第十八 四十偈集显示巴利原文
18. Cattālīsanipāto
一、大迦叶长老偈颂注显示巴利原文
1. Mahākassapattheragāthāvaṇṇanā
四十偈集中,「不为群众所尊崇」等偈颂,是尊者大迦叶长老的偈颂。其缘起为何?据说,这位大迦叶在莲华上佛的时代,于汉舍卫城是一位名唤韦代诃的居士,拥有八十亿财富。他成为佛弟子、法弟子、僧弟子的优婆塞,如是安住。一日布萨,他清晨享用过美食,受持布萨戒,手持香、花等物前往寺院,供养导师,顶礼后,于一面坐。显示巴利原文
Cattālīsanipāte na gaṇena purakkhatotiādikā āyasmato mahākassapattherassa gāthā. Kā uppatti? Ayaṃ kira padumuttarassa bhagavato kāle haṃsavatīnagare vedeho nāma asītikoṭivibhavo kuṭumbiko ahosi. So buddhamāmako, dhammamāmako, saṅghamāmako upāsako hutvā viharanto ekasmiṃ uposathadivase pātova subhojanaṃ bhuñjitvā uposathaṅgāni adhiṭṭhāya gandhapupphādīni gahetvā vihāraṃ gantvā satthāraṃ pūjetvā vanditvā ekamantaṃ nisīdi.
就在那时,世尊将第三弟子——名为大牛长老——确立为最上首位,说道:“诸比丘,在我这些比丘弟子中,头陀行第一者,即是大牛。”居士听了生起净信。说法结束,大众起身离去后,居士礼敬世尊,邀请道:“请世尊明日接受我的供养。”世尊说:“居士,比丘僧团十分庞大。”“有多少位,尊者?”“六十八万位比丘。”“尊者,请连一位沙弥也不要留在寺院,全部接受我的供养。”世尊默然应许。居士知道世尊已接受,便回家筹备大施,次日遣人告知世尊时间。世尊持钵着衣,由比丘僧团围绕,来到居士家中,坐于敷设好的座上,在洒净水仪式结束后,受用粥等,并分派食物。居士也在世尊近前坐下。显示巴利原文
Tasmiñca khaṇe satthā mahānisabhattheraṃ nāma tatiyasāvakaṃ ‘‘etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ dhutavādānaṃ, yadidaṃ nisabho’’ti etadagge ṭhapesi. Upāsako taṃ sutvā pasanno dhammakathāvasāne mahājane uṭṭhāya gate satthāraṃ vanditvā ‘‘sve mayhaṃ bhikkhaṃ adhivāsethā’’ti nimantesi. ‘‘Mahā kho, upāsaka , bhikkhusaṅgho’’ti. ‘‘Kittako, bhante’’ti? ‘‘Aṭṭhasaṭṭhibhikkhusatasahassa’’nti. ‘‘Bhante, ekaṃ sāmaṇerampi vihāre asesetvā mayhaṃ bhikkhaṃ adhivāsethā’’ti. Satthā adhivāsesi. Upāsako satthu adhivāsanaṃ viditvā gehaṃ gantvā mahādānaṃ sajjetvā punadivase satthu kālaṃ ārocāpesi. Satthā pattacīvaramādāya bhikkhusaṅghaparivuto upāsakassa gharaṃ gantvā paññattāsane nisinno dakkhiṇodakāvasāne yāguādīni sampaṭicchanto bhattavissaggaṃ akāsi. Upāsakopi satthu santike nisīdi.
那时,大牛长老正在托钵乞食,恰好走进同一条街道。居士看见,便起身上前,礼敬长老后说:“尊者,请把钵给我。”长老将钵递了过去。居士说:“尊者,请进屋里,世尊也在屋中。”长老回答:“这不妥当,居士。”居士拿着长老的钵,装满食团后还给他。然后他跟随长老走了一段路,又返回来,在世尊身边坐下,这样说道:“尊者,大牛长老明知‘世尊也坐在屋中’,却还是不肯进来,难道他拥有胜过您的功德吗?”诸佛对于称赞功德,从来不会悭吝,因此世尊这样说:“居士,我们为了等待供养才坐在家中,那位比丘却不是这样坐着等食;我们住在村落边缘的住处,他却只住在森林中;我们住在有遮盖的地方,他却只住在露天。”世尊就这样讲述长老的功德,如同向大海注水一般,滔滔不绝。显示巴利原文
Tasmiṃ antare mahānisabhatthero piṇḍāya caranto tameva vīthiṃ paṭipajji. Upāsako disvā uṭṭhāya gantvā theraṃ vanditvā ‘‘pattaṃ, bhante, dethā’’ti āha. Thero pattaṃ adāsi. ‘‘Bhante, idheva pavisatha, satthāpi gehe nisinno’’ti. ‘‘Na vaṭṭissati, upāsakā’’ti. So therassa pattaṃ gahetvā piṇḍapātassa pūretvā adāsi. Tato theraṃ anugantvā nivatto satthu santike nisīditvā evamāha – ‘‘mahānisabhatthero, bhante, ‘satthāpi gehe nisinno’ti vuttepi pavisituṃ na icchi, atthi nu kho etassa tumhākaṃ guṇehi atirekaguṇo’’ti. Buddhānañca vaṇṇamaccheraṃ nāma natthi, tasmā satthā evamāha – ‘‘upāsaka, mayaṃ bhikkhaṃ āgamayamānā gehe nisīdāma, so pana bhikkhu na evaṃ nisīditvā bhikkhaṃ udikkhati, mayaṃ gāmantasenāsane vasāma, so araññasmiṃyeva vasati, mayaṃ channe vasāma, so abbhokāseyeva vasatī’’ti bhagavā ‘‘ayañca ayañcetassa guṇo’’ti mahāsamuddaṃ pūrayamāno viya tassa guṇaṃ kathesi.
居士原本就如添了油的火炬,现在更加净信踊跃,心想:“我要其他成就做什么呢?我要发愿在未来某尊佛的教法中,成为头陀行者中的第一人。”于是他再次邀请世尊,按照同样的方式,连续做了七天的大布施。第七天时,他布施了三衣给以世尊为首的比丘僧团,然后顶礼世尊的双足,这样说:“尊者,我这七日行施时,心中现起身业的慈爱、语业的慈爱、意业的慈爱,我不以此追求任何天界成就,也不追求帝释、魔、梵的成就。惟愿我所作的这个业行,能在未来某尊佛的教法中,获得如同大牛长老所达到的地位,成为守护十三头陀支者当中的第一人,作为那样的增上缘。”世尊观察道:“此人发愿求取如此伟大的位阶,能否成就呢?”他照见其必能成就,便授记说:“你发了一个善妙的愿。在未来十万劫结束时,将有一位名为乔达摩的佛出现于世,那时你将成为他的第三弟子,名为大迦叶长老。”居士听了,心想:“诸佛之言不虚。”于是便将那个成就看作犹如明日即可获得一般。他终其一生都行布施、受持戒律并加守护,修习种种善业,命终之后生于天界。显示巴利原文
Upāsako pakatiyāpi jalamānapadīpo telena āsitto viya suṭṭhutaraṃ pasanno hutvā cintesi – ‘‘kiṃ mayhaṃ aññāya sampattiyā, anāgate ekassa buddhassa santike dhutavādānaṃ aggabhāvatthāya patthanaṃ karissāmī’’ti. So punapi satthāraṃ nimantetvā teneva niyāmena satta divase mahādānaṃ datvā sattame divase buddhappamukhassa mahābhikkhusaṅghassa ticīvarāni datvā satthu pādamūle nipajjitvā evamāha – ‘‘yaṃ me, bhante, satta divase dānaṃ dentassa mettaṃ kāyakammaṃ, mettaṃ vacīkammaṃ, mettaṃ manokammaṃ paccupaṭṭhitaṃ, imināhaṃ na aññaṃ devasampattiṃ vā sakkamārabrahmasampattiṃ vā patthemi, idaṃ pana me kammaṃ anāgate ekassa buddhassa santike mahānisabhattherena pattaṭṭhānantaraṃ pāpuṇanatthāya terasadhutaṅgadharānaṃ aggabhāvassa adhikāro hotū’’ti. Satthā ‘‘mahantaṃ ṭhānaṃ iminā patthitaṃ, samijjhissati nu kho, no’’ti olokento samijjhanabhāvaṃ disvā āha – ‘‘manāpaṃ te ṭhānaṃ patthitaṃ, anāgate satasahassakappāvasāne gotamo nāma buddho uppajjissati , tassa tvaṃ tatiyasāvako mahākassapatthero nāma bhavissasī’’ti byākāsi. Taṃ sutvā upāsako ‘‘buddhānaṃ dve kathā nāma natthī’’ti punadivase pattabbaṃ viya taṃ sampattiṃ amaññittha. So yāvatāyukaṃ dānaṃ datvā, sīlaṃ samādāya rakkhitvā, nānappakāraṃ kalyāṇakammaṃ katvā, kālaṃ katvā, sagge nibbatti.
从那时起,他于天、人二趣不断受享福报。至距今九十一劫时,毗婆尸正自觉者依止槃头摩帝城,安住于安稳鹿野苑。他从天界命终,降生在一个衰落的婆罗门家庭。那时,毗婆尸世尊每隔七年宣说法要,引起极大轰动,整个赡部洲的天神都宣告:‘导师将说法了。’这位婆罗门听闻此消息。他只有一件下身裹布,妻子也是如此;至于上身遮掩之物,两人也只有一件共用。全城皆知他是‘一布婆罗门’。婆罗门众集会时,他便让妻子留在家中,自己披上那件衣前往;婆罗门妇女集会时,则自己留在家中,妻子披上那件衣前去。那一日,婆罗门对妻子说:‘夫人,你打算夜里听法,还是白天?’妻子答:‘我们身为女人,夜间不便前往,我要白天去。’于是她将婆罗门留在家中,披上那件衣,与女居士们一同于白日前去寺院,礼拜导师,坐在一旁听法,然后与女居士们一起返回。之后,婆罗门将妻子留在家中,自己披上那件衣前往寺院。显示巴利原文
Tato paṭṭhāya devamanussesu sampattiṃ anubhavanto ito ekanavute kappe vipassisammāsambuddhe bandhumatīnagaraṃ upanissāya kheme migadāye viharante devalokā cavitvā aññatarasmiṃ parijiṇṇabrāhmaṇakule nibbatti. Tasmiñca kāle vipassī bhagavā sattame sattame saṃvacchare dhammaṃ kathesi, mahantaṃ kolāhalaṃ hoti. Sakalajambudīpe devatā ‘‘satthā dhammaṃ kathessatī’’ti ārocesuṃ. Brāhmaṇo taṃ sāsanaṃ assosi . Tassa ca nivāsanasāṭako ekoyeva hoti, tathā brāhmaṇiyā. Pārupanaṃ pana dvinnampi ekameva. So sakalanagare ‘‘ekasāṭakabrāhmaṇo’’ti paññāyi. So brāhmaṇānaṃ kenacideva kiccena sannipāte sati brāhmaṇiṃ gehe ṭhapetvā sayaṃ taṃ vatthaṃ pārupitvā gacchati. Brāhmaṇīnaṃ sannipāte sati sayaṃ gehe acchati, brāhmaṇī taṃ vatthaṃ pārupitvā gacchati. Tasmiṃ pana divase brāhmaṇo brāhmaṇiṃ āha – ‘‘bhoti, kiṃ rattiṃ dhammaṃ suṇissasi, divā’’ti? ‘‘Mayaṃ mātugāmajātikā nāma rattiṃ sotuṃ na sakkoma, divā sossāmā’’ti brāhmaṇaṃ gehe ṭhapetvā taṃ vatthaṃ pārupitvā upāsikāhi saddhiṃ divā gantvā satthāraṃ vanditvā ekamante nisinnā dhammaṃ sutvā upāsikāhiyeva saddhiṃ āgamāsi. Atha brāhmaṇo brāhmaṇiṃ gehe ṭhapetvā taṃ vatthaṃ pārupitvā vihāraṃ gato.
那时,导师安坐于大众中央庄严的法座上,手持彩扇,演说妙法,犹如倾泻空中恒河,又如搅动须弥山以翻腾大海。婆罗门坐于大众边缘听法,初夜时分,全身遍满五种喜悦。他将所披之衣叠好,心想:‘我应供养十力者。’然而,就在此时,显其过患的悭吝心生起。他思忖:‘我与妻子唯此一衣,别无其他遮盖;若没有披覆之物,便无法出门走动。’由此全无布施之意。初夜分过,至中夜分,同样的喜悦再次生起,他又如此思惟,仍不欲布施。中夜分过,至后夜分,同样的喜悦又一次涌现。那时,他心想:‘且不顾它,先作供养!’于是将衣叠好,放在导师足下,左手叉腰,右手拍打三下,大声高呼:‘我胜了!我胜了!’如此连呼三次。显示巴利原文
Tasmiṃ samaye satthā parisamajjhe alaṅkatadhammāsane nisinno cittabījaniṃ ādāya ākāsagaṅgaṃ otārento viya, sineruṃ manthaṃ katvā sāgaraṃ nimmathento viya, dhammakathaṃ kathesi. Brāhmaṇassa parisapariyante nisinnassa dhammaṃ suṇantassa paṭhamayāmasmiṃyeva sakalasarīraṃ pūrayamānā pañcavaṇṇā pīti uppajji. So pārutavatthaṃ saṅgharitvā ‘‘dasabalassa dassāmī’’ti cintesi. Athassa ādīnavasahassaṃ dassayamānaṃ maccheraṃ uppajji. So ‘‘brāhmaṇiyā mayhañca ekameva vatthaṃ, aññaṃ kiñci pārupanaṃ natthi, apārupitvā ca nāma bahi vicarituṃ na sakkā’’ti sabbathāpi adātukāmo ahosi, athassa nikkhante paṭhamayāme majjhimayāmepi tatheva pīti uppajji. Tatheva cintetvā tatheva adātukāmo ahosi. Athassa majjhimayāme nikkhante pacchimayāmepi tatheva pīti uppajji. Tadā so ‘‘yaṃ vā hotu taṃ vā pacchāpi jānissāmī’’ti vatthaṃ saṅgharitvā satthu pādamūle ṭhapesi. Tato vāmahatthaṃ ābhujitvā dakkhiṇena hatthena tikkhattuṃ apphoṭetvā ‘‘jitaṃ me, jitaṃ me’’ti tayo vāre nadi.
