憍赏弥篇章巴利
10. Kosambakakkhandhakaṃ
憍赏弥诤论事的注释巴利
Kosambakavivādakathāvaṇṇanā
451 在憍赏弥犍度中,他说“如果有,我就会说出来”,是因为他性情随顺、想要学戒,所以才认为自己犯了罪。但这里也可能存在“没有犯戒”这一面,他带着这个想法才那样说。然而那确实就是罪。因此说“他对那条罪持无犯之见”。巴利
451. Kosambakakkhandhake sace hoti, desessāmīti subbacatāya sikkhākāmatāya ca āpattiṃ passi. Natthi āpattīti anāpattipakkhopi ettha sambhavatīti adhippāyenāha. Sā panāpatti eva. Tenāha ‘‘so tassā āpattiyā anāpattidiṭṭhi ahosī’’ti.
453-454 “由于匆忙之义”就是指“由于急切之义”。如果有人说“你们没有理由就把那位比丘举罪了”——因为先前依照持律者的话,他承诺过“如果有罪,我会说出来”,现在又依照同一位持律者的话,认为“因为不是故意的、是因为失念才做的,所以这里没有罪”,生起了无犯想。因此,意思是:如果对举罪的比丘们说“你们没有理由就把那位比丘举罪了”。或者对被举罪者的随从众说“你们犯了罪”——因为这是知道事情而有意犯的罪,而这个人把剩下的水当成剩下的水,所以对有罪的人,以“你们行于贪欲偏私”的意图,对被举罪者的随从众说“你们犯了罪”。巴利
453-454.Sambhamaatthavasenāti turitatthavasena. ‘‘Akāraṇe tumhehi so bhikkhu ukkhitto’’ti vadeyyāti yasmā pubbe vinayadharassa vacanena ‘‘sace āpatti hoti, desessāmī’’ti anena paṭiññātaṃ, idānipi tasseva vacanena ‘‘asañcicca assatiyā katattā natthettha āpattī’’ti anāpattisaññī, tasmā ‘‘akāraṇe tumhehi so bhikkhu ukkhitto’’ti ukkhepake bhikkhū yadi vadeyyāti adhippāyo. Ukkhittānuvattake vā ‘‘tumhe āpattiṃ āpannā’’ti vadeyyāti yasmā vatthujānanacittenāyaṃ sacittakā āpatti, ayañca udakāvasese udakāvasesasaññī, tasmā sāpattikasseva ‘‘tumhe chandāgatiṃ gacchathā’’ti adhippāyena ‘‘tumhe āpattiṃ āpannā’’ti ukkhittānuvattake vadeyya.
455-456 “破坏羯磨”的意思是:就像“诸比丘,如果以异住者充当第四人来作羯磨,那就不是羯磨,也不应当作”等话所说的那样,如果僧团把那个人算进去凑数而作羯磨,那么即使他坐在那里,也破坏了那个羯磨——这是这里的用意。“除去近处”中,所谓近处,是指彼此伸手能够碰到的地方。巴利
455-456.Kammaṃ kopetīti ‘‘nānāsaṃvāsakacatuttho ce, bhikkhave, kammaṃ kareyya, akammaṃ na ca karaṇīya’’ntiādivacanato (mahāva. 389) sace saṅgho taṃ gaṇapūrakaṃ katvā kammaṃ kareyya, ayaṃ tattha nisinnopi taṃ kammaṃ kopetīti adhippāyo. Upacāraṃ muñcitvāti ettha upacāro nāma aññamaññaṃ hatthena pāpuṇanaṭṭhānaṃ.
457 在“生起纷争”等语中,争吵的前阶段叫做纷争,他们生起了这个,所以叫“生起纷争”;以手抓等行为达到顶点的争吵在他们中生起了,所以叫“生起争吵”;陷入对立言论的,就是“陷入争论”。“以口舌之矛”,就是以言语之矛。“刺伤”,就是刺击。“他向世尊禀告此事”,是说他说了“尊者,在这里憍赏弥的比丘们生起了纷争”等话,而他这样说,既不是因为贪爱,也不是想搞分裂,而是出于想利益他们、想饶益他们。据说这位比丘是促成和合的人,所以他这样想:“这些比丘已经起了争论,我没有办法,别的比丘也没有办法让他们和合,或许包括天界在内的世间最上人——世尊,亲自前去,或者把他们叫到自己面前,为这些比丘讲说与忍辱、慈爱相关的六和敬法,就能让他们和合。”他出于想利益他们、想饶益他们,就前去禀告。因此他这样说,是出于想利益他们而说,并不是不听从世尊的话。不过,当时那些不接受导师教言的人,什么也没说,沉默着、羞愧地站着,所以双方都没有对导师表现出不敬。巴利
457.Bhaṇḍanajātātiādīsu kalahassa pubbabhāgo bhaṇḍanaṃ nāma, taṃ jātaṃ etesanti bhaṇḍanajātā, hatthaparāmāsādivasena matthakaṃ patto kalaho jāto etesanti kalahajātā, viruddhavādabhūtaṃ vādaṃ āpannāti vivādāpannā. Mukhasattīhīti vācāsattīhi. Vitudantāti vijjhantā . Bhagavantaṃ etadavocāti ‘‘idha, bhante, kosambiyaṃ bhikkhū bhaṇḍanajātā’’tiādivacanaṃ avoca, tañca kho neva piyakamyatāya, na bhedādhippāyena, atha kho atthakāmatāya hitakāmatāya. Sāmaggīkārako kiresa bhikkhu, tasmāssa etadahosi ‘‘yathā ime bhikkhū vivādaṃ āraddhā, na sakkā mayā, nāpi aññena bhikkhunā samagge kātuṃ, appeva nāma sadevake loke aggapuggalo bhagavā sayaṃ vā gantvā attano vā santikaṃ pakkosāpetvā etesaṃ bhikkhūnaṃ khantimettāpaṭisaṃyuttaṃ sāraṇīyadhammadesanaṃ kathetvā sāmaggiṃ kareyyā’’ti atthakāmatāya hitakāmatāya gantvā avoca. Tasmā evamāhāti atthakāmattā evamāha, na bhagavato vacanaṃ anādiyanto. Ye pana tadā satthu vacanaṃ na gaṇhiṃsu, te kiñci avatvā tuṇhībhūtā maṅkubhūtā aṭṭhaṃsu, tasmā ubhayesampi satthari agāravapaṭipatti nāhosi.
长寿命王本生故事的注释巴利
Dīghāvuvatthukathāvaṇṇanā
458 那时,世尊对比丘们说“诸比丘”等语中,“过去曾发生”这句话,是世尊像把埋在地下的宝藏挖出来堆在面前一样,把被生存所遮蔽的过去住处显示出来而说的。“富足”指主宰者。任何人以自己的财产而富足,但这个人不只是富足而已,而是拥有大量财富、具备众多不可计数的财富,所以说“大财主”。因为可受用、可享用,所以欲乐特别称为“财”,因此以五欲功德而拥有广大殊胜的财,就是“大财”。“大威力”指拥有大军力和威力。“大乘具”指拥有象、马、车等众多乘具。“大征服”指拥有广大被征服的国土。“库藏谷仓充满”:库指宝库的内室,仓指存放谷物的处所,作为仓的屋子就是谷仓;以储存收藏的财宝而库充满,以谷物而谷仓充满,这就是其含义。巴利
458.Atha kho bhagavā bhikkhū āmantesītiādīsu bhūtapubbanti idaṃ bhagavā pathavīgataṃ nidhiṃ uddharitvā purato rāsiṃ karonto viya bhavapaṭicchannaṃ purāvutthaṃ dassento āha. Aḍḍhoti issaro. Yo koci attano santakena vibhavena aḍḍho hoti, ayaṃ pana na kevalaṃ aḍḍhoyeva, mahaddhano mahatā aparimāṇasaṅkhena dhanena samannāgatoti āha ‘‘mahaddhano’’ti. Bhuñjitabbato paribhuñjitabbato visesato kāmā bhogā nāma, tasmā pañcakāmaguṇavasena mahantā uḷārā bhogā assāti mahābhogo. Mahantaṃ senābalañceva thāmabalañca etassāti mahabbalo. Mahanto hatthiassādivāhano etassāti mahāvāhano. Mahantaṃ vijitaṃ raṭṭhaṃ etassāti mahāvijito. Paripuṇṇakosakoṭṭhāgāroti koso vuccati bhaṇḍāgārasāragabbho, koṭṭhaṃ vuccati dhaññassa āṭhapanaṭṭhānaṃ, koṭṭhabhūtaṃ agāraṃ koṭṭhāgāraṃ, nidahitvā ṭhapitena dhanena paripuṇṇakoso dhaññānañca paripuṇṇakoṭṭhāgāroti attho.
