此中,“别解脱”(pātimokkha)意为极解脱、最胜、最上。依此词义,虽本为一类,但因有戒与典藏之不同,而分为两种。如经中云“以别解脱律仪防护而住”,及“此为善法之始、之首、之最上,故称别解脱”等处,是将戒称为别解脱;又如“他的两部别解脱经详细善来”等处,则是将典藏称为别解脱。其中,戒能守护持守者,令其解脱恶趣等苦,或脱离自谴等怖畏,故称为别解脱。典藏因能阐明彼别解脱,故也称为别解脱。然而,最初所说的词义,于两者皆可共通。显示巴利原文
Tattha pātimokkhanti paatimokkhaṃ atipamokkhaṃ atiseṭṭhaṃ atiuttamanti attho. Iti iminā vacanatthena ekavidhampi sīlaganthabhedato duvidhaṃ hoti. Tathā hi ‘‘pātimokkhasaṃvarasaṃvuto viharatī’’ti (ma. ni. 1.69; 3.75; vibha. 508) ca ‘‘ādimetaṃ mukhametaṃ pamukhametaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ, tena vuccati pātimokkha’’nti (mahāva. 135) ca ādīsu sīlaṃ pātimokkhanti vuccati, ‘‘ubhayāni kho panassa pātimokkhāni vitthārena svāgatāni hontī’’tiādīsu (pāci. 147; a. ni. 8.52; 10.33) gantho pātimokkhanti vuccati. Tattha sīlaṃ yo naṃ pāti rakkhati, taṃ mokkheti mocayati āpāyikādīhi dukkhehi, attānuvādādīhi vā bhayehīti pātimokkhaṃ. Gantho pana tassa pātimokkhassa jotakattā pātimokkhanti vuccati. Ādimhi pana vutto vacanattho ubhinnampi sādhāraṇo hoti.
此注释既合于戒别解脱,也合于典藏别解脱;因为注释了典藏,其义自然已被注释。此典藏别解脱有两种:比丘别解脱与比丘尼别解脱。其中,以“尊者,请僧团听我”为始,由五个诵出章节所构成者,为比丘别解脱;以“圣尼,请僧团听我”为始,由四个诵出章节所构成者,为比丘尼别解脱。比丘别解脱的五个诵出章节是:缘起诵出、波罗夷诵出、桑喀地谢沙诵出、不定诵出、广诵出。其中,缘起诵出先诵出:“尊者,请僧团听我……其显露者得安乐。于此,我问诸尊者:于此是否清净?第二次我问:于此是否清净?第三次我问:于此是否清净。诸尊者于此清净,故默然。我如是持。”之后,以“诸尊者,缘起已诵出”等语,并说“其余当以所闻告知”,缘起便为已诵出。波罗夷诵出等章节,应从缘起开始,结合波罗夷等而安立。广诵出即是广说。又依“其余应以所闻告知”之理,若在诵出波罗夷等章节时,未至完成便生起障碍,则余下部分应与彼一同以所闻告知。但若缘起诵出未完成,则无以所闻告知之事。比丘尼别解脱中,无有“不诵出”之情况,其余如前所述。如是,对于由五个及四个诵出章节所构成的两部别解脱,显示巴利原文
Tatthāyaṃ vaṇṇanā sīlapātimokkhassāpi yujjati ganthapātimokkhassāpi, ganthe hi vaṇṇite tassa attho vaṇṇitova hoti. Taṃ panetaṃ ganthapātimokkhaṃ bhikkhupātimokkhaṃ bhikkhunipātimokkhanti duvidhaṃ hoti . Tattha ‘‘suṇātu me, bhante, saṅgho’’tiādikaṃ (mahāva. 134) pañcahi uddesaparicchedehi vavatthitaṃ bhikkhupātimokkhaṃ, ‘‘suṇātu me, ayye, saṅgho’’tiādikaṃ catūhi uddesaparicchedehi vavatthitaṃ bhikkhunipātimokkhaṃ. Tattha bhikkhupātimokkhe pañca uddesā nāma nidānuddeso, pārājikuddeso, saṅghādisesuddeso, aniyatuddeso , vitthāruddesoti. Tattha nidānuddeso tāva ‘‘suṇātu me, bhante, saṅgho…pe… āvikatā hissa phāsu hoti, tatthāyasmante pucchāmi, kaccittha parisuddhā, dutiyampi pucchāmi, kaccittha parisuddhā, tatiyampi pucchāmi, kaccittha parisuddhā, parisuddhetthāyasmanto, tasmā tuṇhī, evametaṃ dhārayāmī’’ti vatvā ‘‘uddiṭṭhaṃ kho āyasmanto nidāna’’ntiādinā nayena avasese sutena sāvite uddiṭṭho hoti. Pārājikuddesādīnaṃ paricchedā nidānassa ādito paṭṭhāya pārājikādīni osāpetvā yojetabbā. Vitthāro vitthāroyeva . ‘‘Avasesaṃ sutena sāvetabba’’nti (mahāva. 150; pari. 325) vacanato pana pārājikuddesādīsu yasmiṃ vippakate antarāyo uppajjati, tena saddhiṃ avasesaṃ sutena sāvetabbaṃ. Nidānuddese pana aniṭṭhite sutena sāvetabbaṃ nāma natthi. Bhikkhunipātimokkhe pana aniyatuddeso parihāyati, sesaṃ vuttanayameva. Evametesaṃ pañcahi ceva catūhi ca uddesaparicchedehi vavatthitānaṃ dvinnampi pātimokkhānaṃ ayaṃ vaṇṇanā bhavissati. Yasmā panettha bhikkhupātimokkhaṃ paṭhamaṃ, tasmā tassa tāva vaṇṇanatthamidaṃ vuccati.
‘‘Suṇātu me’’tiādīnaṃ, padānaṃ atthanicchayaṃ; Bhikkhavo sīlasampannā, sikkhākāmā suṇantu meti.
此处,“请听”是令听闻之语;“我”是诵出者自称之语;“尊者”是含恭敬与顺从之语;“僧团”是集众之语。这一切都是诵巴帝摩卡者在最初应宣说之语。因为世尊于王舍城开许诵巴帝摩卡时曾如此宣说,因此,诵巴帝摩卡者若是僧中长老,应说“友”;若是新学比丘,则依律藏所说,应说“尊者”。僧中长老诵巴帝摩卡,依“长老所持之巴帝摩卡”而言;新学比丘诵巴帝摩卡,依“诸比丘,我允许那位贤能、有能力的比丘为他们诵巴帝摩卡”而言。显示巴利原文
Ettha hi suṇātūtiidaṃ savanāṇattivacanaṃ. Meti yo sāveti, tassa attaniddesavacanaṃ. Bhanteti sagāravasappatissavacanaṃ. Saṅghoti puggalasamūhavacanaṃ. Sabbameva cetaṃ pātimokkhuddesakena paṭhamaṃ vattabbavacanaṃ. Bhagavatā hi pātimokkhuddesaṃ anujānantena rājagahe vuttaṃ, tasmā yo pātimokkhaṃ uddisati, tena sace saṅghatthero hoti, ‘‘āvuso’’ti vattabbaṃ. Sace navakataro hoti, pāḷiyaṃ (mahāva. 134) āgatanayeneva ‘‘bhante’’ti vattabbaṃ. Saṅghatthero vā hi pātimokkhaṃ uddiseyya ‘‘therādhikaṃ pātimokkha’’ntivacanato (mahāva. 154), navakataro vā ‘‘anujānāmi, bhikkhave, yo tattha bhikkhu byatto paṭibalo, tassādheyyaṃ pātimokkha’’ntivacanato (mahāva. 155).
“僧团”一词虽通指众人之集合,然此僧团有二种:应供僧团与约定僧团。其中,应供僧团指八种圣者的集合。约定僧团则通指比丘众,此处所说即此约定僧团。此约定僧团依羯磨而分五种:四众、五众、十众、二十众及超过二十众。其中,四众可作除授具足戒、自恣、出罪以外的一切僧团羯磨。五众可作除于中国授具足戒及出罪羯磨以外的一切僧团羯磨。十众可作除出罪羯磨以外的一切僧团羯磨。二十众不得作任何僧团羯磨,超过二十众则皆不能作。然而,此说实为显示:凡应由四众等僧团所行之羯磨,不足其数而行则为不可,超过其数而行则允可。于此义中,自四众以上的一切约定僧团,皆被称为僧团。显示巴利原文
‘‘Saṅgho’’tiiminā pana padena kiñcāpi avisesato puggalasamūho vutto, atha kho so dakkhiṇeyyasaṅgho, sammutisaṅgho cāti duvidho hoti. Tattha dakkhiṇeyyasaṅghoti aṭṭha ariyapuggalasamūho vuccati. Sammutisaṅghoti avisesena bhikkhusamūho, so idha adhippeto. So panesa kammavasena pañcavidho (mahāva. 388) hoti – catuvaggo pañcavaggo dasavaggo vīsativaggo atirekavīsativaggoti. Tattha catuvaggena ṭhapetvā upasampadapavāraṇaabbhānāni sabbaṃ saṅghakammaṃ kātuṃ vaṭṭati. Pañcavaggena ṭhapetvā majjhimesu janapadesu upasampadañca abbhānakammañca sabbaṃ saṅghakammaṃ kātuṃ vaṭṭati. Dasavaggena abbhānakammamattaṃ ṭhapetvā sabbaṃ saṅghakammaṃ kātuṃ vaṭṭati. Vīsativaggena na kiñci saṅghakammaṃ kātuṃ na vaṭṭati, tathā atirekavīsativaggena.So pana catuvaggādinā saṅghena kattabbaṃ kammaṃ ūnakatarena kātuṃ na vaṭṭati, atirekena pana vaṭṭatīti dassanatthaṃ vutto. Imasmiṃ panatthe catuvaggaṃ upādāya sabbopi sammutisaṅgho adhippeto.