那时,槃头摩王坐在法座后面的布幔中听法。国王听到‘我胜了’的喊声,心生不悦,便派一人前去,吩咐:‘去问问他,在说些什么。’那人过去询问,婆罗门答道:‘他人骑乘象车等,执持刀剑与武器去战胜敌军,这并不稀奇。而我,犹如以棒击碎从后冲来的犷牛之头,将其驱走一般,降伏了悭吝之心,将身上所披之布供养给了十力者。我战胜了悭吝。’那人便回来将此事禀告国王。国王说:‘唉,我等不知何物恰与十力者相称,此婆罗门却知。’于是派人送去一对布匹。婆罗门看见后心想:‘此人先前在我默然听法时,什么都未给我;待我说出导师的功德后,他才送来。然而,因称叹导师功德而得的东西,于我有何用呢?’于是又将那一对布供养给了十力者。国王问:‘婆罗门做了什么?’听闻‘他把那对布又供养给了如来’,就又送去另外两对布,他又供养了。国王再送去四对,如此一直送到三十二对布。这时婆罗门心想:‘这样下去岂非愈收愈多。’便给自己留了一对,给妻子留了一对,其余三十对全都供养给如来。从那时起,他便成为佛陀的亲信。显示巴利原文
Tasmiñca samaye bandhumarājā dhammāsanassa pacchato antosāṇiyaṃ nisinno dhammaṃ suṇāti. Rañño ca nāma ‘‘jitaṃ me’’ti saddo amanāpo hoti . So purisaṃ pesesi – ‘‘gaccha, etaṃ puccha kiṃ vadasī’’ti. So tena gantvā pucchito ‘‘avasesā hatthiyānādīni āruyha asicammādīni gahetvā parasenaṃ jinanti, na taṃ acchariyaṃ. Ahaṃ pana pacchato āgacchantassa kūṭagoṇassa muggarena sīsaṃ bhinditvā taṃ palāpento viya maccheracittaṃ madditvā pārutavatthaṃ dasabalassa adāsiṃ, taṃ me macchariyaṃ jita’’nti āha. So puriso āgantvā taṃ pavattiṃ rañño ārocesi. Rājā āha – ‘‘amhe, bhaṇe, dasabalassa anurūpaṃ na jānimha, brāhmaṇo jānī’’ti vatthayugaṃ pesesi. Taṃ disvā brāhmaṇo cintesi – ‘‘ayaṃ mayhaṃ tuṇhīnisinnassa paṭhamaṃ kiñci adatvā satthu guṇe kathentassa adāsi. Satthu guṇe paṭicca uppannena pana mayhaṃ ko attho’’ti tampi vatthayugaṃ dasabalasseva adāsi. Rājāpi ‘‘kiṃ brāhmaṇena kata’’nti pucchitvā ‘‘tampi tena vatthayugaṃ tathāgatasseva dinna’’nti sutvā aññānipi dve vatthayugāni pesesi, so tānipi adāsi. Rājā aññānipi cattārīti evaṃ yāva dvattiṃsavatthayugāni pesesi. Atha brāhmaṇo ‘‘idaṃ vaḍḍhetvā vaḍḍhetvā gahaṇaṃ viya hotī’’ti attano atthāya ekaṃ, brāhmaṇiyā ekanti dve vatthayugāni gahetvā tiṃsayugāni tathāgatasseva adāsi. Tato paṭṭhāya ca so satthu vissāsiko jāto.
后来有一天,正值冬季,国王见他在世尊跟前听法,便将自己披着的那条价值十万的红色毛毯送给他,说道:“从今以后,你就披着这毛毯听法吧。”这婆罗门心想:“这条毛毯披在这具腐臭之身又有何用?”于是他将毛毯挂在香室内如来卧床的上方,做成华盖,便离去了。又一天,国王清晨来到寺院,进入香室,坐在世尊身旁。那时,六色佛光映照在毛毯上,显得格外璀璨。国王抬头看见,认出毛毯后说道:“世尊,这是我的毛毯,是我们布施给一位婆罗门的呀。”世尊说:“大王,你们供养了婆罗门,婆罗门供养了我。”国王听后心生净信,感叹道:“婆罗门懂得分寸,我们却不懂得。”于是,他将所有对人类有益的物资,都各分成八份,作了名为“一切八”的布施,并任命婆罗门为国师。而婆罗门也将“八份八”理解为六十四,便固定设立了六十四处施食所,终生布施、持戒,死后投生到了天界。显示巴利原文
Atha naṃ rājā ekadivasaṃ sītasamaye satthu santike dhammaṃ suṇantaṃ disvā satasahassagghanakaṃ attanā pārutarattakambalaṃ datvā āha – ‘‘ito paṭṭhāya imaṃ pārupitvā dhammaṃ suṇāhī’’ti. So ‘‘kiṃ me iminā kambalena imasmiṃ pūtikāye upanītenā’’ti cintetvā antogandhakuṭiyaṃ tathāgatassa mañcassa upari vitānaṃ katvā agamāsi. Athekadivasaṃ rājā pātova vihāraṃ gantvā antogandhakuṭiyaṃ satthu santike nisīdi. Tasmiñca samaye chabbaṇṇā buddharasmiyo kambale paṭihaññanti, kambalo ativiya virocati. Rājā ullokento sañjānitvā āha – ‘‘amhākaṃ, bhante, esa kambalo, amhehi ekasāṭakabrāhmaṇassa dinno’’ti. ‘‘Tumhehi, mahārāja, brāhmaṇo pūjito, brāhmaṇena mayaṃ pūjitā’’ti. Rājā ‘‘brāhmaṇo yuttaṃ aññāsi, na maya’’nti pasīditvā yaṃ manussānaṃ upakārabhūtaṃ, taṃ sabbaṃ aṭṭhaṭṭhakaṃ katvā sabbaṭṭhakaṃ nāma dānaṃ datvā purohitaṭṭhāne ṭhapesi. Sopi ‘‘aṭṭhaṭṭhakaṃ nāla catusaṭṭhi hotī’’ti catusaṭṭhi salākabhattāni upanibandhāpetvā yāvajīvaṃ dānaṃ datvā sīlaṃ rakkhitvā tato cuto sagge nibbatti.
他后来从彼处死后,于贤劫中,在拘那含佛与迦叶佛两尊佛之间的时期,投生于波罗奈的一户居士家。他长大成人,过着居家生活。一天,他在林中漫步。那时,有独觉佛在河边作衣,因逆风不足,便将衣叠起放下。他见了问道:“尊者,您为何将衣叠起放着?”“逆风不足。”“尊者,请用这个来做吧。”说着,他便将上衣布施给独觉佛,并发愿:“愿我于一切投生之处,皆无衰损。”显示巴利原文
Puna tato cuto imasmiṃ kappe koṇāgamanassa ca bhagavato kassapadasabalassa cāti dvinnaṃ buddhānaṃ antare bārāṇasiyaṃ kuṭumbiyaghare nibbatto. So vuddhimanvāya gharāvāsaṃ vasanto ekadivasaṃ araññe jaṅghavihāraṃ carati. Tasmiñca samaye paccekabuddho nadītīre cīvarakammaṃ karonto anuvāte appahonte saṅgharitvā ṭhapetuṃ āraddho. So disvā ‘‘kasmā, bhante, saṅgharitvā ṭhapethā’’ti āha. ‘‘Anuvāto nappahotī’’ti. ‘‘Iminā, bhante, karothā’’ti uttarasāṭakaṃ datvā ‘‘nibbattanibbattaṭṭhāne me kenaci parihāni mā hotū’’ti patthanaṃ paṭṭhapesi.
那时,在家中,他的妹妹与他的妻子发生了争吵。这时,那位独觉佛进入家内托钵。他妹妹便将团食供养给独觉佛,然后针对那位妻子发愿说:“愿我以百由旬之遥,远远避开这样的愚人。”他的妻子站在庭院里听到这话,便说:“她供养的食物,但愿他别吃!”于是她夺过钵,把团食倒掉,盛满污泥浆又递给独觉佛。他妹妹看见后,说道:“愚人哪!你骂我也好,打我也罢,但是对这样一位在二不可计数劫中圆满波罗蜜的圣者,倒掉他的饭食而施以污泥,这实在不合适。”这时,他的妻子心里生起了追悔。她连忙说:“请等一下,尊者!”她倒掉污泥,把钵洗净,用香粉涂抹,然后盛满了佳美的食物和四种甜食,再浇上一层鲜艳如莲花蕊色的酥油,闪烁着光芒,放到独觉佛手中,并发愿道:“正如这团食光彩闪耀一般,愿我的身体也这般光彩闪耀!”独觉佛随喜之后,便腾空而去。显示巴利原文
Gharepissa bhaginiyā saddhiṃ bhariyāya kalahaṃ karontiyā paccekabuddho piṇḍāya pāvisi. Athassa bhaginī paccekabuddhassa piṇḍapātaṃ datvā tassa bhariyaṃ sandhāya ‘‘evarūpaṃ bālaṃ yojanasatena parivajjeyya’’nti patthanaṃ paṭṭhapesi. Sā gehaṅgaṇe ṭhitā sutvā ‘‘imāya dinnabhattaṃ mā esa bhuñjatū’’ti pattaṃ gahetvā piṇḍapātaṃ chaḍḍetvā kalalassa pūretvā adāsi. Itarā disvā ‘‘bāle, tvaṃ maṃ tāva akkosa vā pahara vā, evarūpassa pana dve asaṅkhyeyyāni pūritapāramissa pattato bhattaṃ chaḍḍetvā kalalaṃ dātuṃ na yutta’’nti āha. Athassa bhariyāya paṭisaṅkhānaṃ uppajji. Sā ‘‘tiṭṭhatha, bhante’’ti kalalaṃ chaḍḍetvā pattaṃ dhovitvā gandhacuṇṇena . Ubbaṭṭetvā paṇītabhattassa catumadhurassa ca pūretvā upari āsittena padumagabbhavaṇṇena sappinā vijjotamānaṃ paccekabuddhassa hatthe ṭhapetvā ‘‘yathā ayaṃ piṇḍapāto obhāsajāto, evaṃ obhāsajātaṃ me sarīraṃ hotū’’ti patthanaṃ paṭṭhapesi. Paccekabuddho anumoditvā ākāsaṃ pakkhandi.
这对夫妻终生行持善业,死后投生天界。从那里死后,在迦叶正自觉者的教法时期,那位男居士投生为波罗奈一位拥有八十俱胝财富的富翁之子,另一位女子也投生为同样富有的富翁之女。待他长大成人,便迎娶了那位富翁之女。由于她过去所造不可意异熟业的力量,就在她刚踏入夫家门时,腹中便剧烈翻腾,全身如同敞开的粪坑,散发出恶臭。富翁子问道:“这是谁的气味?”听说“是富翁之女”后,便说:“把她赶出去,赶出去!”就这样,刚娶进门的新娘被送回了娘家。因为这一缘故,她接连在七处被退回。显示巴利原文
Tepi jāyampatikā yāvatāyukaṃ kusalaṃ katvā sagge nibbattitvā puna tato cavitvā upāsako kassapasammāsambuddhakāle bārāṇasiyaṃ asītikoṭivibhavassa seṭṭhino putto hutvā nibbatti, itarāpi tādisasseva seṭṭhino dhītā hutvā nibbatti. Tassa vuddhippattassa tameva seṭṭhidhītaraṃ ānayiṃsu. Tassā pubbe aniṭṭhavipākassa pāpakammassa ānubhāvena patikulaṃ paviṭṭhamattāya ummārabbhantare sakalasarīraṃ ugghāṭitavaccakuṭi viya duggandhaṃ jātaṃ. Seṭṭhikumāro ‘‘kassāyaṃ gandho’’ti pucchitvā, ‘‘seṭṭhikaññāyā’’ti sutvā, ‘‘nīharatha, nīharathā’’ti ābhataniyāmeneva kulagharaṃ pesesi. Sā eteneva nīhārena sattasu ṭhānesu paṭinivattitā.
