedeti. So dhammaṃ deseti ādikalyāṇaṃ majjhekalyāṇaṃ pariyosānakalyāṇaṃ sātthaṃ sabyañjanaṃ kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ pakāseti. Sādhu kho pana tathārūpānaṃ arahataṃ dassanaṃ hotī’’ti.
360于是,这些憍萨罗和摩揭陀的婆罗门使者们便前往大林的重阁讲堂。那时,那耆多尊者是世尊的侍者。这些憍萨罗和摩揭陀的婆罗门使者们来到那耆多尊者跟前,对他说:“那耆多尊者,乔达摩尊者现在何处?我们想拜见他。”那耆多尊者回答:“各位贤友,现在不是见世尊的时候,世尊正在独自禅修。”于是,这些憍萨罗和摩揭陀的婆罗门使者便在一旁坐下,心里想:“我们拜见了那位乔达摩尊者之后才离开。”
Atha kho te kosalakā ca brāhmaṇadūtā māgadhakā ca brāhmaṇadūtā yena mahāvanaṃ kūṭāgārasālā tenupasaṅkamiṃsu. Tena kho pana samayena āyasmā nāgito bhagavato upaṭṭhāko hoti. Atha kho te kosalakā ca brāhmaṇadūtā māgadhakā ca brāhmaṇadūtā yenāyasmā nāgito tenupasaṅkamiṃsu. Upasaṅkamitvā āyasmantaṃ nāgitaṃ etadavocuṃ – ‘‘kahaṃ nu kho, bho nāgita, etarahi so bhavaṃ gotamo viharati? Dassanakāmā hi mayaṃ taṃ bhavantaṃ gotama’’nti. ‘‘Akālo kho, āvuso, bhagavantaṃ dassanāya, paṭisallīno bhagavā’’ti. Atha kho te kosalakā ca brāhmaṇadūtā māgadhakā ca brāhmaṇadūtā tattheva ekamantaṃ nisīdiṃsu – ‘‘disvāva mayaṃ taṃ bhavantaṃ gotamaṃ gamissāmā’’ti.
奥塔达离车维事
Oṭṭhaddhalicchavīvatthu
361这时,奥塔达离车维(即摩诃梨)也带着众多离车族眷属,一同前往大林的重阁讲堂,来到那耆多尊者跟前;到了之后,便向那耆多尊者礼敬,站在一旁。站在一旁的奥塔达离车维对那耆多尊者这样说:“那耆多尊者,彼世尊、阿拉汉、正自觉者现在在哪里呢?我们想拜见彼世尊、阿拉汉、正自觉者。”那耆多尊者回答:“摩诃梨,现在不是见世尊的时候,世尊正在独自禅修。”于是,奥塔达离车维也在那里一旁坐下,心里想:“待我拜见了彼世尊、阿拉汉、正自觉者后再离去。”
Oṭṭhaddhopi licchavī mahatiyā licchavīparisāya saddhiṃ yena mahāvanaṃ kūṭāgārasālā yenāyasmā nāgito tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṃ nāgitaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhito kho oṭṭhaddhopi licchavī āyasmantaṃ nāgitaṃ etadavoca – ‘‘kahaṃ nu kho, bhante nāgita, etarahi so bhagavā viharati arahaṃ sammāsambuddho, dassanakāmā hi mayaṃ taṃ bhagavantaṃ arahantaṃ sammāsambuddha’’nti. ‘‘Akālo kho, mahāli, bhagavantaṃ dassanāya, paṭisallīno bhagavā’’ti. Oṭṭhaddhopi licchavī tattheva ekamantaṃ nisīdi – ‘‘disvāva ahaṃ taṃ bhagavantaṃ gamissāmi arahantaṃ sammāsambuddha’’nti.
362那时,沙弥狮子来到尊者那耆多跟前,礼敬尊者后,站在一旁。站在一旁的沙弥狮子对尊者那耆多说:“尊者迦叶,这众多来自憍萨罗与摩揭陀的婆罗门使者,以及离车维奥塔达连同大批离车族人,都来到了这里,想拜见世尊。善哉,尊者迦叶,请让这些人得以拜见世尊。”
Atha kho sīho samaṇuddeso yenāyasmā nāgito tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṃ nāgitaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhito kho sīho samaṇuddeso āyasmantaṃ nāgitaṃ etadavoca – ‘‘ete, bhante kassapa, sambahulā kosalakā ca brāhmaṇadūtā māgadhakā ca brāhmaṇadūtā idhūpasaṅkantā bhagavantaṃ dassanāya; oṭṭhaddhopi licchavī mahatiyā licchavīparisāya saddhiṃ idhūpasaṅkanto bhagavantaṃ dassanāya, sādhu, bhante kassapa, labhataṃ esā janatā bhagavantaṃ dassanāyā’’ti.