“今日布萨”意即今日是布萨日,借此排除了非布萨日。“十五”则是借此排除其他布萨日。依日期而言,有三种布萨:十四日布萨、十五日布萨与和合布萨,如是说为三种布萨。其中,于寒季、热季、雨季三季中,第三与第七个半月各取二次,共得六个十四日布萨,其余十八次则为十五日布萨。如此,一年中有二十四次布萨,此为常例。然而,依“诸比丘,我允许每半月于十四日或十五日诵巴帝摩卡”(《大品》136)之说,及依“客比丘应随顺住比丘”(《大品》178)等说,当有如是因缘时,亦可在其他十四日举行布萨。前安居结束为迦提月前满月日,若那些比丘为诤事所扰而推迟自恣,则或为迦提月黑半十四日,或为迦提月后满月日;后安居结束唯是迦提月后满月日。此三日亦是自恣日,此亦属常例。然而,当有如是因缘时,亦可在两个迦提满月日前的十四日举行自恣。如《憍赏弥犍度》(《大品》451)所述方式,僧团分裂之后,彼比丘被接纳,僧团为平息彼事而行僧团和合时,依“应即刻举行布萨,应诵巴帝摩卡”(《大品》475)之说,除十四日、十五日外,其他任何一日亦名为和合布萨。显示巴利原文
Ajjuposathoti ajja uposathadivaso, etena anuposathadivasaṃ paṭikkhipati. Pannarasoti iminā aññaṃ uposathadivasaṃ paṭikkhipati. Divasavasena hi tayo uposathā cātuddasiko pannarasiko sāmaggiuposathoti, evaṃ tayo uposathā vuttā. Tattha hemantagimhavassānānaṃ tiṇṇaṃ utūnaṃ tatiyasattamapakkhesu dve dve katvā cha cātuddasikā, avasesā aṭṭhārasa pannarasikāti evaṃ ekasaṃvacchare catuvīsati uposathā, idaṃ tāva pakaticārittaṃ. ‘‘Anujānāmi, bhikkhave, sakiṃ pakkhassa cātuddase vā pannarase vā pātimokkhaṃ uddisitu’’nti (mahāva. 136) vacanato pana ‘‘āgantukehi āvāsikānaṃ anuvattitabba’’ntiādivacanato (mahāva. 178) ca tathārūpapaccaye sati aññasmimpi cātuddase uposathaṃ kātuṃ vaṭṭati. Purimavassaṃvuṭṭhānaṃ pana pubbakattikapuṇṇamā vā, tesaṃyeva sace bhaṇḍanakārakehi upaddutā pavāraṇaṃ paccukkaḍḍhanti, atha pubbakattikamāsassa kāḷapakkhacātuddaso vā, pacchimakattikapuṇṇamā vā, pacchimavassaṃvuṭṭhānañca pacchimakattikapuṇṇamā evāti ime tayo pavāraṇādivasāpi honti, idampi pakaticārittameva. Tathārūpapaccaye pana sati dvinnaṃ kattikapuṇṇamānaṃ purimesu cātuddasesupi pavāraṇaṃ kātuṃ vaṭṭati. Yadā pana kosambakakkhandhake (mahāva. 451) āgatanayena bhinne saṅghe osārite tasmiṃ bhikkhusmiṃ saṅgho tassa vatthussa vūpasamāya saṅghassa sāmaggiṃ karoti, tadā ‘‘tāvadeva uposatho kātabbo, pātimokkhaṃ uddisitabba’’nti (mahāva. 475) vacanato ṭhapetvā cātuddasapannarase, aññopi yo koci divaso sāmaggiuposathadivaso nāma hoti, purimavassaṃvuṭṭhānaṃ pana kattikamāsabbhantare ayameva sāmaggipavāraṇādivaso nāma hoti. Iti imesu tīsu divasesu ‘‘pannaraso’’tiiminā aññaṃ uposathadivasaṃ paṭikkhipati. Tasmā yvāyaṃ ‘‘ajjuposatho’’tivacanena anuposathadivaso paṭikkhitto, tasmiṃ uposatho na kātabboyeva. Yo panāyaṃ añño uposathadivaso, tasmiṃ uposatho kātabbo. Karontena pana sace cātuddasiko hoti, ‘‘ajjuposatho cātuddaso’’ti vattabbaṃ. Sace pannarasiko hoti, ‘‘ajjuposatho pannaraso’’ti vattabbaṃ. Sace sāmaggiuposatho hoti, ‘‘ajjuposatho sāmaggī’’ti vattabbaṃ.
“若僧团认为适时”一句中,此业之时已至,故为“适时”,适时即是“应时”。此处此义由四支所摄。正如注释师所说:显示巴利原文
Yadisaṅghassa pattakallanti ettha patto kālo imassa kammassāti pattakālaṃ, pattakālameva pattakallaṃ. Tadetaṃ idha catūhi aṅgehi saṅgahitaṃ. Yathāhu aṭṭhakathācariyā –
布萨日,所有应参与羯磨的比丘
无共同之罪
此中无应摒除之人
即称为‘应时’。”(《大品注释》168)
显示巴利原文 ‘‘Uposatho yāvatikā ca bhikkhū kammappattā, Sabhāgāpattiyo ca na vijjanti; Vajjanīyā ca puggalā tasmiṃ na honti, ‘Pattakalla’nti vuccatī’’ti. (mahāva. aṭṭha. 168);
其中,“布萨”指三种布萨日之一。有此布萨日时,僧团的此布萨业方名“应时”,无此时则非。如说:“诸比丘,不应在非布萨日举行布萨;若举行者,犯恶作。”(《大品》183)显示巴利原文
Tattha uposathoti tīsu uposathadivasesu aññatarauposathadivaso. Tasmiñhi sati idaṃ saṅghassa uposathakammaṃ pattakallaṃ nāma hoti, nāsati. Yathāha ‘‘na ca, bhikkhave, anuposathe uposatho kātabbo, yo kareyya, āpatti dukkaṭassā’’ti (mahāva. 183).
“所有成就此业的比丘”:指所有成就、适合、相应于此布萨业的比丘,最低限度为四位清净比丘;且他们未离伸手范围,共住于同一界内。显示巴利原文
Yāvatikā ca bhikkhū kammappattāti yattakā bhikkhū tassa uposathakammassa pattā yuttā anurūpā, sabbantimena paricchedena cattāro pakatattā, te ca kho hatthapāsaṃ avijahitvā ekasīmāyaṃ ṭhitā.
所谓界,有结界与非结界二种。其中,超越十一种过失界、具足三种成就——以相连接相而认定的界,名为结界。这十一种过失界如是以:过小、过大、相有缺、以影为相、无相、认定者立于界外、于河中认定、于海中认定、于自然湖中认定、以界与界相杂而认定、以界与界相覆而认定——依“以十一种方式,结界业失败”之说而立。其中,“过小”指不能容纳二十一位比丘坐下的界。“过大”指哪怕超过三由旬毫毛端许而认定的界。“相有缺”指不相接之相:先标举东方之相,依次标举南方、西方、北方之相后,复标举东方之相并与先前所标举者相衔接而确立,如此名为相无缺;若依次标举至北方之相后,便于彼处确立,则名相有缺。另一种“相有缺”,指以无相之物——如树皮树、树桩、土堆、沙堆等其中之一作为中间一相而认定的界。“以影为相”指以山影等任何影为相而认定的界。“无相”指完全不标举任何相而认定的界。“认定者立于界外”指已标举诸相后,由立于诸相之外者所认定的界。“于河中、海中、自然湖中认定”指于河等之中所认定的界。此虽如此认定,然依“诸比丘,显示巴利原文
Sīmā ca nāmesā baddhasīmā abaddhasīmāti duvidhā hoti. Tattha ekādasa vipattisīmāyo atikkamitvā tividhasampattiyuttā nimittena nimittaṃ sambandhitvā sammatā sīmā baddhasīmā nāma, ‘‘atikhuddakā, atimahatī, khaṇḍanimittā, chāyānimittā, animittā, bahisīme ṭhitā sammatā, nadiyā sammatā, samudde sammatā, jātassare sammatā, sīmāya sīmaṃ sambhindantena sammatā, sīmāya sīmaṃ ajjhottharantena sammatā’’ti imā hi ‘‘ekādasahi ākārehi sīmato kammāni vipajjantī’’ti (pari. 486) vacanato ekādasa vipattisīmāyo nāma. Tattha atikhuddakā nāma yattha ekavīsati bhikkhū nisīdituṃ na sakkonti . Atimahatī nāma yā antamaso kesaggamattenāpi tiyojanaṃ atikkamitvā sammatā. Khaṇḍanimittā nāma aghaṭitanimittā vuccati, puratthimāya disāya nimittaṃ kittetvā anukkameneva dakkhiṇāya pacchimāya uttarāya disāya kittetvā puna puratthimāya disāya pubbakittitaṃ paṭikittetvā ṭhapetuṃ vaṭṭati, evaṃ akkhaṇḍanimittā hoti. Sace pana anukkamena āharitvā uttarāya disāya nimittaṃ kittetvā tattheva ṭhapeti, khaṇḍanimittā nāma hoti. Aparāpi khaṇḍanimittā nāma yā animittupagaṃ tacasārarukkhaṃ vā khāṇukaṃ vā paṃsupuñjavālukapuñjānaṃ vā aññataraṃ antarā ekaṃ nimittaṃ katvā sammatā. Chāyānimittā nāma pabbatacchāyādīnaṃ yaṃ kiñci chāyaṃ nimittaṃ katvā sammatā. Animittā nāma sabbena sabbaṃ nimittāni akittetvā sammatā. Bahisīme ṭhitasammatā nāma nimittāni kittetvā nimittānaṃ bahiṭhitena sammatā. Nadiyā samudde jātassare sammatā nāma etesu nadiādīsu sammatā. Sā hi evaṃ sammatāpi ‘‘sabbā, bhikkhave, nadī asīmā, sabbo samuddo asīmo, sabbo jātassaro asīmo’’ti (mahāva. 147) vacanato asammatāva hoti. Sīmāya sīmaṃ sambhindantena sammatā nāma attano sīmāya paresaṃ sīmaṃ sambhindantena sammatā. Sace hi porāṇakassa vihārassa puratthimāya disāya ambo ceva jambū cāti dve rukkhā aññamaññaṃ saṃsaṭṭhaviṭapā honti, tesu ambassa pacchimadisābhāge jambū, vihārasīmā ca jambuṃ anto katvā ambaṃ kittetvā baddhā hoti, atha pacchā tassa vihārassa puratthimāya disāya vihāre kate sīmaṃ bandhantā bhikkhū taṃ ambaṃ anto katvā jambuṃ kittetvā bandhanti, sīmāya sīmaṃ sambhinnā hoti. Sīmāya sīmaṃ ajjhottharantena sammatā nāma attano sīmāya paresaṃ sīmaṃ ajjhottharantena sammatā. Sace hi paresaṃ baddhasīmaṃ sakalaṃ vā tassā padesaṃ vā anto katvā attano sīmaṃ sammannati, sīmāya sīmaṃ ajjhottharitā nāma hoti. Iti imā ekādasa vipattisīmāyo atikkamitvā sammatā.