那时,迦叶佛般涅槃了。众人以坚固的地基和价值十万的红金砖,建起一座高一由旬的塔。当这座塔在建时,那位富翁之女心想:“我已接连在七处被退回,活着还有什么意义呢?”于是,她让人把她的所有首饰都打碎,制成了一块长一肘、宽一拃、高四指的金砖。然后,她拿着雌黄与雄黄团,带着八把青莲花,来到建塔的地方。当时正好有一批砖运到,独缺一块楔砖。富翁之女便对工匠说:“请把这块砖安放在这里吧。”“女施主,您来得正好,请亲手安放!”她登上塔,用油调和雌黄与雄黄团作为粘合剂,将那块金砖牢固地安放好,再把八把青莲花供在上方,然后礼敬并发愿道:“愿我在一切投生之处,身出旃檀香,口出青莲花香。”接着,她礼敬塔,右绕之后便离去了。显示巴利原文
Tena ca samayena kassapadasabalo parinibbāyi. Tassa ghanakoṭṭimāhi satasahassagghanikāhi rattasuvaṇṇiṭṭhakāhi yojanubbedhaṃ cetiyaṃ ārabhiṃsu. Tasmiṃ cetiye karīyamāne sā seṭṭhidhītā cintesi – ‘‘ahaṃ sattasu ṭhānesu paṭinivattitā, kiṃ me jīvitenā’’ti attano ābharaṇabhaṇḍaṃ bhañjāpetvā suvaṇṇiṭṭhakaṃ kāresi ratanāyataṃ vidatthivitthinnaṃ caturaṅgulubbedhaṃ. Tato haritālamanosilāpiṇḍaṃ gahetvā aṭṭha uppalahatthake ādāya cetiyakaraṇaṭṭhānaṃ gatā. Tasmiñca khaṇe ekā iṭṭhakāpanti parikkhipitvā āgacchamānā ghaṭaniṭṭhakāya ūnā hoti, seṭṭhidhītā vaḍḍhakiṃ āha – ‘‘imaṃ iṭṭhakaṃ ettha ṭhapethā’’ti. ‘‘Amma, bhaddake kāle āgatāsi, sayameva ṭhapehī’’ti. Sā āruyha telena haritālamanosilāpiṇḍaṃ yojetvā tena bandhanena iṭṭhakaṃ patiṭṭhapetvā upari aṭṭhahi uppalahatthakehi pūjaṃ katvā vanditvā ‘‘nibbattanibbattaṭṭhāne me kāyato candanagandho vāyatu, mukhato uppalagandho’’ti patthanaṃ katvā cetiyaṃ vanditvā padakkhiṇaṃ katvā agamāsi.
就在那时,那位最初迎娶她的富翁之子,又想起了她。当时,城里正值星宿节庆典。他问侍从们:“先前被领到这里的那位富翁之女,她在哪里?”“在娘家,主人。”“把她带来,我们一起过节。”侍从们便去见她,向她礼敬后站在一旁。她问道:“诸位,你们来有什么事?”他们便把事情的经过说了一遍。她说:“诸位,我的首饰已经全部供养佛塔了,我现在没有首饰。”他们回去禀告富翁之子。富翁之子说:“带她来,她会有首饰佩戴的。”于是他们把她带来。当她踏入家门的一刹那,整间屋子便飘满了旃檀香和青莲香。富翁之子问她:“最初你身体散发恶臭,如今怎么身上有旃檀香,口中有青莲香了呢?这是怎么回事?”她便从头讲起自己过去所造的业。富翁之子听后,心生净信,感叹道:“佛陀的教法真是导向解脱的啊!”他用一张毛毯覆盖在那座高一由旬的金塔上,又在塔各处装饰了车轮般大小的金莲花,那些金莲花还垂着长达十二肘的垂饰。显示巴利原文
Atha tasmiṃyeva khaṇe yassa seṭṭhiputtassa paṭhamaṃ gehaṃ nītā, tassa taṃ ārabbha sati udapādi. Nagarepi nakkhattaṃ saṅghuṭṭhaṃ hoti. So upaṭṭhāke āha – ‘‘tadā idha ānītā seṭṭhidhītā atthi, kahaṃ sā’’ti? ‘‘Kulagehe sāmī’’ti. ‘‘Ānetha naṃ, nakkhattaṃ kīḷissāmā’’ti. Te gantvā taṃ vanditvā ṭhitā ‘‘kiṃ, tātā, āgatatthā’’ti tāya puṭṭhā taṃ pavattiṃ ācikkhiṃsu. ‘‘Tātā, mayā ābharaṇabhaṇḍena cetiyaṃ pūjitaṃ, ābharaṇaṃ me natthī’’ti . Te gantvā seṭṭhiputtassa ārocesuṃ. Ānetha naṃ, piḷandhanaṃ labhissatīti. Te ānayiṃsu. Tassā saha gharapavesanena sakalagehaṃ candanagandho ceva nīluppalagandho ca vāyi. Seṭṭhiputto taṃ pucchi – ‘‘paṭhamaṃ tava sarīrato duggandho vāyi, idāni pana te sarīrato candanagandho, mukhato uppalagandho vāyati. Kiṃ eta’’nti? Sā ādito paṭṭhāya attanā katakammaṃ ārocesi. Seṭṭhiputto ‘‘niyyānikaṃ vata buddhasāsana’’nti pasīditvā yojanikaṃ suvaṇṇacetiyaṃ kambalakañcukena parikkhipitvā tattha tattha rathacakkappamāṇehi suvaṇṇapadumehi alaṅkari. Tesaṃ dvādasahatthā olambakā honti.
他在彼处住尽天寿后,投生天界。从彼处命终,他转生于离波罗奈约一由旬处的某位大臣家中;而那位富家女也从天界命终,转生为王家的大公主。待他们成年后,一日,青年所住的村落举办星宿节。他对母亲说:“母亲,请给我一块布,我要去参加节庆。”母亲取出一块洗过的布递给他。他说:“母亲,这太粗糙了。”母亲又拿出另一块,他依旧不要。于是母亲对他说:“孩子啊,我们投生在这样的家庭里,没有那样的福报能拥有比这更细软的布了。”“那我便去能得到的地方,母亲。”“孩子,我今天真希望你能就在波罗奈城中获得王位!”他礼敬母亲,说:“我走了,母亲。”母亲说:“去吧,孩子。”据说,当时母亲心里想:“他能去哪里呢?到头来还不是在某户人家那里坐下。”然而,那青年凭着福业的力量,径直离家而去。他来到波罗奈,躺在御花园中的吉祥石板条上,连头裹紧身体,睡着了。而那一日,恰是波罗奈国王去世后的第七天。显示巴利原文
So tattha yāvatāyukaṃ ṭhatvā sagge nibbattitvā tato cuto bārāṇasito yojanamatte ṭhāne aññatarasmiṃ amaccakule nibbatti, seṭṭhikaññāpi devalokato cavitvā rājakule jeṭṭhadhītā hutvā nibbatti. Tesu vayappattesu kumārassa vasanagāme nakkhattaṃ saṅghuṭṭhaṃ. So mātaraṃ āha – ‘‘sāṭakaṃ me, amma, dehi, nakkhattaṃ kīḷissāmī’’ti . Sā dhotavatthaṃ nīharitvā adāsi. ‘‘Amma, thūlaṃ ida’’nti āha. Sā aññaṃ nīharitvā adāsi, tampi paṭikkhipi. Atha naṃ mātā āha – ‘‘tāta, yādise gehe mayaṃ jātā, natthi no ito sukhumatarassa paṭilābhāya puñña’’nti. ‘‘Tena hi labhanaṭṭhānaṃ gacchāmi ammā’’ti. ‘‘Putta, ahaṃ ajjeva tuyhaṃ bārāṇasinagare rajjapaṭilābhampi icchāmī’’ti. So mātaraṃ vanditvā āha – ‘‘gacchāmi, ammā’’ti. ‘‘Gaccha, tātā’’ti. Evaṃ kirassā cittaṃ ahosi – ‘‘kahaṃ gamissati? Idha vā ettha vā gehe nisīdissatī’’ti. So pana puññaniyāmena nikkhamitvā bārāṇasiṃ gantvā uyyāne maṅgalasilāpaṭṭe sasīsaṃ pārupitvā nipajji. So ca bārāṇasirañño kālaṅkatassa sattamo divaso hoti.
大臣们办理完国王的后事,坐在王宫庭院中商议道:“国王只有一位公主,没有王子。无君之国必将衰败。谁当为王?”众人纷纷说:“你来当!”“你来当!”辅相说:“这样互相推让无济于事,我们放出弗沙车吧。”于是,他们给四匹莲色的骏马套上车,将五种王权标志与白伞一同安置车上,放出车子,并让乐队随行奏乐。车子从东门驶出,朝御花园的方向行进。有人说:“因为它熟悉那边,正往花园去,我们让它掉头吧。”辅相说:“不要掉头!”车子右绕那位青年,停在他面前,呈现出可以登车的样子。辅相掀开青年遮头的布角,观察他的足底相,随即宣告道:“且令此洲安固!在这二千岛围绕的四大洲中,此人足以为王统御疆土!”接着便下令:“再奏乐!再奏乐!”就这样命人奏乐三遍。显示巴利原文
Amaccā rañño sarīrakiccaṃ katvā rājaṅgaṇe nisīditvā mantayiṃsu – ‘‘rañño ekā dhītāva atthi, putto natthi, arājakaṃ rajjaṃ nassati, ko rājā hotī’’ti? ‘‘Tvaṃ hohi, tvaṃ hohī’’ti āhaṃsu. Purohito āha – ‘‘bahuṃ oloketuṃ na vaṭṭati, phussarathaṃ vissajjemā’’ti. Te kumudavaṇṇe cattāro sindhave yojetvā pañcavidhaṃ rājakakudhabhaṇḍaṃ setacchattañca rathasmiṃyeva ṭhapetvā rathaṃ vissajjetvā pacchato tūriyāni paggaṇhāpesuṃ. Ratho pācīnadvārena nikkhamitvā uyyānābhimukho ahosi. ‘‘Paricayena uyyānābhimukho gacchati, nivattemā’’ti keci āhaṃsu. Purohito ‘‘mā nivattayitthā’’ti āha. Ratho kumāraṃ padakkhiṇaṃ katvā ārohanasajjo hutvā aṭṭhāsi, purohito pārupanakaṇṇaṃ apanetvā pādatalāni olokento, ‘‘tiṭṭhatu ayaṃ dīpo, dvisahassadīpaparivāresu catūsu mahādīpesu esa rajjaṃ kāretuṃ yutto’’ti vatvā ‘‘punapi tūriyāni paggaṇhatha, punapi paggaṇhathā’’ti tikkhattuṃ tūriyāni paggaṇhāpesi.
这时,青年睁开眼看了看,问道:“你们是为何事而来?”“大王,王位当归于您。”“国王在哪里?”“已生天界了,主人。”“过了多少天?”“今日是第七天。”“没有王子或公主吗?”“有公主,大王,但没有王子。”“那么我来治理王政。”大臣们随即搭建起灌顶棚,用种种饰物将公主装扮整齐,带到御花园,为青年举行了灌顶。灌顶之后,他们献上价值十万钱的布料。他问道:“这是什么,诸位?”“这是围身衣,大王。”“难道这不粗糙吗,诸位?”“世人所用的布料中,没有比这更细软的了,大王。”“你们的国王就穿这样的衣服吗?”“是的,大王。”“看来你们的国王福报并不太大。拿金瓶来,我们会有衣服穿的。”他们取来金瓶。他起身,洗手漱口后,双手捧水向东方洒去。顿时,八棵如意树破开坚硬的大地,拔地而起。他又取水向南、向西、向北,一一向四方洒去。每一方都生出八棵如意树,总共出现了三十二棵如意树。他穿上一件天衣,又披上一件天衣,然后说道:“在南陀王所统辖的境内,让纺线的女子们不必再纺线了。”便照此让人击鼓宣告。随后他撑起白伞,将整座都城装饰起来。显示巴利原文
Atha kumāro mukhaṃ vivaritvā oloketvā, ‘‘kena kammena āgatatthā’’ti āha. ‘‘Deva, tumhākaṃ rajjaṃ pāpuṇātī’’ti. ‘‘Rājā kaha’’nti? ‘‘Devattaṃ gato, sāmī’’ti. ‘‘Kati divasā atikkantā’’ti? ‘‘Ajja sattamo divaso’’ti. ‘‘Putto vā dhītā vā natthī’’ti? ‘‘Dhītā atthi deva, putto natthī’’ti. ‘‘Karissāmi rajja’’nti. Te tāvadeva abhisekamaṇḍapaṃ kāretvā rājadhītaraṃ sabbālaṅkārehi alaṅkaritvā, uyyānaṃ ānetvā kumārassa abhisekaṃ akaṃsu. Athassa katābhisekassa satasahassagghanakaṃ vatthaṃ upahariṃsu. So ‘‘kimidaṃ, tātā’’ti āha. ‘‘Nivāsanavatthaṃ devā’’ti. ‘‘Nanu, tātā, thūla’’nti? ‘‘Manussānaṃ paribhogavatthesu ito sukhumataraṃ natthi, devā’’ti. ‘‘Tumhākaṃ rājā evarūpaṃ nivāsesī’’ti? ‘‘Āma, devā’’ti. ‘‘Na maññe puññavā tumhākaṃ rājā, suvaṇṇabhiṅgāraṃ āharatha, labhissāma vattha’’nti. Suvaṇṇabhiṅgāraṃ āhariṃsu. So uṭṭhāya hatthe dhovitvā mukhaṃ vikkhāletvā hatthena udakaṃ ādāya puratthimadisāyaṃ abbhukkiri. Tāvadeva ghanapathaviṃ bhinditvā aṭṭha kapparukkhā uṭṭhahiṃsu. Puna udakaṃ gahetvā dakkhiṇāyaṃ pacchimāyaṃ uttarāyanti evaṃ catūsu disāsu abbhukkiri. Sabbadisāsu aṭṭhaṭṭhakaṃ katvā dvattiṃsa kapparukkhā uṭṭhahiṃsu. So ekaṃ dibbadussaṃ nivāsetvā ekaṃ pārupitvā ‘‘nandarañño vijite suttakantikā itthiyo mā suttaṃ kantiṃsūti evaṃ bheriṃ carāpethā’’ti vatvā chattaṃ ussāpetvā alaṅkatapaṭiyatto hatthikkhandhavaragato nagaraṃ pavisitvā pāsādaṃ āruyha mahāsampattiṃ anubhavi.
