十、憍赏弥犍度显示巴利原文
10. Kosambakakkhandhakaṃ
憍赏弥诤事注释显示巴利原文
Kosambakavivādakathāvaṇṇanā
451 在憍赏弥犍度中,“若有,我将说出”——他因易受教、愿学戒而见到了罪。“没有罪”意指此处也可能存在无罪的情形,他以这样的意图而说。然而那确实是罪,因此说“他于该罪持有无罪之见”。显示巴利原文
451. Kosambakakkhandhake sace hoti, desessāmīti subbacatāya sikkhākāmatāya ca āpattiṃ passi. Natthi āpattīti anāpattipakkhopi ettha sambhavatīti adhippāyenāha. Sā panāpatti eva. Tenāha ‘‘so tassā āpattiyā anāpattidiṭṭhi ahosī’’ti.
453-454 “由于匆忙之义”意思是“由于急切之义”。如果说“你们无因而举那位比丘”——因为先前依持律者之言,他承诺“若有罪,我将说出”,现在又依同一位持律者之言,而认为“由于非故意、失念而作,此处无罪”,生起无罪想。因此,若对举罪的比丘们说“你们无因而举那位比丘”……或者若对被举罪者的随从众说“你们犯了罪”——因为这是知事心有思所成之罪,而此人于残水中起残水想,故对有罪者,以“你们行于欲贪”的意图而说“你们犯了罪”。显示巴利原文
453-454.Sambhamaatthavasenāti turitatthavasena. ‘‘Akāraṇe tumhehi so bhikkhu ukkhitto’’ti vadeyyāti yasmā pubbe vinayadharassa vacanena ‘‘sace āpatti hoti, desessāmī’’ti anena paṭiññātaṃ, idānipi tasseva vacanena ‘‘asañcicca assatiyā katattā natthettha āpattī’’ti anāpattisaññī, tasmā ‘‘akāraṇe tumhehi so bhikkhu ukkhitto’’ti ukkhepake bhikkhū yadi vadeyyāti adhippāyo. Ukkhittānuvattake vā ‘‘tumhe āpattiṃ āpannā’’ti vadeyyāti yasmā vatthujānanacittenāyaṃ sacittakā āpatti, ayañca udakāvasese udakāvasesasaññī, tasmā sāpattikasseva ‘‘tumhe chandāgatiṃ gacchathā’’ti adhippāyena ‘‘tumhe āpattiṃ āpannā’’ti ukkhittānuvattake vadeyya.
455-456 “破坏羯磨”是指:如“诸比丘,若以异住者充作第四而行羯磨,则非羯磨、不应作”等语所说,若僧团以彼充数而行羯磨,纵使其坐于此处,亦破坏该羯磨,这是此处的意图。“除去近处”中,近处是指彼此伸手可及之处。显示巴利原文
455-456.Kammaṃ kopetīti ‘‘nānāsaṃvāsakacatuttho ce, bhikkhave, kammaṃ kareyya, akammaṃ na ca karaṇīya’’ntiādivacanato (mahāva. 389) sace saṅgho taṃ gaṇapūrakaṃ katvā kammaṃ kareyya, ayaṃ tattha nisinnopi taṃ kammaṃ kopetīti adhippāyo. Upacāraṃ muñcitvāti ettha upacāro nāma aññamaññaṃ hatthena pāpuṇanaṭṭhānaṃ.
457 “生起纷争者”等中,诤论的前分名为纷争,此纷争生起于他们,故称“生起纷争者”;以手抓等达到顶点的诤论生起于他们,故称“生起诤论者”;陷入对立言论者,为“陷入争论者”。“以口舌之矛”即“以言语之矛”。“刺伤”即“刺击”。他向世尊禀告此事,即说“尊者,此处憍赏弥的比丘们生起纷争”等语,这既非出于喜爱,亦非出于分裂的意图,而是出于欲利、欲益。据说这位比丘是令和合者,因此他这样想:“这些比丘已生起争论,我或任何其他比丘都不能令他们和合,或许包括天界在内的世间最上人——世尊,亲自前往或将他们召至面前,为这些比丘讲述与忍辱、慈爱相关的六和敬法,能令和合。”出于欲利、欲益而去禀告。因此他这样说,是出于欲利而说,并非不听从世尊的话。然而,当时那些不接受导师教言的人,什么也没有说,沉默、沮丧地站着,因此双方都没有对导师行不敬。显示巴利原文
457.Bhaṇḍanajātātiādīsu kalahassa pubbabhāgo bhaṇḍanaṃ nāma, taṃ jātaṃ etesanti bhaṇḍanajātā, hatthaparāmāsādivasena matthakaṃ patto kalaho jāto etesanti kalahajātā, viruddhavādabhūtaṃ vādaṃ āpannāti vivādāpannā. Mukhasattīhīti vācāsattīhi. Vitudantāti vijjhantā . Bhagavantaṃ etadavocāti ‘‘idha, bhante, kosambiyaṃ bhikkhū bhaṇḍanajātā’’tiādivacanaṃ avoca, tañca kho neva piyakamyatāya, na bhedādhippāyena, atha kho atthakāmatāya hitakāmatāya. Sāmaggīkārako kiresa bhikkhu, tasmāssa etadahosi ‘‘yathā ime bhikkhū vivādaṃ āraddhā, na sakkā mayā, nāpi aññena bhikkhunā samagge kātuṃ, appeva nāma sadevake loke aggapuggalo bhagavā sayaṃ vā gantvā attano vā santikaṃ pakkosāpetvā etesaṃ bhikkhūnaṃ khantimettāpaṭisaṃyuttaṃ sāraṇīyadhammadesanaṃ kathetvā sāmaggiṃ kareyyā’’ti atthakāmatāya hitakāmatāya gantvā avoca. Tasmā evamāhāti atthakāmattā evamāha, na bhagavato vacanaṃ anādiyanto. Ye pana tadā satthu vacanaṃ na gaṇhiṃsu, te kiñci avatvā tuṇhībhūtā maṅkubhūtā aṭṭhaṃsu, tasmā ubhayesampi satthari agāravapaṭipatti nāhosi.
长寿命王本生事注释显示巴利原文
Dīghāvuvatthukathāvaṇṇanā
458 “那时世尊告诉比丘们”等中,“过去曾发生”是世尊如同取出埋在地下的宝藏堆在面前一般,将被生所覆盖的过去所住展示出来而说。“富足者”即主宰者。凡是依自己财产而富足者,但此人不仅是富足者,而是大财主,拥有大量、不可计数的财富,故说“大财主”。由于应受用、应享受而特称为欲乐之财,故以五欲功德拥有广大而殊胜的财,为“大财”。拥有大军力和威力,为“大威力”。拥有象、马、车等众多乘具,为“大乘具”。拥有广大征服的国土,为“大征服”。库藏谷仓充满:库指宝库的内室,仓指谷物存放处,仓屋即谷仓,以储存之财而库充满,以谷物而谷仓充满,这是此义。显示巴利原文
458.Atha kho bhagavā bhikkhū āmantesītiādīsu bhūtapubbanti idaṃ bhagavā pathavīgataṃ nidhiṃ uddharitvā purato rāsiṃ karonto viya bhavapaṭicchannaṃ purāvutthaṃ dassento āha. Aḍḍhoti issaro. Yo koci attano santakena vibhavena aḍḍho hoti, ayaṃ pana na kevalaṃ aḍḍhoyeva, mahaddhano mahatā aparimāṇasaṅkhena dhanena samannāgatoti āha ‘‘mahaddhano’’ti. Bhuñjitabbato paribhuñjitabbato visesato kāmā bhogā nāma, tasmā pañcakāmaguṇavasena mahantā uḷārā bhogā assāti mahābhogo. Mahantaṃ senābalañceva thāmabalañca etassāti mahabbalo. Mahanto hatthiassādivāhano etassāti mahāvāhano. Mahantaṃ vijitaṃ raṭṭhaṃ etassāti mahāvijito. Paripuṇṇakosakoṭṭhāgāroti koso vuccati bhaṇḍāgārasāragabbho, koṭṭhaṃ vuccati dhaññassa āṭhapanaṭṭhānaṃ, koṭṭhabhūtaṃ agāraṃ koṭṭhāgāraṃ, nidahitvā ṭhapitena dhanena paripuṇṇakoso dhaññānañca paripuṇṇakoṭṭhāgāroti attho.