具备三种成就者,即具备相成就、众成就和甘马语成就。其中,具备相成就者,是指在所说的八种相——山相、石相、林相、树相、路相、蚁垤相、河相、水相中,于各方处,将所获得的堪为相之相,依‘东方是何相?尊者,是山,此山为相’等方式,正确宣说后所认定的。在此,应略知堪为相者如下:即以纯土、纯石、两者混合而言,三种山从象量以上为堪为相,小于此者则不可。在石相中,铁丸也算作石类,因此任何石头,以最上而言,从小于象量开始,以最下界限而言,三十二钵罗重的丸块量为堪为相,小于此者则不可。然而,石板即使极大亦可。在林相中,由实心树或实心杂树所成,即使只有四五棵树的小林亦为堪为相,小于此者则不可。树必须是活着的实心树,立于地上,即使高度仅八指、周长仅如针杆量,亦为堪为相,小于此者则不可。路,无论是人行小路还是车道,只要贯穿通达两三个村落田地,且为行人商队、车乘商队所通行者,方为堪为相,无人通行者则不可。蚁垤,以最下界限而言,当日所生、高八指、如牛角量者亦为堪为相,小于此者则不可。至于我们在无结界相中将说到的河,彼为堪为相,其他河则不可。水,以不流动、存于坑、池、湖、自然池、盐田、海等中者为始,乃至当时在地上掘坑、以罐运水注满,直至甘马语结束仍能保持者,为堪为相;其他流动者、或不能维持所说时限者、或盛于容器中者,则不可。显示巴利原文
Tividhasampattiyuttāti nimittasampattiyā parisāsampattiyā kammavācāsampattiyā ca yuttā. Tattha nimittasampattiyā yuttā nāma pabbatanimittaṃ, pāsāṇanimittaṃ, vananimittaṃ, rukkhanimittaṃ, magganimittaṃ, vammikanimittaṃ, nadinimittaṃ, udakanimittanti evaṃ vuttesu aṭṭhasu nimittesu tasmiṃ tasmiṃ disābhāge yathāladdhāni nimittupagāni nimittāni ‘‘puratthimāya disāya kiṃ nimittaṃ, pabbato, bhante, eso pabbato nimitta’’ntiādinā nayena sammā kittetvā sammatā. Tatrevaṃ saṅkhepato nimittupagatā veditabbā – suddhapaṃsusuddhapāsāṇaubhayamissakavasena hi tividhopi pabbato hatthippamāṇato paṭṭhāya uddhaṃ nimittupago, tato omakataro na vaṭṭati. Pāsāṇanimitte ayoguḷampi pāsāṇasaṅkhameva gacchati, tasmā yo koci pāsāṇo ukkaṃsavasena hatthippamāṇato omakataraṃ ādiṃ katvā heṭṭhimaparicchedena dvattiṃsapalaguḷapiṇḍaparimāṇo nimittupago, na tato khuddakataro. Piṭṭhipāsāṇo pana atimahantopi vaṭṭati. Vananimitte antosārehi vā antosāramissakehi vā rukkhehi catupañcarukkhamattampi vanaṃ nimittupagaṃ, tato ūnakataraṃ na vaṭṭati. Rukkho jīvantoyeva antosāro bhūmiyaṃ patiṭṭhito, antamaso ubbedhato aṭṭhaṅgulo, pariṇāhato sūcidaṇḍakappamāṇopi nimittupago, tato omakataro na vaṭṭati. Maggo jaṅghamaggo vā hotu sakaṭamaggo vā, yo vinivijjhitvā dve tīṇi gāmakhettāni gacchati, tādiso jaṅghasatthasakaṭasatthehi valañjiyamānoyeva nimittupago, avalañjito na vaṭṭati. Vammiko pana heṭṭhimaparicchedena taṃdivasaṃjāto aṭṭhaṅgulubbedho govisāṇamattopi vammiko nimittupago, tato omakataro na vaṭṭati. Yaṃ pana abaddhasīmālakkhaṇe nadiṃ vakkhāma, sā nimittupagā, aññā na vaṭṭati. Udakaṃ yaṃ asandamānaṃ āvāṭapokkharaṇītaḷākajātassaraloṇisamuddādīsu ṭhitaṃ, taṃ ādiṃ katvā antamaso taṅkhaṇeyeva pathaviyaṃ khaṇite āvāṭake ghaṭehi āharitvā pūritampi yāva kammavācāpariyosānā saṇṭhamānakaṃ nimittupagaṃ, itaraṃ sandamānaṃ vā vuttaparicchedakālaṃ atiṭṭhantaṃ vā bhājanagataṃ vā na vaṭṭatīti.
具备众成就者,是指以最下限而言,由四位比丘聚集,凡在该村界内、未进入结界或河、海、自然池而住立的比丘,令他们全部进入伸手范围内,或带来其意欲后所认定者。显示巴利原文
Parisāsampattiyā yuttā nāma sabbantimena paricchedena catūhi bhikkhūhi sannipatitvā yāvatikā tasmiṃ gāmakhette baddhasīmaṃ vā nadisamuddajātassare vā anokkamitvā ṭhitā bhikkhū, te sabbe hatthapāse vā katvā chandaṃ vā āharitvā sammatā.
所谓具备甘马语成就者,即依“尊者,请僧团听我,凡周边诸相已宣说……”等所示方式,以清净的白二甘马语所认定者。如此,超越十一种界之失坏,具备三种成就,以相连接相而认定的界,应知为“结界”。其分类有:破界、同住界、不离界。显示巴利原文
Kammavācāsampattiyāyuttā nāma ‘‘suṇātu me, bhante, saṅgho, yāvatā samantā nimittā kittitā’’tiādinā (mahāva. 139) nayena vuttāya parisuddhāya ñattidutiyakammavācāya sammatā. Evaṃ ekādasa vipattisīmāyo atikkamitvā tividhasampattiyuttā nimittena nimittaṃ sambandhitvā sammatā sīmā ‘‘baddhasīmā’’ti veditabbā. Khaṇḍasīmā samānasaṃvāsasīmā avippavāsasīmāti tassāyeva pabhedo.
非结界有三种:村界、七阿邦多罗界、水掷界。其中,一个村界的范围,即名村界。在无村的林野中,周边七阿邦多罗即为七阿邦多罗界。这里所说的无村林野,是指如毗阇耶山林等处,或大海中渔夫无法通行的小岛等。所谓周边七阿邦多罗,是指对于立于中间者,于一切方位各取七阿邦多罗,如此区分总为十四阿邦多罗。其中一阿邦多罗量为二十八肘,且此界随僧众而增广,故应从僧众边缘开始作阿邦多罗的划分。若两个僧团分别举行布萨,则应在两个七阿邦多罗之间,另留一个七阿邦多罗作为间隔区。然而,在遮止了“诸比丘,一切河非界”等以河为界的说法之后,又说:“诸比丘,于河中、或海中、或自然池中,凡中等男子周边水掷所及之处,此即彼处同住、同一布萨”,此即名为水掷界。其中,凡在如法王治世之时,每半月、每十日、每五日不间歇地降雨,云层刚散水流即断者,此不名为河。凡在如此多雨时的雨季四个月中水流不断,且无论有渡口或无渡口,以与学处相关的事为例,比丘尼覆蔽三轮、不提起内衣而渡水时,内衣即使一、二指也被浸湿者,此河无论流入海还是湖,从源头起即名为河。海则显而易见。凡……显示巴利原文
Abaddhasīmā pana gāmasīmā, sattabbhantarasīmā, udakukkhepasīmāti tividhā. Tattha yāvatā ekaṃ gāmakkhettaṃ, ayaṃ gāmasīmā nāma. Agāmake araññe samantā sattabbhantarā sattabbhantarasīmā nāma. Tattha agāmakaṃ nāma araññaṃ viñjhāṭaviādīsu vā samuddamajjhe vā macchabandhānaṃ agamanapathesu dīpakesu labbhati. Samantā sattabbhantarāti majjhe ṭhitānaṃ sabbadisāsu sattabbhantarā vinibbedhena cuddasa honti. Tattha ekaṃ abbhantaraṃ aṭṭhavīsatihatthappamāṇaṃ hoti, ayañca sīmā parisāvasena vaḍḍhati, tasmā samantā parisāpariyantato paṭṭhāya abbhantaraparicchedo kātabbo. Sace pana dve saṅghā visuṃ uposathaṃ karonti, dvinnaṃ sattabbhantarānaṃ antare aññamekaṃ sattabbhantaraṃ upacāratthāya ṭhapetabbaṃ. Yā panesā ‘‘sabbā, bhikkhave, nadī asīmā’’tiādinā (mahāva. 147) nayena nadiādīnaṃ sīmabhāvaṃ paṭikkhipitvā puna ‘‘nadiyā vā, bhikkhave, samudde vā jātassare vā yaṃ majjhimassa purisassa samantā udakukkhepā, ayaṃ tattha samānasaṃvāsā ekūposathā’’ti vuttā ayaṃ udakukkhepasīmā nāma. Tattha yassā dhammikānaṃ rājūnaṃ kāle anvaḍḍhamāsaṃ anudasāhaṃ anupañcāhaṃ anatikkamitvā deve vassante valāhakesu vigatamattesu sotaṃ pacchijjati, ayaṃ nadisaṅkhyaṃ na gacchati. Yassā pana īdise suvuṭṭhikāle vassānassa catumāse sotaṃ na pacchijjati, yattha titthena vā atitthena vā sikkhākaraṇīye āgatalakkhaṇena timaṇḍalaṃ paṭicchādetvā antaravāsakaṃ anukkhipitvā uttarantiyā bhikkhuniyā ekadvaṅgulamattampi antaravāsako temiyati, ayaṃ samuddaṃ vā pavisatu taḷākaṃ vā, pabhavato paṭṭhāya nadī nāma. Samuddo pākaṭoyeva. Yo pana kenaci khaṇitvā akato sayaṃjāto sobbho samantato āgatena udakena pūrito tiṭṭhati, yattha nadiyaṃ vuttappakāre vassakāle udakaṃ santiṭṭhati, ayaṃ jātassaro nāma. Yopi nadiṃ vā samuddaṃ vā bhinditvā nikkhantaudakena khato sobbho etaṃ lakkhaṇaṃ pāpuṇāti, ayampi jātassaroyeva.
“凡中等男子周边水掷所及之处”,是指由中等体力男子,以水掷方式所划定的周边区域。于此,应如赌徒掷木球一般,由中等男子用手取水或沙,尽全身之力掷出;其水或沙所落之处,即名为水掷。显示巴利原文
Yaṃ majjhimassa purisassa samantā udakukkhepāti yaṃ ṭhānaṃ thāmamajjhimassa purisassa samantato udakukkhepena paricchinnaṃ, tattha yathā akkhadhuttā dāruguḷaṃ khipanti, evaṃ udakaṃ vā vālukaṃ vā hatthena gahetvā majjhimena purisena sabbathāmena khipitabbaṃ, tattha yattha evaṃ khittaṃ udakaṃ vā vālukaṃ vā patati, ayaṃ udakukkhepo nāma.