那耆多尊者说:“既然如此,狮子,就由你亲自向世尊禀报吧。”“是,尊者。”沙弥狮子应诺那耆多尊者后,便来到世尊跟前,礼敬世尊,站在一旁。站在一旁的沙弥狮子对世尊这样说:“世尊,这众多来自憍萨罗与摩揭陀的婆罗门使者,以及离车维奥塔达带领的大批离车族随从,都来到了这里,想拜见世尊。世尊,愿您慈悲,让这些大众都能拜见世尊。”世尊这么说:“既然如此,狮子,你就在讲堂后方的阴凉处铺设座位吧。”“是,世尊。”沙弥狮子应诺世尊后,便在讲堂后方的阴凉处敷设了座位。
‘‘Tena hi, sīha, tvaññeva bhagavato ārocehī’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho sīho samaṇuddeso āyasmato nāgitassa paṭissutvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhito kho sīho samaṇuddeso bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘ete, bhante, sambahulā kosalakā ca brāhmaṇadūtā māgadhakā ca brāhmaṇadūtā idhūpasaṅkantā bhagavantaṃ dassanāya, oṭṭhaddhopi licchavī mahatiyā licchavīparisāya saddhiṃ idhūpasaṅkanto bhagavantaṃ dassanāya. Sādhu, bhante, labhataṃ esā janatā bhagavantaṃ dassanāyā’’ti. ‘‘Tena hi, sīha, vihārapacchāyāyaṃ āsanaṃ paññapehī’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho sīho samaṇuddeso bhagavato paṭissutvā vihārapacchāyāyaṃ āsanaṃ paññapesi.
363于是,世尊从住处出来,在讲堂后方阴凉处已敷好的座位上坐了下来。那时,那些憍萨罗与摩揭陀的婆罗门使者们便来到世尊面前,与世尊互相问候,进行了亲切友善的寒暄交谈后,坐在一旁。离车维奥塔达也带领着大批离车族随从来到世尊面前,礼敬世尊后,坐在一旁。
Atha kho bhagavā vihārā nikkhamma vihārapacchāyāyaṃ paññatte āsane nisīdi. Atha kho te kosalakā ca brāhmaṇadūtā māgadhakā ca brāhmaṇadūtā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodiṃsu. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Oṭṭhaddhopi licchavī mahatiyā licchavīparisāya saddhiṃ yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi.
364奥塔达离车维坐在一旁,对世尊这样说:“尊者,前些日子,离车族之子须那刹多来到我处,对我说:‘摩诃梨,自从我依止世尊而住,至今已近三年,我能见到那些可爱的、与欲乐相应的、令人欢喜的天色,却听不到那些可爱的、与欲乐相应的、令人欢喜的天声。’尊者,那位离车族之子须那刹多所未能听到的、可爱、与欲乐相应、令人欢喜的天声,究竟是确实存在,还是并不存在呢?”
Ekamantaṃ nisinno kho oṭṭhaddho licchavī bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘purimāni, bhante, divasāni purimatarāni sunakkhatto licchaviputto yenāhaṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā maṃ etadavoca – ‘yadagge ahaṃ, mahāli, bhagavantaṃ upanissāya viharāmi, na ciraṃ tīṇi vassāni, dibbāni hi kho rūpāni passāmi piyarūpāni kāmūpasaṃhitāni rajanīyāni, no ca kho dibbāni saddāni suṇāmi piyarūpāni kāmūpasaṃhitāni rajanīyānī’ti. Santāneva nu kho, bhante, sunakkhatto licchaviputto dibbāni saddāni nāssosi piyarūpāni kāmūpasaṃhitāni rajanīyāni, udāhu asantānī’’ti?
一向修习之定
Ekaṃsabhāvitasamādhi
365“摩诃梨,那些可爱的、与欲乐相应、令人染著的天声确实存在,只是离车族之子须那刹多未能听到它们,并非它们不存在。”
‘‘Santāneva kho, mahāli, sunakkhatto licchaviputto dibbāni saddāni nāssosi piyarūpāni kāmūpasaṃhitāni rajanīyāni, no asantānī’’ti. ‘‘Ko nu kho, bhante, hetu, ko paccayo, yena santāneva sunakkhatto licchaviputto dibbāni saddāni nāssosi piyarūpāni kāmūpasaṃhitāni rajanīyāni, no asantānī’’ti?