或者,有四种库:象、马、车、步兵。正如剑鞘是保持剑锋利的随属品而称为“鞘”,同样,由于保持国王的锋利,四军称为“库”。有三种仓库:财仓库、谷仓库、衣仓库。这一切都充满,故为“库藏谷仓充满”。四军即具足象、马、车、步兵四种支分的军队。“武装后”即令穿上皮革等铠甲之后。“出发”即迎向前去,面向而出的意思。“即使一击”即即使一次打击。“洗用水”即洗涤用水。“取出后”即拿出后。应说“不利者”时,将da改为ta而说“不利者”,故说“或者”等。显示巴利原文
Atha vā catubbidho koso hatthī assā rathā pattīti. Yathā hi asino tikkhabhāvaparipālako paricchado ‘‘koso’’ti vuccati, evaṃ rañño tikkhabhāvaparipālakattā caturaṅginī senā ‘‘koso’’ti vuccati. Tividhaṃ koṭṭhāgāraṃ dhanakoṭṭhāgāraṃ dhaññakoṭṭhāgāraṃ vatthakoṭṭhāgāranti. Taṃ sabbampi paripuṇṇamassāti paripuṇṇakosakoṭṭhāgāro. Caturaṅginiṃ senanti hatthiassarathapattisaṅkhātehi catūhi aṅgehi samannāgataṃ senaṃ. Sannayhitvāti cammapaṭimuñcanādīhi sannāhaṃ kāretvā. Abbhuyyāsīti abhiuyyāsi, abhimukho hutvā nikkhamīti attho. Ekasaṅghātampīti ekappahārampi. Dhovananti dhovanudakaṃ. Parinetvāti nīharitvā. ‘‘Anatthado’’ti vattabbe da-kārassa ta-kāraṃ katvā ‘‘anatthato’’ti vuttanti āha ‘‘atha vā’’tiādi.
464 “杂声”者,或因分派而有种种不同之声。“喜集会者”,即于纷争中意乐集会之人。“于彼处”,即于彼人群中。“不认为我是愚人”,即虽处于愚人之相,却不认为“我是愚人”。“更甚”者,由于不了知自己的愚昧,对于纷争愈演愈烈,乃至自身成为僧团分裂之因这件事生起时,亦不觉知、不了知。显示巴利原文
464. Vaggabhāvena vā puthu nānā saddo assāti puthusaddo. Samajanoti bhaṇḍane samajjhāsayo jano. Tatthāti tasmiṃ janakāye. Ahaṃ bāloti na maññitthāti bālalakkhaṇe ṭhitopi ‘‘ahaṃ bālo’’ti na maññi. Bhiyyo cāti attano bālabhāvassa ajānanato bhiyyo ca bhaṇḍanassa upariphoṭo viya saṅghabhedassa attano kāraṇabhāvampi uppajjamānaṃ na maññittha nāññāsi.
以争吵所发之声为行境者,称为“语行境者”。所谓“张口者”,即因争论而张口说话者。他们不知那争吵。然而,正在争吵却不知争吵者,实际上并不存在。为显示他们如何不知,故说“如此有过患”,意思是:这争吵损害自他利益,徒生无益,于现世与来世皆有过患、有罪过。他们不知那争吵,即不知那争吵有如此过患。如何不知呢?即不知“这争吵有如此过患”。显示巴利原文
Kalahavasena pavattavācāyeva gocarā etesanti vācāgocarā. Mukhāyāmanti vivadanavasena mukhaṃ āyāmetvā bhāṇino. Na taṃ jānantīti taṃ kalahaṃ na jānanti. Kalahaṃ karonto ca taṃ na jānanto nāma natthi. Yathā pana na jānanti, taṃ dassetuṃ āha ‘‘evaṃ sādīnavo aya’’nti, ayaṃ kalaho nāma attano paresañca atthahāpanato anatthuppādanato diṭṭheva dhamme samparāye ca sādīnavo sadosoti attho. Taṃ na jānantīti taṃ kalahaṃ na jānanti. Kathaṃ na jānantīti āha ‘‘evaṃ sādīnavo aya’’nti, ‘‘evaṃ sādīnavo ayaṃ kalaho’’ti evaṃ taṃ kalahaṃ na jānantīti attho.
于“他骂了我”等句中,“akkocchi”意为骂。“avadhī”意为打。“ajinī”意为通过作伪证、论辩反驳或超胜手段而战胜。“ahāsī”意为偷取了我的任何所属物,如钵等。而“那些缠绕者”,即任何天人、人、在家或出家者,对于以“他骂了我”等为事由的忿怒,如同藤蔓反复缠绕车轭、如同以草等反复缠绕腐鱼,一再缠绕、缠缚相续;他们一旦生起怨恨便不会平息,这是其义。显示巴利原文
Akkocchi mantiādīsu akkocchīti akkosi. Avadhīti pahari. Ajinīti kūṭasakkhiotāraṇena vā vādapaṭivādena vā karaṇuttariyakaraṇena vā ajesi. Ahāsīti mama santakaṃ pattādīsu kiñcideva avahari . Ye ca tanti ye keci devā vā manussā vā gahaṭṭhā vā pabbajitā vā taṃ ‘‘akkocchi ma’’ntiādivatthukaṃ kodhaṃ sakaṭadhuraṃ viya naddhinā pūtimacchādīni viya ca kusādīhi punappunaṃ veṭhentā upanayhanti upanāhavasena anubandhanti, tesaṃ sakiṃ uppannaṃ veraṃ na sammatīti attho.
那些不缠绕者,即因失念、不作意,或通过对业果的观察等方式,对于以辱骂等为因的忿怒,如此不缠绕而思惟:‘你在过去生中,必定也曾无过而被骂、被打、被伪证所败、被强行夺走某物;因此,即使今生无过,你依然遭受骂等。’他们即使因放逸而生起怨恨,也由此不缠绕而平息,犹如没有燃料的火。显示巴利原文
Ye ca taṃ nupanayhantīti assatiyā amanasikāravasena vā kammapaccavekkhaṇādivasena vā ye taṃ akkosādivatthukaṃ kodhaṃ ‘‘tayāpi koci niddoso purimabhave akkuṭṭho bhavissati, pahaṭo bhavissati, kūṭasakkhiṃ otāretvā jito bhavissati, kassaci te pasayha kiñci acchinnaṃ bhavissati, tasmā niddoso hutvāpi akkosādīni pāpuṇāsī’’ti evaṃ na upanayhanti , tesu pamādena uppannampi veraṃ iminā anupanayhanena nirindhano viya jātavedo upasammati.
“确实,以怨不能平息怨。”譬如用唾液、鼻涕等不净物涂抹之处,若以同样的不净物去清洗,不能使其洁净无臭,反而那地方会变得更加不净、更加恶臭;同样地,对骂者回骂、对打者回打,不能以怨平息怨,反而只会造作更多的怨。因此,怨在任何时候都不能以怨平息,反而只会增长。而以无怨能平息怨,则如同用清水洗净那些唾液等不净物,不净消失,该处变得洁净无臭;同样地,以无怨的忍辱与慈爱之水,通过如理作意、思择与观察,诸怨便得以平息、止息,归于无有。“这是亘古常法”,即这不以怨止怨的法,名为古法,乃一切佛、独觉佛、漏尽者所行之道。显示巴利原文
Na hi verena verānīti yathā hi kheḷasiṅghāṇikādiasucimakkhitaṃ ṭhānaṃ teheva asucīhi dhovanto suddhaṃ niggandhaṃ kātuṃ na sakkoti, atha kho taṃ ṭhānaṃ bhiyyoso mattāya asuddhatarañca duggandhatarañca hoti, evameva akkosantaṃ paccakkosanto paharantaṃ paṭipaharanto verena veraṃ vūpasametuṃ na sakkoti, atha kho bhiyyo verameva karoti. Iti verāni nāma verena kismiñcipi kāle na sammanti, atha kho vaḍḍhantiyeva. Averena ca sammantīti yathā pana tāni kheḷādīni asucīni vippasannena udakena dhoviyamānāni nassanti, taṃ ṭhānaṃ suddhaṃ hoti niggandhaṃ, evameva averena khantimettodakena yonisomanasikārena paṭisaṅkhānena paccavekkhaṇena verāni vūpasammanti paṭippassambhanti abhāvaṃ gacchanti. Esa dhammo sanantanoti esa averena verūpasamanasaṅkhāto porāṇako dhammo sabbesaṃ buddhapaccekabuddhakhīṇāsavānaṃ gatamaggo.
“不知”的意思是:不令无常想现前。由此,那些纷争平息,即由此因缘,那些纷争、口角得以平息、止息。如何平息?即下文所说“确实如此”等。其中,“确实,他们如此了知”意为:那些智者了知“我们正趋近死亡”,生起如理作意后,为平息纷争与口角而精勤践行;他们以此实践,使那些纷争得以平息。这是此句的含义。显示巴利原文
Na jānantīti aniccasaññaṃ na paccupaṭṭhāpentīti adhippāyo. Tato sammanti medhagāti tato tasmā kāraṇā medhagā kalahā sammanti vūpasamaṃ gacchanti. Kathaṃ te sammantīti āha ‘‘evañhī’’tiādi. Tattha evañhi te jānantāti te paṇḍitā ‘‘mayaṃ maccusamīpaṃ gacchāmā’’ti evaṃ jānantā yonisomanasikāraṃ uppādetvā medhagānaṃ kalahānaṃ vūpasamāya paṭipajjanti, atha nesaṃ tāya paṭipattiyā te medhagā sammantīti adhippāyo.