或者,有四种库:象、马、车、步兵。就像保护剑锋利的剑鞘被称为“鞘”一样,同样,因为能保护国王的锋利,四军被称为“库”。有三种仓库:财仓库、谷仓库、衣仓库。这一切都充满,所以叫“库藏谷仓充满”。四军就是具备象、马、车、步兵这四种支分的军队。“武装后”就是让人穿上皮革等铠甲之后。“出发”就是向前出去,意思是面向着前方而出。“即使一击”就是即使一次打击。“洗用水”就是洗涤用水。“取出后”就是拿出来后。本该说“不利者”时,把da改成ta而说成“不利者”,所以说“或者”等等。巴利
Atha vā catubbidho koso hatthī assā rathā pattīti. Yathā hi asino tikkhabhāvaparipālako paricchado ‘‘koso’’ti vuccati, evaṃ rañño tikkhabhāvaparipālakattā caturaṅginī senā ‘‘koso’’ti vuccati. Tividhaṃ koṭṭhāgāraṃ dhanakoṭṭhāgāraṃ dhaññakoṭṭhāgāraṃ vatthakoṭṭhāgāranti. Taṃ sabbampi paripuṇṇamassāti paripuṇṇakosakoṭṭhāgāro. Caturaṅginiṃ senanti hatthiassarathapattisaṅkhātehi catūhi aṅgehi samannāgataṃ senaṃ. Sannayhitvāti cammapaṭimuñcanādīhi sannāhaṃ kāretvā. Abbhuyyāsīti abhiuyyāsi, abhimukho hutvā nikkhamīti attho. Ekasaṅghātampīti ekappahārampi. Dhovananti dhovanudakaṃ. Parinetvāti nīharitvā. ‘‘Anatthado’’ti vattabbe da-kārassa ta-kāraṃ katvā ‘‘anatthato’’ti vuttanti āha ‘‘atha vā’’tiādi.
464 464. 或者,因为分成不同派别而有种种不同的声音,所以叫“杂声”。“喜集会者”,就是喜欢在争吵中聚集的人。“于彼处”,就是在那一群人当中。“不认为我是愚人”,就是虽然处在愚人的状态里,也不认为“我是愚人”。“更甚”是说,由于不知道自己的愚昧,对于争吵愈演愈烈,甚至自己成为僧团分裂的原因这件事正在发生时,他也不觉得、不知道。巴利
464. Vaggabhāvena vā puthu nānā saddo assāti puthusaddo. Samajanoti bhaṇḍane samajjhāsayo jano. Tatthāti tasmiṃ janakāye. Ahaṃ bāloti na maññitthāti bālalakkhaṇe ṭhitopi ‘‘ahaṃ bālo’’ti na maññi. Bhiyyo cāti attano bālabhāvassa ajānanato bhiyyo ca bhaṇḍanassa upariphoṭo viya saṅghabhedassa attano kāraṇabhāvampi uppajjamānaṃ na maññittha nāññāsi.
以争吵为因由而发出的言语,就是他们的行境,所以叫“语行境”。所谓“张口者”,就是因争论而张着嘴说话的人。他们不知道那争吵。可是正在争吵却不知道自己在争吵的人,根本不存在。为了说明他们是怎样不知道的,所以说“如此有过患”。意思是:这争吵会损害自己和别人的利益,产生无益之事,在现世和来世都有过患、都有罪过。他们不知道那争吵,就是不知道那争吵。怎样不知道呢?所以说“如此有过患”,意思是:他们不知道这争吵有如此的过患。巴利
Kalahavasena pavattavācāyeva gocarā etesanti vācāgocarā. Mukhāyāmanti vivadanavasena mukhaṃ āyāmetvā bhāṇino. Na taṃ jānantīti taṃ kalahaṃ na jānanti. Kalahaṃ karonto ca taṃ na jānanto nāma natthi. Yathā pana na jānanti, taṃ dassetuṃ āha ‘‘evaṃ sādīnavo aya’’nti, ayaṃ kalaho nāma attano paresañca atthahāpanato anatthuppādanato diṭṭheva dhamme samparāye ca sādīnavo sadosoti attho. Taṃ na jānantīti taṃ kalahaṃ na jānanti. Kathaṃ na jānantīti āha ‘‘evaṃ sādīnavo aya’’nti, ‘‘evaṃ sādīnavo ayaṃ kalaho’’ti evaṃ taṃ kalahaṃ na jānantīti attho.
在“他骂了我”这类话里,“他骂了”就是骂了。“他打了”就是打了。“他赢了”就是通过作假证、辩论反驳或者用更高明的手段取胜。“他拿了”就是从我的财物里,比如钵之类的东西中,偷走了某样东西。而那些把“他骂了我”这类事记在心里、反复纠缠的人,不管是天人还是人,是在家人还是出家人,他们就像用绳子把车轭缠紧、像用草把臭鱼反复裹住一样,一再地缠缚、持续地怀恨不舍;他们一旦生起怨恨,就不会平息。这就是这段话的意思。巴利
Akkocchi mantiādīsu akkocchīti akkosi. Avadhīti pahari. Ajinīti kūṭasakkhiotāraṇena vā vādapaṭivādena vā karaṇuttariyakaraṇena vā ajesi. Ahāsīti mama santakaṃ pattādīsu kiñcideva avahari . Ye ca tanti ye keci devā vā manussā vā gahaṭṭhā vā pabbajitā vā taṃ ‘‘akkocchi ma’’ntiādivatthukaṃ kodhaṃ sakaṭadhuraṃ viya naddhinā pūtimacchādīni viya ca kusādīhi punappunaṃ veṭhentā upanayhanti upanāhavasena anubandhanti, tesaṃ sakiṃ uppannaṃ veraṃ na sammatīti attho.
那些不缠缚的人,是因为失念、不作意,或者通过观察业果等方式,对以辱骂等为因的忿怒不缠缚。他们这样想:“你在过去生中也一定曾经没有过错却被人骂、被人打、被人用伪证打败、被人强行夺走东西。所以,即使你没有过错,也还是会遭到辱骂等等。”他们即使因为放逸而生起怨恨,也会通过这种不缠缚而平息,就像没有燃料的火一样。巴利
Ye ca taṃ nupanayhantīti assatiyā amanasikāravasena vā kammapaccavekkhaṇādivasena vā ye taṃ akkosādivatthukaṃ kodhaṃ ‘‘tayāpi koci niddoso purimabhave akkuṭṭho bhavissati, pahaṭo bhavissati, kūṭasakkhiṃ otāretvā jito bhavissati, kassaci te pasayha kiñci acchinnaṃ bhavissati, tasmā niddoso hutvāpi akkosādīni pāpuṇāsī’’ti evaṃ na upanayhanti , tesu pamādena uppannampi veraṃ iminā anupanayhanena nirindhano viya jātavedo upasammati.
确实,以怨不能平息怨。就像用唾液、鼻涕等不净物涂抹过的地方,若用同样的不净物去清洗,没法让它变得干净、没有臭味,反而那地方会变得更加不净、更加恶臭。同样地,对骂人的人回骂,对打人的人回打,没法以怨平息怨,反而只会制造更多的怨。所以说,怨这种东西,靠怨在任何时候都平息不了,只会越来越多。而以无怨才能平息怨,就像那些唾液等不净物用清澈的水冲洗时就会消失,那个地方就变得干净、没有臭味。同样地,以无怨的忍辱与慈爱之水,通过如理作意、思择、观察,诸怨便得以平息、止息,归于无有。这就是亘古常法,即这种以无怨平息怨的法,是古法,是一切佛、独觉佛、漏尽者所行之道。巴利
Na hi verena verānīti yathā hi kheḷasiṅghāṇikādiasucimakkhitaṃ ṭhānaṃ teheva asucīhi dhovanto suddhaṃ niggandhaṃ kātuṃ na sakkoti, atha kho taṃ ṭhānaṃ bhiyyoso mattāya asuddhatarañca duggandhatarañca hoti, evameva akkosantaṃ paccakkosanto paharantaṃ paṭipaharanto verena veraṃ vūpasametuṃ na sakkoti, atha kho bhiyyo verameva karoti. Iti verāni nāma verena kismiñcipi kāle na sammanti, atha kho vaḍḍhantiyeva. Averena ca sammantīti yathā pana tāni kheḷādīni asucīni vippasannena udakena dhoviyamānāni nassanti, taṃ ṭhānaṃ suddhaṃ hoti niggandhaṃ, evameva averena khantimettodakena yonisomanasikārena paṭisaṅkhānena paccavekkhaṇena verāni vūpasammanti paṭippassambhanti abhāvaṃ gacchanti. Esa dhammo sanantanoti esa averena verūpasamanasaṅkhāto porāṇako dhammo sabbesaṃ buddhapaccekabuddhakhīṇāsavānaṃ gatamaggo.
“不知”的意思是:不让无常想现前。由于那个原因,纷争就平息了——由于那个原因、那个理由,纷争和口角就平息下来,归于寂止。那他们是怎么平息的?下面就说了“确实如此”等等。其中,“确实,他们如此了知”是说:那些智者知道“我们正在走向死亡”,这样了知之后,生起如理作意,为了平息纷争和口角而付诸实践;他们通过这种实践,那些纷争就平息了。这就是这句话的意思。巴利
Na jānantīti aniccasaññaṃ na paccupaṭṭhāpentīti adhippāyo. Tato sammanti medhagāti tato tasmā kāraṇā medhagā kalahā sammanti vūpasamaṃ gacchanti. Kathaṃ te sammantīti āha ‘‘evañhī’’tiādi. Tattha evañhi te jānantāti te paṇḍitā ‘‘mayaṃ maccusamīpaṃ gacchāmā’’ti evaṃ jānantā yonisomanasikāraṃ uppādetvā medhagānaṃ kalahānaṃ vūpasamāya paṭipajjanti, atha nesaṃ tāya paṭipattiyā te medhagā sammantīti adhippāyo.