366摩诃梨,在此,比丘向东方修习单向之定,是为了见到那些可爱、与欲相应、染著的天色,而不是为了听闻那些可爱、与欲相应、染著的天声。当他于东方修习那种只为了见到可爱、与欲相应、染著的天色,而不是为了听闻可爱、与欲相应、染著的天声的单向定时,他在东方得见那些可爱、与欲相应、染著的天色,却不得听闻那些可爱、与欲相应、染著的天声。那是什么缘故呢?摩诃梨,因为比丘向东方修习单向定,正是为了见到可爱、与欲相应、染著的天色,而不是为了听闻可爱、与欲相应、染著的天声。正因如此,便是这样。
‘‘Idha , mahāli, bhikkhuno puratthimāya disāya ekaṃsabhāvito samādhi hoti dibbānaṃ rūpānaṃ dassanāya piyarūpānaṃ kāmūpasaṃhitānaṃ rajanīyānaṃ, no ca kho dibbānaṃ saddānaṃ savanāya piyarūpānaṃ kāmūpasaṃhitānaṃ rajanīyānaṃ. So puratthimāya disāya ekaṃsabhāvite samādhimhi dibbānaṃ rūpānaṃ dassanāya piyarūpānaṃ kāmūpasaṃhitānaṃ rajanīyānaṃ, no ca kho dibbānaṃ saddānaṃ savanāya piyarūpānaṃ kāmūpasaṃhitānaṃ rajanīyānaṃ. Puratthimāya disāya dibbāni rūpāni passati piyarūpāni kāmūpasaṃhitāni rajanīyāni, no ca kho dibbāni saddāni suṇāti piyarūpāni kāmūpasaṃhitāni rajanīyāni. Taṃ kissa hetu? Evañhetaṃ, mahāli, hoti bhikkhuno puratthimāya disāya ekaṃsabhāvite samādhimhi dibbānaṃ rūpānaṃ dassanāya piyarūpānaṃ kāmūpasaṃhitānaṃ rajanīyānaṃ, no ca kho dibbānaṃ saddānaṃ savanāya piyarūpānaṃ kāmūpasaṃhitānaṃ rajanīyānaṃ.
367再者,摩诃梨,比丘对南方……西方……北方……乃至上方、下方、横向修习单向定,为见可爱、与欲相应、令人染著的天色,而不为闻可爱、与欲相应、令人染著的天声。当他于上方、下方、横向等处,成就了那种为见天色、不为闻天声的单向定时,便于那些方向得见天色而不得闻天声。这是什么原因呢?摩诃梨,正因为比丘对上方、下方、横向修习单向定,就是为了见天色、不为闻天声,所以结果如此。
‘‘Puna caparaṃ, mahāli, bhikkhuno dakkhiṇāya disāya…pe… pacchimāya disāya … uttarāya disāya… uddhamadho tiriyaṃ ekaṃsabhāvito samādhi hoti dibbānaṃ rūpānaṃ dassanāya piyarūpānaṃ kāmūpasaṃhitānaṃ rajanīyānaṃ, no ca kho dibbānaṃ saddānaṃ savanāya piyarūpānaṃ kāmūpasaṃhitānaṃ rajanīyānaṃ. So uddhamadho tiriyaṃ ekaṃsabhāvite samādhimhi dibbānaṃ rūpānaṃ dassanāya piyarūpānaṃ kāmūpasaṃhitānaṃ rajanīyānaṃ, no ca kho dibbānaṃ saddānaṃ savanāya piyarūpānaṃ kāmūpasaṃhitānaṃ rajanīyānaṃ. Uddhamadho tiriyaṃ dibbāni rūpāni passati piyarūpāni kāmūpasaṃhitāni rajanīyāni, no ca kho dibbāni saddāni suṇāti piyarūpāni kāmūpasaṃhitāni rajanīyāni. Taṃ kissa hetu? Evañhetaṃ, mahāli, hoti bhikkhuno uddhamadho tiriyaṃ ekaṃsabhāvite samādhimhi dibbānaṃ rūpānaṃ dassanāya piyarūpānaṃ kāmūpasaṃhitānaṃ rajanīyānaṃ, no ca kho dibbānaṃ saddānaṃ savanāya piyarūpānaṃ kāmūpasaṃhitānaṃ rajanīyānaṃ.
368摩诃梨,于此,比丘于东方修习单向定,为听闻那些可爱、与欲相应、令人染著的天声,而非为得见那些可爱、与欲相应、令人染著的天色。当他安住于东方所修习的这种单向定——为闻天声而非见天色,那些天声与天色皆为可爱、与欲相应、令人染著——时,他便在东方得闻那些可爱、与欲相应、令人染著的天声,却不得见那些可爱、与欲相应、令人染著的天色。这是什么缘故呢?摩诃梨,正因为比丘于东方修习单向定,即是为了听闻那些可爱、与欲相应、令人染著的天声,而非为了得见那些可爱、与欲相应、令人染著的天色,所以,正是如此。
‘‘Idha , mahāli, bhikkhuno puratthimāya disāya ekaṃsabhāvito samādhi hoti dibbānaṃ saddānaṃ savanāya piyarūpānaṃ kāmūpasaṃhitānaṃ rajanīyānaṃ, no ca kho dibbānaṃ rūpānaṃ dassanāya piyarūpānaṃ kāmūpasaṃhitānaṃ rajanīyānaṃ. So puratthimāya disāya ekaṃsabhāvite samādhimhi dibbānaṃ saddānaṃ savanāya piyarūpānaṃ kāmūpasaṃhitānaṃ rajanīyānaṃ, no ca kho dibbānaṃ rūpānaṃ dassanāya piyarūpānaṃ kāmūpasaṃhitānaṃ rajanīyānaṃ. Puratthimāya disāya dibbāni saddāni suṇāti piyarūpāni kāmūpasaṃhitāni rajanīyāni, no ca kho dibbāni rūpāni passati piyarūpāni kāmūpasaṃhitāni rajanīyāni. Taṃ kissa hetu? Evañhetaṃ, mahāli, hoti bhikkhuno puratthimāya disāya ekaṃsabhāvite samādhimhi dibbānaṃ saddānaṃ savanāya piyarūpānaṃ kāmūpasaṃhitānaṃ rajanīyānaṃ, no ca kho dibbānaṃ rūpānaṃ dassanāya piyarūpānaṃ kāmūpasaṃhitānaṃ rajanīyānaṃ.