光阴流逝,有一天,王后目睹国王巨大的荣华,现出悲悯之色,感叹道:“啊,苦行者!”国王问:“这是怎么了,王后?”她回答:“大王,您的荣华极为广大。过去,您信奉诸佛而作了善业;如今,您为何不为未来的因缘而修积福德呢?”“我们能布施给谁呢?已经没有持戒者了。”“大王,赡部洲洲并非没有阿拉汉。您只需准备布施,我去为您寻请阿拉汉来。”王后说道。第二天,国王命人在东门准备布施。清晨,王后受持布萨戒,登上楼阁,面向东方,以胸贴地而卧,发愿道:“若此方向有阿拉汉,祈请前来接受我们的施食吧。”然而,那个方向没有阿拉汉到来,那日的供养便施给了穷人和乞者。第三日,又在南门准备布施,她同样发愿;第四日,在西门;到了在北门准备布施的那一天,王后同样祈请时,住在雪山中的五百位莲花母之子独觉佛——他们的上首大莲花独觉佛对兄弟们说:“贤友们,难陀王邀请你们,请接受他的供养吧。”他们应允后,第二日,在无热恼池中洗了脸,从空中飞来,在北门降落。众人看见后,前去禀报国王:“大王,有五百位独觉佛前来了。”国王与王后一同前往,顶礼后接显示巴利原文
Evaṃ kāle gacchante ekadivasaṃ devī rañño mahāsampattiṃ disvā, ‘‘aho tapassī’’ti kāruññākāraṃ dasseti. ‘‘Kimidaṃ, devī’’ti ca puṭṭhā ‘‘atimahatī te, deva, sampatti. Atīte buddhānaṃ saddahitvā kalyāṇaṃ akattha, idāni anāgatassa paccayaṃ kusalaṃ na karothā’’ti āha. ‘‘Kassa dassāma, sīlavanto natthī’’ti? ‘‘Asuñño, deva, jambudīpo arahantehi, tumhe dānameva sajjetha, ahaṃ arahante lacchāmī’’ti āha. Rājā punadivase pācīnadvāre dānaṃ sajjāpesi. Devī pātova uposathaṅgāni adhiṭṭhāya uparipāsāde puratthābhimukhā urena nipajjitvā ‘‘sace etissaṃ disāyaṃ arahanto atthi, sveva āgantvā amhākaṃ bhikkhaṃ gaṇhantū’’ti āha. Tassaṃ disāyaṃ arahanto nāhesuṃ, taṃ sakkāraṃ kapaṇayācakānaṃ adaṃsu. Punadivase dakkhiṇadvāre dānaṃ sajjetvā tatheva akāsi, punadivase pacchimadvāre. Uttaradvāre sajjitadivase pana deviyā tatheva nimantentiyā himavante vasantānaṃ padumavatiyā puttānaṃ pañcasatānaṃ paccekabuddhānaṃ jeṭṭhako mahāpadumapaccekabuddho bhātike āmantesi, ‘‘mārisā, nandarājā, tumhe nimanteti, adhivāsetha tassā’’ti. Te adhivāsetvā punadivase anotattadahe mukhaṃ dhovitvā, ākāsena āgantvā uttaradvāre otariṃsu. Manussā disvā gantvā ‘‘pañcasatā, deva, paccekabuddhā āgatā’’ti rañjo ārocesuṃ. Rājā saddhiṃ deviyā gantvā, vanditvā, pattaṃ gahetvā paccekabuddhe pāsādaṃ āropetvā, tatra nesaṃ dānaṃ datvā, bhattakiccāvasāne rājā saṅghattherassa, devī, saṅghanavakassa pādamūle nipajjitvā ‘‘ayyā paccayehi na kilamissanti, mayaṃ puññena na hāyissāma. Amhākaṃ yāvajīvaṃ idha nivāsāya paṭiññaṃ dethā’’ti paṭiññaṃ kāretvā uyyāne pañcapaṇṇasālāsatāni pañcacaṅkamanasatānīti sabbākārena nivāsanaṭṭhānāni sampādetvā tattha vasāpesuṃ.
时光流逝,国王的边境发生叛乱。他嘱咐王后:“我要前往平定边境,你切莫怠慢独觉佛。”说完便出发了。就在他归来之前,独觉佛们的寿行已然耗尽。大莲花独觉佛整夜游戏禅那,于曙光初现时,手扶支撑板,站立而入无余涅槃界般涅槃。以同样的方式,其余独觉佛也全都般涅槃。第二天,王后命人在独觉佛们的座处涂上新鲜牛粪,撒上花朵,供上熏香,坐下等待他们前来。久等不见他们到来,她便派一名男子去查探:“去,伙计,去看看圣者们是否身体不适。”那男子来到大莲花独觉佛的叶屋,开门不见人影,便走到经行处,看见他扶着支撑板站立,于是向他顶礼后说:“时间到了,圣尊!”然而,般涅槃之身如何能回答?男子心想:“他大概睡着了。”于是上前用手触摸独觉佛的双脚,从脚的冰凉与僵硬知道他已经般涅槃。随后,他前往第二位,接着第三位……如此得知所有独觉佛都已般涅槃。回到王宫,王后问:“圣者们在哪儿,伙计?”他回答:“都已般涅槃了,王妃。”王后哭泣哀号,出宫与市民一同前往那里,举行了礼敬盛典,为独觉佛们举办后事,收取他显示巴利原文
Evaṃ kāle gacchante rañño paccanto kupito. So ‘‘ahaṃ paccantaṃ vūpasametuṃ gacchāmi, tvaṃ paccekabuddhesu mā pamajjī’’ti deviṃ ovaditvā gato. Tasmiṃ anāgateyeva paccekabuddhānaṃ āyusaṅkhārā khīṇā. Mahāpadumapaccekabuddho tiyāmarattiṃ jhānakīḷaṃ kīḷitvā aruṇuggamane ālambanaphalakaṃ ālambitvā ṭhitakova anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbāyi. Etenupāyena sesāpīti sabbeva parinibbutā. Punadivase devī paccekabuddhānaṃ nisīdanaṭṭhānaṃ haritūpalittaṃ kāretvā pupphāni vikiritvā, dhūpaṃ datvā tesaṃ āgamanaṃ olokayantī nisinnā āgamanaṃ apassantī purisaṃ pesesi – ‘‘gaccha, tāta, jānāhi, kiṃ ayyānaṃ kiñci aphāsuka’’nti? So gantvā mahāpadumassa paṇṇasālāya dvāraṃ vivaritvā tattha apassanto caṅkamanaṃ gantvā ālambanaphalakaṃ nissāya ṭhitaṃ disvā vanditvā ‘‘kālo, bhante’’ti āha. ‘‘Parinibbutasarīraṃ kiṃ kathessati? So niddāyati maññe’’ti gantvā piṭṭhipāde hatthena parāmasitvā pādānaṃ sītalatāya ceva thaddhatāya ca parinibbutabhāvaṃ ñatvā, dutiyassa santikaṃ agamāsi. Evaṃ tatiyassāti sabbesaṃ parinibbutabhāvaṃ ñatvā rājakulaṃ gato. ‘‘Kahaṃ, tāta, paccekabuddhā’’ti puṭṭho ‘‘parinibbutā, devī’’ti āha. Devī kandantī rodantī nikkhamitvā nāgarehi saddhiṃ tattha gantvā sādhukīḷitaṃ kāretvā paccekabuddhānaṃ sarīrakiccaṃ kāretvā dhātuyo gahetvā cetiyaṃ patiṭṭhāpesi.
国王平定边境归来,问前来迎接的王后:“跋陀,你没有怠慢独觉佛吧?圣者们健康吗?”“他们已经般涅槃了,陛下。”国王心想:“像这样的智者都会有死亡,我们怎能免脱?”他没有入城,径直进入那个园林,召来长子,将王国交付给他,自己出家为沙门。王后也想:“他出家了,我留在这里做什么?”于是就在那个园林出家,两人都修习禅那,从那里命终后转生梵天界。显示巴利原文
Rājā paccantaṃ vūpasametvā āgato paccuggamanaṃ āgataṃ deviṃ pucchi – ‘‘kiṃ, bhadde, paccekabuddhesu nappamajji, nirogā ayyā’’ti? ‘‘Parinibbutā devā’’ti. Rājā cinteti ‘‘evarūpānampi paṇḍitānaṃ maraṇaṃ uppajjati, amhākaṃ kuto mokkho’’ti. So nagaraṃ agantvā, uyyānameva pavisitvā jeṭṭhaputtaṃ pakkosāpetvā, tassa rajjaṃ niyyātetvā, sayaṃ samaṇapabbajjaṃ pabbaji. Devīpi ‘‘imasmiṃ pabbajite ahaṃ kiṃ karissāmī’’ti tattheva uyyāne pabbajitvā dvepi jhānaṃ bhāvetvā tato cutā brahmaloke nibbattiṃsu.
当他们仍住于彼处时,我们的导师出现于世间,转动无上法轮后,渐次游历,进入王舍城。导师住于彼处时,这位毕钵离童子出生于摩揭陀国名为大渡头的婆罗门村,是迦毘罗婆罗门正妃所生;而这位跋陀迦比罗尼,则出生于末陀罗国的沙嘎喇城,是拘希耶族婆罗门正妃所生。二人逐渐长大,毕钵离童子年满二十,跋陀年满十六时,父母望着儿子,再三催逼道:‘孩子,你已长大成人,应当延续家族的血脉了。’童子说:‘请莫在我耳边说这些。只要双亲尚在,我自当奉养;待你们辞世之后,我便出家。’过了些日子,他们又来劝说,他依旧回绝。从此之后,便不断前来催促。显示巴利原文
Tesu tattheva vasantesu amhākaṃ satthā loke uppajjitvā pavattitavaradhammacakko anupubbena rājagahaṃ pāvisi. Satthari tattha paṭivasante ayaṃ pippalimāṇavo magadharaṭṭhe mahātitthabrāhmaṇagāme kapilabrāhmaṇassa aggamahesiyā kucchimhi nibbatto. Ayaṃ bhaddā kāpilānī maddaraṭṭhe sāgalanagare kosiyagottabrāhmaṇassa aggamahesiyā kucchismiṃ nibbattā. Tesaṃ anukkamena vaḍḍhamānānaṃ pippalimāṇavassa vīsatime, bhaddāya soḷasame vasse sampatte mātāpitaro puttaṃ oloketvā ‘‘tāta, tvaṃ vayappatto, kulavaṃso nāma patiṭṭhapetabbo’’ti ativiya nippīḷayiṃsu. Māṇavo āha ‘‘mayhaṃ sotapathe evarūpaṃ kathaṃ mā kathetha. Ahaṃ yāva tumhe dharatha, tāva paṭijaggissāmi, tumhākaṃ accayena nikkhamitvā pabbajissāmī’’ti. Te katipāhaṃ atikkamitvā puna kathayiṃsu. Sopi tatheva paṭikkhipi. Tato paṭṭhāya nirantaraṃ kathetiyeva.
童子心想:‘我应当说服母亲。’他给了母亲一千尼卡沙的赤金,以诸欲乐令她满足后,命金匠打造了一尊女子像,经过磨光、清洗等工序,为她披上红色衣裙,以各色妙花与种种饰物庄严。然后他请来母亲,说道:‘母亲,若能找到一位与这尊像相类的女子,我便在家生活;若找不到,我便绝不留住。’那位智慧的婆罗门女思忖:‘我儿福报广大,往昔曾作布施、发下誓愿,修福行善绝非独自一人所成。必定有一位与他共修福德的女子,这尊金像正是她的映现。’于是她请来八位婆罗门,以诸欲乐款待他们,将金像安放于车上,说道:‘诸君,请出发吧。无论行至何处,但见与我们的种姓、家族、财富相当之家,有如此容貌的姑娘,便将这尊金像作为信物带来。’便打发他们上路了。显示巴利原文
Māṇavo ‘‘mama mātaraṃ saññāpessāmī’’ti rattasuvaṇṇassa nikkhasahassaṃ datvā sabbakāmehi santappetvā suvaṇṇakārehi ekaṃ itthirūpaṃ kārāpetvā tassa majjanaghaṭṭanādikammapariyosāne taṃ rattavatthaṃ nivāsāpetvā vaṇṇasampannehi pupphehi ceva nānāalaṅkārehi ca alaṅkārāpetvā mātaraṃ pakkosāpetvā āha ‘‘amma, evarūpaṃ ārammaṇaṃ labhanto gehe vasissāmi alabhanto na vasissāmī’’ti. Paṇḍitā brāhmaṇī cintesi – ‘‘mayhaṃ putto puññavā dinnadāno katābhinīhāro, puññaṃ karonto na ekakova akāsi, addhā etena sahakatapuññā suvaṇṇarūpapaṭibhāgāva bhavissatī’’ti aṭṭha brāhmaṇe pakkosāpetvā sabbakāmehi santappetvā suvaṇṇarūpakaṃ rathaṃ āropetvā ‘‘gacchatha, tātā, yattha amhākaṃ jātigottabhogehi samāne kule evarūpaṃ dārikaṃ passatha, imameva suvaṇṇarūpakaṃ paṇṇākāraṃ katvā ethā’’ti uyyojesi.