那些砍断父母骨头、夺人性命、强行抢走牛等财物、这样掠夺国土的人,他们之间尚且能聚在一起,何况你们,怎么会不能呢?这就是这句话的意思。巴利
Tesampi hoti saṅgatīti ye mātāpitūnaṃ aṭṭhīni chindanti, pāṇe haranti, gavādīni ca pasayha gaṇhanti, evaṃ raṭṭhaṃ vilumpamānānaṃ tesampi saṅgati hoti, kimaṅgaṃ pana tumhākaṃ na siyāti adhippāyo.
为了说明什么样的人值得称赞、什么样的人不值得称赞,才说了这句话:“这些比丘因为跟愚人做朋友,所以热衷于争吵;而跟贤者做朋友的人就不会这样。”这是为了说明跟贤者做朋友和跟愚人做朋友的优劣差别才说的。“具慧者”,就是具备审察智慧的人。“贤善共住的智者”,就是安住在善妙状态中的有智慧的人。“已经战胜了明显的危险和隐藏的危险”,意思是:狮子、老虎等是明显的危险,贪的恐惧、嗔的恐惧等是隐藏的危险,已经战胜了所有这些危险。巴利
Vaṇṇāvaṇṇadīpanatthaṃ vuttāti ‘‘bālasahāyatāya ime bhikkhū kalahapasutā, paṇḍitasahāyānaṃ pana idaṃ na siyā’’ti paṇḍitasahāyassa bālasahāyassa ca vaṇṇāvaṇṇadīpanatthaṃ vuttā. Nipakanti nepakkapaññāya samannāgataṃ. Sādhuvihāri dhīranti bhaddakavihāriṃ paṇḍitaṃ. Pākaṭaparissaye ca paṭicchannaparissaye ca abhibhavitvāti sīhabyagghādayo pākaṭaparissaye ca rāgabhayadosabhayādayo paṭicchannaparissaye cāti sabbeva parissaye abhibhavitvā.
“他们独自游行”的意思是:这个王位其实是个让人严重放逸的地方,我们要这王位干什么呢?于是他们舍弃国土,从那里进入大森林,出家做苦行者,在四种威仪中独自游行。这就是这句话的意思。巴利
Ekakācariṃsūti ‘‘idaṃ rajjaṃ nāma mahantaṃ pamādaṭṭhānaṃ, kiṃ amhākaṃ rajjena kāritenā’’ti raṭṭhaṃ pahāya tato mahāaraññaṃ pavisitvā tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā catūsu iriyāpathesu ekakā cariṃsūti attho.
“独自修行更好”的意思是:对出家人来说,从出家那一刻开始,就乐于独处,只有一个人独自修行才算更好。“愚者没有同伴”的意思是:小戒、中戒、大戒、十论事、十三头陀功德、观智、四道、四果、三明、六通、不死大涅槃——这些就叫作同伴,但它们不可能依靠愚者而证得,所以说“愚者没有同伴”。“林中的象”是省略音节后的连读。也有写成“mātaṅgarañño”的读法,意思是像林中的象。因为“mātaṅga”这个词本身已经表达了象的意思,再说“nāga”是为了显示它的伟大,所以说“nāga是大者的同义词”。因为“nāga”这个词确实是“大”的同义词,比如在“以此象之象,有牙之象”等语句中就是这样。巴利
Ekassa caritaṃ seyyoti pabbajitassa pabbajitakālato paṭṭhāya ekībhāvābhiratassa ekakasseva caritaṃ seyyoti attho. Natthi bāle sahāyatāti cūḷasīlaṃ majjhimasīlaṃ mahāsīlaṃ dasa kathāvatthūni terasa dhutaguṇā vipassanāñāṇaṃ cattāro maggā cattāri phalāni tisso vijjā cha abhiññā amatamahānibbānanti ayaṃ sahāyatā nāma, sā bālaṃ nissāya adhigantuṃ na sakkāti natthi bāle sahāyatā. Mātaṅgo araññe mātaṅgaraññeti saralopena sandhi. ‘‘Mātaṅgarañño’’tipi pāṭho, araññako mātaṅgo viyāti attho. Mātaṅga-saddeneva hatthibhāvassa vuttattā nāgavacanaṃ tassa mahattavibhāvanatthanti āha ‘‘nāgoti mahantādhivacanameta’’nti. Mahantapariyāyo hi nāga-saddo hoti ‘‘etaṃ nāgassa nāgena, īsādantassa hatthino’’tiādīsu (udā. 35).
愚人盐村行记的注释巴利
Bālakaloṇakagamanakathāvaṇṇanā
465 “巴辣咖洛纳咖拉村”是优婆离居士一个就叫这个名字的受用村。“他前往那里”是说:他没有告诉法将大目犍连长老,也没有告诉八十位大弟子中的任何一位,甚至连身为法藏司库的阿难长老都没告知,就自己拿起衣钵,像离开象群的战象、脱离狮群的雄狮、被风吹散的雨云一样,独自一人前往。为什么前往?据说他看到了僧团中的过患,生起了想见一位独住比丘的愿望,所以就像被寒冷等逼迫的人渴望温暖一样前往。或者也可以说,世尊早就已经彻底了解那种过患,并不是因为那件事而对导师不满;只是在那次雨安居期间,那里没有堪受佛陀调伏的人,所以去别处正是调伏那些比丘的方法。于是他朝着波利连若走去,到那里去是为了策励独住的具寿跋古。导师这样离开后,五百位比丘对具寿阿难说:“贤友阿难,导师独自走了,我们要跟上去。”阿难说:“贤友们,当世尊自己收拾好住处,拿起衣钵,不告诉侍者,也不向比丘僧团打招呼,没有同伴就独自离开时,那就是世尊想要独住而行。作为弟子,应当随顺导师的心意。所以这段时间不该跟随世尊。”他这样劝阻了大家,自己也没有跟去。“以法谈”是指以关于独住利益的教法来开示。巴利
465.Bālakaloṇakāragāmoti upāligahapatissa evaṃnāmako bhogagāmo. Tenupasaṅkamīti dhammasenāpatimahāmoggallānattheresu vā asītimahāsāvakesu vā antamaso dhammabhaṇḍāgārikaṃ ānandattherampi kañci anāmantetvā sayameva pattacīvaramādāya anīkanissaṭo hatthī viya yūthanissaṭo kāḷasīho viya vātacchinno valāhako viya ca ekakova upasaṅkami. Kasmā upasaṅkami? Gaṇe kirassa ādīnavaṃ disvā ekavihāriṃ bhikkhuṃ passitukāmatā udapādi, tasmā sītādipīḷito uṇhādiṃ patthayamāno viya upasaṅkami. Atha vā bhagavatā so ādīnavo pageva pariññāto, na tena satthā nibbinno, tasmiṃ pana antovasse keci buddhaveneyyā nāhesuṃ, tena aññattha gamanaṃ tesaṃ bhikkhūnaṃ damanupāyoti pālileyyakaṃ uddissa gacchanto ekavihāriṃ āyasmantaṃ bhaguṃ sampahaṃsetuṃ tattha gato. Evaṃ gate ca satthari pañcasatā bhikkhū āyasmantaṃ ānandaṃ āhaṃsu ‘‘āvuso ānanda satthā ekakova gato, mayaṃ anubandhissāmā’’ti. ‘‘Āvuso, yadā bhagavā sāmaṃ senāsanaṃ saṃsāmetvā pattacīvaramādāya anāmantetvā upaṭṭhāke anapaloketvā bhikkhusaṅghaṃ adutiyo gacchati, tadā ekacārikaṃ carituṃ bhagavato ajjhāsayo, sāvakena nāma satthu ajjhāsayānurūpaṃ paṭipajjitabbaṃ, tasmā na imesu divasesu bhagavā anugantabbo’’ti nivāresi, sayampi nānugañchi. Dhammiyā kathāyāti ekībhāve ānisaṃsapaṭisaṃyuttāya dhammakathāya.
前往东竹林园这件事的注释巴利
Pācīnavaṃsadāyagamanakathāvaṇṇanā
466 世尊为什么去东竹林园呢?就像饥饿的人对食物、口渴的人对水、受冻的人对温暖、受热的人对清凉、痛苦的人对安乐,自然会产生喜爱;同样地,当憍赏弥的比丘们互相争吵、住在不和合中时,世尊心里忆念着住在和合中的人,这三位善男子就出现在他心中。于是世尊想鼓励他们,便前往那里,心想:“照这样的修行次第,正是调伏憍赏弥比丘们的方法。”“住”是指他们正体验着和合之味而安住。巴利
466.Yena pācīnavaṃsadāyoti tattha kasmā upasaṅkami? Yathā nāma jighacchitassa bhojane, pipāsitassa pānīye, sītena phuṭṭhassa uṇhe, uṇhena phuṭṭhassa sīte, dukkhitassa sukhe abhiruci uppajjati, evameva bhagavato kosambake bhikkhū aññamaññaṃ vivādāpanne asamaggavāsaṃ vasante, samaggavāsaṃ vasante āvajjentassa ime tayo kulaputtā āpāthamāgamiṃsu, atha nesaṃ paggaṇhitukāmo upasaṅkami ‘‘evāyaṃ paṭipattianukkamena kosambakānaṃ bhikkhūnaṃ vinayanūpāyo hotī’’ti. Viharantīti sāmaggirasaṃ anubhavamānā viharanti.