369摩诃梨,再者,有比丘向南方……向西方……向北方……进而向上、向下、横向修习一面定。此定旨在听闻那些可爱、与欲乐相应、令人愉悦的天界音声,而非为见到那些可爱、与欲乐相应、令人愉悦的天界色貌。当他经由向上、向下、横向修习一面定后,便听闻到来自上方、下方与横方的可爱、与欲乐相应、令人愉悦的天界音声,却见不到那些可爱、与欲乐相应、令人愉悦的天界色貌。这是什么原因呢?摩诃梨,这是因为比丘向上、向下、横向修习一面定,只为听闻那些可爱、与欲乐相应、令人愉悦的天界音声,而不是为见到那些可爱、与欲乐相应、令人愉悦的天界色貌。
‘‘Puna caparaṃ, mahāli, bhikkhuno dakkhiṇāya disāya…pe… pacchimāya disāya… uttarāya disāya… uddhamadho tiriyaṃ ekaṃsabhāvito samādhi hoti dibbānaṃ saddānaṃ savanāya piyarūpānaṃ kāmūpasaṃhitānaṃ rajanīyānaṃ, no ca kho dibbānaṃ rūpānaṃ dassanāya piyarūpānaṃ kāmūpasaṃhitānaṃ rajanīyānaṃ. So uddhamadho tiriyaṃ ekaṃsabhāvite samādhimhi dibbānaṃ saddānaṃ savanāya piyarūpānaṃ kāmūpasaṃhitānaṃ rajanīyānaṃ, no ca kho dibbānaṃ rūpānaṃ dassanāya piyarūpānaṃ kāmūpasaṃhitānaṃ rajanīyānaṃ. Uddhamadho tiriyaṃ dibbāni saddāni suṇāti piyarūpāni kāmūpasaṃhitāni rajanīyāni, no ca kho dibbāni rūpāni passati piyarūpāni kāmūpasaṃhitāni rajanīyāni. Taṃ kissa hetu? Evañhetaṃ, mahāli, hoti bhikkhuno uddhamadho tiriyaṃ ekaṃsabhāvite samādhimhi dibbānaṃ saddānaṃ savanāya piyarūpānaṃ kāmūpasaṃhitānaṃ rajanīyānaṃ, no ca kho dibbānaṃ rūpānaṃ dassanāya piyarūpānaṃ kāmūpasaṃhitānaṃ rajanīyānaṃ.
370“摩诃梨,在此,有比丘于东方修习了“双俱定”——此定既为得见可爱、与欲相应、令人贪染的天界之色,也为得闻可爱、与欲相应、令人贪染的天界之声。当他住于东方所修的双俱定时——此定既为得见可爱、与欲相应、令人贪染的天界之色,也为得闻可爱、与欲相应、令人贪染的天界之声——他便能于东方看见那些可爱、与欲相应、令人贪染的天界之色,也能听闻那些可爱、与欲相应、令人贪染的天界之声。这是什么原因呢?摩诃梨,正是因为如此:当这位比丘于东方修习双俱定时,此定既为看见那些可爱、与欲相应、令人贪染的天界之色,也为听闻那些可爱、与欲相应、令人贪染的天界之声。”
‘‘Idha , mahāli, bhikkhuno puratthimāya disāya ubhayaṃsabhāvito samādhi hoti dibbānañca rūpānaṃ dassanāya piyarūpānaṃ kāmūpasaṃhitānaṃ rajanīyānaṃ dibbānañca saddānaṃ savanāya piyarūpānaṃ kāmūpasaṃhitānaṃ rajanīyānaṃ. So puratthimāya disāya ubhayaṃsabhāvite samādhimhi dibbānañca rūpānaṃ dassanāya piyarūpānaṃ kāmūpasaṃhitānaṃ rajanīyānaṃ, dibbānañca saddānaṃ savanāya piyarūpānaṃ kāmūpasaṃhitānaṃ rajanīyānaṃ. Puratthimāya disāya dibbāni ca rūpāni passati piyarūpāni kāmūpasaṃhitāni rajanīyāni, dibbāni ca saddāni suṇāti piyarūpāni kāmūpasaṃhitāni rajanīyāni. Taṃ kissa hetu? Evañhetaṃ, mahāli, hoti bhikkhuno puratthimāya disāya ubhayaṃsabhāvite samādhimhi dibbānañca rūpānaṃ dassanāya piyarūpānaṃ kāmūpasaṃhitānaṃ rajanīyānaṃ dibbānañca saddānaṃ savanāya piyarūpānaṃ kāmūpasaṃhitānaṃ rajanīyānaṃ.