“他们亦有和合”,意思是:那些砍断父母之骨、夺取生命、强抢牛等,如此掠夺国土的人,他们之间尚且能有和合,何况你们,怎会没有呢?这是其含意。显示巴利原文
Tesampi hoti saṅgatīti ye mātāpitūnaṃ aṭṭhīni chindanti, pāṇe haranti, gavādīni ca pasayha gaṇhanti, evaṃ raṭṭhaṃ vilumpamānānaṃ tesampi saṅgati hoti, kimaṅgaṃ pana tumhākaṃ na siyāti adhippāyo.
“为明辨优劣而说”,即为了说明贤善同伴与愚恶同伴的优劣而说:“这些比丘因与愚者交友而热衷于争吵,而贤善同伴者则不会如此。”“具慧者”,即具备审察慧者。“贤善共住之智者”,即具有善妙共住的智者。“征服了明显的与隐蔽的诸危难”,即征服了狮子、老虎等明显的危难,以及贪畏、嗔畏等隐蔽的危难,征服了一切危难。显示巴利原文
Vaṇṇāvaṇṇadīpanatthaṃ vuttāti ‘‘bālasahāyatāya ime bhikkhū kalahapasutā, paṇḍitasahāyānaṃ pana idaṃ na siyā’’ti paṇḍitasahāyassa bālasahāyassa ca vaṇṇāvaṇṇadīpanatthaṃ vuttā. Nipakanti nepakkapaññāya samannāgataṃ. Sādhuvihāri dhīranti bhaddakavihāriṃ paṇḍitaṃ. Pākaṭaparissaye ca paṭicchannaparissaye ca abhibhavitvāti sīhabyagghādayo pākaṭaparissaye ca rāgabhayadosabhayādayo paṭicchannaparissaye cāti sabbeva parissaye abhibhavitvā.
“他们独行”的意思是:“这王权实为大放逸处,我们要王权做什么呢?”他们舍弃国土,从那里进入大森林,出家为苦行者,于四威仪中独行。这是其义。显示巴利原文
Ekakācariṃsūti ‘‘idaṃ rajjaṃ nāma mahantaṃ pamādaṭṭhānaṃ, kiṃ amhākaṃ rajjena kāritenā’’ti raṭṭhaṃ pahāya tato mahāaraññaṃ pavisitvā tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā catūsu iriyāpathesu ekakā cariṃsūti attho.
“独行更胜”的意思是:对出家者而言,从出家那一刻起,便乐于独处,唯以独行为胜,这便是其含义。“于愚者无同伴”的意思是:小戒、中戒、大戒、十论事、十三头陀支、观智、四道、四果、三明、六通、不死大涅槃——这些名为同伴。然而,它们无法依靠愚者而证得,故说“于愚者无同伴”。“林中之象”一句是省略了音节而成的连音。也有读作“mātaṅgarañño”的,意即如林中的象。由于“mātaṅga”一词已经表明了象的状态,再说“nāga”是为了彰显其伟大,所以说“nāga是大之同义词”。因为“nāga”一词确实含有“大”义,正如在“以此象之象,有牙之象”等句中所见。显示巴利原文
Ekassa caritaṃ seyyoti pabbajitassa pabbajitakālato paṭṭhāya ekībhāvābhiratassa ekakasseva caritaṃ seyyoti attho. Natthi bāle sahāyatāti cūḷasīlaṃ majjhimasīlaṃ mahāsīlaṃ dasa kathāvatthūni terasa dhutaguṇā vipassanāñāṇaṃ cattāro maggā cattāri phalāni tisso vijjā cha abhiññā amatamahānibbānanti ayaṃ sahāyatā nāma, sā bālaṃ nissāya adhigantuṃ na sakkāti natthi bāle sahāyatā. Mātaṅgo araññe mātaṅgaraññeti saralopena sandhi. ‘‘Mātaṅgarañño’’tipi pāṭho, araññako mātaṅgo viyāti attho. Mātaṅga-saddeneva hatthibhāvassa vuttattā nāgavacanaṃ tassa mahattavibhāvanatthanti āha ‘‘nāgoti mahantādhivacanameta’’nti. Mahantapariyāyo hi nāga-saddo hoti ‘‘etaṃ nāgassa nāgena, īsādantassa hatthino’’tiādīsu (udā. 35).
愚食盐事注释显示巴利原文
Bālakaloṇakagamanakathāvaṇṇanā
465 “巴辣咖洛纳咖拉村”乃是优婆离居士的受用村,以此而得名。“他前往那里”是指:他没有告诉法将大目犍连长老,也没有告诉八十位大弟子中的任何一位,就连身为法藏司库的阿难长老也未告知,便独自持衣持钵,犹如离群的战象、脱离象群的雄狮、被风吹散的雨云一般,独自一人前往。为何如此?据说,他因见到僧团中的过患,生起了想见一位独住比丘的渴望,就如同受寒冷等诸苦逼迫的人希求温暖等乐受一样。又或者,世尊早已了知那种过患,并非对那位导师心生厌倦,而是在那个雨安居期间,当地没有堪受佛陀调伏的人。因此,前往别处正是调伏那些比丘的方便。于是,他为了前往波利连若并策励独住的具寿跋古,便去了那里。当导师这样离去时,五百位比丘对具寿阿难说:“贤友阿难,导师独自走了,我们要跟随他。”阿难说:“贤友们,当世尊自己收拾好住处,持衣持钵,不告知侍者,也不向比丘僧团告别,无伴独行时,那正是世尊想要行独住之行。身为弟子,理应随顺导师的心意。因此,这段时间不应跟随世尊。”他这样劝止了大家,自己也没有随行。“以法谈”是指以那些关于独住利益的教法进行开示。显示巴利原文
465.Bālakaloṇakāragāmoti upāligahapatissa evaṃnāmako bhogagāmo. Tenupasaṅkamīti dhammasenāpatimahāmoggallānattheresu vā asītimahāsāvakesu vā antamaso dhammabhaṇḍāgārikaṃ ānandattherampi kañci anāmantetvā sayameva pattacīvaramādāya anīkanissaṭo hatthī viya yūthanissaṭo kāḷasīho viya vātacchinno valāhako viya ca ekakova upasaṅkami. Kasmā upasaṅkami? Gaṇe kirassa ādīnavaṃ disvā ekavihāriṃ bhikkhuṃ passitukāmatā udapādi, tasmā sītādipīḷito uṇhādiṃ patthayamāno viya upasaṅkami. Atha vā bhagavatā so ādīnavo pageva pariññāto, na tena satthā nibbinno, tasmiṃ pana antovasse keci buddhaveneyyā nāhesuṃ, tena aññattha gamanaṃ tesaṃ bhikkhūnaṃ damanupāyoti pālileyyakaṃ uddissa gacchanto ekavihāriṃ āyasmantaṃ bhaguṃ sampahaṃsetuṃ tattha gato. Evaṃ gate ca satthari pañcasatā bhikkhū āyasmantaṃ ānandaṃ āhaṃsu ‘‘āvuso ānanda satthā ekakova gato, mayaṃ anubandhissāmā’’ti. ‘‘Āvuso, yadā bhagavā sāmaṃ senāsanaṃ saṃsāmetvā pattacīvaramādāya anāmantetvā upaṭṭhāke anapaloketvā bhikkhusaṅghaṃ adutiyo gacchati, tadā ekacārikaṃ carituṃ bhagavato ajjhāsayo, sāvakena nāma satthu ajjhāsayānurūpaṃ paṭipajjitabbaṃ, tasmā na imesu divasesu bhagavā anugantabbo’’ti nivāresi, sayampi nānugañchi. Dhammiyā kathāyāti ekībhāve ānisaṃsapaṭisaṃyuttāya dhammakathāya.
前往东竹林园之事的注释显示巴利原文
Pācīnavaṃsadāyagamanakathāvaṇṇanā
466 “前往东竹林园”:为何前往那里?正如饥饿者对食物、口渴者对饮水、受寒者对温暖、受热者对清凉、痛苦者对安乐自然生起喜爱一般,当拘睒弥的比丘们彼此争吵、住于不和合时,世尊忆念起了住于和合者,这三位善男子便出现在他的意门之前。于是,世尊想以此鼓励他们,便前往东竹林园,心中思惟:“如此按修行次第,正是调伏拘睒弥诸比丘的方法。”“住”是指他们正体验着和合之味而安住。显示巴利原文
466.Yena pācīnavaṃsadāyoti tattha kasmā upasaṅkami? Yathā nāma jighacchitassa bhojane, pipāsitassa pānīye, sītena phuṭṭhassa uṇhe, uṇhena phuṭṭhassa sīte, dukkhitassa sukhe abhiruci uppajjati, evameva bhagavato kosambake bhikkhū aññamaññaṃ vivādāpanne asamaggavāsaṃ vasante, samaggavāsaṃ vasante āvajjentassa ime tayo kulaputtā āpāthamāgamiṃsu, atha nesaṃ paggaṇhitukāmo upasaṅkami ‘‘evāyaṃ paṭipattianukkamena kosambakānaṃ bhikkhūnaṃ vinayanūpāyo hotī’’ti. Viharantīti sāmaggirasaṃ anubhavamānā viharanti.