林园守护者(中部注1.325)就是森林守护者。他坐在围墙围住的林园所设的门边守护,不让人们随自己心意进入林中摘花、采果、取树脂或收集木材,因此被称为“林园守护者”。“住于自爱之状态”是指以希求自身利益的心态而住。在这教法中,即使出家了,却仍靠行医、当信使、替人跑腿等二十一种不正当谋生方式来活命,这种人就不叫自爱者。但如果在这教法中出家后,舍弃二十一种不正当谋生方式,安立在四种清净戒上,学习佛陀的教法,受持适合自己的头陀支,在三十八种所缘中选取合自己心意的业处,离开村庄进入森林,成就诸定,修习观业而住,这种人就叫自爱者。那三位善家子正是这样的人,所以说“住于自爱之状态”。巴利
Dāyapāloti (ma. ni. aṭṭha. 1.325) araññapālo. So araññaṃ yathā icchiticchitappadesena manussā pavisitvā tattha pupphaṃ vā phalaṃ vā niyyāsaṃ vā dabbasambhāraṃ vā na haranti, evaṃ vatiyā parikkhittassa araññassa yojite dvāre nisīditvā araññaṃ rakkhati, tasmā ‘‘dāyapālo’’ti vutto. Attakāmarūpā viharantīti attano hitaṃ kāmayamānasabhāvā hutvā viharanti. Yo hi imasmiṃ sāsane pabbajitvāpi vejjakammadūtakammapahiṇagamanādīnaṃ vasena ekavīsatianesanāhi jīvikaṃ kappeti, ayaṃ na attakāmarūpo nāma. Yo pana imasmiṃ sāsane pabbajitvā ekavīsatianesanaṃ pahāya catupārisuddhisīle patiṭṭhāya buddhavacanaṃ uggaṇhitvā sappāyadhutaṅgaṃ adhiṭṭhāya aṭṭhatiṃsāya ārammaṇesu cittaruciyaṃ kammaṭṭhānaṃ gahetvā gāmantaṃ pahāya araññaṃ pavisitvā samāpattiyo nibbattetvā vipassanāya kammaṃ kurumāno vicarati, ayaṃ attakāmo nāma. Tepi tayo kulaputtā evarūpā ahesuṃ. Tena vuttaṃ ‘‘attakāmarūpā viharantī’’ti.
“别让他们感到不安”的意思是“别给他们带来不适”,他这样劝阻世尊。据说他心里是这么想的:“这些善男子和合共住,可有些人走到哪里,哪里就起争吵、斗诤、纷争,像一头犄角锋利、性情暴烈的牛到处乱撞。而且一条窄路上两个人没法并排走。说不定这位也会这样,把这些善男子的和合共住给搅散了。再说他相貌庄严,肤色金黄,我看他像是贪著美味,从来到这里开始,就可能靠赞叹那些供养美食的施主等等,破坏这些善男子的不放逸而住。还有,这些善男子的住处是固定的、有限的,只有三间叶屋、三条经行道、三处日间住处、三张床椅。而这位沙门身材高大,我看他年纪也大些,说不定会在不合适的时候把这些善男子从住处赶走。这样一来,方方面面都会让他们不安。”他不想这样,就劝阻世尊说:“别让他们感到不安。”巴利
Mā tesaṃ aphāsumakāsīti tesaṃ aphāsukaṃ mā akāsīti bhagavantaṃ vāresi. Evaṃ kirassa ahosi ‘‘ime kulaputtā samaggā viharanti, ekaccassa ca gataṭṭhāne bhaṇḍanakalahavivādā vattanti, tikhiṇasiṅgo caṇḍagoṇo viya ovijjhanto vicarati, athekamaggena dvinnaṃ gamanaṃ na hoti, kadāci ayampi evaṃ karonto imesaṃ kulaputtānaṃ samaggavāsaṃ bhindeyya, pāsādiko ca panesa suvaṇṇavaṇṇo rasagiddho maññe, gatakālato paṭṭhāya paṇītadāyakānaṃ attano upaṭṭhākānaṃ vaṇṇakathanādīhi imesaṃ kulaputtānaṃ appamādavihāraṃ bhindeyya, vasanaṭṭhānāni cāpi etesaṃ kulaputtānaṃ nibaddhāni paricchinnāni tissova paṇṇasālā tayo caṅkamā tīṇi divāṭṭhānāni tīṇi mañcapīṭhāni, ayaṃ pana samaṇo mahākāyo vuḍḍhataro maññe bhavissati, so akāle ime kulaputte senāsanā vuṭṭhapessati, evaṃ sabbathāpi etesaṃ aphāsu bhavissatī’’ti. Taṃ anicchanto ‘‘mā tesaṃ aphāsumakāsī’’ti bhagavantaṃ vāreti.
那么,他这样阻止时,是知道还是不知道呢?是不知道。因为,正自觉者被数千比丘围绕,以一寻身光、八十种随形好和三十二大丈夫相的庄严,展示佛陀的威神力而行走时,人们不用问“这是谁”就能认出来。但那时,世尊心想:“不要让任何人知道我的佛陀威神力。”于是以那样的神通力作意,把所有的佛陀威神力都隐藏起来,就像藏进衣内一样,又像被云层遮住的满月,自己拿着衣钵,以没人认得出的样子前往。所以,林园守护者正是因为不知道,才阻止了他。巴利
Kiṃ panesa jānanto vāresi ajānantoti? Ajānanto. Sammāsambuddho hi nāma yadā anekabhikkhusahassaparivāro byāmappabhāya asītianubyañjanehi dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇasiriyā ca buddhānubhāvaṃ dassento vicarati, tadā ‘‘ko eso’’ti apucchitvāva jānitabbo hoti. Tadā pana bhagavā ‘‘māssu koci mama buddhānubhāvaṃ aññāsī’’ti tathārūpena iddhābhisaṅkhārena sabbampi taṃ buddhānubhāvaṃ cīvaragabbhena viya paṭicchādetvā valāhakagabbhena paṭicchanno puṇṇacando viya sayameva pattacīvaramādāya aññātakavesena agamāsi. Iti taṃ ajānantova dāyapālo vāresi.
“说完这话之后”——据说,长老听到守林人那句“别这样,沙门”的话,心里想:“我们三个人住在这里,并没有别的出家人,而这个守林人却像是在跟出家人说话,那到底会是谁呢?”于是从白天休息的地方起身,站在门口望着道路,就看见了世尊。世尊也在长老看见他的那一刻放出身体的光明,八十种随形好所庄严的一寻光相,像展开的金色布匹一样闪耀。长老心想:“这个守林人就像伸手去抓一条竖起身子、鼓起颈部的毒蛇,明明是在跟世间最上等的人说话却不知道,还以为是跟某个普通比丘说话。”于是拦住他,说了“朋友,守林人”这番话。巴利
Etadavocāti thero kira ‘‘mā samaṇā’’ti dāyapālassa kathaṃ sutvā cintesi ‘‘mayaṃ tayo janā idha viharāma, añño pabbajito nāma natthi, ayañca dāyapālo pabbajitena viya saddhiṃ katheti, ko nu kho bhavissatī’’ti divāṭṭhānato uṭṭhāya dvāre ṭhatvā maggaṃ olokento bhagavantaṃ addasa. Bhagavāpi therassa saha dassaneneva sarīrobhāsaṃ muñci, asītianubyañjanavirājitā byāmappabhā pasāritasuvaṇṇapaṭo viya virocittha. Thero ‘‘ayaṃ dāyapālo phaṇakataāsīvisaṃ gīvāya gahetuṃ hatthaṃ pasārento viya loke aggapuggalena saddhiṃ kathentova na jānāti, aññatarabhikkhunā viya saddhiṃ kathetī’’ti nivārento etaṃ ‘‘māvuso, dāyapālā’’tiādivacanaṃ avoca.