他们说道:‘这本就是我们的使命。’出发后便商量:‘该去哪里呢?’‘末陀罗国素以出产佳丽闻名,我们就去末陀罗国吧。’于是抵达末陀罗国的沙嘎喇城。到彼处后,他们将金像置于沐浴渡口,退坐一旁。此时,跋陀的乳母为跋陀沐浴、妆饰完毕,让她安坐于内室,自己便到水边沐浴。她看见那尊金像,心想:‘这是哪个无礼之人,竟来此处站着?’于是拍了一下金像的背,方知是纯金所成。她生起一念:‘真像我家小姐。’随即又说:‘不过,这尊像,连给我们小姐拿衣服的婢女都比不上。’那些人便围拢过来问道:‘你家小姐果然有这般容貌吗?’‘这算什么?我家小姐比这金像美丽百倍、千倍。她坐在十二肘宽的内室当中,根本无需灯火,身体的光辉便能驱散一切黑暗。’‘那就请带我们去吧。’他们便带上这位驼背的乳母,将金像放上车,停在了拘希耶族婆罗门的家门口,通报了自己的到来。显示巴利原文
Te ‘‘amhākaṃ nāma etaṃ kamma’’nti nikkhamitvā ‘‘kattha gamissāmā’’ti cintetvā ‘‘maddaraṭṭhaṃ nāma itthākaro, maddaraṭṭhaṃ gamissāmā’’ti maddaraṭṭhe sāgalanagaraṃ agamaṃsu. Tattha taṃ suvaṇṇarūpakaṃ nhānatitthe ṭhapetvā ekamante nisīdiṃsu. Atha bhaddāya dhātī bhaddaṃ nhāpetvā, alaṅkaritvā, sirigabbhe nisīdāpetvā sayaṃ nhāyituṃ udakatitthaṃ gatā tattha taṃ suvaṇṇarūpakaṃ disvā ‘‘kissāyaṃ avinītā idhāgantvā ṭhitā’’ti piṭṭhipasse paharitvā ‘‘suvaṇṇarūpaka’’nti ñatvā ‘‘ayyadhītā me’’ti saññaṃ uppādesiṃ, ‘‘ayaṃ pana me ayyadhītāya nivāsanapaṭiggāhikāyāpi asadisā’’ti āha. Atha naṃ te manussā parivāretvā ‘‘evarūpā te sāmidhītā’’ti pucchiṃsu. ‘‘Kiṃ esā, imāya suvaṇṇapaṭimāya sataguṇena sahassaguṇena mayhaṃ ayyadhītā abhirūpatarā, dvādasahatthe gabbhe nisinnāya padīpakiccaṃ natthi, sarīrobhāseneva tamaṃ vidhamatī’’ti. ‘‘Tena hi āgacchā’’ti taṃ khujjaṃ gahetvā suvaṇṇarūpakaṃ rathe āropetvā kosiyagottassa brāhmaṇassa gharadvāre ṭhatvā āgamanaṃ nivedayiṃsu.
婆罗门款待后问道:“你们从哪里来?”答:“从摩揭陀国大渡头村的迦毗罗婆罗门家来。”又问:“所为何事?”答:“正是为此事而来。”婆罗门说:“善哉,诸位若是与我们种姓、家族、财富相当的婆罗门,我便将女儿许配给他。”于是收下礼物。他们便送信给迦毗罗婆罗门,说:“姑娘已经求得,你们应办之事当安排。”听闻此讯,他们告诉毕钵离童子:“听说姑娘已求得了。”童子心想:“我本以为不会求得,他们却说求得了。我本无此意,就写信吧。”他便独自悄悄写信说:“跋陀,你当依自己的种姓、家族与财富去过在家生活。我将出家,日后勿悔。”跋陀也听说“有人要把我嫁给某人”,心想“我也写信”,便独自悄悄写道:“少爷当依自己的种姓、家族与财富去过在家生活。我将出家,日后勿悔。”两封信在路上相遇。有人问:“这信是给谁的?”答:“毕钵离童子寄给跋陀的。”又问:“那这封呢?”答:“跋陀寄给毕钵离童子的。”他们读罢这两封信,说道:“看看这两个孩子做的事!”于显示巴利原文
Brāhmaṇo paṭisanthāraṃ katvā ‘‘kuto āgatatthā’’ti pucchi. ‘‘Magadharaṭṭhe mahātitthagāme kapilabrāhmaṇassa gharato’’ti. ‘‘Kiṃ kāraṇā āgatā’’ti? ‘‘Iminā nāma kāraṇenā’’ti. ‘‘Kalyāṇaṃ, tātā, samajātigottavibhavo amhākaṃ brāhmaṇo, dassāmi dārika’’nti paṇṇākāraṃ gaṇhi. Te kapilabrāhmaṇassa sāsanaṃ pahiṇiṃsu ‘‘laddhā dārikā , kattabbaṃ karothā’’ti. Taṃ sāsanaṃ sutvā pippalimāṇavassa ārocayiṃsu ‘‘laddhā kira dārikā’’ti. Māṇavo ‘‘ahaṃ ‘na labhissantī’ti cintesiṃ, ime ‘laddhā’ti vadanti, anatthiko hutvā paṇṇaṃ pesessāmī’’ti rahogato paṇṇaṃ likhi ‘‘bhaddā, attano jātigottabhogānurūpaṃ gharāvāsaṃ labhatu, ahaṃ nikkhamitvā pabbajissāmi, mā pacchā vippaṭisārinī ahosī’’ti. Bhaddāpi ‘‘asukassa kira maṃ dātukāmo’’ti sutvā ‘‘paṇṇaṃ pesessāmī’’ti rahogatā paṇṇaṃ likhi ‘‘ayyaputto attano jātigottabhogānurūpaṃ gharāvāsaṃ labhatu, ahaṃ pabbajissāmi, mā pacchā vippaṭisārī ahosī’’ti. Dvepi paṇṇāni antarāmagge samāgacchiṃsu. ‘‘Idaṃ kassa paṇṇa’’nti? ‘‘Pippalimāṇavena bhaddāya pahita’’nti. ‘‘Idaṃ kassā’’ti? ‘‘Bhaddāya pippalimāṇavassa pahita’’nti ca vutte te dvepi vācetvā ‘‘passatha dārakānaṃ kamma’’nti phāletvā araññe chaḍḍetvā aññaṃ taṃsamānaṃ paṇṇaṃ likhitvā ito etto ca pesesuṃ. Iti kumārassa kumārikāya ca sadisaṃ paṇṇaṃ lokassādarahitamevāti anicchamānānaṃyeva dvinnaṃ samāgamo ahosi.
就在那一天,毕钵离童子让人扎了一个花环,跋陀也同样扎了一个。他们将花环放在床中间。吃过晚饭后,两人准备上床:童子从右侧上床,跋陀从左侧上床。跋陀说:“谁那一侧的花枯萎了,便知谁心生贪欲。切记不可触碰这花环。”因为害怕彼此身体接触,两人整夜不眠,就这样度过了夜间的三时。白日里,他们甚至不曾展露一丝笑容。他们完全不沾染世俗的利养。父母在世时,他们从不打理家产;父母过世后,方才着手管理。童子的财富极其巨大:有一天,光是身上刮擦下来的金粉,就有约十二那利的摩揭陀量器之多。他还拥有六十座用机器引水的大水塘,产业方圆十二由旬,十四个像阿奴罗陀补罗那样的大村落,以及十四支象军、十四支马军、十四支车军。显示巴利原文
Taṃ divasaṃyeva pippalimāṇavo ekaṃ pupphadāmaṃ ganthāpesi bhaddāpi. Tāni sayanamajjhe ṭhapesuṃ bhuttasāyamāsā ubhopi ‘‘sayanaṃ āruhissāmā’’ti māṇavo dakkhiṇapassena sayanaṃ āruhi. Bhaddā vāmapassena abhiruhitvā āha – ‘‘yassa passe pupphāni milāyanti, tassa rāgacittaṃ uppannanti vijānissāma, imaṃ pupphadāmaṃ na alliyitabba’’nti. Te pana aññamaññaṃ sarīrasamphassabhayena tiyāmarattiṃ niddaṃ anokkamantāva vītināmenti, divā pana hasitamattampi nāhosi. Te lokāmisena asaṃsaṭṭhā yāva mātāpitaro dharanti, tāva kuṭumbaṃ avicāretvā tesu kālaṅkatesu vicārayiṃsu. Mahatī māṇavassa sampatti – ekadivasaṃ sarīraṃ ubbaṭṭetvā chaḍḍetabbaṃ suvaṇṇacuṇṇaṃ eva magadhanāḷiyā dvādasanāḷimattaṃ laddhuṃ vaṭṭati. Yantabaddhāni saṭṭhimahātaḷākāni, kammanto dvādasayojaniko, anurādhapurapamāṇā cuddasa gāmā, cuddasa hatthānīkāni, cuddasa assānīkāni, cuddasa rathānīkāni.
有一天,他骑上一匹装饰华丽的马,在大众的簇拥下前往耕作区巡视。站在田边,看到乌鸦等鸟儿从犁头翻开的泥土中衔出蚯蚓之类的小虫吞食,他便问道:“朋友,它们在吃什么?”“蚯蚓,主人。”“这些被杀生之恶业,归谁所有?”“归您所有,主人。”他心想:“如果这恶业归属于我,那么八亿七千万的财富于我何用?方圆十二由旬的耕作区有什么用?机器引水的水塘有什么用?十四个村落又有什么用?将这一切都交给跋陀迦毘罗尼吧,我应当出家。”显示巴利原文
So ekadivasaṃ alaṅkataassaṃ āruyha mahājanaparivuto kammantaṃ gantvā khettakoṭiyaṃ ṭhito naṅgalehi bhinnaṭṭhānato kākādayo sakuṇe gaṇḍuppādādipāṇake uddharitvā khādante disvā, ‘‘tātā, ime kiṃ khādantī’’ti pucchi. ‘‘Gaṇḍuppāde, ayyā’’ti. ‘‘Etehi kataṃ pāpaṃ kassa hotī’’ti? ‘‘Tumhākaṃ, ayyā’’ti. So cintesi – ‘‘sace etehi kataṃ pāpaṃ mayhaṃ hoti, kiṃ me karissati sattaasītikoṭidhanaṃ, kiṃ dvādasayojano kammanto, kiṃ yantabaddhāni taḷākāni, kiṃ cuddasa gāmā, sabbametaṃ bhaddāya kāpilāniyā niyyātetvā nikkhamma pabbajissāmī’’ti.
就在那时,跋陀迦毘罗尼也在内院。她命人铺开三个芝麻罐,由乳母们围绕而坐。她看见乌鸦正在啄食芝麻里的小虫,便问道:‘母亲,它们在吃什么?’‘小虫,小姐。’‘这杀生的不善业,归属何人?’‘归属您,小姐。’她心中思忖:‘我所得不过四肘布、约一那利量的饭食而已。若这么多人为我而造的不善业都归到我头上,纵经千生,也无法抬头。等夫君一回来,我便将一切交付于他,自己出家去。’显示巴利原文
Bhaddāpi kāpilānī tasmiṃ khaṇe antaravatthumhi tayo tilakumbhe pattharāpetvā dhātīhi parivutā nisinnā kāke tilapāṇake khādamāne disvā, ‘‘ammā, kiṃ ime khādantī’’ti pucchi. ‘‘Pāṇake ayye’’ti. ‘‘Akusalaṃ kassa hotī’’ti? ‘‘Tumhākaṃ, ayye’’ti. Sā cintesi – ‘‘mayhaṃ catuhatthavatthaṃ nāḷikodanamattañca laddhuṃ vaṭṭati, yadi panetaṃ ettakena janena kataṃ akusalaṃ mayhaṃ hoti, bhavasahassenapi vaṭṭato sīsaṃ ukkhipituṃ na sakkā. Ayyaputte āgatamatteyeva sabbaṃ tassa niyyātetvā nikkhamma pabbajissāmī’’ti.
童子回来后,沐浴完毕,登上高楼,于极其贵重的坐床上坐下。这时,人们为他备办了堪与转轮王相匹的饮食。两人用罢饮食,待侍从退下后,便独处于僻静舒适之处坐下。于是,童子对跋陀说:‘跋陀,你入此家门时,带来了多少财富?’‘少爷,有五万五千车。’‘所有这些,连同这宅中现有的八亿七千万钱、六十座机械水塘等一切财产,我全都交予你。’‘可是少爷,您要去往何处?’‘我要出家。’‘少爷,我也一直在等待您归来。我也要出家。’就在那一刻,他们二人感到三界犹如燃烧的草棚一般。他们便差人从集市买来黄褐色染衣与陶钵,互相剃去头发,说道:‘我们为世间那些阿拉汉们而出家。’随后将钵装入袋中,挂在肩上,从高楼下来。家中的男女奴仆与工人,竟无一人认出他们。显示巴利原文
Māṇavo āgantvā, nhatvā pāsādaṃ āruyha mahārahe pallaṅke nisīdi. Athassa cakkavattino anucchavikaṃ bhojanaṃ sajjayiṃsu. Dvepi bhuñjitvā parijane nikkhante rahogatā phāsukaṭṭhāne nisīdiṃsu. Tato māṇavo bhaddaṃ āha – ‘‘bhadde, imaṃ gharaṃ āgacchantī tvaṃ kittakaṃ dhanaṃ āharasī’’ti? ‘‘Pañcapaṇṇāsa sakaṭasahassāni, ayyā’’ti. ‘‘Taṃ sabbaṃ, yā ca imasmiṃ ghare sattaasītikoṭiyo yantabaddhasaṭṭhitaḷākādibhedā ca sampatti atthi, taṃ sabbañca tuyhaṃyeva niyyādemī’’ti. ‘‘Tumhe pana kahaṃ gacchatha, ayyā’’ti? ‘‘Ahaṃ pabbajissāmī’’ti. ‘‘Ayya, ahampi tumhākaṃyeva āgamanaṃ olokayamānā nisinnā. Ahampi pabbajissāmī’’ti. Tesaṃ ādittapaṇṇakuṭi viya tayo bhavā upaṭṭhahiṃsu. Te antarāpaṇato kasāyarasapītāni vatthāni mattikāpatte ca āharāpetvā aññamaññaṃ kese oropetvā ‘‘ye loke arahanto, te uddissa amhākaṃ pabbajjā’’ti pabbajitvā, thavikāsu patte pakkhipitvā aṃse laggetvā pāsādato otariṃsu. Gehe dāsesu vā kammakaresu vā na koci sañjāni.