在此,“同一共住、同一布萨”是指:在那些河流等处,以水掷界所划分的界场,既是同一共住,也是同一布萨。然而,此界场仅于这些河流等的内部可得,而非外部。因此,在河流或自然形成的湖泊中,凡在正常雨季四个月期间有水覆盖的区域;在海洋中,凡正常波浪涌来后停驻之处——从此处开始,即为适合作业之地,在那里站立举行布萨等僧团作业是合适的。在少雨时节或热季,即使河流、自然湖泊干涸,那里也同样是适合作业之地。但若在干涸的自然湖泊处挖掘水塘或修筑堤坝,该处即成为村落田地。至于所说的“适合作业之地”,水掷界不会超出其外,只在其内运行。因此,在这些界场的内部,应从僧众边缘开始,在四周划定水掷界的界限。然而,若两个僧团各自分别举行布萨等作业,则应在两个水掷界之间另留出一个水掷界作为过渡区域。因为此七肘半界与水掷界,是从比丘们站立之处获得的。在界限范围内,即使离开伸手范围而站立,或站在界限之外但未超出同样大小的另一界限,都会破坏僧团作业——这是所有注释书中的定论。应如此了知无结界。如此,针对结界与无结界这两种界,而说。显示巴利原文
Ayaṃ tattha samānasaṃvāsā ekūposathāti ayaṃ tesu nadiādīsu udakukkhepaparicchinnā sīmā samānasaṃvāsā ceva ekūposathā ca, ayaṃ pana etesaṃ nadiādīnaṃ antoyeva labbhati, na bahi. Tasmā nadiyā vā jātassare vā yattakaṃ padesaṃ pakativassakāle catūsu māsesu udakaṃ ottharati, samudde yasmiṃ padese pakativīciyo ottharitvā saṇṭhahanti, tato paṭṭhāya kappiyabhūmi, tattha ṭhatvā uposathādikammaṃ kātuṃ vaṭṭati . Dubbuṭṭhikāle vā gimhe vā nadijātassaresu sukkhesupi sā eva kappiyabhūmi, sace pana sukkhe jātassare vāpiṃ vā khaṇanti, vappaṃ vā karonti, taṃ ṭhānaṃ gāmakkhettaṃ hoti. Yā panesā ‘‘kappiyabhūmī’’ti vuttā, tato bahi udakukkhepasīmā na gacchati, antoyeva gacchati, tasmā tesaṃ anto parisāpariyantato paṭṭhāya samantā udakukkhepaparicchedo kātabbo. Sace pana dve saṅghā visuṃ visuṃ uposathādikammaṃ karonti, dvinnaṃ udakukkhepānaṃ antare añño eko udakukkhepo upacāratthāya ṭhapetabbo. Ayañhi sattabbhantarasīmā ca udakukkhepasīmā ca bhikkhūnaṃ ṭhitokāsato paṭṭhāya labbhati. Paricchedabbhantare hatthapāsaṃ vijahitvā ṭhitopi paricchedato bahi aññaṃ tattakaṃyeva paricchedaṃ anatikkamitvā ṭhitopi kammaṃ kopeti, idaṃ sabbaaṭṭhakathāsu (mahāva. aṭṭha. 147) sanniṭṭhānaṃ. Evaṃ abaddhasīmā veditabbā. Iti imaṃ baddhasīmābaddhasīmāvasena duvidhaṃ sīmaṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ ‘‘te ca kho hatthapāsaṃ avijahitvā ekasīmāyaṃ ṭhitā’’ti. Tesu hi catūsu bhikkhūsu ekasīmāyaṃ hatthapāsaṃ avijahitvā ṭhitesvevetaṃ saṅghassa uposathakammaṃ pattakallaṃ nāma hoti, na itarathā. Yathāha ‘‘anujānāmi, bhikkhave, catunnaṃ pātimokkhaṃ uddisitu’’nti (mahāva. 168).
“且无同类罪”者:在此,若全体僧团因非时食等同类事而犯轻罪,像这样的事同类,被称为“同类”。然而,因非时食所犯之罪,可以在因残食所犯者的面前,就罪同类而进行发露。若存在同类罪,那些比丘应从附近的住处立即派遣一位比丘,说:“贤友,请你去忏悔那罪后再回来,我们将在你面前忏悔罪。”若能如此获得,那是善的;若不能获得,应由一位有能力、能干的比丘告知僧团:“尊者们,请僧团听我说,这全体僧团犯了同类罪,当见到另一位清净、无罪的比丘时,将在其面前忏悔此罪。”(《大品》171)这样说后,应举行布萨。若是有疑,则应说:“尊者们,请僧团听我说,这全体僧团对同类罪有疑,当无疑时,将忏悔此罪。”这样说后,应举行布萨。然而,若其中有人以为可以发露此同类罪,而在一人面前发露,所发露的即算善发露。但其他人等,因发露之缘,发露者与因接受之缘,接受者两者皆犯恶作,那成为不同事,因此应互相发露。至此,那两位成为无罪者,其余的比丘应在他们面前发露或告知同类罪。若他们不这样做而举行布萨,则依“尊者们,请告知清净……”等(《大品》)之语。显示巴利原文
Sabhāgāpattiyo ca na vijjantīti ettha yaṃ sabbo saṅgho vikālabhojanādinā sabhāgavatthunā lahukāpattiṃ āpajjati, evarūpā vatthusabhāgā ‘‘sabhāgā’’ti vuccati, vikālabhojanapaccayā āpannaṃ pana āpattisabhāgaṃ anatirittabhojanapaccayā āpannassa santike desetuṃ vaṭṭati. Sabhāgāpattiyā pana sati tehi bhikkhūhi eko bhikkhu sāmantā āvāsā sajjukaṃ pāhetabbo ‘‘gacchāvuso, taṃ āpattiṃ paṭikaritvā āgaccha, mayaṃ te santike āpattiṃ paṭikarissāmā’’ti, evañcetaṃ labhetha, iccetaṃ kusalaṃ, no ce labhetha, byattena bhikkhunā paṭibalena saṅgho ñāpetabbo ‘‘suṇātu me, bhante, saṅgho, ayaṃ sabbo saṅgho sabhāgaṃ āpattiṃ āpanno, yadā aññaṃ bhikkhuṃ suddhaṃ anāpattikaṃ passissati, tadā tassa santike taṃ āpattiṃ paṭikarissatī’’ti (mahāva. 171) vatvā uposatho kātabbo. Sace pana vematiko hoti, ‘‘suṇātu me, bhante, saṅgho, ayaṃ sabbo saṅgho sabhāgāya āpattiyā vematiko, yadā nibbematiko bhavissati, tadā taṃ āpattiṃ paṭikarissatī’’ti vatvā uposatho kātabbo. Sace panettha koci taṃ sabhāgaṃ āpattiṃ desetuṃ vaṭṭatīti maññamāno ekassa santike deseti, desitā sudesitāva. Aññaṃ pana desanāpaccayā desako, paṭiggahaṇapaccayā paṭiggāhako cāti ubhopi dukkaṭaṃ āpajjanti, taṃ nānāvatthukaṃ hoti, tasmā aññamaññaṃ desetabbaṃ . Ettāvatā te dve nirāpattikā honti, tesaṃ santike sesehi sabhāgāpattiyo desetabbā vā ārocetabbā vā. Sace te evaṃ akatvā uposathaṃ karonti, ‘‘pārisuddhiṃ āyasmanto ārocethā’’tiādinā (mahāva. 134) nayena sāpattikassa uposathakaraṇe paññattaṃ dukkaṭaṃ āpajjanti. Sace sabbo saṅgho sabhāgāpattiyā sati vuttavidhiṃ akatvā uposathaṃ karoti, vuttanayeneva sabbo saṅgho āpattiṃ āpajjati, tasmā sabhāgāpattiyā sati saṅghassa pattakallaṃ nāma na hoti, tena vuttaṃ ‘‘sabhāgāpattiyo ca na vijjantī’’ti. Etāsu hi sabhāgāpattīsu avijjamānāsu visabhāgāpattīsu vijjamānāsupi pattakallaṃ hotiyeva.
“且应回避之人不在该处”者:依“诸比丘,不应向有在家众的集会诵巴帝摩卡,若诵者犯恶作”(《大品》154)之说,在家者;依“诸比丘,不应向有比丘尼坐于其中的集会诵巴帝摩卡……”等(《大品》183)方式所说的比丘尼、在学尼、沙弥、沙弥尼、舍戒者、犯极重事者、因不见罪而被举罪者、因不忏悔罪而被举罪者、因不舍恶见而被举罪者、黄门、贼住者、投外道者、畜生、杀母者、杀父者、杀阿罗汉者、污比丘尼者、破僧者、出佛身血者、二根者——这二十一种人名即应回避者,他们应通过置于伸手不及之处而回避。当这三种被举罪者中任一在场时,举行布萨的僧团犯波逸提,其余情况下犯恶作。此处,畜生指被拒绝授具足戒者,外道已包含在在家者中。这些人亦名为应回避者。应知如此合宜,即以此四支所摄。显示巴利原文
Vajjanīyā ca puggalā tasmiṃ na hontīti ‘‘na, bhikkhave, sagahaṭṭhāya parisāya pātimokkhaṃ uddisitabbaṃ, yo uddiseyya āpatti dukkaṭassā’’ti (mahāva. 154) vacanato gahaṭṭho, ‘‘na, bhikkhave, bhikkhuniyā nisinnaparisāya pātimokkhaṃ uddisitabba’’ntiādinā (mahāva. 183) nayena vuttā bhikkhunī, sikkhamānā, sāmaṇero, sāmaṇerī, sikkhāpaccakkhātako, antimavatthuajjhāpannako, āpattiyā adassane ukkhittako, āpattiyā appaṭikamme ukkhittako, pāpikāya diṭṭhiyā appaṭinissagge ukkhittako, paṇḍako, theyyasaṃvāsako, titthiyapakkantako, tiracchānagato, mātughātako, pitughātako arahantaghātako, bhikkhunidūsako, saṅghabhedako, lohituppādako, ubhatobyañjanakoti ime vīsati cāti ekavīsati puggalā vajjanīyā nāma, te hatthapāsato bahikaraṇavasena vajjetabbā. Etesu hi tividhe ukkhittake sati uposathaṃ karonto saṅgho pācittiyaṃ āpajjati, sesesu dukkaṭaṃ. Ettha ca tiracchānagatoti yassa upasampadā paṭikkhittā, titthiyā gahaṭṭheneva saṅgahitā. Etepi hi vajjanīyā nāma. Evaṃ pattakallaṃ imehi catūhi aṅgehi saṅgahitanti veditabbaṃ.
“僧团应举行布萨”一句:另有三种布萨,谓僧团布萨、别众布萨、个人布萨,这是依举行者而说的三种布萨,此处遮止其余两种,唯明示僧团布萨。“应诵巴帝摩卡”一句:另有三种布萨,谓诵经布萨、清净布萨、决意布萨,这是依应作之方式而说的三种布萨,此处遮止其余两种,唯明示诵经布萨。所谓诵经,即指诵巴帝摩卡,此有二种:教诫巴帝摩卡诵与教令巴帝摩卡诵。其中显示巴利原文
Saṅgho uposathaṃ kareyyātiiminā ye te aparepi tayo uposathā saṅghe uposatho, gaṇe uposatho, puggale uposathoti, evaṃ kārakavasena tayo uposathā vuttā, tesu itare dve paṭikkhipitvā saṅghe uposathameva dīpeti. Pātimokkhaṃ uddiseyyātiiminā ye te aparepi tayo uposathā suttuddeso, pārisuddhiuposatho, adhiṭṭhānauposathoti, evaṃ kattabbākāravasena tayo uposathā vuttā, tesu itare dve paṭikkhipitvā suttuddesameva dīpeti. Suttuddeso nāma pātimokkhuddeso vuccati, so duvidho ovādapātimokkhuddeso ca āṇāpātimokkhuddeso ca. Tattha
“忍辱是至高的苦行、堪忍……”显示巴利原文
‘‘Khantī paramaṃ tapo titikkhā…pe….