他上前。为什么没有前去迎候世尊,他就自己走上前去了呢?据说他心里这样想:“我们三个人和合而住,如果只有我一个人去迎接,那就不算和合而住了。我要带上亲爱的朋友们一起去迎接。世尊是我所敬爱的,我的同伴们也同样是我所敬爱的。”他想和同伴们一起去迎接,所以自己没有单独迎接,就上前去了。不过也有人这样说:“那些长老的树叶屋门口、经行道的尽头,正是世尊过来的路,所以长老像是给他们示意一样就走了。”“请过来”就是从那边过来。“洗足”——他用像绽放莲花一样带着网纹的双手,捧来宝石色的水,浇在金色的脚背上,一边用手搓一边洗。诸佛的身体本来不会沾染尘垢,为什么还要洗足呢?是为了让身体消暑,也是为了让那些比丘心生欢喜。以我们供养的水,世尊洗了足并受用了——这样那些比丘就会因为强烈的喜悦而内心满足,所以他洗了足。巴利
Tenupasaṅkamīti kasmā bhagavato paccuggamanaṃ akatvāva upasaṅkami? Evaṃ kirassa ahosi ‘‘mayaṃ tayo janā samaggavāsaṃ vasāma, sacāhaṃ ekakova paccuggamanaṃ karissāmi, samaggavāso nāma na bhavissati, piyamitte gahetvāva paccuggamanaṃ karissāmi. Yathā ca bhagavā mayhaṃ piyo, evaṃ sahāyānampi me piyo’’ti tehi saddhiṃ paccuggamanaṃ kātukāmo sayaṃ akatvā upasaṅkami. Keci pana ‘‘tesaṃ therānaṃ paṇṇasāladvāre caṅkamanakoṭiyā bhagavato āgamanamaggo hoti, tasmā thero tesaṃ saññaṃ dadamānova gato’’ti vadanti. Abhikkamathāti ito āgacchatha. Pāde pakkhālesīti vikasitapadumasannibhehi jālahatthehi maṇivaṇṇaṃ udakaṃ gahetvā suvaṇṇavaṇṇesu piṭṭhipādesu udakaṃ āsiñcitvā pādena pādaṃ ghaṃsento pakkhālesi. Buddhānaṃ kāye rajojallaṃ nāma na upalimpati, kasmā pakkhālesīti? Sarīrassa utuggahaṇatthaṃ tesañca cittasampahaṃsanatthaṃ. Amhehi abhihaṭena udakena bhagavā pāde pakkhālesi, paribhogaṃ akāsīti tesaṃ bhikkhūnaṃ balavasomanassavasena cittaṃ pīṇitaṃ hoti, tasmā pakkhālesi.
世尊对尊者阿那律这样说。据说他是他们当中最年长的,只要对他加以照顾,对其他人的照顾也就自然做到了,所以世尊只对这位长老说了“阿那律们,你们是否……”等话。或者说,“阿那律们”是用省略的方式来表述的,因为这里也应当承认异类省略的用法,这样用复数表述便得以成立。巴利
Āyasmantaṃ anuruddhaṃ bhagavā etadavocāti so kira tesaṃ vuḍḍhataro, tassa saṅgahe kate sesānaṃ katova hotīti theraññeva etaṃ ‘‘kacci vo anuruddhā’’tiādivacanaṃ avoca. Anuruddhāti vā ekasesanayena vuttaṃ virūpekasesassapi icchitabbattā, evañca katvā bahuvacananiddeso ca samatthito hoti. Kaccīti pucchanatthe nipāto. Voti sāmivacanaṃ. Idaṃ vuttaṃ hoti – kacci anuruddhā tumhākaṃ khamanīyaṃ, iriyāpatho vo khamati, kacci yāpanīyaṃ, kacci vo jīvitaṃ yāpeti ghaṭiyati, kacci piṇḍakena na kilamatha, kacci tumhākaṃ sulabhapiṇḍaṃ, sampatte vo disvā manussā uḷuṅkayāguṃ vā kaṭacchubhikkhaṃ vā dātabbaṃ maññantīti bhikkhācāravattaṃ pucchati. Kasmā? Yasmā paccayena akilamantena sakkā samaṇadhammo kātuṃ, vattameva vā etaṃ pabbajitānaṃ.
于是,当他这样回答之后,世尊为了询问和合的滋味,说道:“阿那律们,你们是否和合……”等等。意思是:“阿那律们,你们是王族出家的人,有大福德。人们看到你们住在林中,如果连你们都不供养,还会觉得该供养谁呢?可是你们受用这些之后,到底像小鹿那样互相顶撞着过日子呢,还是彼此和合而住呢?”这里,“如乳水交融”是说,就像牛奶和水互相融合,分不出彼此,几乎成为一体。世尊问的是:“你们是否以和合之力,达到心念合一而住呢?”“以慈爱的眼睛”是说,以慈心现前而注视,因此能表现出亲爱的眼睛,就叫慈爱的眼睛。世尊问:“你们是否用这样的眼睛彼此相视而住呢?”“确实”是表示决定不变的词,意思是“尊者,我们确实如此”。“那是怎样的呢?”这里,“怎样”只是不变词,“如何”是问原因,意思是:“你们怎么会这样住呢?以什么原因这样住呢?请告诉我那个原因。”巴利
Atha tena paṭivacane dinne ‘‘anuruddhā tumhe rājapabbajitā mahāpuññā, manussā tumhākaṃ araññe vasantānaṃ adatvā kassa aññassa dātabbaṃ maññissanti, tumhe pana etaṃ bhuñjitvā kiṃ nu kho migapotakā viya aññamaññaṃ ghaṭṭentā viharatha, udāhu sāmaggibhāvo vo atthī’’ti sāmaggirasaṃ pucchanto ‘‘kacci pana vo anuruddhā samaggā’’tiādimāha. Tattha khīrodakībhūtāti yathā khīrañca udakañca aññamaññaṃ saṃsandati, visuṃ na hoti, ekattaṃ viya upeti, kacci evaṃ sāmaggivasena ekattupagatacittuppādā viharathāti pucchati. Piyacakkhūhīti mettacittaṃ paccupaṭṭhāpetvā olokanato piyabhāvadīpakāni cakkhūni piyacakkhūni nāma, ‘‘kacci tathārūpehi cakkhūhi aññamaññaṃ passantā viharathā’’ti pucchati. Tagghāti ekaṃsatthe nipāto, ekaṃsena mayaṃ bhanteti vuttaṃ hoti. Yathā kathaṃ panāti ettha yathāti nipātamattaṃ, kathanti kāraṇapucchā, kathaṃ pana tumhe evaṃ viharatha, kena kāraṇena viharatha, taṃ me kāraṇaṃ brūhīti vuttaṃ hoti.
以慈心而发起的身业,就是慈身业。“在明处和暗处”,是指在人前和背后。另外两种业也是这样。其中,在人前的身业和语业,可以在同住时做到;背后的身业和语业,则在分开住时做到;意业则在任何情况下都可以做到。比如,同住时有人把床、椅子、木器或陶器放在外面,没有放好,另一个人看到后,不会轻视地想“这是谁弄的”,而是当作自己没放好一样拿起来收拾好,或者整理应该整理的地方,这就是人前的慈身业。一个人离开后,另一个人把那人没放好的坐卧用具照样收好,或者整理应该整理的地方,这就是背后的慈身业。和长老们同住时,说亲切友善的话、问候的话、值得回忆的话、谈论佛法、诵经、讨论、提问、回答问题等等,这就是人前的慈语业。长老们离开后,称赞他们的功德说“我亲爱的朋友难提亚长老、金毗罗长老,是这样具足戒行,这样具足德行”,这就是背后的慈语业。而心里作意“愿我亲爱的朋友难提亚长老、金毗罗长老没有怨恨、没有伤害、安乐”,这样无论是在人前还是背后,都是慈意业。巴利
Mettaṃkāyakammanti mettacittavasena pavattaṃ kāyakammaṃ. Āvi ceva raho cāti sammukhā ceva parammukhā ca. Itaresupi eseva nayo. Tattha sammukhā kāyavacīkammāni sahavāse labbhanti, itarāni vippavāse, manokammaṃ sabbattha labbhati. Yañhi saheva vasantesu ekena mañcapīṭhaṃ vā dārubhaṇḍaṃ vā mattikābhaṇḍaṃ vā bahi dunnikkhittaṃ hoti, taṃ disvā ‘‘kenidaṃ vaḷañjita’’nti avaññaṃ akatvā attanā dunnikkhittaṃ viya gahetvā paṭisāmentassa paṭijaggitabbayuttaṃ vā pana ṭhānaṃ paṭijaggantassa sammukhā mettaṃ kāyakammaṃ nāma hoti. Ekasmiṃ pakkante tena dunnikkhittaṃ senāsanaparikkhāraṃ tatheva nikkhipantassa paṭijaggitabbayuttaṃ vā pana ṭhānaṃ paṭijaggantassa parammukhā mettaṃ kāyakammaṃ nāma hoti. Sahavasantassa pana therehi saddhiṃ madhuraṃ sammodanīyakathaṃ paṭisanthārakathaṃ sāraṇīyakathaṃ dhammakathaṃ sarabhaññaṃ sākacchaṃ pañhapucchanaṃ pañhavissajjananti evamādikaraṇe sammukhā mettaṃ vacīkammaṃ nāma hoti. Theresu pana pakkantesu ‘‘mayhaṃ piyasahāyo nandiyatthero kimilatthero evaṃ sīlasampanno evaṃ ācārasampanno’’tiādiguṇakathane parammukhā mettaṃ vacīkammaṃ nāma hoti. ‘‘Mayhaṃ piyamitto nandiyatthero kimilatthero avero hotu abyāpajjo sukhī’’ti evaṃ samannāharato pana sammukhāpi parammukhāpi mettaṃ manokammaṃ hotiyeva.