当他们离开婆罗门村,经由奴隶村的门口走过时,奴隶村的居民根据他们的威仪举止认出了他们。这些人哭着扑倒在他们的脚下,说:‘主人,你们就这样让我们变得无依无靠了吗?’他们回答:‘朋友,我们观见三界犹如燃烧的草棚,故而出家。若我们此时要将你们一一解放为自由民,纵使百年也不够用。你们自行洗去头上的奴隶印记,自由地生活吧。’说罢,便在众人的哭声中离去。显示巴利原文
Atha ne brāhmaṇagāmato nikkhamma dāsagāmadvārena gacchante ākappakuttavasena dāsagāmavāsino sañjāniṃsu. Te rodantā pādesu nipatitvā ‘‘kiṃ, amhe, anāthe karotha ayyā’’ti āhaṃsu. ‘‘Mayaṃ, ‘bhaṇe, ādittapaṇṇasālā viya tayo bhavā’ti pabbajimhā. Sace tumhesu ekekaṃ bhujissaṃ karoma, vassasatampi nappahoti. Tumheva tumhākaṃ sīsaṃ dhovitvā bhujissā hutvā jīvathā’’ti vatvā tesaṃ rodantānaṃyeva pakkamiṃsu.
长老走在前头,转身回顾,心中思惟:“这位跋陀迦毘罗尼,身价与赡部洲相当,如今却跟在我身后。可能会有人这样想:‘这两个出家人,即使出家了,仍离不开彼此,做出不如法的事。’若有人以恶毒心念染污自心,便会因此堕满恶趣。我应当离开她,独自上路。”如此思惟后,他继续前行,见有一条岔路,便停在岔路口。跋陀也走上前来,行礼后站在一旁。长老便对她说:“跋陀,像你这样的女人跟在我身后,若被他人看见,可能会生起这样的念头:‘这些出家人即便出家,也无法没有彼此。’若广大人群对我们心生嗔恨,他们便会填满恶趣。在这岔路口,你择一条路,我走另一条。”她回答:“是的,尊者,对出家人来说,女人的确是障碍。人们会指责说:‘出家了还不能彼此分离’,这会暴露我们的过失。您选一条路吧,我们就此各自分开。”说完,她右绕三匝,在四处五体投地顶礼,然后举起十指合拢、散发光泽的双手,说道:“十万大劫漫长时劫中结下的友情,于今日断绝。”接着又说:“您属于南方种姓,南边的路适合您;我们女…显示巴利原文
Thero purato gacchanto nivattitvā olokento cintesi – ‘‘ayaṃ, bhaddā kāpilānī, sakalajambudīpagghanikā itthī mayhaṃ pacchato āgacchati, ṭhānaṃ kho panetaṃ vijjati, yaṃ kocideva evaṃ cinteyya ‘ime pabbajitāpi vinā bhavituṃ na sakkonti, ananucchavikaṃ karontī’ti, koci pāpena manaṃ padūsetvā apāyapūrako bhaveyya, imaṃ pahāya mayhaṃ gantuṃ vaṭṭatī’’ti cittaṃ uppādesi. So purato gacchanto dvedhāpathaṃ disvā tassa matthake aṭṭhāsi. Bhaddāpi āgantvā, vanditvā aṭṭhāsi. Atha naṃ āha – ‘‘bhadde, tādisiṃ itthiṃ mama pacchato āgacchantiṃ disvā ‘ime pabbajitāpi vinā bhavituṃ na sakkontī’ti cintetvā amhesu paduṭṭhacitto mahājano apāyapūrako bhaveyya. Imasmiṃ dvedhāpathe tvaṃ ekaṃ gaṇha, ahamekena gamissāmī’’ti. ‘‘Āma, ayya, pabbajitānaṃ mātugāmo palibodho, ‘pabbajitvāpi vinā na bhavantī’ti amhākaṃ dosaṃ dassessanti, tumhe ekaṃ maggaṃ gaṇhatha, vinā bhavissāmā’’ti tikkhattuṃ padakkhiṇaṃ katvā catūsu ṭhānesu pañcapatiṭṭhitena vanditvā dasanakhasamodhānasamujjalaṃ añjaliṃ paggayha ‘‘satasahassakappaparimāṇe addhāne kato mittasanthavo ajja bhijjatī’’ti vatvā ‘‘tumhe dakkhiṇajātikā nāma, tumhākaṃ dakkhiṇamaggo vaṭṭati, mayaṃ mātugāmā nāma vāmajātikā, amhākaṃ vāmamaggo vaṭṭatī’’ti vanditvā maggaṃ paṭipannā. Tesaṃ dvedhābhūtakāle ayaṃ mahāpathavī ‘‘ahaṃ cakkavāḷasinerupabbate dhāretuṃ sakkontīpi tumhākaṃ guṇe dhāretuṃ na sakkomī’’ti vadantī viya viravamānā kampi, ākāse asanisaddo viya pavatti, cakkavāḷasinerupabbato unnadi.
正自觉者坐在竹林精舍的香室中,听闻大地震动之声,便思惟:“大地为何震动?”观察后得知:“毕钵离童子和跋陀迦毘罗尼为了我,舍弃了不可称量的财富而出家。在他们离别之处,凭借两人的德行之力,引发了这大地震动。我也应当去摄受他们。”于是,世尊从香室出来,亲自拿起钵与袈裟,未告知任何一位八十位大长老,便迎面而去,走了三由旬的路程。在王舍城与那烂陀之间的一棵多子树榕树下,结跏趺坐。然而,他并非像身穿粪扫衣的普通比丘那样坐着,而是显现佛陀的威仪,放出厚达八十肘的佛陀光芒。那一刻,佛陀的光芒有的如伞盖,有的如车轮,有的如楼阁,向四方闪射流转,犹如千轮明月、千轮太阳同时升起,将整座树林照耀成一片光明。三十二大人相的庄严,如繁星妆点夜空,又如盛开的莲花与睡莲映照水面,也让这片树林璀璨生辉。那棵榕树,树干本应是白色,叶是青色,果是红色,但在那一天,这棵百枝榕树通体都变成了金色。显示巴利原文
Sammāsambuddho veḷuvanamahāvihāre gandhakuṭiyaṃ nisinno pathavīkampanasaddaṃ sutvā ‘‘kissa nu kho pathavī kampatī’’ti āvajjento ‘‘pippalimāṇavo ca bhaddā ca kāpilānī maṃ uddissa appameyyaṃ sampattiṃ pahāya pabbajitā. Tesaṃ viyogaṭṭhāne ubhinnaṃ guṇabalena ayaṃ pathavīkampo jāto. Mayāpi etesaṃ saṅgahaṃ kātuṃ vaṭṭatī’’ti gandhakuṭito nikkhamma sayameva pattacīvaramādāya asītimahātheresu kañcipi anāmantetvā tigāvutaṃ maggaṃ paccuggamanaṃ katvā rājagahassa ca nālandāya ca antare bahuputtakanigrodharukkhamūle pallaṅkaṃ ābhujitvā nisīdi. Nisīdanto pana aññatarapaṃsukūliko viya anisīditvā buddhavesaṃ gahetvā asītihatthaghanabuddharasmiyo vissajjento nisīdi. Iti tasmiṃ khaṇe paṇṇacchattasakaṭacakkakūṭāgārādippamāṇā buddharasmiyo ito cito ca vippharantiyo vidhāvantiyo candasahassasūriyasahassauggamanakālo viya kurumānā taṃ vanantaṃ ekobhāsaṃ akaṃsu. Dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇasiriyā samujjalatārāgaṇena viya gaganaṃ, supupphitakamalakuvalayena viya salilaṃ, vanantaṃ virocittha. Nigrodharukkhassa nāma khandho seto hoti, pattāni nīlāni, pakkāni rattāni. Tasmiṃ pana divase satasākho nigrodho suvaṇṇavaṇṇova ahosi.
大迦叶长老心想:“这一位便是我们的导师,我正是为了他而出家。”从见到世尊的那一刻起,他便一直俯身而行,于三处顶礼后,说道:“世尊是我的导师,我是弟子;世尊是我的导师,我是弟子。”于是世尊对他说:“迦叶,倘若你这样对大地行最高敬礼,大地也难以承载。你因了知如来功德如此伟大而行此礼,我的一根汗毛也不能被你动摇。坐下吧,迦叶,我要将传承授与你。”接着,世尊以三句教诫授予他具足戒。授戒之后,世尊从多子树榕树下起身,让长老作为随行沙门跟随在后,继续上路。佛陀的身体以三十二大人相而为庄严,大迦叶的身体则以七大人相而为装饰;他犹如紧跟在一条大金船之后,步步紧随世尊。世尊走了一小段路后,离开道路,来到一棵树下,表现出将要坐下的姿态。长老知悉世尊想坐下,便将自己所披的破布僧伽梨衣折叠为四层,铺好作为座位。显示巴利原文
Mahākassapatthero ‘‘ayaṃ amhākaṃ satthā bhavissati, imaṃ ahaṃ uddissa pabbajito’’ti diṭṭhaṭṭhānato paṭṭhāya oṇatoṇatova gantvā tīsu ṭhānesu vanditvā ‘‘satthā me, bhante, bhagavā, sāvakohamasmi, satthā me, bhante, bhagavā sāvakohamasmī’’ti (saṃ. ni. 2.154) āha. Atha naṃ bhagavā āha ‘‘kassapa, sace tvaṃ imaṃ nipaccakāraṃ mahāpathaviyā kareyyāsi, sāpi dhāretuṃ na sakkuṇeyya. Tathāgatassa evaṃ guṇamahantataṃ jānatā tayā kato nipaccakāro mayhaṃ, lomampi cāletuṃ na sakkoti. Nisīda, kassapa, dāyajjaṃ te dassāmī’’ti. Athassa bhagavā tīhi ovādehi upasampadamadāsi. Datvā bahuputtakanigrodhamūlato nikkhamitvā theraṃ pacchāsamaṇaṃ katvā maggaṃ paṭipajji. Satthu sarīraṃ dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇavicittaṃ, mahākassapassa sarīraṃ sattamahāpurisalakkhaṇapaṭimaṇḍitaṃ, so kañcanamahānāvāya pacchābaddho viya satthu padānupadikaṃ anugacchi. Satthā thokaṃ maggaṃ gantvā maggā okkamma aññatarasmiṃ rukkhamūle nisajjākāraṃ dassesi. Thero ‘‘nisīditukāmo satthā’’ti ñatvā attano pārupitapaṭapilotikasaṅghāṭiṃ catugguṇaṃ katvā paññapesi.
世尊在那里坐下,用手抚摸着衣服,说:‘迦叶,你这件破布做成的僧伽帝衣,真是柔软啊。’长老心想:‘世尊在称道我僧伽帝衣的柔软,看来是有意要披上它。’于是便说:‘世尊,请披上这件僧伽帝衣吧。’世尊问:‘迦叶,那你披什么呢?’长老回答:‘若能得到您的内衣,我便披那一件,尊者。’世尊说:‘迦叶,你能持用这件已经用旧了的粪扫衣吗?我当初取得这件粪扫衣的那一天,大地一直震动到水际。这叫作诸佛受用过的旧衣,微少的功德是承受不了的;唯有修持圆满、能胜任、生来就是粪扫衣者的人,才能持用它。’说完,便与长老交换了衣服。显示巴利原文
Satthā tattha nisīditvā hatthena cīvaraṃ parimajjanto ‘‘mudukā kho tyāyaṃ, kassapa, paṭapilotikasaṅghāṭī’’ti (saṃ. ni. 2.154) āha. Thero ‘‘satthā mama saṅghāṭiyā mudubhāvaṃ katheti, pārupitukāmo bhavissatī’’ti ñatvā ‘‘pārupatu, bhante, bhagavā saṅghāṭi’’nti āha. ‘‘Tvaṃ kiṃ pārupissasi, kassapā’’ti? ‘‘Tumhākaṃ nivāsanaṃ labhanto pārupissāmi, bhante’’ti. ‘‘Kiṃ pana tvaṃ, kassapa, imaṃ paribhogajiṇṇaṃ paṃsukūlaṃ dhāretuṃ sakkhissasi? Mayā hi imassa paṃsukūlassa gahitadivase udakapariyantaṃ katvā mahāpathavī kampi, imaṃ buddhānaṃ paribhogajiṇṇacīvaraṃ nāma na sakkā parittaguṇena dhāretuṃ, paṭibalenevidaṃ paṭipattipūraṇasamatthena jātipaṃsukūlikena dhāretuṃ vaṭṭatī’’ti vatvā therena saddhiṃ cīvaraṃ parivattesi.