“诸恶莫作,……”显示巴利原文
‘‘Sabbapāpassa akaraṇaṃ…pe….
“不诽谤、不伤害”。(《长部》2.90;《法句》184, 183, 185)显示巴利原文
‘‘Anūpavādo anūpaghāto’’ti. (dī. ni. 2.90; dha. pa. 184, 183, 185)
依上述方式所说的三首偈颂,名为教诫巴帝摩卡,唯诸佛诵出,而非声闻弟子。依“尊者们,请僧团听我说……”等(《大品》134)方式所说的,名为教令巴帝摩卡,唯声闻弟子诵出,而非诸佛。而在此处所指的,正是此“巴帝摩卡”。显示巴利原文
Ādinā nayena vuttā tisso gāthāyo ovādapātimokkhaṃ nāma, taṃ buddhā eva uddisanti, na sāvakā. ‘‘Suṇātu me, bhante, saṅgho’’tiādinā (mahāva. 134) nayena vuttaṃ āṇāpātimokkhaṃ nāma, taṃ sāvakā eva uddisanti, na buddhā. Idameva ca imasmiṃ atthe ‘‘pātimokkha’’nti adhippetaṃ.
然而,其余两种布萨中,先说清净布萨,依于他人面前进行和互相告知而有两种。其中,那种在他人面前进行的,又依在已邀请者和未邀请者面前进行而有两种。其中,在大邀请时,于已邀请者面前,由参加后安居者、或未参加者、或破安居者;在四个月一次的布萨时,于已邀请者面前,由参加前安居者、或未参加者、或破安居者,令身和合后,说三遍:‘尊者,我清净,请忆持我为清净’,如此应作。除了邀请日之外,在其他时候,当住所比丘仅诵出巴帝摩卡后,无论部分比丘未起座、或部分起座、或全部起座,若有其他同等或较少的比丘前来,他们应依上述方式向那些比丘告知清净。然而,那种依互相告知而进行的,又依设置动议和不设置动议而有两种。其中,在有三位比丘居住的住所,于布萨日集会时,由一位比丘说:‘尊者们,请听我说,今日是十四日布萨’或‘十五日布萨’,然后说:‘若尊者们觉得合宜,我们应作互相清净布萨’,如此设置动议后,上座比丘应偏袒上衣,蹲踞而坐,合掌后说三遍:‘贤友,我清净,请忆持我为清净’。其他比丘应说:‘尊者’,然后同样说。如此应设置动议而作。然而,在有两位比丘居住之处,则不设置动议,依上述方式告知清净即可。这是清净布萨。显示巴利原文
Ye pana itare dve uposathā, tesu pārisuddhiuposatho tāva aññesañca santike, aññamaññañca ārocanavasena duvidho. Tattha yvāyaṃ aññesaṃ santike karīyati, sopi pavāritānañca appavāritānañca santike karaṇavasena duvidho. Tattha mahāpavāraṇāya pavāritānaṃ santike pacchimikāya upagatena vā anupagatena vā chinnavassena vā cātumāsiniyaṃ pana pavāritānaṃ santike purimikāya upagatena vā anupagatena vā chinnavassena vā kāyasāmaggiṃ datvā ‘‘parisuddho ahaṃ, bhante, ‘parisuddho’ti maṃ dhārethā’’ti tikkhattuṃ vatvā kātabbo, ṭhapetvā ca pana pavāraṇādivasaṃ aññasmiṃ kāle āvāsikehi uddiṭṭhamatte pātimokkhe avuṭṭhitāya vā ekaccāya vuṭṭhitāya vā sabbāya vā vuṭṭhitāya parisāya ye aññe samasamā vā thokatarā vā āgacchanti, tehi tesaṃ santike vuttanayeneva pārisuddhi ārocetabbā. Yo panāyaṃ aññamaññaṃ ārocanavasena karīyati, so ñattiṃ ṭhapetvā ca aṭṭhapetvā ca karaṇavasena duvidho. Tattha yasmiṃ āvāse tayo bhikkhū viharanti, tesu uposathadivase sannipatitesu ekena bhikkhunā ‘‘suṇantu me āyasmantā ajjuposatho cātuddaso’’ti vā ‘‘pannaraso’’ti vā vatvā ‘‘yadāyasmantānaṃ pattakallaṃ mayaṃ aññamaññaṃ pārisuddhiuposathaṃ kareyyāmā’’ti ñattiyā ṭhapitāya therena bhikkhunā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā ukkuṭikaṃ nisīditvā añjaliṃ paggahetvā ‘‘parisuddho ahaṃ, āvuso, ‘parisuddho’ti maṃ dhārethā’’ti (mahāva. 168) tikkhattuṃ vattabbaṃ. Itarehi ‘‘bhante’’ti vatvā evameva vattabbaṃ. Evaṃ ñattiṃ ṭhapetvā kātabbo. Yattha pana dve bhikkhū viharanti, tatra ñattiṃ aṭṭhapetvā vuttanayeneva pārisuddhi ārocetabbāti ayaṃ pārisuddhiuposatho.
然而,如果只有一位比丘,则在完成所有前行准备,并了知其他比丘不会前来后,应先说:‘今日是我十四日布萨’或‘十五日布萨’,然后说:‘我决意’。这便是决意布萨。如此,依应作方式而有三种布萨,应当了知。至此,九种布萨已阐明。其中,以日期而言为十五日布萨,以行者而言为僧团布萨,以应作方式而言为诵经布萨。如此具足三相的布萨在此被指出,应当了知。当此布萨进行时,若未作布萨,于当日布萨时,为了居住而前往其他无比丘的住处或非住处,或有异住者共住的有比丘的住处,除非是由僧团所派遣,或除非有障碍,如此前往者犯恶作。显示巴利原文
Sace pana ekova bhikkhu hoti, sabbaṃ pubbakaraṇīyaṃ katvā aññesaṃ anāgamanaṃ ñatvā ‘‘ajja me uposatho cātuddaso’’ti vā ‘‘pannaraso’’ti vā vatvā ‘‘adhiṭṭhāmī’’ti vattabbaṃ. Ayaṃ adhiṭṭhānuposathoti evaṃ kattabbākāravasena tayo uposathāti veditabbā. Ettāvatā nava uposathā dīpitā honti. Tesu divasavasena pannarasiko, kārakavasena saṅghuposatho, kattabbākāravasena suttuddesoti evaṃ tilakkhaṇasampanno uposatho idha niddiṭṭhoti veditabbo. Tasmiṃ pavattamāne uposathaṃ akatvā tadahuposathe aññaṃ abhikkhukaṃ nānāsaṃvāsakehi vā sabhikkhukaṃ āvāsaṃ vā anāvāsaṃ vā vāsatthāya aññatra saṅghena, aññatra antarāyā gacchantassa dukkaṭaṃ hoti.
什么是僧团的前行?即与‘僧团应作布萨’如此所说的僧团之布萨相关联,在应作布萨时,依‘诸比丘,我允许打扫布萨堂’等(《大品》159)方式,在圣典中所记载的,以及在注释书中所说的:显示巴利原文
Kiṃ saṅghassa pubbakiccanti ‘‘saṅgho uposathaṃ kareyyā’’ti evaṃ uposathakaraṇasambandheneva vuttassa saṅghassa uposathe kattabbe yaṃ taṃ ‘‘anujānāmi, bhikkhave, uposathāgāraṃ sammajjitu’’ntiādinā (mahāva. 159) nayena pāḷiyaṃ āgataṃ, aṭṭhakathāsu ca –
欲、清净、时节宣告、比丘计数及教诫;
这些是布萨的前期准备。'(《大品注释》168)
显示巴利原文 ‘‘Sammajjanī padīpo ca, udakaṃ āsanena ca; Uposathassa etāni, ‘pubbakaraṇa’nti vuccati. ‘‘Chandapārisuddhiutukkhānaṃ, bhikkhugaṇanā ca ovādo; Uposathassa etāni, ‘pubbakicca’nti vuccatī’’ti. (mahāva. aṭṭha. 168);
就这样,以两种名称显示了九种前行事。问:“那是哪九种?”因为若不作这些前行,便不能举行布萨。因此,应由上座比丘指派无病的比丘,打扫布萨堂,准备饮用水与洗用水,铺设座位,点燃灯火。若不作,则犯恶作。上座比丘也应知适当而指派。显示巴利原文
Evaṃ dvīhi nāmehi navavidhaṃ pubbakiccaṃ dassitaṃ, kiṃ taṃ katanti pucchati. Na hi taṃ akatvā uposathaṃ kātuṃ vaṭṭati, tasmā therena āṇattena agilānena bhikkhunā uposathāgāraṃ sammajjitabbaṃ, pānīyaṃ paribhojanīyaṃ upaṭṭhāpetabbaṃ, āsanaṃ paññāpetabbaṃ, padīpo kātabbo, akaronto dukkaṭaṃ āpajjati, therenāpi patirūpaṃ ñatvā āṇāpetabbaṃ.
关于“欲与清净”:在此,当僧团为举行布萨而集会时,有在界外作了布萨之后才来到集会处,并不提供身体和合的人,应给与欲。若是病者或忙于事务者,在给与清净时,也应给与欲。应如何给与?在一比丘面前说:“我给与欲,请带走我的欲,请宣告我的欲。”(《大品》165)此义应通过身、语或身语两者来表达,如此便是给与了欲。至于未作布萨的病者或忙于事务者,应给与清净。应如何给与?在一比丘面前说:“我给与清净,请带走我的清净,请宣告我的清净。”(《大品》164)此义应通过身、语或两者来表达,如此便是给与了清净,而在给与清净时,也应给与欲。对此,世尊已经说过:“诸比丘,我允许在布萨日给与清净时,也同时给与欲,因为僧团有事务需要处理。”(《大品》165)其中,给与清净既能成就僧团的布萨,也能成就自己的布萨,但其他的僧团事务则不在此列。给与欲则能成就僧团的布萨及其他事务,而自己的布萨便成为未作。因此,在给与清净时,也应当给与欲。而前面所说的单纯的“欲”,或是这种“欲与清净”,都可以由一人为多人带来。如果他在中途遇见其他比丘,向那些曾由他带欲或清净的比丘以及自己给与欲清净,那么只有他自己的……显示巴利原文
Chandapārisuddhīti ettha uposathakaraṇatthaṃ sannipatite saṅghe bahi uposathaṃ katvā āgatena sannipatitaṭṭhānaṃ gantvā kāyasāmaggiṃ adentena chando dātabbo. Yopi gilāno vā hoti kiccappasuto vā, tenāpi pārisuddhiṃ dentena chandopi dātabbo. Kathaṃ dātabbo? Ekassa bhikkhuno santike ‘‘chandaṃ dammi, chandaṃ me hara, chandaṃ me ārocehī’’ti (mahāva. 165) ayaṃ attho kāyena vā vācāya vā ubhayena vā viññāpetabbo, evaṃ dinno hoti chando. Akatūposathena pana gilānena vā kiccappasutena vā pārisuddhi dātabbā. Kathaṃ dātabbā? Ekassa bhikkhuno santike ‘‘pārisuddhiṃ dammi, pārisuddhiṃ me hara, pārisuddhiṃ me ārocehī’’ti (mahāva. 164) ayaṃ attho kāyena vā vācāya vā ubhayena vā viññāpetabbo, evaṃ dinnā hoti pārisuddhi, taṃ pana dentena chandopi dātabbo. Vuttañhetaṃ bhagavatā ‘‘anujānāmi, bhikkhave, tadahuposathe pārisuddhiṃ dentena chandampi dātuṃ, santi saṅghassa karaṇīya’’nti (mahāva. 165). Tattha pārisuddhidānaṃ saṅghassapi attanopi uposathakaraṇaṃ sampādeti, na avasesaṃ saṅghakiccaṃ. Chandadānaṃ saṅghasseva uposathakaraṇañca sesakiccañca sampādeti, attano pana uposatho akatoyeva hoti. Tasmā pārisuddhiṃ dentena chandopi dātabbo. Pubbe vuttaṃ pana suddhikacchandaṃ vā imaṃ vā chandapārisuddhiṃ ekena bahūnampi āharituṃ vaṭṭati. Sace pana so antarāmagge aññaṃ bhikkhuṃ passitvā yesaṃ tena chando vā pārisuddhi vā gahitā, tesañca attano ca chandapārisuddhiṃ deti, tasseva sā āgacchati, itarā pana biḷālasaṅkhalikā chandapārisuddhi nāma hoti, sā nāgacchati, tasmā sayameva sannipatitaṭṭhānaṃ gantvā ārocetabbaṃ. Sace pana sañcicca nāroceti, dukkaṭaṃ āpajjati. Chandapārisuddhi pana tasmiṃ hatthapāsaṃ upagatamatteyeva āgatā hoti.