尊者,我们的身体确实是各不相同的。这个身体就像把面粉或陶土压在一起那样,没办法合为一体。而“心,我想,则是一个”,这是在说明:心不像身体那样,而是彼此以利益对方、不相违背、没有分裂、和合一致的方式,成为一个整体。那么,他们是怎么放下自己的心,而随顺他人的心来行事的呢?比如,一位比丘的钵里生了垢,一位比丘的衣服脏了,一位比丘有清扫周围地面的活儿要做。当那位钵里生垢的比丘说“朋友,我的钵生垢了,该煮一煮了”时,其他人不会说“我的衣服脏了要洗,我的清扫活儿要做”,而是进森林去,取来木柴,劈开,用浓稠适中的陶土涂在钵的碎片上,把钵煮好,然后才去洗衣服或做清扫。即使有人先说“朋友,我的衣服脏了,该洗一洗了”,或者说“我的草屋脏了,该清扫一下了”,做法也是一样的。巴利
Nānā hi kho no bhante kāyāti ayañhi kāyo piṭṭhaṃ viya mattikā viya ca omadditvā ekato kātuṃ na sakkā. Ekañca pana maññe cittanti cittaṃ pana no attano viya aññamaññassa hitabhāvena avirodhabhāvena bhedābhāvena samaggabhāvena ekamevāti dasseti. Kathaṃ panete sakaṃ cittaṃ nikkhipitvā itaresaṃ cittavasena vattiṃsūti? Ekassa patte malaṃ uṭṭhahati, ekassa cīvaraṃ kiliṭṭhaṃ hoti, ekassa paribhaṇḍakammaṃ hoti. Tattha yassa patte malaṃ uṭṭhitaṃ, tena ‘‘mamāvuso patte malaṃ uṭṭhitaṃ, pacituṃ vaṭṭatī’’ti vutte itare ‘‘mayhaṃ cīvaraṃ kiliṭṭhaṃ dhovitabbaṃ, mayhaṃ paribhaṇḍaṃ kātabba’’nti avatvā araññaṃ pavisitvā dārūni āharitvā bhinditvā pattakaṭāhe bahalatanumattikāhi lepaṃ katvā pattaṃ pacitvā tato paraṃ cīvaraṃ vā dhovanti, paribhaṇḍaṃ vā karonti. ‘‘Mamāvuso cīvaraṃ kiliṭṭhaṃ, dhovituṃ vaṭṭatī’’ti ‘‘mama paṇṇasālā uklāpā, paribhaṇḍaṃ kātuṃ vaṭṭatī’’ti paṭhamataraṃ ārocitepi eseva nayo.
现在,为了询问他们不放逸的特征,说了“阿那律们,你们是否……”等话。其中,“vo”只是一个虚词,或者表示各自称呼,意思是“你们”。“amhākaṃ”意思是在我们三人当中。“乞食返回”是指在村里乞食后回来。“残食钵”是指为了把多余的乞食放起来,洗净一个带盖的钵并放好。所谓“后到者”:据说那些长老并不一起进村乞食。他们乐于果定,清晨先料理身体,完成义务和规矩后,进入住处,划定时间,入果定而坐。他们当中,谁先坐下,就按自己定的时间先起来,去乞食后返回,来到用斋的地方,便知道:“两位比丘在后面,我先到了。”于是盖好钵,铺设座位等;如果钵里的食物刚好够量,就坐下吃;如果有多余,就放进残食钵里,盖好钵后吃。吃完后,洗净钵,把水弄干,收进钵袋,拿起衣钵,进入自己的住处。巴利
Idāni tesaṃ appamādalakkhaṇaṃ pucchanto ‘‘kacci pana vo anuruddhā’’tiādimāha. Tattha voti nipātamattaṃ, paccattavacanaṃ vā, kacci tumheti attho. Amhākanti amhesu tīsu janesu. Piṇḍāya paṭikkamatīti gāme piṇḍāya caritvā paccāgacchati. Avakkārapātinti atirekapiṇḍapātaṃ apanetvā ṭhapanatthāya ekaṃ samuggapātiṃ dhovitvā ṭhapeti. Yo pacchāti te kira therā na ekatova bhikkhācāraṃ pavisanti. Phalasamāpattiratā hete pātova sarīrapaṭijagganaṃ katvā vattapaṭipattiṃ pūretvā senāsanaṃ pavisitvā kālaparicchedaṃ katvā phalasamāpattiṃ appetvā nisīdanti. Tesu yo paṭhamataraṃ nisinno attano kālaparicchedavasena paṭhamataraṃ uṭṭhāti, so piṇḍāya caritvā paṭinivatto bhattakiccaṭṭhānaṃ āgantvā jānāti ‘‘dve bhikkhū pacchato, ahaṃ paṭhamataraṃ āgato’’ti. Atha pattaṃ pidahitvā āsanapaññāpanādīni katvā yadi patte paṭivīsamattameva hoti, nisīditvā bhuñjati, yadi atirekaṃ hoti, avakkārapātiyaṃ pakkhipitvā pātiṃ pidhāya bhuñjati, katabhattakicco pattaṃ dhovitvā vodakaṃ katvā thavikāya osāpetvā pattacīvaraṃ gahetvā attano vasanaṭṭhānaṃ pavisati.
第二位比丘回来后,也知道:“一位先到了,一位还在后面。”如果钵里的食物刚好够量,他就吃。如果不够,就从残食容器里取来吃。如果有多余的,就放进残食容器里,只吃够量的部分,然后像第一位长老那样进入住处。第三位比丘回来后,也知道:“两位先到了,我是最后一位。”他也像第二位长老那样吃完,做完用斋的事,洗净钵,把水弄干,收进钵袋,收起座位并归回原处,把饮用水罐或洗手水罐里剩下的水倒掉,将罐倒扣。如果残食容器里还有剩下的食物,就按前面说的方法处理掉,洗净容器并归位,清扫斋堂,倒掉垃圾,收起扫帚,放在白蚁不会侵害的地方,然后拿起衣钵,进入住处。这是长老们在寺外林中用斋处的食堂里的规矩。正是针对这个,才说了“后到者”等话。巴利
Dutiyopi āgantvāva jānāti ‘‘eko paṭhamaṃ āgato, eko pacchato’’ti. So sace patte bhattaṃ pamāṇameva hoti, bhuñjati. Sace mandaṃ, avakkārapātito gahetvā bhuñjati. Sace atirekaṃ hoti, avakkārapātiyaṃ pakkhipitvā pamāṇameva bhuñjitvā purimatthero viya vasanaṭṭhānaṃ pavisati. Tatiyopi āgantvāva jānāti ‘‘dve paṭhamaṃ āgatā, ahaṃ pacchimo’’ti. Sopi dutiyatthero viya bhuñjitvā katabhattakicco pattaṃ dhovitvā vodakaṃ katvā thavikāya osāpetvā āsanāni ukkhipitvā paṭisāmeti, pānīyaghaṭe vā paribhojanīyaghaṭe vā avasesaudakaṃ chaḍḍetvā ghaṭe nikujjitvā avakkārapātiyaṃ sace avasesabhattaṃ hoti, taṃ vuttanayena jahitvā pātiṃ dhovitvā paṭisāmeti, bhattaggaṃ sammajjati, so kacavaraṃ chaḍḍetvā sammajjaniṃ ukkhipitvā upacikāhi muttaṭṭhāne ṭhapetvā pattacīvaramādāya vasanaṭṭhānaṃ pavisati. Idaṃ therānaṃ bahivihāre araññe bhattakiccakaraṇaṭṭhāne bhojanasālāya vattaṃ. Idaṃ sandhāya ‘‘yo pacchā’’tiādi vuttaṃ.
“若看到……”等语,则应理解为他们在寺内日常行持的规矩。其中,“厕罐”是指净手用的水壶。“空”就是空无所有。“无物”是它的同义词。“拿不动”是指太重,提不起来。“以手势”是指用手势示意。据说,他们若在饮用水罐等器皿中发现任何一个空了,就拿起空器皿到池塘去,内外都洗净,把水过滤后放在岸边,然后用手势招呼另一位比丘,不管是指定对象还是没指定对象,都不出声。为什么不向指定对象出声招呼?因为声音会打扰那位比丘。为什么不向没指定对象出声招呼?如果向没指定对象出声招呼,两个人可能都会想“我先,我先”,结果两个人都出来,这样一来,本该两个人做的事就没人做,第三个人的工作也会中断。他们只是发出有节制的声音,走到另一位比丘白天所在之处附近,知道对方已经看到自己,便用手势示意,对方凭那个手势就过来。然后两个人手牵手,把器皿放在两人手上,一起抬起来。正是针对这件事,才说“以手势招呼第二位,然后手牵手一起抬起来”。巴利
Yopassatītiādi pana nesaṃ antovihāre vattanti veditabbaṃ. Tattha vaccaghaṭanti ācamanakumbhiṃ. Rittanti rittakaṃ. Tucchanti tasseva vevacanaṃ. Avisayhanti ukkhipituṃ asakkuṇeyyaṃ atibhāriyaṃ. Hatthavikārenāti hatthasaññāya. Te kira pānīyaghaṭādīsu yaṃkiñci tucchakaṃ gahetvā pokkharaṇiṃ gantvā anto ca bahi ca dhovitvā udakaṃ parissāvetvā tīre ṭhapetvā aññaṃ bhikkhuṃ hatthavikārena āmantenti, odissa vā anodissa vā saddaṃ na karonti. Kasmā odissa na karonti? Tañhi bhikkhuṃ saddo bādheyyāti. Kasmā anodissa na karonti? Anodissa sadde dinne ‘‘ahaṃ pure, ahaṃ pure’’ti dvepi nikkhameyyuṃ. Tato dvīhi kattabbakamme tatiyassa kammacchedo bhaveyya. Saṃyatapadasaddo pana hutvā aparassa bhikkhuno divāṭṭhānasantikaṃ gantvā tena diṭṭhabhāvaṃ ñatvā hatthasaññaṃ karoti, tāya saññāya itaro āgacchati, tato dve janā hatthena hatthaṃ saṃsibbantā dvīsu hatthesu ṭhapetvā uṭṭhāpenti. Taṃ sandhāyāha ‘‘hatthavikārena dutiyaṃ āmantetvā hatthavilaṅghakena upaṭṭhāpemā’’ti.