如此交换衣服之后,世尊披上了长老原来所披的衣服,而长老则披上了世尊的衣服。就在那时,那无心识的大地,仿佛在说:‘世尊,您行了极难行的事。将自己所披的衣服给予弟子,这是从未有过先例的。我承载不了您的功德啊!’就这样,大地震动,直至水边。长老也心想:‘如今我已得到诸佛受用的衣服,还有什么比这更高的要去成就呢?’他没有生起骄慢,就在佛陀面前受持了十三头陀支,只作了七天的凡夫,在第八天便与无碍解一起证得了阿拉汉果。因此在《譬喻经》中这样说:显示巴利原文
Evaṃ pana cīvaraparivattanaṃ katvā therassa pārutacīvaraṃ bhagavā pārupi, satthu cīvaraṃ thero. Tasmiṃ samaye acetanāpi ayaṃ mahāpathavī ‘‘dukkaraṃ, bhante, akattha, attanā pārutacīvaraṃ sāvakassa dinnapubbo nāma natthi, ahaṃ tumhākaṃ guṇaṃ dhāretuṃ na sakkomī’’ti vadantī viya udakapariyantaṃ katvā kampi. Theropi ‘‘laddhaṃ dāni mayā buddhānaṃ paribhogacīvaraṃ, kiṃ me idāni uttari kattabbaṃ atthī’’ti unnatiṃ akatvā buddhānaṃ santikeyeva terasa dhutaguṇe samādāya sattadivasamattaṃ puthujjano ahosi, aṭṭhame divase saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ apadāne (apa. thera 1.1.398-420) –
‘对于莲华上佛、世尊,世间最上者、如如不动者;’
当世间怙主般涅槃后,大众向导师行供养。
大众心中踊跃,欢喜满足;
当他们心生悚惧时,我便生起喜悦。
召集亲友后,我这样说道:
大雄已般涅槃,来吧,让我们一同行供养。
他们应声“善哉”后,令我更生欢喜;
在世间依怙的佛陀前,我们要积聚福德。
修造了殊胜的火供,高一百手;
宽一肘半,天宫耸立在空中。
在那里建造殿堂,以棕榈叶纹彩饰;
清净自心后,供养那最胜的塔庙。
像燃烧着的火堆,像盛开的紧叔迦树;
犹如空中的因陀罗杖,遍照四方。
于彼处令心得净,广修众多善法;
忆念往昔所造之业,往生三十三天。
驾驭千匹骏马牵引的天车;
我的宫殿耸入云霄,七层巍然升起。
千座尖顶楼阁,纯以黄金铸成;
它们以自身威光闪耀,遍照一切方向。
此外还有别的华盖,当时皆由红宝珠所成;
它们也同样以光明照耀,遍满四方。
这些由福业所生的尖顶楼阁,造得极为善巧;
由宝石构成的楼阁也同样光辉闪耀,光明遍照十方一切处。
同样在那个贤善之劫,我曾三十次转生为——
我依自身业力成就,成为具大威力的转轮王。
七宝具足,为四大洲之转轮王;
我的宫殿耸立在那里,犹如因陀罗柱一般高耸。
犹如针盒之中,放入二十五支针;
它们互相推挤碰撞,拥挤得犹如兰卡城。
在那里受用饮食之后,我又再生于天界;
在我最后一生,我具足了圆满的种姓。
我生于婆罗门种姓,积聚了广大的财富,
我舍弃了八十俱胝的黄金,出家为比丘。
显示巴利原文 ‘‘Padumuttarassa bhagavato, lokajeṭṭhassa tādino; Nibbute lokanāthamhi, pūjaṃ kubbanti satthuno. ‘‘Udaggacittā janatā, āmoditapamoditā; Tesu saṃvegajātesu, pīti se udapajjatha. ‘‘Ñātimitte samānetvā, idaṃ vacanamabraviṃ; Parinibbuto mahāvīro, handa pūjaṃ karomase. ‘‘Sādhūti te paṭissutvā, bhiyyo hāsaṃ janiṃsu me; Buddhasmiṃ lokanāthamhi, kāhāma puññasañcayaṃ. ‘‘Agghiyaṃ sukataṃ katvā, satahatthasamuggataṃ; Diyaḍḍhahatthapatthaṭaṃ, vimānaṃ nabhamuggataṃ. ‘‘Katvāna hammiyaṃ tattha, tālapantīhi cittitaṃ; Sakaṃ cittaṃ pasādetvā, cetiyaṃ pūjayuttamaṃ. ‘‘Aggikkhandhova jalito, kiṃsuko iva phullito; Indalaṭṭhīva ākāse, obhāseti catuddisā. ‘‘Tattha cittaṃ pasādetvā, katvāna kusalaṃ bahuṃ; Pubbakammaṃ saritvāna, tidasaṃ upapajjahaṃ. ‘‘Sahassayuttaṃ hayavāhiṃ, dibbayānamadhiṭṭhito; Ubbiddhaṃ bhavanaṃ mayhaṃ, sattabhūmaṃ samuggataṃ. ‘‘Kūṭāgārasahassāni, sabbasoṇṇamayā ahuṃ; Jalanti sakatejena, disā sabbā pabhāsayaṃ. ‘‘Santi aññepi niyyūhā, lohitaṅgamayā tadā; Tepi jotanti ābhāya, samantā caturo disā. ‘‘Puññakammābhinibbattā, kūṭāgārā sunimmitā; Maṇimayāpi jotanti, disā dasa samantato. ‘‘Tesaṃ ujjotamānānaṃ, obhāso vipulo ahu; Sabbe deve abhibhomi, puññakammassidaṃ phalaṃ. ‘‘Saṭṭhikappasahassamhi, ubbiddho nāma khattiyo; Cāturanto vijitāvī, pathaviṃ āvasiṃ ahaṃ. ‘‘Tatheva bhaddake kappe, tiṃsakkhattuṃ ahosahaṃ; Sakakammābhiraddhomhi, cakkavattī mahabbalo. ‘‘Sattaratanasampanno, catudīpamhi issaro; Tatthāpi bhavanaṃ mayhaṃ, indalaṭṭhīva uggataṃ. ‘‘Āyāmato catubbīsaṃ, vitthārena ca dvādasa; Rammaṇaṃ nāma nagaraṃ, daḷhapākāratoraṇaṃ. ‘‘Āyāmato pañcasataṃ, vitthārena tadaḍḍhakaṃ; Ākiṇṇaṃ janakāyehi, tidasānaṃ puraṃ viya. ‘‘Yathā sūcighare sūcī, pakkhittā paṇṇavīsati; Aññamaññaṃ paghaṭṭenti, ākiṇṇaṃ hoti laṅkataṃ. ‘‘Evampi nagaraṃ mayhaṃ, hatthissarathasaṃkulaṃ; Manussehi sadākiṇṇaṃ, rammaṇaṃ nagaruttamaṃ. ‘‘Tattha bhutvā pivitvā ca, puna devattanaṃ gato; Bhave pacchimake mayhaṃ, ahosi kulasampadā. ‘‘Brahmaññakulasambhūto, mahāratanasañcayo; Asītikoṭiyo hitvā, hiraññassāpi pabbajiṃ. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsana’’nti.
那时,导师以“诸比丘,迦叶前往俗家时,犹如月亮,收摄身行,收摄心意,在俗家中常如新学比丘,毫无傲慢”(《相应部》2.146)等语赞叹他。之后,导师坐于圣众之中,宣布:“诸比丘,在我声闻比丘之中,头陀行者最上首者,即是大迦叶”(《增支部》1.188, 191),并将他置于持头陀支者的首位。大迦叶便以赞叹远离之乐为开端,教导比丘们,同时展示自身的修行——显示巴利原文
Atha naṃ satthā ‘‘kassapo, bhikkhave, candūpamo kulāni upasaṅkamati apakasseva kāyaṃ, apakassa cittaṃ, niccanavako kulesu appagabbho’’ti evamādinā (saṃ. ni. 2.146) pasaṃsitvā aparabhāge ariyagaṇamajjhe nisinno ‘‘etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ dhutavādānaṃ yadidaṃ mahākassapo’’ti (a. ni. 1.188, 191) dhutaṅgadharānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesi. So vivekābhiratikittanamukhena bhikkhūnaṃ ovādaṃ dento attano paṭipattiṃ pakāsento –
不应被众人簇拥而行,心有散乱,则定难获得;
与种种人交往是为苦,如此观见,便不应欣乐众人。
显示巴利原文 ‘‘Na gaṇena purakkhato care, vimano hoti samādhi dullabho; Nānājanasaṅgaho dukho, iti disvāna gaṇaṃ na rocaye.
牟尼不应走访俗家,心若散乱,定便难得;
热衷其事、贪著滋味之人,便失去那带来安乐的义利。
显示巴利原文 ‘‘Na kulāni upabbaje muni, vimano hoti samādhi dullabho; So ussukko rasānugiddho, atthaṃ riñcati yo sukhāvaho.
“泥沼”(paṅka):智者指出,在家信众的礼敬供养犹如泥沼。
“箭”(salla):此箭微细难拔,恶人难以舍离利养恭敬。
显示巴利原文 ‘‘Paṅkoti hi naṃ avedayuṃ, yāyaṃ vandanapūjanā kulesu; Sukhumaṃ sallaṃ durubbahaṃ, sakkāro kāpurisena dujjaho.
我从座卧处走下,入城托钵乞食;
遇一位麻风病人正在进食,我恭敬地照料他。
显示巴利原文 ‘‘Senāsanamhā oruyha, nagaraṃ piṇḍāya pāvisiṃ; Bhuñjantaṃ purisaṃ kuṭṭhiṃ, sakkaccaṃ taṃ upaṭṭhahiṃ.
他以溃烂的手,递给我一撮食;
当他将那撮食物放入时,手指便在那里断折。
显示巴利原文 ‘‘So me pakkena hatthena, ālopaṃ upanāmayi; Ālopaṃ pakkhipantassa, aṅguli cettha chijjatha.
“墙根”(kuṭṭamūla):我靠着墙根,吃了那一团饭。
“厌恶”(jeguccha):不论在吃的时候,还是吃完之后,我都没有生起。
显示巴利原文 ‘‘Kuṭṭamūlañca nissāya, ālopaṃ taṃ abhuñjisaṃ; Bhuñjamāne vā bhutte vā, jegucchaṃ me na vijjati.
「坐卧具」(senāsana)就是树下(rukkhamūla),「袈裟」(cīvara)就是粪扫衣(paṃsukūla)。
成就这些的人,便是真正的四方为家(cātuddisa)者。
显示巴利原文 ‘‘Uttiṭṭhapiṇḍo āhāro, pūtimuttañca osadhaṃ; Senāsanaṃ rukkhamūlaṃ, paṃsukūlañca cīvaraṃ; Yassete abhisambhutvā, sa ve cātuddiso naro.
有些人登上石山(siluccaya)时,便在那里精疲力竭;
在此,作为佛陀的法嗣,他具足正知与正念。
「迦叶」(kassapa)凭借「神力」(iddhibala)的支持,向上飞升。
显示巴利原文 ‘‘Yattha eke vihaññanti, āruhantā siluccayaṃ; Tattha buddhassa dāyādo, sampajāno paṭissato; Iddhibalenupatthaddho, kassapo abhirūhati.
托钵乞食归来,迦叶登上石山;
他无所执取,入于禅那,已断除怖畏恐惧。
显示巴利原文 ‘‘Piṇḍapātapaṭikkanto, selamāruyha kassapo; Jhāyati anupādāno, pahīnabhayabheravo.
乞食返回后,迦叶登上施罗山;
他“无取”——毫无执取——修习禅那;于此炽燃世间,他已“寂灭”——诸漏灭尽,获得清凉。
显示巴利原文 ‘‘Piṇḍapātapaṭikkanto, selamāruyha kassapo; Jhāyati anupādāno, ḍayhamānesu nibbuto.
迦叶托钵乞食归来,登上施罗山;
他无所执取而禅修,所作已办,诸漏已尽。
显示巴利原文 ‘‘Piṇḍapātapaṭikkanto, selamāruyha kassapo; Jhāyati anupādāno, katakicco anāsavo.
迦利利花如鬘遍覆,那片土地悦意舒心;
象群鸣叫,那地方可爱迷人,那些山峦令我心生欢喜。
显示巴利原文 ‘‘Karerimālāvitatā, bhūmibhāgā manoramā; Kuñjarābhirudā rammā, te selā ramayanti maṃ.
青黑如云,色泽亮丽,清凉似水,又如持净月者般洁净;
那些山岩覆满因达苟巴卡虫,令我满心欢喜。
显示巴利原文 ‘‘Nīlabbhavaṇṇā rucirā, vārisītā sucindharā; Indagopakasañchannā, te selā ramayanti maṃ.
如青黑色云峰,又如最胜妙之尖顶屋;
回荡大象鸣声,可爱迷人,他们山岩,令我心生喜悦。
显示巴利原文 ‘‘Nīlabbhakūṭasadisā, kūṭāgāravarūpamā; Vāraṇābhirudā rammā, te selā ramayanti maṃ.
被雨水润泽的怡人原野,仙者们依止的山岳;
孔雀啼鸣回荡其间,那些山岩令我心神怡悦。
显示巴利原文 ‘‘Abhivuṭṭhā rammatalā, nagā isibhi sevitā; Abbhunnaditā sikhīhi, te selā ramayanti maṃ.
‘‘Alaṃ jhāyitukāmassa, pahitattassa me sato; Alaṃ me atthakāmassa, pahitattassa bhikkhuno.
对我这样一位希求安乐、精进修行的比丘来说,这已足够了。
对我这样一位希求修行、精进而安住的如来来说,这已足够了。
显示巴利原文 ‘‘Alaṃ me phāsukāmassa, pahitattassa bhikkhuno; Alaṃ me yogakāmassa, pahitattassa tādino.
犹如亚麻花遍开,又如虚空为云所覆;
那些遍布种种鸟群的山岩,令我心生喜悦。
显示巴利原文 ‘‘Umāpupphena samānā, gaganāvabbhachāditā; Nānādijagaṇākiṇṇā, te selā ramayanti maṃ.
不在家众喧闹之处,唯有鹿群常来栖息;
那些山岩间遍布种种飞鸟与走兽,令我满心喜悦。
显示巴利原文 ‘‘Anākiṇṇā gahaṭṭhehi, migasaṅghanisevitā; Nānādijagaṇākiṇṇā, te selā ramayanti maṃ.
清澈的水池,广阔的岩石,有牛尾鹿和鹿群栖息其间;
池水覆着苔藓与水藻,那些山岩令我欢喜。
显示巴利原文 ‘‘Acchodikā puthusilā, gonaṅgulamigāyutā; Ambusevālasañchannā, te selā ramayanti maṃ.