“宣告时节”即如此告知冬等时节:“已过了这么多时节,剩余这么多”。“计算比丘数”即计算比丘:“这么多比丘集会在布萨堂”。此两者皆作了之后才应作布萨。“教诫”即比丘尼教诫。因为未宣告比丘尼所请求的教诫,是不应作布萨的。因为比丘尼们来了说“明天是布萨”,询问“这布萨是十四日还是十五日”后,又在布萨日来,如此请求教诫:“尊者,比丘尼僧团顶礼比丘僧团足,请求教诫与亲近,尊者,愿比丘尼僧团获得教诫与亲近”(《小品》413)。除前往愚病者处之外,即使其他比丘是阿兰若住者,也不能接受(教诫请求),因此由接受该请求的比丘,在布萨堂对诵戒比丘如此说:“尊者,比丘尼僧团顶礼比丘僧团足,请求教诫与亲近,尊者,愿比丘尼僧团获得教诫与亲近”。诵戒比丘应说:“是否有任何比丘被选为比丘尼教诫师?”若有任何比丘被选为比丘尼教诫师,则应对他说:“某名比丘被选为比丘尼教诫师,比丘尼僧团可去亲近他”(《小品》413)。若没有,则应问:“哪位尊者能教诫比丘尼?”若有人能,且他具备八法,即应在当地选任他,应对接受教诫者说:“某名比丘被选为比丘尼教诫师,比丘尼僧团可去亲近他”(《小品》413)。若无人能,诵戒比丘应说:“没有任何比丘被选为比丘尼教诫师,比丘尼僧团应以端严而行”。如此,包含三学的整个教法即已宣告。该比丘接受说“善哉”后,应在次日告知比丘尼们。显示巴利原文
Utukkhānanti ‘‘hemantādīnaṃ utūnaṃ ettakaṃ atikkantaṃ, ettakaṃ avasiṭṭha’’nti evaṃ utūnaṃ ācikkhanaṃ. Bhikkhugaṇanāti ‘‘ettakā bhikkhū uposathagge sannipatitā’’ti bhikkhūnaṃ gaṇanā. Idampi hi ubhayaṃ katvāva uposatho kātabbo. Ovādoti bhikkhunovādo. Na hi bhikkhunīhi yācitaṃ ovādaṃ anārocetvā uposathaṃ kātuṃ vaṭṭati. Bhikkhuniyo hi ‘‘sve uposatho’’ti āgantvā ‘‘ayaṃ uposatho cātuddaso pannaraso’’ti pucchitvā puna uposathadivase āgantvā ‘‘bhikkhunisaṅgho, ayya, bhikkhusaṅghassa pāde vandati, ovādūpasaṅkamanañca yācati, labhatu kira, ayya, bhikkhunisaṅgho ovādūpasaṅkamana’’nti (cūḷava. 413) evaṃ ovādaṃ yācanti. Taṃ ṭhapetvā bālagilānagamiye añño sacepi āraññiko hoti, apaṭiggahetuṃ na labhati, tasmā yena so paṭiggahito, tena bhikkhunā uposathagge pātimokkhuddesako bhikkhu evaṃ vattabbo ‘‘bhikkhunisaṅgho, bhante, bhikkhusaṅghassa pāde vandati, ovādūpasaṅkamanañca yācati, labhatu kira, bhante, bhikkhunisaṅgho ovādūpasaṅkamana’’nti. Pātimokkhuddesakena vattabbaṃ ‘‘atthi koci bhikkhu bhikkhunovādako sammato’’ti. Sace hoti koci bhikkhu bhikkhunovādako sammato, tato tena so vattabbo ‘‘itthannāmo bhikkhu bhikkhunovādako sammato, taṃ bhikkhunisaṅgho upasaṅkamatū’’ti (cūḷava. 413). Sace natthi, tato tena pucchitabbaṃ ‘‘ko āyasmā ussahati bhikkhuniyo ovaditu’’nti. Sace koci ussahati, sopi ca aṭṭhahi aṅgehi samannāgato, taṃ tattheva sammannitvā ovādapaṭiggāhako vattabbo ‘‘itthannāmo bhikkhu bhikkhunovādako sammato, taṃ bhikkhunisaṅgho upasaṅkamatū’’ti (cuḷava. 413). Sace pana koci na ussahati, pātimokkhuddesakena vattabbaṃ ‘‘natthi koci bhikkhu bhikkhunovādako sammato, pāsādikena bhikkhunisaṅgho sampādetū’’ti. Ettāvatā hi sikkhattayasaṅgahitaṃ sakalaṃ sāsanaṃ ārocitaṃ hoti. Tena bhikkhunā ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchitvā pāṭipadadivase bhikkhunīnaṃ ārocetabbaṃ.
比丘尼僧团也应派遣那些比丘尼:“诸位大姊,去吧,请去问:‘尊者,比丘尼僧团已获得教诫亲近了吗?’”她们回答说“善哉,大姊”后,便应到那位比丘面前,这样说道:“尊者,比丘尼僧团已获得教诫亲近了吗?”该比丘应回答:“没有任何比丘被选为比丘尼教诫师,比丘尼僧团应当以端严而行。”她们应接受说“善哉,尊者”。以上是依从一方来的两人或三人的情况而说。然而在那些比丘尼中,应令一人传达此言并接受,另一人则是她的同伴。如果比丘僧团或比丘尼僧团不满数,或者双方仅仅是团体或个人等情形。显示巴利原文
Bhikkhunisaṅghenāpi tā bhikkhuniyo pesetabbā, gacchatha, ayyā, pucchatha ‘‘kiṃ, ayya, labhati bhikkhunisaṅgho ovādūpasaṅkamana’’nti, tāhi ‘‘sādhu, ayye’’ti sampaṭicchitvā taṃ bhikkhuṃ upasaṅkamitvā evaṃ vattabbaṃ ‘‘kiṃ, ayya, labhati bhikkhunisaṅgho ovādūpasaṅkamana’’nti. Tena vattabbaṃ ‘‘natthi koci bhikkhu bhikkhunovādako sammato, pāsādikena bhikkhunisaṅgho sampādetū’’ti, tāhi ‘‘sādhu ayyā’’ti sampaṭicchitabbaṃ. Idañca ekato āgatānaṃ dvinnaṃ tiṇṇaṃ vā vasena vuttaṃ. Tāsu pana ekāya bhikkhuniyā vattabbañceva sampaṭicchitabbañca, itarā tassā sahāyikā. Sace pana bhikkhusaṅgho vā bhikkhunisaṅgho vā na pūrati , ubhayatopi vā gaṇamattameva puggalamattaṃ vā hoti.
此处语序如下:比丘尼众说:“尊者,比丘尼众顶礼比丘僧伽之足,并乞求教诫亲近;尊者,愿比丘尼众获得教诫亲近。”比丘说:“尊者,我顶礼比丘僧伽之足,并乞求教诫亲近;尊者,我获得教诫亲近。”比丘尼僧伽说:“尊者们,比丘尼僧伽顶礼尊者们之足,并乞求教诫亲近;尊者们,愿比丘尼僧伽获得教诫亲近。”比丘尼众说:“尊者们,比丘尼众顶礼尊者们之足,并乞求教诫亲近;尊者们,愿比丘尼众获得教诫亲近。”比丘尼说:“尊者们,我顶礼尊者们之足,并乞求教诫亲近;尊者们,我获得教诫亲近。”比丘尼僧伽说:“尊者,比丘尼僧伽顶礼尊者之足,并乞求教诫亲近;尊者,愿比丘尼僧伽获得教诫亲近。”比丘尼众说:“尊者,比丘尼众顶礼尊者之足,并乞求教诫亲近;尊者,愿比丘尼众获得教诫亲近。”比丘尼说:“尊者,我顶礼尊者之足,并乞求教诫亲近;尊者,我获得教诫亲近。”那位比丘在布萨时也应这样说:“尊者,比丘尼众顶礼比丘僧伽之足,并乞求教诫亲近;尊者,愿比丘尼众获得教诫亲近。”或者:“尊者,比丘尼顶礼比丘僧伽之足,并乞求教诫亲近;尊者,愿比丘尼获得教诫亲近。”显示巴利原文
Tatrāyaṃ vacanakkamo – ‘‘bhikkhuniyo, ayya, bhikkhusaṅghassa pādevandanti, ovādūpasaṅkamanañca yācanti, labhantu kira, ayya, bhikkhuniyo ovādūpasaṅkamana’’nti, ‘‘ahaṃ, ayya, bhikkhusaṅghassa pāde vandāmi, ovādūpasaṅkamanañca yācāmi, labhāmahaṃ, ayya, ovādūpasaṅkamana’’nti, ‘‘bhikkhunisaṅgho, ayyā, ayyānaṃ pāde vandati, ovādūpasaṅkamanañca yācati, labhatu kira, ayyā, bhikkhunisaṅgho ovādūpasaṅkamana’’nti. ‘‘Bhikkhuniyo, ayyā, ayyānaṃ pāde vandanti, ovādūpasaṅkamanañca yācanti, labhantu kira, ayyā, bhikkhuniyo ovādūpasaṅkamana’’nti, ‘‘ahaṃ, ayyā, ayyānaṃ pāde vandāmi, ovādūpasaṅkamanañca yācāmi, labhāmahaṃ, ayyā, ovādūpasaṅkamana’’nti, ‘‘bhikkhunisaṅgho, ayya, ayyassa pāde vandati, ovādūpasaṅkamanañca yācati, labhatu kira, ayya, bhikkhunisaṅgho ovādūpasaṅkamana’’nti. ‘‘Bhikkhuniyo, ayya, ayyassa pāde vandanti, ovādūpasaṅkamanañca yācanti, labhantu kira, ayya, bhikkhuniyo ovādūpasaṅkamana’’nti, ‘‘ahaṃ, ayya, ayyassa pāde vandāmi, ovādūpasaṅkamanañca yācāmi, labhāmahaṃ, ayya, ovādūpasaṅkamana’’nti. Tenāpi bhikkhunā uposathakāle evaṃ vattabbaṃ ‘‘bhikkhuniyo, bhante, bhikkhusaṅghassa pāde vandanti, ovādūpasaṅkamanañca yācanti, labhantu kira, bhante, bhikkhuniyo ovādūpasaṅkamana’’nti, ‘‘bhikkhunī, bhante, bhikkhusaṅghassa pāde vandati, ovādūpasaṅkamanañca yācati, labhatu kira, bhante, bhikkhunī ovādūpasaṅkamana’’nti. ‘‘Bhikkhunisaṅgho, bhante, bhikkhuniyo, bhante, bhikkhunī bhante āyasmantānaṃ pāde vandati, vandanti, vandati, ovādūpasaṅkamanañca yācati, yācanti, yācati, labhatu kira, bhante, bhikkhunisaṅgho, labhantu kira, bhante, bhikkhuniyo, labhatu kira, bhante, bhikkhunī ovādūpasaṅkamana’’nti. Uposathaggepi pātimokkhuddesakena vā ñattiṭṭhapakena vā itarena vā bhikkhunā sace sammato bhikkhu atthi, purimanayeneva ‘‘taṃ bhikkhunisaṅgho, taṃ bhikkhuniyo, taṃ bhikkhunī upasaṅkamatu, upasaṅkamantu, upasaṅkamatū’’ti vattabbaṃ. Sace natthi, ‘‘pāsādikena bhikkhunisaṅgho, bhikkhuniyo, bhikkhunī sampādetu, sampādentu, sampādetū’’ti vattabbaṃ. Ovādappaṭiggāhakena pāṭipade taṃ paccāharitvā tatheva vattabbaṃ, ayamettha saṅkhepavinicchayo. Evaṃ bhikkhunīhi yācitaṃ ovādaṃ ārocetvāva uposatho kātabbo. Tena vuttaṃ –
‘‘Chandapārisuddhiutukkhānaṃ , bhikkhugaṇanā ca ovādo; Uposathassa etāni, ‘pubbakicca’nti vuccatī’’ti.