所谓“每五日一次”,是指在十四日、十五日、八日这些常规闻法日之外,他们不曾中断,每到了第五天,两位长老就会在不太晚的时候沐浴,然后前往阿那律长老的住处。到了那里,三个人一起坐下,从三藏中挑出一部,互相提问,互相解答。就在他们这样进行的时候,天就亮了。就是针对这件事,才说了上面那句话。到这里为止,长老被世尊问起不放逸的特征时,其实是在别人容易放逸的地方,解答了不放逸的特征。因为对其他比丘来说,进村乞食的时候、出村的时候、换下衣、披上衣、在村里挨家乞食、说法、随喜、出村之后吃饭、洗钵、收钵、收拾衣钵等等,这些都是容易滋生闲话散乱的地方。所以长老说:“如果把这些时段丢在一边,任由谈论随意展开,那就是在业处上放逸的地方。可是,尊者,即使在这些时候,我们也不做和业处相违背的事。”他就是用这种方式,在别人放逸的地方,说明了自己已经达到顶点的不放逸。也正是通过这一点,表明:除了这些时段之外,我们并没有所谓因为耽著于住处和禅定而放逸的时候。巴利
Pañcāhikaṃ kho panāti cātuddase pannarase aṭṭhamiyanti idaṃ tāva pakatidhammassavanameva, taṃ akhaṇḍaṃ katvā pañcame pañcame divase dve therā nātivikāle nahāyitvā anuruddhattherassa vasanaṭṭhānaṃ gacchanti. Tattha tayopi nisīditvā tiṇṇaṃ piṭakānaṃ aññatarasmiṃ aññamaññaṃ pañhaṃ pucchanti, aññamaññaṃ vissajjenti. Tesaṃ evaṃ karontānaṃyeva aruṇaṃ uggacchati. Taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ. Ettāvatā therena bhagavatā appamādalakkhaṇaṃ pucchitena pamādaṭṭhānesuyeva appamādalakkhaṇaṃ vissajjitaṃ hoti. Aññesañhi bhikkhūnaṃ bhikkhācārapavisanakālo nikkhamanakālo nivāsanaparivattanaṃ cīvarapārupanaṃ antogāme piṇḍāya caraṇaṃ dhammakathanaṃ anumodanaṃ antogāmato nikkhamitvā bhattakiccakaraṇaṃ pattadhovanaṃ pattaosāpanaṃ pattacīvarapaṭisāmananti papañcakaraṇaṭṭhānāni etāni. Tasmā thero ‘‘amhākaṃ ettakaṃ ṭhānaṃ muñcitvā vissaṭṭhakathāpavattanena kammaṭṭhāne pamajjanaṭṭhānāni, tatthāpi mayaṃ, bhante, kammaṭṭhānaviruddhaṃ na paṭipajjāmā’’ti aññesaṃ pamādaṭṭhānesuyeva sikhāppattaṃ attano appamādalakkhaṇaṃ vissajjesi. Imināva etāni ṭhānāni muñcitvā aññattha vihārasamāpattīnaṃ avaḷañjanavasena pamādakālo nāma amhākaṃ natthīti dīpeti.
前往巴利雷耶咖一事的注释巴利
Pālileyyakagamanakathāvaṇṇanā
467 “以法语”是指与和合共住的功德相关的法语。“次第游行”是指按顺序沿着村庄、城镇一个接一个地游行。到了巴利雷耶咖:他独自一人来到巴利雷耶咖村。巴利雷耶咖村的居民也出来迎接,向世尊供养后,在巴利雷耶咖村不远处有一处叫守护林的树林,他们在那里为世尊建了一座叶屋,请求说“请世尊住在这里”,然后让世尊住下。而“跋陀沙罗”是那里一棵令人愉悦、挺拔的沙罗树。世尊依止那个村庄,住在树林中叶屋附近的那棵树下。因此说“住在巴利雷耶咖的守护林跋陀沙罗树下”。巴利
467.Dhammiyākathāyāti samaggavāse ānisaṃsapaṭisaṃyuttāya dhammakathāya. Anupubbena (udā. aṭṭha. 35) cārikaṃ caramānoti anukkamena gāmanigamapaṭipāṭiyā cārikaṃ caramāno. Yena pālileyyakaṃ tadavasarīti ekakova yena pālileyyakagāmo, taṃ avasari. Pālileyyakagāmavāsinopi paccuggantvā bhagavato dānaṃ datvā pālileyyakagāmassa avidūre rakkhitavanasaṇḍo nāma atthi, tattha bhagavato paṇṇasālaṃ katvā ‘‘ettha bhagavā vasatū’’ti yācitvā vāsayiṃsu. Bhaddasāloti pana tattheko manāpo laṭṭhiko sālarukkho. Bhagavā taṃ gāmaṃ upanissāya vanasaṇḍe paṇṇasālāya samīpe tasmiṃ rukkhamūle vihāsi. Tena vuttaṃ ‘‘pālileyyake viharati rakkhitavanasaṇḍe bhaddasālamūle’’ti.
那时,世尊独自静处等语,是显示世尊观察远离之乐。“杂处,不能安乐而住”,意思是处于拥挤、混杂之中而住。那么,世尊有拥挤或交往吗?没有。因为没有人能违背世尊的意愿而接近他。诸佛世尊难以接近,在一切处都无染著,但由于希望众生得利益,出于对众生的悲悯,依照“已解脱者当令解脱”的承诺,为了度脱四瀑流,随顺时机允许八众弟子前来亲近自己,自己也被大悲心所激励,知时而前往,这是诸佛的常行。这里并不是指那种杂处而住,而是指那时与那些争吵制造者——憍赏弥比丘们同住一寺,由于当时没有应受调伏的人,所以把那种住说成杂处而住,而说“我先前杂处,不能安乐而住”。因此才说“与那些憍赏弥比丘,那些争吵制造者”等等。巴利
Atha kho bhagavato rahogatassātiādi bhagavato vivekasukhapaccavekkhaṇadassanaṃ. Ākiṇṇo na phāsu vihāsinti sambādhappatto ākiṇṇo vihāsiṃ. Kiṃ pana bhagavato sambādho atthi saṃsaggo vāti? Natthi. Na hi koci bhagavantaṃ anicchāya upasaṅkamituṃ sakkoti. Durāsadā hi buddhā bhagavanto sabbattha ca anupalittā, hitesitāya pana sattesu anukampaṃ upādāya ‘‘mutto mocessāmī’’ti paṭiññānurūpaṃ caturoghanittharaṇatthaṃ aṭṭhannaṃ parisānaṃ attano santikaṃ kālena kālaṃ upasaṅkamanaṃ adhivāseti, sayañca mahākaruṇāsamussāhito kālaññū hutvā tattha upasaṅkamīti idaṃ sabbabuddhānaṃ āciṇṇaṃ. Nāyamidha ākiṇṇavihāro adhippeto, idha pana tehi kalahakārakehi kosambakabhikkhūhi saddhiṃ ekavihāre vāsaṃ vihāsi, tadā vinetabbābhāvato ākiṇṇavihāraṃ katvā vuttaṃ ‘‘ahaṃ kho pubbe ākiṇṇo na phāsu vihāsi’’nti. Tenevāha ‘‘tehi kosambakehi bhikkhūhi bhaṇḍanakārakehī’’tiādi.
所谓“幼象”,是指年幼的象崽,它们也被叫作“宾迦”。“它们”指的是象等动物。“泥水”是指混了泥浆的水。“入水”这个地方,巴利原文也写作“ogāhaṃ”。“它的”指象王的。“摩擦者”指那些摩擦的母象。即使被摩擦,象王因为自身的高贵也不会发怒,所以它们就一直摩擦。“远离”指离开、远去。巴利
Daharapotakehīti daharehi hatthipotakehi, ye bhiṅkātipi vuccanti. Tehīti hatthiādīhi. Kaddamodakānīti kaddamamissāni udakāni. Ogāhāti ettha ‘‘ogāha’’ntipi pāḷi. Assāti hatthināgassa. Upanighaṃsantiyoti ghaṭṭentiyo. Upanighaṃsiyamānopi attano uḷārabhāvena na kujjhati, tena tā ghaṃsantiyeva. Vūpakaṭṭhoti vūpakaṭṭho dūrībhūto.