“林园守护者”(中部注1.325)即森林守护者。他坐在以围墙环绕的森林所设的门旁守护,使人无法随意进入,从中采摘花、果、树脂或木材等,因此得名“林园守护者”。“住于自爱之状态”是指住于希求自利的状态。在此教法中出家后,若仍从事行医、送信、跑腿等二十一种邪命为生,则不名为自爱者。若出家后舍离二十一种邪命,立足四遍净戒,学习佛语,受持适当的头陀支,于三十八种所缘中择取随顺心意的业处,离开村落,进入森林,证得诸定,修习毗婆舍那而住,则名为自爱者。那三位善家子正是如此,因此说“住于自爱之状态”。显示巴利原文
Dāyapāloti (ma. ni. aṭṭha. 1.325) araññapālo. So araññaṃ yathā icchiticchitappadesena manussā pavisitvā tattha pupphaṃ vā phalaṃ vā niyyāsaṃ vā dabbasambhāraṃ vā na haranti, evaṃ vatiyā parikkhittassa araññassa yojite dvāre nisīditvā araññaṃ rakkhati, tasmā ‘‘dāyapālo’’ti vutto. Attakāmarūpā viharantīti attano hitaṃ kāmayamānasabhāvā hutvā viharanti. Yo hi imasmiṃ sāsane pabbajitvāpi vejjakammadūtakammapahiṇagamanādīnaṃ vasena ekavīsatianesanāhi jīvikaṃ kappeti, ayaṃ na attakāmarūpo nāma. Yo pana imasmiṃ sāsane pabbajitvā ekavīsatianesanaṃ pahāya catupārisuddhisīle patiṭṭhāya buddhavacanaṃ uggaṇhitvā sappāyadhutaṅgaṃ adhiṭṭhāya aṭṭhatiṃsāya ārammaṇesu cittaruciyaṃ kammaṭṭhānaṃ gahetvā gāmantaṃ pahāya araññaṃ pavisitvā samāpattiyo nibbattetvā vipassanāya kammaṃ kurumāno vicarati, ayaṃ attakāmo nāma. Tepi tayo kulaputtā evarūpā ahesuṃ. Tena vuttaṃ ‘‘attakāmarūpā viharantī’’ti.
“不要打扰他们”意为“不要为他们带来不安”,他以此阻止世尊。据说,他心里这样想:“这些善家子和合共住,而有些人所到之处,争吵、斗诤、纷争不断,如同犄角锋利的暴牛四处冲撞。而且,单行道容不下两人同行。或许这位也是如此,会搅乱这些善家子的和合共住。再者,他容貌庄严,肤色金黄,看似贪著美味,从抵达时起,可能以称赞自己那些供养殊胜食物的护持者等方式,破坏这些善家子的不放逸住。况且,这些善家子的住处固定而有限,仅有叶屋三间、经行道三条、日间住处三处、床椅三张。而这位沙门身材高大,想必年长,也许会在不适当的时候把这些善家子从住处赶走。这样,无论如何都会给他们带来不安。”他因不愿那样,便阻止世尊说:“不要打扰他们。”显示巴利原文
Mā tesaṃ aphāsumakāsīti tesaṃ aphāsukaṃ mā akāsīti bhagavantaṃ vāresi. Evaṃ kirassa ahosi ‘‘ime kulaputtā samaggā viharanti, ekaccassa ca gataṭṭhāne bhaṇḍanakalahavivādā vattanti, tikhiṇasiṅgo caṇḍagoṇo viya ovijjhanto vicarati, athekamaggena dvinnaṃ gamanaṃ na hoti, kadāci ayampi evaṃ karonto imesaṃ kulaputtānaṃ samaggavāsaṃ bhindeyya, pāsādiko ca panesa suvaṇṇavaṇṇo rasagiddho maññe, gatakālato paṭṭhāya paṇītadāyakānaṃ attano upaṭṭhākānaṃ vaṇṇakathanādīhi imesaṃ kulaputtānaṃ appamādavihāraṃ bhindeyya, vasanaṭṭhānāni cāpi etesaṃ kulaputtānaṃ nibaddhāni paricchinnāni tissova paṇṇasālā tayo caṅkamā tīṇi divāṭṭhānāni tīṇi mañcapīṭhāni, ayaṃ pana samaṇo mahākāyo vuḍḍhataro maññe bhavissati, so akāle ime kulaputte senāsanā vuṭṭhapessati, evaṃ sabbathāpi etesaṃ aphāsu bhavissatī’’ti. Taṃ anicchanto ‘‘mā tesaṃ aphāsumakāsī’’ti bhagavantaṃ vāreti.
那么,他这样阻止,是知还是不知呢?是不知。因为,正自觉者若被数千比丘围绕,以一寻身光、八十种随形好及三十二大丈夫相的庄严,示现佛陀威神力而行时,不待问“这是谁”便可认出。但那时,世尊思惟:“且莫让任何人知道我的佛陀威神力。”便以那样的神通力作意,将一切佛陀威神力尽皆隐藏,如同藏入衣内,又如被云遮蔽的满月,自己持衣钵,以无人能识的形貌前往。因此,林园守护者正是因为不知才阻止了他。显示巴利原文
Kiṃ panesa jānanto vāresi ajānantoti? Ajānanto. Sammāsambuddho hi nāma yadā anekabhikkhusahassaparivāro byāmappabhāya asītianubyañjanehi dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇasiriyā ca buddhānubhāvaṃ dassento vicarati, tadā ‘‘ko eso’’ti apucchitvāva jānitabbo hoti. Tadā pana bhagavā ‘‘māssu koci mama buddhānubhāvaṃ aññāsī’’ti tathārūpena iddhābhisaṅkhārena sabbampi taṃ buddhānubhāvaṃ cīvaragabbhena viya paṭicchādetvā valāhakagabbhena paṭicchanno puṇṇacando viya sayameva pattacīvaramādāya aññātakavesena agamāsi. Iti taṃ ajānantova dāyapālo vāresi.
说此语后,据说长老听到守林人说“不要,沙门”的话,便心想:“我们三人住在这里,并没有其他出家人,而这个守林人却像在跟出家人说话,究竟是谁呢?”于是从日间住处起来,站在门口眺望道路,望见了世尊。世尊也在长老望见的同时放出身光,以八十种随形好庄严的一寻光环,宛如展开的金色布匹般闪耀。长老心想:“这个守林人就像伸手去抓一条竖起冠的毒蛇的脖子,不知道自己在与世间最上之人说话,却像对待某位普通比丘一样。”于是阻止他,说出“朋友,守林人”这番话。显示巴利原文
Etadavocāti thero kira ‘‘mā samaṇā’’ti dāyapālassa kathaṃ sutvā cintesi ‘‘mayaṃ tayo janā idha viharāma, añño pabbajito nāma natthi, ayañca dāyapālo pabbajitena viya saddhiṃ katheti, ko nu kho bhavissatī’’ti divāṭṭhānato uṭṭhāya dvāre ṭhatvā maggaṃ olokento bhagavantaṃ addasa. Bhagavāpi therassa saha dassaneneva sarīrobhāsaṃ muñci, asītianubyañjanavirājitā byāmappabhā pasāritasuvaṇṇapaṭo viya virocittha. Thero ‘‘ayaṃ dāyapālo phaṇakataāsīvisaṃ gīvāya gahetuṃ hatthaṃ pasārento viya loke aggapuggalena saddhiṃ kathentova na jānāti, aññatarabhikkhunā viya saddhiṃ kathetī’’ti nivārento etaṃ ‘‘māvuso, dāyapālā’’tiādivacanaṃ avoca.