‘诸位尊者,请宣告清净’意为宣告自己的清净状态;‘我将诵巴帝摩卡’是令宣告清净的起因之语。因为依‘诸比丘,有罪者不应听诵巴帝摩卡,若听者犯恶作’(《小品》386)之说,不清净者听诵巴帝摩卡是不得允许的。由此而说:诸位尊者,请宣告清净,我将诵巴帝摩卡。于此,或有人会想:依‘僧伽应举行布萨、应诵巴帝摩卡’(《大品》134)之说,此处也应说‘将诵巴帝摩卡’,如此前后才能衔接。答:那只是就文字而言,并非直接衔接;然而,从这一特征来说则是相符的,即:基于僧伽和合、众和合、一人诵出,巴帝摩卡即为僧伽所诵,这是此处的特征。因此,于此当说‘我将诵巴帝摩卡’。显示巴利原文
Pārisuddhiṃ āyasmanto ārocethāti attano parisuddhabhāvaṃ ārocetha, ‘‘pātimokkhaṃ uddisissāmī’’tiidaṃ pārisuddhiārocanassa kāraṇavacanaṃ. ‘‘Na ca, bhikkhave, sāpattikena pātimokkhaṃ sotabbaṃ, yo suṇeyya āpatti dukkaṭassā’’ti (cūḷava. 386) hi vacanato aparisuddhehi pātimokkhaṃ sotuṃ na vaṭṭati. Tena vuttaṃ – pārisuddhiṃ āyasmanto ārocetha, pātimokkhaṃ uddisissāmīti. Ettha siyā ‘‘saṅgho uposathaṃ kareyya, pātimokkhaṃ uddiseyyā’’ti (mahāva. 134) vuttattā idhāpi ‘‘pātimokkhaṃ uddisissatī’’ti vattabbaṃ, evañhi sati pubbenāparaṃ sandhiyatīti. Vuccate, vacanamattamevetaṃ na sandhiyati, lakkhaṇato pana sameti, saṅghassa sāmaggiyā, gaṇassa sāmaggiyā, puggalassa uddesā saṅghassa uddiṭṭhaṃ hoti pātimokkhanti idañhettha lakkhaṇaṃ, tasmā ‘‘pātimokkhaṃ uddisissāmī’’ti idamevettha vattabbaṃ.
我们所有在场者,都善加听闻、善加作意那巴帝摩卡。‘所有在场者’是指该会众中一切长老、新学及中座比丘。‘善加听闻’是指留意、作意之后,经由耳门,以全部心意专注地听闻。‘作意’是指令心专一后,安立于心中。在此,虽然因为说了‘我将诵巴帝摩卡’,似乎应说‘请听,请作意’,但这一说法与‘僧伽应举行布萨’并不吻合。因为这是和合僧伽举行布萨,而诵戒者也是僧伽中的一员;正因他也是僧伽的一员,说‘我们听闻、我们作意’才是恰当的。显示巴利原文
Taṃ sabbeva santā sādhukaṃ suṇoma manasi karomāti nti pātimokkhaṃ. Sabbeva santāti yāvatikā tassā parisāya therā ca navā ca majjhimā ca. Sādhukaṃ suṇomāti aṭṭhiṃ katvā manasi karitvā sotadvāravasena sabbacetasā samannāharāma. Manasi karomāti ekaggacittā hutvā citte ṭhapeyyāma. Ettha ca kiñcāpi ‘‘pātimokkhaṃ uddisissāmī’’ti vuttattā ‘‘suṇotha manasi karothā’’ti vattuṃ yuttaṃ viya dissati, ‘‘saṅgho uposathaṃ kareyyā’’tiiminā pana na sameti. Samaggassa hi saṅghassetaṃ uposathakaraṇaṃ, pātimokkhuddesako ca saṅghapariyāpannova, iccassa saṅghapariyāpannattā ‘‘suṇoma manasi karomā’’ti idameva vattuṃ yuttaṃ.
现在,为了说明“诸具寿,请宣告清净”这句话应当如何宣告清净,而说:若有罪者,应发露。这里,“若有”是指若有人以六种方式之一违犯了罪。因为犯戒的因缘有:无惭、无知、心生疑惑、于非适宜事作适宜想、于适宜事作非适宜想、失念,以此六种方式而犯戒。显示巴利原文
Idāni yaṃ vuttaṃ ‘‘pārisuddhiṃ āyasmanto ārocethā’’ti, tattha yathā pārisuddhiārocanaṃ hoti, taṃ dassetuṃ yassa siyā āpatti, so āvikareyyāti āha. Tattha yassa siyāti yassa channaṃ ākārānaṃ aññatarena āpannāpatti bhaveyya. Āpattiñhi āpajjanto alajjitā, aññāṇatā, kukkuccappakatatā, akappiye kappiyasaññitā, kappiye akappiyasaññitā, satisammosāti imehi chahākārehi (pari. 295) āpajjati.
如何是以无惭而犯戒?心中清楚明了此为非适宜事,却加以漠视,故意违犯。显示巴利原文
Kathaṃ alajjitāya āpajjati? Akappiyabhāvaṃ jānantoyeva madditvā vītikkamaṃ karoti.
“故意地违犯戒律,又隐匿其罪过;
行于非道者,即名为无惭人。”(《附随》359)
显示巴利原文 ‘‘Sañcicca āpattiṃ āpajjati, āpattiṃ parigūhati; Agatigamanañca gacchati, ediso vuccati alajjipuggalo’’ti. (pari. 359);
如何因无知而犯?无知之人,愚钝昏昧,不知何为应作、何为不应作,于是作了不应作之事,却错失应作之事。如此因无知而犯。显示巴利原文
Kathaṃ aññāṇatāya āpajjati? Aññāṇapuggalo hi mando momūho kattabbākattabbaṃ ajānanto akattabbaṃ karoti, kattabbaṃ virādheti, evaṃ aññāṇatāya āpajjati.
如何因追悔而犯?对于如法与不如法之事生起追悔,在请问持律者之后,若属如法,则应当作;若属不如法,则不应当作。但此人却心想‘这可行’,而后径直违犯。如此因追悔而犯。显示巴利原文
Kathaṃ kukkuccappakatatāya āpajjati? Kappiyākappiyaṃ nissāya kukkucce uppanne vinayadharaṃ pucchitvā kappiyaṃ ce, kattabbaṃ siyā, akappiyaṃ ce, na kattabbaṃ, ayaṃ pana ‘‘vaṭṭatī’’ti madditvā vītikkamatiyeva, evaṃ kukkuccappakatatāya āpajjati.
云何于不如法事作如法想而犯?将熊肉误作“猪肉”而食;于非时,误作时想而食。如是即于不如法事作如法想而犯。显示巴利原文
Kathaṃ akappiye kappiyasaññitāya āpajjati? Acchamaṃsaṃ ‘‘sūkaramaṃsa’’nti khādati, vikāle kālasaññāya bhuñjati, evaṃ akappiye kappiyasaññitāya āpajjati.
云何于如法事作不如法想而犯?将猪肉误作“熊肉”而食;于时中,误作非时想而食。如是即于如法事作不如法想而犯。显示巴利原文
Kathaṃ kappiye akappiyasaññitāya āpajjati? Sūkaramaṃsaṃ ‘‘acchamaṃsa’’nti khādati, kāle vikālasaññāya bhuñjati, evaṃ kappiye akappiyasaññitāya āpajjati.
云何因失念而犯?因失念而犯共宿、离衣等事。如此,于此六种方式中,以任何一种方式而犯者,即指于七犯聚中得获一犯,无论其为长老、新学比丘或中座比丘。显示巴利原文
Kathaṃ satisammosā āpajjati? Sahaseyyacīvaravippavāsādīni satisammosā āpajjati, iti imesaṃ channaṃ ākārānaṃ aññatarena ākārena āpannā yassa siyā sattannaṃ āpattikkhandhānaṃ aññatarā āpatti therassa vā navassa vā majjhimassa vāti attho.