“象群”是指象的群体。“它来到世尊那里”:据说那头象王厌倦了在象群中的生活,就进入了那片树林。在那里见到世尊后,它就像被一千罐水浇灭了灼热一样,热恼平息,心生净信,站在世尊身边。从那时起,它站在侍奉者的位置上,把跋陀沙罗树和叶屋周围都清理得没有杂草,用折断的树枝打扫,为世尊送上洗脸水,取来沐浴用水,送上齿木,还从森林里采来甘甜的各种果实,带到导师面前。导师就受用这些。因此说“它以象鼻为世尊备办饮用水和日用饮水”等等。据说它还用象鼻搬来木柴,让木柴互相摩擦生起火来,点燃木柴,把石块烧热,再用木棍把石块滚进水池里,知道水已经热了,就来到世尊身边站着。世尊知道“象王希望我沐浴”,就走到那里沐浴。备办饮用水时也是这样。等到水凉了,它便前来。针对这个情形,所以说“它以象鼻为世尊备办饮用水和日用饮水”。巴利
Yūthāti hatthighaṭāya. Yena bhagavā tenupasaṅkamīti so kira hatthināgo yūthavāse ukkaṇṭhito taṃ vanasaṇḍaṃ paviṭṭho. Tattha bhagavantaṃ disvā ghaṭasahassena nibbāpitasantāpo viya nibbuto hutvā pasannacitto bhagavato santike aṭṭhāsi, tato paṭṭhāya vattasīse ṭhatvā bhaddasālassa paṇṇasālāya ca samantato appaharitaṃ katvā sākhābhaṅgena sammajjati, bhagavato mukhadhovanaṃ deti, nahānodakaṃ āharati, dantakaṭṭhaṃ deti, araññato madhurāni phalāphalāni āharitvā satthu upaneti. Satthā tāni paribhuñjati. Tena vuttaṃ ‘‘soṇḍāya bhagavato pānīyaṃ paribhojanīyaṃ upaṭṭhāpetī’’tiādi. So kira soṇḍāya dārūni āharitvā aññamaññaṃ ghaṃsitvā aggiṃ uṭṭhāpetvā dārūni jālāpetvā tattha pāsāṇakhaṇḍāni tāpetvā tāni daṇḍakehi vaṭṭetvā soṇḍiyaṃ khipitvā udakassa tattabhāvaṃ ñatvā bhagavato santikaṃ upagantvā tiṭṭhati. Bhagavā ‘‘hatthināgo mama nahānaṃ icchatī’’ti tattha gantvā nahānakiccaṃ karoti. Pānīyepi eseva nayo. Tasmiṃ pana sītale jāte upasaṅkamati. Taṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘soṇḍāya bhagavato pānīyaṃ paribhojanīyaṃ upaṭṭhāpetī’’ti.
“自己体会到远离”是指,他知道了因为不跟任何人来往而得到的身体上的远离。至于其他的远离,世尊在任何时候都是本来具足的。“说出这段优陀那”是指,他说出这段优陀那,用来表明自己和象王同样喜爱远离、心意一致。巴利
Attano ca pavivekaṃ viditvāti kehici anākiṇṇabhāvaladdhaṃ kāyavivekaṃ jānitvā. Itare pana vivekā bhagavato sabbakālaṃ vijjantiyeva. Imaṃ udānaṃ udānesīti imaṃ attano hatthināgassa ca vivekābhiratiyā samānajjhāsayabhāvadīpanaṃ udānaṃ udānesi.
这首偈颂的含义应当这样理解(《优陀那义注》第35节):那头象牙像车辕一样的象王,它的心与佛陀这头龙象的心相合、相应。怎么个相应法呢?就像龙象心想“我过去一直住在拥挤喧闹之中”,因而厌弃从前那种喧闹的住处,修习远离,如今独自一个、没有同伴,在树林荒野中快乐、欢喜地安住;同样,这头象王也厌弃从前跟象群等共处的喧闹,如今独自一个、没有伙伴,在林中独居而快乐、欢喜。所以它的心与龙象的心相合,与那颗心相应,也就是说,因为同样乐于独处,二者变得一模一样。巴利
Gāthāya pana evamatthayojanā veditabbā (udā. aṭṭha. 35) – etaṃ īsādantassa rathaīsāsadisadantassa hatthināgassa cittaṃ nāgena buddhanāgassa cittena sameti saṃsandati. Kathaṃ sameti ce? Yadeko ramatī vane, yasmā buddhanāgo ‘‘ahaṃ kho pubbe ākiṇṇo vihāsi’’nti purimaṃ ākiṇṇavihāraṃ jigucchitvā vivekaṃ upabrūhayamāno idāni yathā eko adutiyo vane araññe ramati abhiramati, evaṃ ayampi hatthināgo pubbe attano hatthiādīhi ākiṇṇavihāraṃ jigucchitvā idāni eko asahāyo vane ekavihāraṃ ramati abhinandati, tasmāssa cittaṃ nāgena sameti, tassa cittena sametīti katvā ekībhāvaratiyā ekasadisaṃ hotīti attho.
十八事论的注释巴利
Aṭṭhārasavatthukathāvaṇṇanā
473 如果有人阻挡,就犯恶作罪。这里说的是:如果有人阻挡有资格得到住所的人获得住所,那个人就犯戒。不过,对于争吵闹事的人等,如果把僧团的规约告诉他们——“没有空位”等等——然后不给他们分配住所,这不算犯戒。如果有人仗着“我年纪大”,强行自己给自己分配并占用住所,别人说“你们应该按规矩来占用”而加以阻止,这也不犯戒。在《结文》中说:因为提到了“驱逐争吵闹事者”,对于败坏家族的人,依据驱出羯磨的许可;而且对于为了平息争吵而来到这里的憍赏弥比丘们,不说“按年长顺序”,而是说“如果没有僻静处,即使另外开辟一个僻静处也应当给予”。所以,如果有人阻挡给予另外开辟的僻静处,那才犯这条罪。巴利
473.Yo paṭibāheyya, āpatti dukkaṭassāti ettha yo senāsanārahassa senāsanaṃ paṭibāhati, tasseva āpatti. Kalahakārakādīnaṃ panettha ‘‘okāso natthī’’tiādikaṃ saṅghassa katikaṃ ārocetvā na paññapentassa ‘‘ahaṃ vuḍḍho’’ti pasayha attanāva attano paññapetvā gaṇhantaṃ ‘‘yuttiyā gaṇhathā’’ti vatvā vārentassa ca natthi āpatti. ‘‘Bhaṇḍanakārakaṃ nikkaḍḍhatīti vacanato kuladūsakassa pabbājanīyakammānuññāya ca idha kalahavūpasamanatthaṃ āgatānaṃ kosambakānampi ‘yathāvuḍḍha’nti avatvā ‘vivitte asati vivittaṃ katvāpi dātabba’nti vuttattā vivittaṃ katvā dentaṃ paṭibāhantasseva āpattī’’ti gaṇṭhipadesu vuttaṃ.
优波离问僧团和合的解释巴利
Upālisaṅghasāmaggīpucchāvaṇṇanā
476 没有从根本走到根本,就是从根源上没有到达根本。从意义上已经离开了,就是从被称为和合的意义上已经离开了。巴利
476.Namūlā mūlaṃ gantvāti mūlato mūlaṃ agantvā. Atthato apagatāti sāmaggisaṅkhātaatthato apagatā.
477 如果敌人能用什么来指责他,那东西其实根本不存在,这就是这里的关联。“未离”:从原因上说就是没有离开,意思是说仍然有原因。巴利
477. Yena naṃ paccatthikā vadeyyuṃ, taṃ na hi hotīti sambandho. Anapagatanti kāraṇato anapetaṃ, sakāraṇanti vuttaṃ hoti.
关于“嫉妒”这个词:因为这里已经包含了“行嗔恚道”,所以应当知道,“以行非道”是在显示其余的行非道。“具八种使者支”:就是如所说的“能听、能令听、能学、能持、能解、善巧于观察合宜与不合宜、不制造争吵”这八种使者支。这里其余的内容,依巴利圣典及注释书即可明了。巴利
Usūyāyāti iminā dosāgatigamanassa saṅgahitattā ‘‘agatigamanenā’’ti avasesaagatigamanaṃ dassitanti veditabbaṃ. Aṭṭhahi dūtaṅgehīti ‘‘sotā ca hoti sāvetā ca uggahetā ca dhāretā ca viññāpetā ca kusalo ca sahitāsahitadassano ca akalahakārako cā’’ti evaṃ vuttehi aṭṭhahi dūtaṅgehi. Sesamettha pāḷito aṭṭhakathāto ca suviññeyyameva.
以上是《普端严》律藏注释中《显明精义复注》的内容。巴利
Iti samantapāsādikāya vinayaṭṭhakathāya sāratthadīpaniyaṃ