371“再者,摩诃梨,比丘向南方……向西方……向北方……于上方、下方、横向修习两面定,为了见到那些可爱、与欲乐相应、令人悦意的天色,也为听到那些可爱、与欲乐相应、令人悦意的天声。当他于上方、下方、横向修习了两面定后,便见到了上方、下方、横向那些可爱、与欲乐相应、令人悦意的天色,也听到了那些可爱、与欲乐相应、令人悦意的天声。这是什么原因呢?摩诃梨,这是因为比丘于上方、下方、横向修习两面定,正是为了见到那些可爱、与欲乐相应、令人悦意的天色,也为听到那些可爱、与欲乐相应、令人悦意的天声。摩诃梨,这便是那原因、那因缘,使得离车族之子须那刹多未能听到那确实存在、可爱、与欲乐相应、令人悦意的天声,而非天声不存在。”
‘‘Puna caparaṃ, mahāli, bhikkhuno dakkhiṇāya disāya…pe… pacchimāya disāya… uttarāya disāya… uddhamadho tiriyaṃ ubhayaṃsabhāvito samādhi hoti dibbānañca rūpānaṃ dassanāya piyarūpānaṃ kāmūpasaṃhitānaṃ rajanīyānaṃ, dibbānañca saddānaṃ savanāya piyarūpānaṃ kāmūpasaṃhitānaṃ rajanīyānaṃ. So uddhamadho tiriyaṃ ubhayaṃsabhāvite samādhimhi dibbānañca rūpānaṃ dassanāya piyarūpānaṃ kāmūpasaṃhitānaṃ rajanīyānaṃ dibbānañca saddānaṃ savanāya piyarūpānaṃ kāmūpasaṃhitānaṃ rajanīyānaṃ. Uddhamadho tiriyaṃ dibbāni ca rūpāni passati piyarūpāni kāmūpasaṃhitāni rajanīyāni, dibbāni ca saddāni suṇāti piyarūpāni kāmūpasaṃhitāni rajanīyāni. Taṃ kissa hetu? Evañhetaṃ, mahāli, hoti bhikkhuno uddhamadho tiriyaṃ ubhayaṃsabhāvite samādhimhi dibbānañca rūpānaṃ dassanāya piyarūpānaṃ kāmūpasaṃhitānaṃ rajanīyānaṃ, dibbānañca saddānaṃ savanāya piyarūpānaṃ kāmūpasaṃhitānaṃ rajanīyānaṃ. Ayaṃ kho mahāli, hetu, ayaṃ paccayo, yena santāneva sunakkhatto licchaviputto dibbāni saddāni nāssosi piyarūpāni kāmūpasaṃhitāni rajanīyāni, no asantānī’’ti.
372“尊者,想来比丘们在世尊座下修习梵行,正是为了亲证这些定的修习吧?”“不,摩诃梨,比丘们在我座下修习梵行,并非为了亲证这些定的修习。摩诃梨,还有其他诸法更为殊胜、更为微妙,比丘们正是为了亲证那些法,才在我座下修习梵行。”
‘‘Etāsaṃ nūna, bhante, samādhibhāvanānaṃ sacchikiriyāhetu bhikkhū bhagavati brahmacariyaṃ carantī’’ti. ‘‘Na kho, mahāli, etāsaṃ samādhibhāvanānaṃ sacchikiriyāhetu bhikkhū mayi brahmacariyaṃ caranti. Atthi kho, mahāli, aññeva dhammā uttaritarā ca paṇītatarā ca, yesaṃ sacchikiriyāhetu bhikkhū mayi brahmacariyaṃ carantī’’ti.
373“那么,尊者,那些比丘们为了亲证它们而在世尊座下修习梵行的、更为殊胜、更为微妙的法,又有哪些呢?”“摩诃梨,于此,一位比丘以断尽三结,成为入流者,不再堕于恶道,决定趣向正觉。摩诃梨,这一法便是更为殊胜、更为微妙的法,比丘们正是为了亲证这一法,而在我座下修习梵行。”
‘‘Katame pana te, bhante, dhammā uttaritarā ca paṇītatarā ca, yesaṃ sacchikiriyāhetu bhikkhū bhagavati brahmacariyaṃ carantī’’ti? ‘‘Idha, mahāli, bhikkhu tiṇṇaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā sotāpanno hoti avinipātadhammo niyato sambodhiparāyaṇo. Ayampi kho, mahāli, dhammo uttaritaro ca paṇītataro ca, yassa sacchikiriyāhetu bhikkhū mayi brahmacariyaṃ caranti.