他上前。为何世尊没有迎接,他便自行上前了呢?据说他这样想:“我们三人过着和合的生活,如果我独自一人去迎接,和合的生活就不存在了,我要带着亲爱的朋友一起去迎接。正如世尊是我所爱的,我的同伴们也是我所爱的。”他想和他们一起迎接,所以自己没有迎接就上前了。然而也有人说:“那些长老们的树叶屋门口、经行道的尽头就是世尊前来的路,因此长老像是给他们示意一样地去了。”“请过来”意思是“从那里过来”。“洗足”——他用如绽放莲花般带有网纹的双手,取来如宝石般的水,倒在金色脚背上,一边摩擦双足一边洗。诸佛的身体并不沾染尘垢,为何还要洗足呢?为了身体降温,也为了让他们心生欢喜。以我们供养的水,世尊洗足并受用——这样那些比丘们会因强烈的喜悦而内心满足,因此他洗了足。显示巴利原文
Tenupasaṅkamīti kasmā bhagavato paccuggamanaṃ akatvāva upasaṅkami? Evaṃ kirassa ahosi ‘‘mayaṃ tayo janā samaggavāsaṃ vasāma, sacāhaṃ ekakova paccuggamanaṃ karissāmi, samaggavāso nāma na bhavissati, piyamitte gahetvāva paccuggamanaṃ karissāmi. Yathā ca bhagavā mayhaṃ piyo, evaṃ sahāyānampi me piyo’’ti tehi saddhiṃ paccuggamanaṃ kātukāmo sayaṃ akatvā upasaṅkami. Keci pana ‘‘tesaṃ therānaṃ paṇṇasāladvāre caṅkamanakoṭiyā bhagavato āgamanamaggo hoti, tasmā thero tesaṃ saññaṃ dadamānova gato’’ti vadanti. Abhikkamathāti ito āgacchatha. Pāde pakkhālesīti vikasitapadumasannibhehi jālahatthehi maṇivaṇṇaṃ udakaṃ gahetvā suvaṇṇavaṇṇesu piṭṭhipādesu udakaṃ āsiñcitvā pādena pādaṃ ghaṃsento pakkhālesi. Buddhānaṃ kāye rajojallaṃ nāma na upalimpati, kasmā pakkhālesīti? Sarīrassa utuggahaṇatthaṃ tesañca cittasampahaṃsanatthaṃ. Amhehi abhihaṭena udakena bhagavā pāde pakkhālesi, paribhogaṃ akāsīti tesaṃ bhikkhūnaṃ balavasomanassavasena cittaṃ pīṇitaṃ hoti, tasmā pakkhālesi.
世尊对尊者阿奴卢塔这样说——据说他是他们中最年长者,对他加以关怀,便等于对其他人也关怀了,因此世尊只对长老说“阿奴卢塔们,你们是否……”等语。或者说“阿奴卢塔们”是以单数代表复数的省略方式说的,因为也应包含毗卢贝卡舍,这样复数形式的表达就合理了。“是否”是询问义的不变词。“你们”是属格。这里的意思是——阿奴卢塔们,你们是否堪忍,你们的威仪是否堪忍,是否能够维持,你们的生活是否能够维持、得以运转,你们是否不因所得的食物而疲惫,你们是否容易得到食物,人们见到你们到来,是否认为应供养一勺粥或一匙食——这是在询问乞食的情况。为什么?因为若不因资具而疲惫,才能修习沙门法,或者这本身就是出家人的常规。显示巴利原文
Āyasmantaṃ anuruddhaṃ bhagavā etadavocāti so kira tesaṃ vuḍḍhataro, tassa saṅgahe kate sesānaṃ katova hotīti theraññeva etaṃ ‘‘kacci vo anuruddhā’’tiādivacanaṃ avoca. Anuruddhāti vā ekasesanayena vuttaṃ virūpekasesassapi icchitabbattā, evañca katvā bahuvacananiddeso ca samatthito hoti. Kaccīti pucchanatthe nipāto. Voti sāmivacanaṃ. Idaṃ vuttaṃ hoti – kacci anuruddhā tumhākaṃ khamanīyaṃ, iriyāpatho vo khamati, kacci yāpanīyaṃ, kacci vo jīvitaṃ yāpeti ghaṭiyati, kacci piṇḍakena na kilamatha, kacci tumhākaṃ sulabhapiṇḍaṃ, sampatte vo disvā manussā uḷuṅkayāguṃ vā kaṭacchubhikkhaṃ vā dātabbaṃ maññantīti bhikkhācāravattaṃ pucchati. Kasmā? Yasmā paccayena akilamantena sakkā samaṇadhammo kātuṃ, vattameva vā etaṃ pabbajitānaṃ.
此后,当他给出回答后,世尊为询问和合之味而说:“阿那律等,你们是否和合……”等,意思是:“阿那律等,你们是王族出家者,有大福德。人们见到你们住在林中,若不对你们作供养,还会认为该供养谁呢?而你们受用这些之后,是像小鹿那样互相顶撞而住呢,还是彼此和合而住呢?”其中,“如乳水交融”是指如同牛奶与水互相融合,不相分离,几乎成为一体。世尊问:“你们是否以和合之力,达到心念合一而住呢?”“以慈爱的眼睛”是指以慈心现前而注视,因而能表示亲爱的眼睛,名为慈爱的眼睛。世尊问:“你们是否以这样的眼睛彼此相视而住呢?”“确实”是表示决定的不变词,意思是“尊者,我们确实如此”。“是如何的呢?”其中,“如何”只是不变词,“怎样”是询问原因,意思是:“你们是怎样这样住的呢?以什么原因这样住呢?请告诉我那个原因。”显示巴利原文
Atha tena paṭivacane dinne ‘‘anuruddhā tumhe rājapabbajitā mahāpuññā, manussā tumhākaṃ araññe vasantānaṃ adatvā kassa aññassa dātabbaṃ maññissanti, tumhe pana etaṃ bhuñjitvā kiṃ nu kho migapotakā viya aññamaññaṃ ghaṭṭentā viharatha, udāhu sāmaggibhāvo vo atthī’’ti sāmaggirasaṃ pucchanto ‘‘kacci pana vo anuruddhā samaggā’’tiādimāha. Tattha khīrodakībhūtāti yathā khīrañca udakañca aññamaññaṃ saṃsandati, visuṃ na hoti, ekattaṃ viya upeti, kacci evaṃ sāmaggivasena ekattupagatacittuppādā viharathāti pucchati. Piyacakkhūhīti mettacittaṃ paccupaṭṭhāpetvā olokanato piyabhāvadīpakāni cakkhūni piyacakkhūni nāma, ‘‘kacci tathārūpehi cakkhūhi aññamaññaṃ passantā viharathā’’ti pucchati. Tagghāti ekaṃsatthe nipāto, ekaṃsena mayaṃ bhanteti vuttaṃ hoti. Yathā kathaṃ panāti ettha yathāti nipātamattaṃ, kathanti kāraṇapucchā, kathaṃ pana tumhe evaṃ viharatha, kena kāraṇena viharatha, taṃ me kāraṇaṃ brūhīti vuttaṃ hoti.
“慈爱的身业”是指以慈心而发起的身体行为。“在公开处和私下处”是指在面前和背后。其他两项也是如此。其中,在面前的身业和语业可在同住时获得,在背后的则于别住时获得,意业则在一切处都可获得。当同住时,若有人将床、椅、木器或陶器放在外面,没有放好,另一人看见后,不会轻蔑地想“这是谁用的”,而是当作自己没有放好那样拿起,将其放回原处,或整理应整理之处,这就是在面前的慈爱身业。当一人离开后,另一人将那人没有放好的坐卧资具同样放好,或整理应整理之处,这就是在背后的慈爱身业。与长老同住时,进行亲切友善的交谈、问候交谈、忆念交谈、法谈、诵经、讨论、提问、解答等,这就是在面前的慈爱语业。当长老离开后,称赞他们的功德说:“我亲爱的朋友难提亚长老、金毘罗长老,如此具戒,如此具德”,这就是在背后的慈爱语业。而心中作意“愿我亲爱的朋友难提亚长老、金毘罗长老无怨、无害、安乐”时,无论是在面前还是在背后,都是慈爱的意业。显示巴利原文
Mettaṃkāyakammanti mettacittavasena pavattaṃ kāyakammaṃ. Āvi ceva raho cāti sammukhā ceva parammukhā ca. Itaresupi eseva nayo. Tattha sammukhā kāyavacīkammāni sahavāse labbhanti, itarāni vippavāse, manokammaṃ sabbattha labbhati. Yañhi saheva vasantesu ekena mañcapīṭhaṃ vā dārubhaṇḍaṃ vā mattikābhaṇḍaṃ vā bahi dunnikkhittaṃ hoti, taṃ disvā ‘‘kenidaṃ vaḷañjita’’nti avaññaṃ akatvā attanā dunnikkhittaṃ viya gahetvā paṭisāmentassa paṭijaggitabbayuttaṃ vā pana ṭhānaṃ paṭijaggantassa sammukhā mettaṃ kāyakammaṃ nāma hoti. Ekasmiṃ pakkante tena dunnikkhittaṃ senāsanaparikkhāraṃ tatheva nikkhipantassa paṭijaggitabbayuttaṃ vā pana ṭhānaṃ paṭijaggantassa parammukhā mettaṃ kāyakammaṃ nāma hoti. Sahavasantassa pana therehi saddhiṃ madhuraṃ sammodanīyakathaṃ paṭisanthārakathaṃ sāraṇīyakathaṃ dhammakathaṃ sarabhaññaṃ sākacchaṃ pañhapucchanaṃ pañhavissajjananti evamādikaraṇe sammukhā mettaṃ vacīkammaṃ nāma hoti. Theresu pana pakkantesu ‘‘mayhaṃ piyasahāyo nandiyatthero kimilatthero evaṃ sīlasampanno evaṃ ācārasampanno’’tiādiguṇakathane parammukhā mettaṃ vacīkammaṃ nāma hoti. ‘‘Mayhaṃ piyamitto nandiyatthero kimilatthero avero hotu abyāpajjo sukhī’’ti evaṃ samannāharato pana sammukhāpi parammukhāpi mettaṃ manokammaṃ hotiyeva.