“他应发露”意思是:他应当说罪或表明该罪。“若无犯”是指:若有人未曾犯,或犯后已出罪、已说罪、已告白,其罪即名为无。如此无犯时,应当默然。“以默然故,我知诸尊者清净”,即因默然之故,我知晓诸尊者“清净”。正如逐一被问者应当作答,也就是一一被问者知道“这是在问我”而作答。显示巴利原文
So āvikareyyāti so taṃ āpattiṃ desetu vā pakāsetu vāti vuttaṃ hoti. Asantiyā āpattiyāti yassa pana evaṃ anāpannā vā āpattiṃ āpajjitvā ca pana vuṭṭhitā vā desitā vā ārocitā vā āpatti, tassa sā āpatti asantī nāma hoti, evaṃ asantiyā āpattiyā tuṇhī bhavitabbaṃ. Tuṇhībhāvena kho panāyasmante ‘‘parisuddhā’’ti vedissāmīti tuṇhībhāvenāpi hi kāraṇena ahaṃ āyasmante ‘‘parisuddhā’’icceva jānissāmīti. Yathā kho pana paccekapuṭṭhassa veyyākaraṇaṃ hotīti yathā ekeneko puṭṭho byākareyya, yathā ekeneko paccekapuṭṭho ‘‘maṃ esa pucchatī’’ti ñatvā byākareyyāti vuttaṃ hoti.
关于“在这样的大众中,已三次询问”这一句,有些老师这样说:“在这比丘众中,‘若有犯者,应发露;若无犯,应默然;以默然故,我知诸尊者清净’这段话已三次询问,其义应理解为每位比丘都觉得‘这是在问我’。”此说不合理。为什么呢?因为义与文有别。所谓的“唱告”,在义和文上都是单一的,如“我再说此义”等;而“若有”等三句询问之语,在义和文上都是有差别的,因此不能算作三次唱告。如果那就是三次唱告,那么在序分尚未结束时便可能犯下罪;而所谓“于无犯处有犯”,也不合理。显示巴利原文
Evamevaṃevarūpāya parisāya yāvatatiyaṃ anusāvitaṃ hotīti ettha ekacce tāva ācariyā evaṃ vadanti ‘‘evamevaṃ imissāya bhikkhuparisāya yadetaṃ ‘yassa siyā āpatti, so āvikareyya, asantiyā āpattiyā tuṇhī bhavitabbaṃ, tuṇhībhāvena kho panāyasmante parisuddhāti vedissāmī’ti tikkhattuṃ anusāvitaṃ, taṃ ekamekena ‘maṃ esa pucchatī’ti evaṃ jānitabbaṃ hotīti attho’’ti. Taṃ na yujjati, kasmā? Atthabyañjanabhedato. Anussāvanañhi nāma atthato ca byañjanato ca abhinnaṃ hoti ‘‘dutiyampi etamatthaṃ vadāmī’’tiādīsu (mahāva. 72; cūḷava. 3) viya, ‘‘yassa siyā’’tiādivacanattayaṃ pana atthatopi byañjanatopi bhinnaṃ, tenassa anussāvanattayaṃ na yujjati. Yadi cetaṃ yāvatatiyānussāvanaṃ siyā, nidānuddese aniṭṭhitepi āpatti siyā. Na ca yuttaṃ anāpattikkhette āpattiṃ āpajjituṃ.
另有论师将“已唱告”一词解释为“应唱告”之义,并说“三”是指后面诵出终了时的“诸尊者是否清净……乃至……我第三次问”。这也不合理。为什么呢?因为缺乏义理。这个词,有人诵为“唱告”,有人诵为“应唱告”,两者都是过去时的表述,并非未来时。如果此义成立,就应说“将唱告”,然而并未这么说,即使说了也与义理相去甚远,因此不合理。如果那是指诵出终了时的话语,那么对于生起“我不发露”念头的人,在序分结束时也不会构成故意妄语。为什么呢?因为“在三问结束时”的说法,会使“三”这个词变得毫无意义。为什么呢?因为序分的诵出仅有一次唱告,并无三次询问。因此,由于缺乏义理,那个说法也不合理。而“已三问”乃是一个特征语,它显示这样的含义:这个巴帝摩卡称为“三问”,在那三次询问结束时,若有人记得有犯而不发露,便于唱告结束时免不了故意妄语。显示巴利原文
Apare ‘‘anusāvita’’ntipadassa anusāvetabbanti atthaṃ vikappetvā ‘‘yāvatatiya’’ntiidaṃ upari uddesāvasāne ‘‘kaccittha parisuddhā…pe… tatiyampi pucchāmī’’ti etaṃ sandhāya vuttanti āhu. Tampi na yujjati, kasmā? Atthayuttīnaṃ abhāvato. Idañhi padaṃ keci ‘‘anusāveta’’nti sajjhāyanti, keci ‘‘anusāveta’’nti, taṃ ubhayaṃ vāpi atītakālameva dīpeti, na anāgataṃ. Yadi cassa ayaṃ attho siyā, ‘‘anusāvitaṃ hessatī’’ti vadeyya , evaṃ tāva atthābhāvato na yujjati. Yadi cetaṃ uddesāvasāne vacanaṃ sandhāya vuttaṃ siyā, ‘‘na āvikarissāmī’’ti cittaṃ uppādentassa nidāne samattepi vuttamusāvādo na siyā, kasmā? ‘‘Yāvatatiyaṃ anussāviyamāne’’tivacanato (mahāva. 134) ‘‘yāvatatiya’’nti idaṃ vacanameva niratthakaṃ siyā, kasmā? Nidānuddese yāvatatiyānussāvanassa abhāvatoti evaṃ yuttiabhāvato tampi na yujjati. ‘‘Yāvatatiyaṃ anusāvitaṃ hotī’’ti idaṃ pana lakkhaṇavacanamattaṃ, tena imamatthaṃ dasseti – idaṃ pātimokkhaṃ nāma yāvatatiyaṃ anussāviyati, tasmiṃ yāvatatiyaṃ anussāviyamāne yo saramāno santiṃ āpattiṃ nāvikaroti, tassa yāvatatiyānussāvanāvasāne sampajānamusāvādo hotīti.
为显示如何成为“已三问”,故说“于此,我问诸尊者”等语。而这出现在波罗夷等戒的结尾,并非在序分的结尾。虽不显见,但在诵出时,说完“发露者得安乐”后,应以“诸尊者,序分已诵;于此,我问诸尊者”等方式说之。如此,序分则得以善诵,否则即不善诵。正是为此义,于布萨犍度中说:“已三问者,即一问、二问、三问”。这是依师承传来的决断。显示巴利原文
Tadetaṃ yathā anusāvitaṃ yāvatatiyaṃ anusāvitaṃ nāma hoti, taṃ dassetuṃ tatthāyasmante pucchāmītiādi vuttaṃ. Taṃ panetaṃ pārājikādīnaṃ avasāne dissati, na nidānāvasāne. Kiñcāpi na dissati, atha kho uddesakāle ‘‘āvikatā hissa phāsu hotī’’ti vatvā ‘‘uddiṭṭhaṃ kho āyasmanto nidānaṃ, tatthāyasmante pucchāmī’’tiādinā nayena vattabbameva. Evañhi nidānaṃ suuddiṭṭhaṃ hoti, aññathā duuddiṭṭhaṃ. Imameva ca atthaṃ sandhāya uposathakkhandhake vuttaṃ ‘‘yāvatatiyaṃ anusāvitaṃ hotīti sakimpi anusāvitaṃ hoti, dutiyampi anusāvitaṃ hoti, tatiyampi anusāvitaṃ hotī’’ti (mahāva. 134). Ayamettha ācariyaparamparābhato vinicchayo.
“若比丘……乃至……成就故妄语”:即此比丘有故意妄语,因此犯恶作罪。而此罪并非依妄语相而成立,应知是依世尊所说“故意妄语者,犯恶作”之语,此为语门而非身行所生的罪过。显示巴利原文
Yo pana bhikkhu…pe… sampajānamusāvādassa hotīti sampajānamusāvādo assa hoti, tenassa dukkaṭāpatti hoti, sā ca kho pana na musāvādalakkhaṇena, ‘‘sampajānamusāvāde kiṃ hoti, dukkaṭaṃ hotī’’ti (mahāva. 135) iminā pana bhagavato vacanena vacīdvāre akiriyasamuṭṭhānāpatti hotīti veditabbā.
不与任何人交谈,
亦不出恶语对他人言语;
唯造作语门之过犯,而非身门之过犯,
此问乃善巧智者之所思惟。
显示巴利原文 ‘‘Anālapanto manujena kenaci, Vācāgiraṃ no ca pare bhaṇeyya; Āpajjeyya vācasikaṃ, na kāyikaṃ, Pañhāmesā kusalehi cintitā’’ti. (pari. 479);
“障碍”是指:由于成为追悔之事,阻碍了喜悦等的生起,从而对初禅等的证得造成障碍。“因此”:因为这种名为“不覆藏”的故意妄语是障碍性的,所以如此说。“记得者”:即知道自己有罪。“希望清净者”:即想要出罪、希望清净的人。“存在的罪”:指已犯而尚未出罪的罪。“应当发露”:应当在僧团中、在众人中,或对一人发露,至少应对相邻的比丘说:“贤友,我犯了某某罪,从此出离后,我将忏除该罪。”若有疑惑,则应说:“贤友,我对某某罪有疑惑,待我无疑惑时,我将忏除该罪。”“因为发露对他来说是安乐的”:此处“发露”意为发露、公开。如同“无惭者”等词(《附随》295)一样,这也是处格用作工具格的用法。“hi”只是小品词。“对他来说”:即对此比丘。“是安乐的”:即对初禅等的证得是安乐的,意思是:以无追悔为根本的喜悦等,使得安乐行道得以成就。显示巴利原文
Antarāyikoti vippaṭisāravatthutāya pāmojjādisambhavaṃ nivāretvā paṭhamajjhānādīnaṃ adhigamāya antarāyaṃ karoti. Tasmāti yasmā ayaṃ anāvikaraṇasaṅkhāto sampajānamusāvādo antarāyiko hoti, tasmā. Saramānenāti attani santiṃ āpattiṃ jānantena. Visuddhāpekkhenāti vuṭṭhātukāmena visujjhitukāmena. Santī āpattīti āpajjitvā avuṭṭhitā āpatti. Āvikātabbāti saṅghamajjhe vā gaṇamajjhe vā ekapuggale vā pakāsetabbā, antamaso anantarassāpi bhikkhuno ‘‘ahaṃ, āvuso, itthannāmaṃ āpattiṃ āpanno, ito vuṭṭhahitvā taṃ āpattiṃ paṭikarissāmī’’ti (mahāva. 170) vattabbaṃ. Sacepi vematiko hoti, ‘‘ahaṃ, āvuso, itthannāmāya āpattiyā vematiko, yadā nibbematiko bhavissāmi, tadā taṃ āpattiṃ paṭikarissāmī’’ti (mahāva. 169) vattabbaṃ. Āvikatā hissa phāsu hotītiettha āvikatāti āvikatāya, pakāsitāyāti attho. Alajjitātiādīsu (pari. 295) viya hi idampi karaṇatthe paccattavacanaṃ. Hīti nipātamattaṃ. Assāti etassa bhikkhuno. Phāsu hotīti paṭhamajjhānādīnaṃ adhigamāya phāsu hoti, avippaṭisāramūlakānaṃ pāmojjādīnaṃ vasena sukhappaṭipadā sampajjatīti attho.