“再者,摩诃梨,比丘断尽三结,贪、嗔、痴转薄,成为一来者,只一次还来此世间,便令苦尽。摩诃梨,此亦是更为殊胜、更为微妙之法,诸比丘正是为了亲证此法,而于我座下修习梵行。”
‘‘Puna caparaṃ, mahāli, bhikkhu tiṇṇaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā rāgadosamohānaṃ tanuttā sakadāgāmī hoti, sakideva imaṃ lokaṃ āgantvā dukkhassantaṃ karoti. Ayampi kho, mahāli, dhammo uttaritaro ca paṇītataro ca, yassa sacchikiriyāhetu bhikkhū mayi brahmacariyaṃ caranti.
“再者,摩诃梨,比丘断尽五下分结,成为化生者,于彼处般涅槃,不还此世间。摩诃梨,此亦是更为殊胜、更为微妙之法,诸比丘正是为了亲证此法,而于我座下修习梵行。”
‘‘Puna caparaṃ, mahāli, bhikkhu pañcannaṃ orambhāgiyānaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā opapātiko hoti, tattha parinibbāyī, anāvattidhammo tasmā lokā. Ayampi kho, mahāli, dhammo uttaritaro ca paṇītataro ca, yassa sacchikiriyāhetu bhikkhū mayi brahmacariyaṃ caranti.
再者,摩诃梨,比丘灭尽诸漏,于现法中以证智自作证,具足无漏的心解脱、慧解脱而住。摩诃梨,此亦是更为殊胜、更为微妙之法,诸比丘正是为了亲证此法,而于我座下修习梵行。摩诃梨,这些即是更为殊胜、更为微妙之法,诸比丘正是为了亲证这些法,而于我座下修习梵行。
‘‘Puna caparaṃ, mahāli, bhikkhu āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharati. Ayampi kho, mahāli, dhammo uttaritaro ca paṇītataro ca, yassa sacchikiriyāhetu bhikkhū mayi brahmacariyaṃ caranti. Ime kho te, mahāli, dhammā uttaritarā ca paṇītatarā ca, yesaṃ sacchikiriyāhetu bhikkhū mayi brahmacariyaṃ carantī’’ti.
八支圣道
Ariyaaṭṭhaṅgikamaggo
374“尊者,证得这些法,可有道、有行道吗?”“摩诃梨,确实有道,有行道。”
‘‘Atthi pana, bhante, maggo atthi paṭipadā etesaṃ dhammānaṃ sacchikiriyāyā’’ti? ‘‘Atthi kho, mahāli, maggo atthi paṭipadā etesaṃ dhammānaṃ sacchikiriyāyā’’ti.
375“尊者,那么,什么是证得这些法的道,什么是行道呢?”“正是这八支圣道,即:正见、正思惟、正语、正业、正命、正精进、正念、正定。摩诃梨,这便是证得这些法的道与行道。”
‘‘Katamo pana, bhante, maggo katamā paṭipadā etesaṃ dhammānaṃ sacchikiriyāyā’’ti? ‘‘Ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo. Seyyathidaṃ – sammādiṭṭhi sammāsaṅkappo sammāvācā sammākammanto sammāājīvo sammāvāyāmo sammāsati sammāsamādhi. Ayaṃ kho, mahāli, maggo ayaṃ paṭipadā etesaṃ dhammānaṃ sacchikiriyāya.
二位出家者事
Dvepabbajitavatthu
376摩诃梨,一时,我住在憍赏弥的瞿师罗园。那时,有两位出家者——游方者文荼与木钵弟子阇利耶,来到我处。他们与我互相问候,说过了让人欢喜、可铭记的客套话后,便站在一边。站定之后,那两位出家者对我这样说:“乔达摩贤友,究竟命即是身,还是命与身相异?”
‘‘Ekamidāhaṃ, mahāli, samayaṃ kosambiyaṃ viharāmi ghositārāme . Atha kho dve pabbajitā – muṇḍiyo ca paribbājako jāliyo ca dārupattikantevāsī yenāhaṃ tenupasaṅkamiṃsu. Upasaṅkamitvā mayā saddhiṃ sammodiṃsu. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ aṭṭhaṃsu. Ekamantaṃ ṭhitā kho te dve pabbajitā maṃ etadavocuṃ – ‘kiṃ nu kho, āvuso gotama, taṃ jīvaṃ taṃ sarīraṃ, udāhu aññaṃ jīvaṃ aññaṃ sarīra’nti?