“尊者,我们的身体确实是各异的”,因为这个身体就像把面粉或黏土那样压在一起,并不能合为一体。而“心,我想,则是一个”,这是为了显示:心与身体不同,而是彼此利益、不相违逆、没有分裂、和合一致,如同一个。那么,他们是如何放下自己的心,而依随他人的心行事的呢?比如,一位比丘的钵中生垢,一位比丘的衣服脏了,一位比丘有清扫周围地面的工作。当那位钵中生垢的比丘说:“朋友,我的钵生垢了,应该烧煮一下”时,其他人不会说“我的衣服脏了要洗,我的清扫工作要做”,而是进入森林,取来木柴,劈开,用稠稀适中的黏土涂抹在钵的碎片上,烧煮钵器,之后才洗衣服或做清扫工作。即使有人先说“朋友,我的衣服脏了,应该洗一下”,或者说“我的草舍脏了,应该清扫一下”,也是同样的做法。显示巴利原文
Nānā hi kho no bhante kāyāti ayañhi kāyo piṭṭhaṃ viya mattikā viya ca omadditvā ekato kātuṃ na sakkā. Ekañca pana maññe cittanti cittaṃ pana no attano viya aññamaññassa hitabhāvena avirodhabhāvena bhedābhāvena samaggabhāvena ekamevāti dasseti. Kathaṃ panete sakaṃ cittaṃ nikkhipitvā itaresaṃ cittavasena vattiṃsūti? Ekassa patte malaṃ uṭṭhahati, ekassa cīvaraṃ kiliṭṭhaṃ hoti, ekassa paribhaṇḍakammaṃ hoti. Tattha yassa patte malaṃ uṭṭhitaṃ, tena ‘‘mamāvuso patte malaṃ uṭṭhitaṃ, pacituṃ vaṭṭatī’’ti vutte itare ‘‘mayhaṃ cīvaraṃ kiliṭṭhaṃ dhovitabbaṃ, mayhaṃ paribhaṇḍaṃ kātabba’’nti avatvā araññaṃ pavisitvā dārūni āharitvā bhinditvā pattakaṭāhe bahalatanumattikāhi lepaṃ katvā pattaṃ pacitvā tato paraṃ cīvaraṃ vā dhovanti, paribhaṇḍaṃ vā karonti. ‘‘Mamāvuso cīvaraṃ kiliṭṭhaṃ, dhovituṃ vaṭṭatī’’ti ‘‘mama paṇṇasālā uklāpā, paribhaṇḍaṃ kātuṃ vaṭṭatī’’ti paṭhamataraṃ ārocitepi eseva nayo.
接着,为询问他们不放逸的特征,世尊便说:“那么,阿那律陀等,你们是否……”等等。其中,“vo”只是一个小品词,或表与格复数,意为“你们”。“amhākaṃ”意为“在我们三人之中”。“乞食返回”指在村落中乞食后回来。“残食容器”指为了放置多余的乞食,而洗净一个带盖的容器并放置好。“后到者”指:据说那些长老并不一起入村乞食。他们乐于果等至,清晨先照料身体,完成义务与规矩后,进入住处,划定时间,入果等至而坐。他们之中,谁先坐下,便依自己所划定的时间先起身,去乞食后返回,来到用斋处,便知道:“两位比丘在后面,我先到了。”然后盖好钵,铺设座位等;若钵中食物刚好适量,便坐下食用;若有多余,便放入残食容器中,盖好容器后食用。用斋完毕,洗净钵,使水干尽,收入钵袋,拿起衣钵,进入自己的住处。显示巴利原文
Idāni tesaṃ appamādalakkhaṇaṃ pucchanto ‘‘kacci pana vo anuruddhā’’tiādimāha. Tattha voti nipātamattaṃ, paccattavacanaṃ vā, kacci tumheti attho. Amhākanti amhesu tīsu janesu. Piṇḍāya paṭikkamatīti gāme piṇḍāya caritvā paccāgacchati. Avakkārapātinti atirekapiṇḍapātaṃ apanetvā ṭhapanatthāya ekaṃ samuggapātiṃ dhovitvā ṭhapeti. Yo pacchāti te kira therā na ekatova bhikkhācāraṃ pavisanti. Phalasamāpattiratā hete pātova sarīrapaṭijagganaṃ katvā vattapaṭipattiṃ pūretvā senāsanaṃ pavisitvā kālaparicchedaṃ katvā phalasamāpattiṃ appetvā nisīdanti. Tesu yo paṭhamataraṃ nisinno attano kālaparicchedavasena paṭhamataraṃ uṭṭhāti, so piṇḍāya caritvā paṭinivatto bhattakiccaṭṭhānaṃ āgantvā jānāti ‘‘dve bhikkhū pacchato, ahaṃ paṭhamataraṃ āgato’’ti. Atha pattaṃ pidahitvā āsanapaññāpanādīni katvā yadi patte paṭivīsamattameva hoti, nisīditvā bhuñjati, yadi atirekaṃ hoti, avakkārapātiyaṃ pakkhipitvā pātiṃ pidhāya bhuñjati, katabhattakicco pattaṃ dhovitvā vodakaṃ katvā thavikāya osāpetvā pattacīvaraṃ gahetvā attano vasanaṭṭhānaṃ pavisati.
第二位比丘回来后,也知道:“一位先到了,一位还在后面。”若钵中食物刚好适量,他便食用;若食物不足,便从残食容器中取出食用;若有多余,便放入残食容器中,只食用适量,然后如同第一位长老那样进入住处。第三位比丘回来后,也知道:“两位先到了,我是最后一位。”他也像第二位长老那样食用,用斋完毕后,洗净钵,使水干尽,收入钵袋,收起座位并归回原处,倒掉饮用水罐或洗手水罐中剩余的水,将罐倒扣。若残食容器中有剩余食物,便依前述方法处理掉,洗净容器并归位,清扫斋堂,倒掉垃圾,收起扫帚,放在白蚁不侵之处,然后拿起衣钵,进入住处。这是长老们在寺外林中用斋处、食堂里的规矩。正是针对于此,才说了“后到者”等语。显示巴利原文
Dutiyopi āgantvāva jānāti ‘‘eko paṭhamaṃ āgato, eko pacchato’’ti. So sace patte bhattaṃ pamāṇameva hoti, bhuñjati. Sace mandaṃ, avakkārapātito gahetvā bhuñjati. Sace atirekaṃ hoti, avakkārapātiyaṃ pakkhipitvā pamāṇameva bhuñjitvā purimatthero viya vasanaṭṭhānaṃ pavisati. Tatiyopi āgantvāva jānāti ‘‘dve paṭhamaṃ āgatā, ahaṃ pacchimo’’ti. Sopi dutiyatthero viya bhuñjitvā katabhattakicco pattaṃ dhovitvā vodakaṃ katvā thavikāya osāpetvā āsanāni ukkhipitvā paṭisāmeti, pānīyaghaṭe vā paribhojanīyaghaṭe vā avasesaudakaṃ chaḍḍetvā ghaṭe nikujjitvā avakkārapātiyaṃ sace avasesabhattaṃ hoti, taṃ vuttanayena jahitvā pātiṃ dhovitvā paṭisāmeti, bhattaggaṃ sammajjati, so kacavaraṃ chaḍḍetvā sammajjaniṃ ukkhipitvā upacikāhi muttaṭṭhāne ṭhapetvā pattacīvaramādāya vasanaṭṭhānaṃ pavisati. Idaṃ therānaṃ bahivihāre araññe bhattakiccakaraṇaṭṭhāne bhojanasālāya vattaṃ. Idaṃ sandhāya ‘‘yo pacchā’’tiādi vuttaṃ.