377「『那么,贤友们,请谛听,善作意,我将宣说。』
『是的,贤友。』那两位出家人应答道。
我这样说道:『贤友们,于此世间,如来出现,彼是阿拉汉、正自觉者……(应如第190至212段所广说)贤友们,就这样,比丘具足戒……成就并安住于初禅那。贤友们,如此知、如此见的比丘,适合说“命即是身”或“命是一,身是另一”吗?贤友们,如此知、如此见的比丘,适合说“命即是身”或“命是一,身是另一”。然而,贤友们,我如此知、如此见,却既不说“命即是身”,也不说“命是一,身是另一”……第二禅那……第三禅那……成就并安住于第四禅那。贤友们,如此知、如此见的比丘,适合说“命即是身”或“命是一,身是另一”吗?贤友们,如此知、如此见的比丘,适合说“命即是身”或“命是一,身是另一”。然而,贤友们,我如此知、如此见,却既不说“命即是身”,也不说“命是一,身是另一”……其心导向、转向智见……贤友们,如此知、如此见的比丘,适合说“命即是身”或“命是一,身是另一”吗?贤友们,如此知、如此见的比丘,适合说“命即是身”或“命是一,身是另一”。然而,贤友们,我如此知、如此见,却既不说“命即是身”,也不说“命是一,身是另一”……了知“不再有此生”。贤友们,如此知、如此见的比丘,适合说“命即是身”或“命是一,身是另一”吗?贤友们,如此知、如此见的比丘,不适合说“命即是身”或“命是一,身是另一”。然而,贤友们,我如此知、如此见,却既不说“命即是身”,也不说“命是一,身是另一”。』」
世尊这样说。奥塔达离车维对世尊所说随喜赞叹。
‘‘‘Tena hāvuso, suṇātha sādhukaṃ manasi karotha bhāsissāmī’’ti. ‘Evamāvuso’ti kho te dve pabbajitā mama paccassosuṃ. Ahaṃ etadavocaṃ – idhāvuso tathāgato loke uppajjati arahaṃ sammāsambuddho…pe… (yathā 190-212 anucchedesu evaṃ vitthāretabbaṃ). Evaṃ kho, āvuso, bhikkhu sīlasampanno hoti…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Yo kho, āvuso, bhikkhu evaṃ jānāti evaṃ passati, kallaṃ nu kho tassetaṃ vacanāya – ‘taṃ jīvaṃ taṃ sarīra’nti vā ‘aññaṃ jīvaṃ aññaṃ sarīra’nti vāti? Yo so, āvuso, bhikkhu evaṃ jānāti evaṃ passati, kallaṃ tassetaṃ vacanāya – ‘taṃ jīvaṃ taṃ sarīra’nti vā, ‘aññaṃ jīvaṃ aññaṃ sarīra’nti vāti. Ahaṃ kho panetaṃ, āvuso, evaṃ jānāmi evaṃ passāmi. Atha ca panāhaṃ na vadāmi – ‘taṃ jīvaṃ taṃ sarīra’nti vā ‘aññaṃ jīvaṃ aññaṃ sarīra’nti vā…pe… dutiyaṃ jhānaṃ…pe… tatiyaṃ jhānaṃ…pe… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Yo kho, āvuso, bhikkhu evaṃ jānāti evaṃ passati, kallaṃ nu kho tassetaṃ vacanāya – ‘taṃ jīvaṃ taṃ sarīra’nti vā ‘aññaṃ jīvaṃ aññaṃ sarīra’nti vāti? Yo so, āvuso, bhikkhu evaṃ jānāti evaṃ passati , kallaṃ tassetaṃ vacanāya – ‘taṃ jīvaṃ taṃ sarīra’nti vā ‘aññaṃ jīvaṃ aññaṃ sarīra’nti vāti. Ahaṃ kho panetaṃ, āvuso, evaṃ jānāmi evaṃ passāmi. Atha ca panāhaṃ na vadāmi – ‘taṃ jīvaṃ taṃ sarīra’nti vā ‘aññaṃ jīvaṃ aññaṃ sarīra’nti vā…pe… ñāṇadassanāya cittaṃ abhinīharati abhininnāmeti…pe… yo kho, āvuso, bhikkhu evaṃ jānāti evaṃ passati, kallaṃ nu kho tassetaṃ vacanāya – ‘taṃ jīvaṃ taṃ sarīra’nti vā ‘aññaṃ jīvaṃ aññaṃ sarīra’nti vāti? Yo so, āvuso, bhikkhu evaṃ jānāti evaṃ passati, kallaṃ tassetaṃ vacanāya – ‘taṃ jīvaṃ taṃ sarīra’’nti vā ‘aññaṃ jīvaṃ aññaṃ sarīra’nti vāti. Ahaṃ kho panetaṃ, āvuso, evaṃ jānāmi evaṃ passāmi. Atha ca panāhaṃ na vadāmi – ‘taṃ jīvaṃ taṃ sarīra’nti vā ‘aññaṃ jīvaṃ aññaṃ sarīra’nti vā…pe… nāparaṃ itthattāyāti pajānāti. Yo kho, āvuso, bhikkhu evaṃ jānāti evaṃ passati, kallaṃ nu kho tassetaṃ vacanāya – ‘taṃ jīvaṃ taṃ sarīra’nti vā ‘aññaṃ jīvaṃ aññaṃ sarīra’nti vāti? Yo so, āvuso, bhikkhu evaṃ jānāti evaṃ passati na kallaṃ tassetaṃ vacanāya – ‘taṃ jīvaṃ taṃ sarīra’nti vā ‘aññaṃ jīvaṃ aññaṃ sarīra’nti vāti. Ahaṃ kho panetaṃ, āvuso, evaṃ jānāmi evaṃ passāmi. Atha ca panāhaṃ na vadāmi – ‘taṃ jīvaṃ taṃ sarīra’nti vā ‘aññaṃ jīvaṃ aññaṃ sarīra’nti vā’’ti. Idamavoca bhagavā. Attamano oṭṭhaddho licchavī bhagavato bhāsitaṃ abhinandīti.