而“若看到……”等,应知是他们在寺内的规矩。其中,“厕罐”指净手壶。“空”指空无所有。“无物”是其同义词。“无法拿动”指太重而无法提起。“以手势”指用手势示意。据说,他们若发现饮用水罐等任何器皿空了,便拿着空罐去到池塘,将内外洗净,过滤水后放在岸边,然后用手势招呼另一位比丘,无论是指定对象还是非指定对象,都不发出声音。为何不向指定对象发声?因为声音可能会打扰那位比丘。为何不向非指定对象发声?若向非指定对象发声,两人可能都会想“我先,我先”而同时出来,这样二人都去做事,第三位比丘的工作便会中断。他们只是发出有节制的声音,走到另一位比丘白天所坐之处附近,知道对方看到自己后,便用手势,对方凭那手势便过来。然后两人相互牵手,将罐置于两人手上,一同抬起。正是针对此,才说“以手势招呼第二位,然后用手牵手的方式一起抬起来”。显示巴利原文
Yopassatītiādi pana nesaṃ antovihāre vattanti veditabbaṃ. Tattha vaccaghaṭanti ācamanakumbhiṃ. Rittanti rittakaṃ. Tucchanti tasseva vevacanaṃ. Avisayhanti ukkhipituṃ asakkuṇeyyaṃ atibhāriyaṃ. Hatthavikārenāti hatthasaññāya. Te kira pānīyaghaṭādīsu yaṃkiñci tucchakaṃ gahetvā pokkharaṇiṃ gantvā anto ca bahi ca dhovitvā udakaṃ parissāvetvā tīre ṭhapetvā aññaṃ bhikkhuṃ hatthavikārena āmantenti, odissa vā anodissa vā saddaṃ na karonti. Kasmā odissa na karonti? Tañhi bhikkhuṃ saddo bādheyyāti. Kasmā anodissa na karonti? Anodissa sadde dinne ‘‘ahaṃ pure, ahaṃ pure’’ti dvepi nikkhameyyuṃ. Tato dvīhi kattabbakamme tatiyassa kammacchedo bhaveyya. Saṃyatapadasaddo pana hutvā aparassa bhikkhuno divāṭṭhānasantikaṃ gantvā tena diṭṭhabhāvaṃ ñatvā hatthasaññaṃ karoti, tāya saññāya itaro āgacchati, tato dve janā hatthena hatthaṃ saṃsibbantā dvīsu hatthesu ṭhapetvā uṭṭhāpenti. Taṃ sandhāyāha ‘‘hatthavikārena dutiyaṃ āmantetvā hatthavilaṅghakena upaṭṭhāpemā’’ti.
所谓“每五日”,是指在十四日、十五日、八日这些常规的闻法日之外,他们未曾间断,每第五日,两位长老便在不晚之时沐浴,前往阿那律长老的住处。三人同坐,就三藏中的某一部互相提问、互相解答。就在他们如此进行之时,黎明升起。正是就此,而有此言。在此,长老被世尊问及不放逸之相,却在他人的放逸之处,解答了不放逸之相。因为对于其他比丘而言,入村乞食之际、出村之际、更衣、披衣、在村中行乞、说法、随喜、出村后办理食事、洗钵、收钵、收藏衣钵等,都是滋生戏论之处。因此长老说:‘若在舍弃这些处所之后,以放任的谈论消磨时光,那便是于业处放逸之处。然而,尊者,即便在那里,我们也不做与业处相违之事。’如此,他于他人的放逸之处,解答了自己已达究竟的不放逸。以此表明:除了这些处所之外,在其他地方,我们并没有所谓耽著于住处与等至而有的放逸之时。显示巴利原文
Pañcāhikaṃ kho panāti cātuddase pannarase aṭṭhamiyanti idaṃ tāva pakatidhammassavanameva, taṃ akhaṇḍaṃ katvā pañcame pañcame divase dve therā nātivikāle nahāyitvā anuruddhattherassa vasanaṭṭhānaṃ gacchanti. Tattha tayopi nisīditvā tiṇṇaṃ piṭakānaṃ aññatarasmiṃ aññamaññaṃ pañhaṃ pucchanti, aññamaññaṃ vissajjenti. Tesaṃ evaṃ karontānaṃyeva aruṇaṃ uggacchati. Taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ. Ettāvatā therena bhagavatā appamādalakkhaṇaṃ pucchitena pamādaṭṭhānesuyeva appamādalakkhaṇaṃ vissajjitaṃ hoti. Aññesañhi bhikkhūnaṃ bhikkhācārapavisanakālo nikkhamanakālo nivāsanaparivattanaṃ cīvarapārupanaṃ antogāme piṇḍāya caraṇaṃ dhammakathanaṃ anumodanaṃ antogāmato nikkhamitvā bhattakiccakaraṇaṃ pattadhovanaṃ pattaosāpanaṃ pattacīvarapaṭisāmananti papañcakaraṇaṭṭhānāni etāni. Tasmā thero ‘‘amhākaṃ ettakaṃ ṭhānaṃ muñcitvā vissaṭṭhakathāpavattanena kammaṭṭhāne pamajjanaṭṭhānāni, tatthāpi mayaṃ, bhante, kammaṭṭhānaviruddhaṃ na paṭipajjāmā’’ti aññesaṃ pamādaṭṭhānesuyeva sikhāppattaṃ attano appamādalakkhaṇaṃ vissajjesi. Imināva etāni ṭhānāni muñcitvā aññattha vihārasamāpattīnaṃ avaḷañjanavasena pamādakālo nāma amhākaṃ natthīti dīpeti.
前往巴利雷耶咖之事的注释显示巴利原文
Pālileyyakagamanakathāvaṇṇanā
467 “以法语”是指关于和合共住功德的法语。“次第游行”是指依次沿村庄、城镇的次第而行。到了巴利雷耶咖:他独自一人来到巴利雷耶咖村。巴利雷耶咖村的居民也出来迎接,向世尊供养后,在村附近有一处名为守护林的保护树林,他们在那里为世尊建造了叶屋,请求道:“请世尊住在这里。”世尊便依止该村,在树林中叶屋附近的那棵树下居住。而“跋陀沙罗”是那里一棵可爱、挺拔的沙罗树。因此,说“住在巴利雷耶咖的守护林跋陀沙罗树下”。显示巴利原文
467.Dhammiyākathāyāti samaggavāse ānisaṃsapaṭisaṃyuttāya dhammakathāya. Anupubbena (udā. aṭṭha. 35) cārikaṃ caramānoti anukkamena gāmanigamapaṭipāṭiyā cārikaṃ caramāno. Yena pālileyyakaṃ tadavasarīti ekakova yena pālileyyakagāmo, taṃ avasari. Pālileyyakagāmavāsinopi paccuggantvā bhagavato dānaṃ datvā pālileyyakagāmassa avidūre rakkhitavanasaṇḍo nāma atthi, tattha bhagavato paṇṇasālaṃ katvā ‘‘ettha bhagavā vasatū’’ti yācitvā vāsayiṃsu. Bhaddasāloti pana tattheko manāpo laṭṭhiko sālarukkho. Bhagavā taṃ gāmaṃ upanissāya vanasaṇḍe paṇṇasālāya samīpe tasmiṃ rukkhamūle vihāsi. Tena vuttaṃ ‘‘pālileyyake viharati rakkhitavanasaṇḍe bhaddasālamūle’’ti.
“那时,世尊独自静处”等语,显示世尊对远离之乐的观察。所谓“杂处,不得安乐而住”,即处于拥挤、杂处而住。然而,世尊有拥挤或交往吗?没有。因为无人能违背世尊的意愿而接近他。诸佛世尊难以接近,于一切处无染著,但出于利益众生的悲悯,依于“已度者当令度”的承诺,为度脱四瀑流,随顺时机允许八众弟子前来亲近,自己亦被大悲心所激励,知时而往,这是诸佛的常行。此处并非指那种杂处而住,而是指那时与那些争吵制造者——憍赏弥比丘们同住一寺,由于当时无应调伏者,故将那种住视为杂处而住,而说“我先前杂处,不得安乐而住”。因此才说“与那些憍赏弥比丘,那些争吵制造者”等等。显示巴利原文
Atha kho bhagavato rahogatassātiādi bhagavato vivekasukhapaccavekkhaṇadassanaṃ. Ākiṇṇo na phāsu vihāsinti sambādhappatto ākiṇṇo vihāsiṃ. Kiṃ pana bhagavato sambādho atthi saṃsaggo vāti? Natthi. Na hi koci bhagavantaṃ anicchāya upasaṅkamituṃ sakkoti. Durāsadā hi buddhā bhagavanto sabbattha ca anupalittā, hitesitāya pana sattesu anukampaṃ upādāya ‘‘mutto mocessāmī’’ti paṭiññānurūpaṃ caturoghanittharaṇatthaṃ aṭṭhannaṃ parisānaṃ attano santikaṃ kālena kālaṃ upasaṅkamanaṃ adhivāseti, sayañca mahākaruṇāsamussāhito kālaññū hutvā tattha upasaṅkamīti idaṃ sabbabuddhānaṃ āciṇṇaṃ. Nāyamidha ākiṇṇavihāro adhippeto, idha pana tehi kalahakārakehi kosambakabhikkhūhi saddhiṃ ekavihāre vāsaṃ vihāsi, tadā vinetabbābhāvato ākiṇṇavihāraṃ katvā vuttaṃ ‘‘ahaṃ kho pubbe ākiṇṇo na phāsu vihāsi’’nti. Tenevāha ‘‘tehi kosambakehi bhikkhūhi bhaṇḍanakārakehī’’tiādi.
“幼象”指幼小的象崽,它们也叫“宾迦”。“它们”指象等动物。“泥水”指混有泥浆的水。“入水”一处,也有“ogāhaṃ”的异读。“它的”指象王的。“摩擦者”指那些摩擦的母象。即使受到摩擦,象王因自身高贵而不会恼怒,因此它们便只管摩擦。“远离”指离开、远去。显示巴利原文
Daharapotakehīti daharehi hatthipotakehi, ye bhiṅkātipi vuccanti. Tehīti hatthiādīhi. Kaddamodakānīti kaddamamissāni udakāni. Ogāhāti ettha ‘‘ogāha’’ntipi pāḷi. Assāti hatthināgassa. Upanighaṃsantiyoti ghaṭṭentiyo. Upanighaṃsiyamānopi attano uḷārabhāvena na kujjhati, tena tā ghaṃsantiyeva. Vūpakaṭṭhoti vūpakaṭṭho dūrībhūto.
“象群”指象的群体。“它来到世尊这里”:据说那头象王厌倦了象群中的生活,便进入那片树林。在那里见到世尊后,犹如被千罐水浇灭了热恼,变得清凉,心生净信,站在世尊身旁。从那时起,它便常来侍奉:将跋陀沙罗树和叶屋周围清理干净,用折断的树枝打扫;又为世尊提供洗脸水,取来沐浴用水,供养齿木,并从森林中采来甘美的果实供养导师。导师便受用这些。因此说“以象鼻为世尊备办饮用水和日用饮水”等。据说它还以象鼻取来木柴,互相摩擦生火,点燃木柴;又将石块烧热,用木棍滚动石块投入象鼻中,知道水已温热后,便来到世尊身边站着。世尊了知“象王希望我沐浴”,便到那里沐浴。饮用水的准备也是如此。当水变凉时,它便前来。由此而说“以象鼻为世尊备办饮用水和日用饮水”。显示巴利原文
Yūthāti hatthighaṭāya. Yena bhagavā tenupasaṅkamīti so kira hatthināgo yūthavāse ukkaṇṭhito taṃ vanasaṇḍaṃ paviṭṭho. Tattha bhagavantaṃ disvā ghaṭasahassena nibbāpitasantāpo viya nibbuto hutvā pasannacitto bhagavato santike aṭṭhāsi, tato paṭṭhāya vattasīse ṭhatvā bhaddasālassa paṇṇasālāya ca samantato appaharitaṃ katvā sākhābhaṅgena sammajjati, bhagavato mukhadhovanaṃ deti, nahānodakaṃ āharati, dantakaṭṭhaṃ deti, araññato madhurāni phalāphalāni āharitvā satthu upaneti. Satthā tāni paribhuñjati. Tena vuttaṃ ‘‘soṇḍāya bhagavato pānīyaṃ paribhojanīyaṃ upaṭṭhāpetī’’tiādi. So kira soṇḍāya dārūni āharitvā aññamaññaṃ ghaṃsitvā aggiṃ uṭṭhāpetvā dārūni jālāpetvā tattha pāsāṇakhaṇḍāni tāpetvā tāni daṇḍakehi vaṭṭetvā soṇḍiyaṃ khipitvā udakassa tattabhāvaṃ ñatvā bhagavato santikaṃ upagantvā tiṭṭhati. Bhagavā ‘‘hatthināgo mama nahānaṃ icchatī’’ti tattha gantvā nahānakiccaṃ karoti. Pānīyepi eseva nayo. Tasmiṃ pana sītale jāte upasaṅkamati. Taṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘soṇḍāya bhagavato pānīyaṃ paribhojanīyaṃ upaṭṭhāpetī’’ti.
“了知自身的远离”指了知由于无人杂处而获得的身远离。而其余诸远离,世尊于一切时本自具足。“发出此优陀那”指,世尊说出这首显示自身与象王同样乐于远离、志向相合的优陀那。显示巴利原文
Attano ca pavivekaṃ viditvāti kehici anākiṇṇabhāvaladdhaṃ kāyavivekaṃ jānitvā. Itare pana vivekā bhagavato sabbakālaṃ vijjantiyeva. Imaṃ udānaṃ udānesīti imaṃ attano hatthināgassa ca vivekābhiratiyā samānajjhāsayabhāvadīpanaṃ udānaṃ udānesi.
对于此偈颂,应如此理解其义理(《优陀那义释》第35节):即,那象牙如车辕的象王之心,与佛陀龙象之心相合、相应。如何相合呢?‘独自乐于林中’:正如龙象厌弃先前‘我曾处于喧闹中’的喧闹生活,增长远离,如今独自无伴,于林中、阿兰若处安乐而住;同样,此象王也厌弃以往与象群共处的喧闹,如今独自无伴,于林中独住而欣喜。因此,其心与龙象之心相合,即与彼之心相合,故说以同一之乐而成为相应、相似。显示巴利原文
Gāthāya pana evamatthayojanā veditabbā (udā. aṭṭha. 35) – etaṃ īsādantassa rathaīsāsadisadantassa hatthināgassa cittaṃ nāgena buddhanāgassa cittena sameti saṃsandati. Kathaṃ sameti ce? Yadeko ramatī vane, yasmā buddhanāgo ‘‘ahaṃ kho pubbe ākiṇṇo vihāsi’’nti purimaṃ ākiṇṇavihāraṃ jigucchitvā vivekaṃ upabrūhayamāno idāni yathā eko adutiyo vane araññe ramati abhiramati, evaṃ ayampi hatthināgo pubbe attano hatthiādīhi ākiṇṇavihāraṃ jigucchitvā idāni eko asahāyo vane ekavihāraṃ ramati abhinandati, tasmāssa cittaṃ nāgena sameti, tassa cittena sametīti katvā ekībhāvaratiyā ekasadisaṃ hotīti attho.
十八事论注显示巴利原文
Aṭṭhārasavatthukathāvaṇṇanā
473 473.‘若阻挡,则犯恶作’:此处,若有人阻挡应得住所者获得住所,此人即犯恶作。然而,对于争吵制造者等,若已告知僧团‘无空位’的规约而不予分配,或有人仗恃‘我年长’而强行自行分配并占用住所,(其他人)说‘你们应依法占用’而加以阻止,则不犯。在《结文》中说:‘由于提到了驱逐争吵制造者,对于坏家族者,依据驱出羯磨的许可,以及为平息争吵而来的憍赏弥比丘们,不应说“依年长”,而应说“若无静处,即使另辟静处也应当给予”。因此,若有人阻挡给予另辟静处者,才犯此罪。’显示巴利原文
473.Yo paṭibāheyya, āpatti dukkaṭassāti ettha yo senāsanārahassa senāsanaṃ paṭibāhati, tasseva āpatti. Kalahakārakādīnaṃ panettha ‘‘okāso natthī’’tiādikaṃ saṅghassa katikaṃ ārocetvā na paññapentassa ‘‘ahaṃ vuḍḍho’’ti pasayha attanāva attano paññapetvā gaṇhantaṃ ‘‘yuttiyā gaṇhathā’’ti vatvā vārentassa ca natthi āpatti. ‘‘Bhaṇḍanakārakaṃ nikkaḍḍhatīti vacanato kuladūsakassa pabbājanīyakammānuññāya ca idha kalahavūpasamanatthaṃ āgatānaṃ kosambakānampi ‘yathāvuḍḍha’nti avatvā ‘vivitte asati vivittaṃ katvāpi dātabba’nti vuttattā vivittaṃ katvā dentaṃ paṭibāhantasseva āpattī’’ti gaṇṭhipadesu vuttaṃ.
优波离所问僧团和合的解释。显示巴利原文
Upālisaṅghasāmaggīpucchāvaṇṇanā
476 476.‘不从根本至根本’:即不从根源处追溯到根源处。‘已离于义’:即已远离和合之义。显示巴利原文
476.Namūlā mūlaṃ gantvāti mūlato mūlaṃ agantvā. Atthato apagatāti sāmaggisaṅkhātaatthato apagatā.
477 关联句:若怨敌能以某事指责他,那事其实并不存在。‘未离’:即未离于因,是说仍有因。显示巴利原文
477. Yena naṃ paccatthikā vadeyyuṃ, taṃ na hi hotīti sambandho. Anapagatanti kāraṇato anapetaṃ, sakāraṇanti vuttaṃ hoti.
‘以嫉妒’:此词已摄取了‘行嗔恚道’,故应知‘以行非道’是显示其余的行非道。‘具八种使者支’:即如所说‘能听、能令听、能学、能持、能解、善巧于观察合宜与不合宜、不制造争吵’这八种使者支。此处其余内容,依巴利圣典及注释书即可明了。显示巴利原文
Usūyāyāti iminā dosāgatigamanassa saṅgahitattā ‘‘agatigamanenā’’ti avasesaagatigamanaṃ dassitanti veditabbaṃ. Aṭṭhahi dūtaṅgehīti ‘‘sotā ca hoti sāvetā ca uggahetā ca dhāretā ca viññāpetā ca kusalo ca sahitāsahitadassano ca akalahakārako cā’’ti evaṃ vuttehi aṭṭhahi dūtaṅgehi. Sesamettha pāḷito aṭṭhakathāto ca suviññeyyameva.