━━ 归纳讲解,仅供参考 ━━
人物名册
| Pali | 中文(经文用名) | 角色 |
|---|
| Oṭṭhaddha Licchavi | 奥塔达离车维 | 离车族人,主要提问者 |
| Nāgita | 那耆多 | 世尊侍者 |
| Sīha | 狮子 | 沙马内拉,传话者 |
| Sunakkhatta | 须那刹多 | 离车族之子(经中未出场,被提及) |
| Muṇḍiya | 文荼 | 游方者(憍赏弥往事中出场) |
| Jāliya | 阇利耶 | 木匠弟子,游方者(憍赏弥往事中出场) |
地点
毗舍离大林重阁讲堂,以及佛陀回忆中的憍赏弥瞿师罗园。
事件
离车族人奥塔达离车维与众多婆罗门使者前来拜见佛陀,由侍者那祇多和沙马内拉狮子安排引见。会面时,奥塔达离车维代离车族人须那刹多提问:为何他修定能见天色,却不能听闻天声?佛陀解释,这是因为他修的是“一向定”(只专注一种目标的定),见与闻不可兼得,除非修“双俱定”。随后,佛陀将话题从追求神通转向比丘梵行的真正目标——证得四沙门果,并指出通往此目标的唯一道路是八圣道。
经文摘要
问神通之因(为何见色不闻声)→ 答定有偏向(一向定 vs 双俱定)→ 示梵行本怀(非为神通,乃为证果)→ 明修行之道(八圣道)→ 斥命身之问(以戒定慧次第统摄,超越“命即是身”或“命身相异”的边见)。
中心思想(白话 + 重点拆解)
背景:这部经的开场非常接地气。有人跑来跟佛陀说,咱们圈子里有个修行人,打坐时能看到天上的神仙美景,但听不到神仙的音乐,这是咋回事?这其实代表了很多修行者的一种心态:把禅定中获得的神通、神秘体验当成修行的KPI,甚至当成终极目标。
核心:佛陀没有否定天声的存在,而是直接点出了技术性原因:“他在东方修习一向的定,是为了见天的色……但不是为了听天的声”。这句话的要害在于:你的心怎么设定,你的定境就出什么结果。 这不是神通失灵,而是“心所向处即所得”的铁律。
→ 重点拆解:这段回答表面在讲定(samādhi),实则在讲慧见(diṭṭhi)和欲(chanda)的导向。佛陀借此做了一个极其高明的教学转向。当奥塔达离车维继续追问“那我们跟你修梵行就是为了练这些定吗?”时,佛陀斩钉截铁地亮出底牌:“不,马哈离,比丘们不是为了证得这些定修习而在我座下修习梵行的。” 这句话是整部经的转折点。它把听众的注意力从“如何获得感官升级”硬生生拉回到“为什么要修行”的根本问题上。修行的真正目标不是成为能见神闻仙的“超人”,而是断除烦恼、证得从“入流”到“阿拉汉”的四个解脱阶位。
要旨:佛陀最后用一段回忆,彻底升维了这个主题。他重提当年另两个修行人问的千古难题——“命即是身”(灵魂就是肉体)还是“命身相异”(灵魂和肉体是两回事)。佛陀详述了从持戒、修定到证得漏尽通的完整次第,然后反问:“通过这样清净的戒定慧,看见实相的人,还会卡在‘命’和‘身’的关系里钻牛角尖吗?”
→ 一句话要旨: 梵行生活的价值,不在于靠禅定获取天界色声的感官扩展,而在于依八圣道,亲证超越一切“命身”边见、彻底灭苦的四圣果。
关键术语锚
- samādhi → 定:本篇核心,易被误解为单一静坐状态。经中区分“一向定”与“双俱定”,说明“定”是心导向特定目标的专注力,其成果完全取决于你用什么“欲(chanda)”和“见(diṭṭhi)”作为因。
- rāga → 贪/贪染:经文反复用“可爱的、与欲相应的、染著的(rajanīya)”,连结欲(chanda),说明天上的色声美妙,但依然是令人贪染的所缘,追求这些仍是欲界贪的表现。
- phala → 果(果位/四果):从“诸漏灭尽(āsavānaṃ khaya)”可见,神通定境并非“果”,入流至阿拉汉这些断除烦恼的圣位才叫“果”。
- āsava → 漏/烦恼:佛陀点明比丘真正的修习目标是“无漏的心解脱、慧解脱”,这直接对比了世间禅定的“有漏”(还在三界内)与出世间的“无漏”,是判断成就真伪的分水岭。
- magga → 道(八正道):当被问到如何能达到四果时,佛陀明确指出“八支圣道”,将禅定(正定)放到整个戒定慧的完整体系里,防止修定者只见树木不见森林。