纵使五种乐器齐奏,我亦不生如是喜乐;
犹如心得一境、如法正观时之乐。
显示巴利原文 ‘‘Na pañcaṅgikena tūriyena, rati me hoti tādisī; Yathā ekaggacittassa, sammā dhammaṃ vipassato.
不应造作众多业行,当远离人群,也不应为此营求奔忙;
若人贪着滋味而热心俗务,便会舍离那能带来安乐的真舍利益。
显示巴利原文 ‘‘Kammaṃ bahukaṃ na kāraye, parivajjeyya janaṃ na uyyame; Ussukko so rasānugiddho, atthaṃ riñcati yo sukhāvaho.
不应多造诸业,当避非己之事;
身体辛劳疲惫,苦者不得寂止。
显示巴利原文 ‘‘Kammaṃ bahukaṃ na kāraye, parivajjeyya anattaneyyametaṃ; Kicchati kāyo kilamati, dukkhito so samathaṃ na vindati.
仅凭唇尖触碰的那一点点,他便连自己也看不见;
他颈项僵直地行走,心中自念:‘我比他人更胜一筹。’
显示巴利原文 ‘‘Oṭṭhappahatamattena, attānampi na passati; Patthaddhagīvo carati, ahaṃ seyyoti maññati.
“愚者认为自己”:愚者这样想:「我是低劣的」或「我与胜者相等」。
显示巴利原文 ‘‘Aseyyo seyyasamānaṃ, bālo maññati attānaṃ; Na taṃ viññū pasaṃsanti, patthaddhamānasaṃ naraṃ.
若有人对于“我是胜者”“我不是胜者”“我是低劣者”或“我与他相等”这些类别,内心毫不动摇。
于“我是低劣者”或“与我相等”等分别中,他亦不动摇。
显示巴利原文 ‘‘Yo ca seyyohamasmīti, nāhaṃ seyyoti vā pana; Hīno taṃsadiso vāti, vidhāsu na vikampati.
同样地,具足智慧、如是寂静、于诸戒中极为专注、
致力于心寂止者——若智者们称赞他,便是恰当的称赞。
显示巴利原文 ‘‘Paññavantaṃ tathā tādiṃ, sīlesu susamāhitaṃ; Cetosamathamanuyuttaṃ, tañce viññū pasaṃsare.
若于同梵行者中毫无恭敬,
彼则远离正法,如天地悬隔。
显示巴利原文 ‘‘Yassa sabrahmacārīsu, gāravo nūpalabbhati; Ārakā hoti saddhammā, nabhato puthavī yathā.
那些具足惭与愧的人,惭与愧恒常正确地现前;
他们梵行已增长成熟,他们的后有已灭尽。
显示巴利原文 ‘‘Yesañca hiri ottappaṃ, sadā sammā upaṭṭhitaṃ; Virūḷhabrahmacariyā te, tesaṃ khīṇā punabbhavā.
浮躁而轻率的比丘,即使披着粪扫衣,
犹如披着狮子皮的猿猴,并不会因此显得庄严。
显示巴利原文 ‘‘Uddhato capalo bhikkhu, paṃsukūlena pāruto; Kapīva sīhacammena, na so tenupasobhati.
不浮躁、不轻率,聪慧而守护根门者,
他身着粪扫衣而庄严,犹如狮子在山窟。
显示巴利原文 ‘‘Anuddhato acapalo, nipako saṃvutindriyo; Sobhati paṃsukūlena, sīhova girigabbhare.
这些众多的天神,具足神通,名声广大;
一万位天神,悉为梵身天众。
显示巴利原文 ‘‘Ete sambahulā devā, iddhimanto yasassino; Dasadevasahassāni, sabbe te brahmakāyikā.
向法将、勇士、大禅修者、入定者——
向舍利弗尊者礼敬,合掌而立。
显示巴利原文 ‘‘Dhammasenāpatiṃ vīraṃ, mahājhāyiṃ samāhitaṃ; Sāriputtaṃ namassantā, tiṭṭhanti pañjalīkatā.
‘‘Namo te purisājañña, namo te purisuttama; Yassa te nābhijānāma, yampi nissāya jhāyati.
真是稀有!诸佛的甚深境界,唯属于他们自己;
我们这些能射穿毫毛的人聚集一处,却不能了知。
显示巴利原文 ‘‘Accheraṃ vata buddhānaṃ, gambhīro gocaro sako; Ye mayaṃ nābhijānāma, vālavedhisamāgatā.
那位应受恭敬者,便这样受到天众的恭敬;
那时,劫宾那见到舍利弗,露出了微笑。
显示巴利原文 ‘‘Taṃ tathā devakāyehi, pūjitaṃ pūjanārahaṃ; Sāriputtaṃ tadā disvā, kappinassa sitaṃ ahu.
于一切佛土中,除大牟尼外,
于头陀功德中,我最殊胜,无有与我等同者。
显示巴利原文 ‘‘Yāvatā buddhakhettamhi, ṭhapayitvā mahāmuniṃ; Dhutaguṇe visiṭṭhohaṃ, sadiso me na vijjati.
我已完成对导师的侍奉,已践行佛陀的教法;
沉重的负担已卸下,如今不再有后有。
显示巴利原文 ‘‘Pariciṇṇo mayā satthā, kataṃ buddhassa sāsanaṃ; Ohito garuko bhāro, natthi dāni punabbhavo.
于衣、卧具、饮食,皆不染著;
乔达摩不可称量,犹如无垢的莲花;
如水倾向于出离,已超越三有。
显示巴利原文 ‘‘Na cīvare na sayane, bhojane nupalimpati; Gotamo anappameyyo, mūḷālapupphaṃ vimalaṃva; Ambunā nekkhammaninno, tibhavābhinissaṭo.
以念处为颈,以信为手,是为大牟尼;
以慧为头,具大智慧,常行于寂灭。”
显示巴利原文 ‘‘Satipaṭṭhānagīvo so, saddhāhattho mahāmuni; Paññāsīso mahāñāṇī, sadā carati nibbuto’’ti. –
他说了这些偈颂。其中,开头三首偈颂,是他看到那些与僧团及俗家杂处的比丘之后,为给予他们教诫而宣说的。显示巴利原文
Imā gāthā abhāsi. Tattha ādito tisso gāthā gaṇesu kulesu ca saṃsaṭṭhe bhikkhū disvā tesaṃ ovādadānavasena vuttā.
在此,“不应被群体拥戴而行”(na gaṇena purakkhato care)的意思是:不应在被比丘群体拥戴、被他们围绕追随的情形中而住、而行。为什么呢?因为照顾群体时,由于种种苦事的生起,导致心意混乱,他就会“心不悦,定难成”(vimano hoti samādhi dullabho)。而且,以讲说、教诫、教导的方式进行摄护时,若对方未能依教奉行,自己也会心不悦、心生变易,由此心受杂染而不能得一境性,定便难以获得。对于这样的人来说,连近行定都无法成就,更不用说安止定了。“摄受种种人”(nānājanasaṅgaho)的意思是:对那些意乐不同、喜好各异的人,以食物、嚼食等物质行摄受。“这实为苦”(dukkho)指的是:这是艰难、困苦的。“如此观察之后”(iti disvāna)的意思是:就这样以智慧之眼,照见摄受群体的诸种过患之后,便不应喜好群体,不应喜好与群体共住,不应以此为乐,不应对此怀有期望。显示巴利原文
Tattha na gaṇena purakkhato careti bhikkhugaṇehi purakkhato parivārito hutvā na careyya na vihareyya. Kasmā? Vimano hoti samādhi dullabho gaṇaṃ pariharantassa dukkhuppattiyā byākulamanatāya, uddesena ovādena anusāsaniyā anuggahaṃ karonto yathānusiṭṭhaṃ appaṭipattiyā ca vimano vikāribhūtacitto hoti, tato saṃsaggena ekaggataṃ alabhantassa samādhi dullabho hoti. Tathārūpassa hi upacārasamādhimattampi na ijjhati, pageva itaro. Nānājanasaṅgahoti nānajjhāsayassa nānārucikassa janassa peyyakhajjādinā saṅgaho. Dukhoti kiccho kasiro. Iti disvānāti evaṃ gaṇasaṅgahe bahuvidhaṃ ādīnavaṃ disvā ñāṇacakkhunā oloketvā. Gaṇaṃ gaṇavāsaṃ na rocaye na roceyya na iccheyya.
“牟尼不应亲近俗家”(na kulāni upabbaje munī)的意思是:于此教法中出家之后,不应成为刹帝利等俗家的常客并登门亲近。是何缘故呢?因为“心不悦,定难成”。他若热衷于造访俗家,沉迷于从俗家所得的那些甘甜等滋味,心生染着;待到那里有事需要处理时,又自己卷入其中,如此便会“舍弃带来安乐的真实义”(atthaṃ riñcati yo sukhāvaho)──也就是舍弃了能为自己带来道、果、涅槃之乐的、名为戒清净等的真实义利,意思是,他由此便不再精进于修习了。显示巴利原文
Na kulāni upabbaje munīti imasmiṃ sāsane pabbajito khattiyādikulūpako hutvā na upagaccheyya. Kiṃkāraṇā? Vimano hoti samādhi dullabho. So ussukko kulūpasaṅkamane ussukkaṃ āpanno kulesu laddhabbesu madhurādirasesu anugiddho gedhaṃ āpanno tattha uppannesu kiccakaraṇīyesu attanāva yogaṃ āpajjanto. Atthaṃ riñcati yo sukhāvahoti yo attano maggaphalanibbānasukhāvaho taṃ sīlavisuddhiādisaṅkhātaṃ atthaṃ riñcati jahati, nānuyuñjatīti attho.
第三首偈颂的意思,前面已经解释过了。显示巴利原文
Tatiyagāthā heṭṭhā vuttā eva.
“从坐卧处下来”等四首偈颂,是长老通过展现自己于资具的知足,说明“比丘应当这样修行”,给予比丘们的教诫。其中,“从坐卧处下来”是就山间的坐卧处而言。“殷重地承事他”意为:为了令那位癞病者获得殊胜成就,犹如多欲之人恭敬地走向能布施精美食物的施主家,我为了乞食,带着敬意走近他,站立在他面前。显示巴利原文
Senāsanamhā oruyhātiādikā catasso gāthā paccayesu attano santosadassanamukhena ‘‘bhikkhunā nāma evaṃ paṭipajjitabba’’nti bhikkhūnaṃ ovādadānavasena vuttā. Tattha senāsanamhā oruyhāti pabbatasenāsanattā vuttaṃ. Sakkaccaṃ taṃ upaṭṭhahinti taṃ kuṭṭhipurisaṃ uḷārasampattiṃ pāpetukāmatāya bhikkhāya atthiko hutvā paṇītabhikkhadāyakaṃ kulaṃ mahicchapuggalo viya ādarena upagantvā aṭṭhāsiṃ.
“被煮烂”(pakkena):由于骨里的癞病,身体如同被煮烂、溃烂。“在这里,手指断了”(aṅguli cettha chijjatha)意思是:那时他的手指断落,与食物一同掉进了钵里。显示巴利原文
Pakkenāti aṭṭhigatakuṭṭharogatāya upakkena kuthitena. Aṅguli cettha chijjathāti ettha patte tassa aṅguli chijjitvā āhārena saddhiṃ patatīti attho.
「依于墙根下」(Kuṭṭamūlaṃ nissāya):为了让那人生起净信,长老就在那样的屋墙附近坐下,受用了那一口团食。然而应当了知,长老这样的行持,发生在学处尚未制立的时期。由于圣者神通力已臻极致,对于可厌之物亦能作不厌恶想,因此长老吞下那口食物时,并未生起嫌恶;若是凡夫食用了那样的东西,恐怕连肠子都会翻搅出来。故而他说:“无论是在食用时,还是在食用之后,我都没有丝毫厌恶(jegucchaṃ me na vijjati)。”显示巴利原文
Kuṭṭamūlaṃ nissāyāti tassa purisassa pasādajananatthaṃ tādise gharabhittisamīpe nisīditvā ālopaṃ taṃ abhuñjisaṃ paribhuñjiṃ. Ayaṃ pana therassa paṭipatti sikkhāpade apaññatteti daṭṭhabbaṃ. Paṭikkūle ca appaṭikkūle iva appaṭikkūlasaññitāya ariyiddhiyā ukkaṃsagatattā therassa taṃ ajjhoharantassa jigucchā na uppajji, puthujjanassa pana tādisaṃ bhuñjantassa antāni nikkhameyyuṃ. Tenāha ‘‘bhuñjamāne vā bhutte vā, jegucchaṃ me na vijjatī’’ti.
「起立食」(Uttiṭṭhapiṇḍo):指起身后站立在他人门前所乞得的团食,也就是凭借腿力,挨家挨户次第乞来的杂施食。「腐尿」(Pūtimutta):指以牛尿浸泡而成的呵梨勒等药物。「若有人遍享这些」(Yassete abhisambhutvā):若有比丘,从始至终皆欣乐受用以上起立食等四种资具。「彼即四方之人」(Sa ve cātuddiso naro):此人即是堪行四方之人,意谓在任何处所皆无滞碍,无论面向何方皆能安稳安住。显示巴利原文
Uttiṭṭhapiṇḍoti uttiṭṭhitvā paresaṃ gharadvāre ṭhatvā gahetabbapiṇḍo, jaṅghabalaṃ nissāya anugharaṃ gantvā laddhabbamissakabhikkhāti attho. Pūtimuttanti gomuttaparibhāvitaharīṭakādi ca. Yassete abhisambhutvāti, yo bhikkhu ete uttiṭṭhapiṇḍādayo cattāro paccaye antimantena abhiramitvā paribhuñjati. Sa ve cātuddiso naroti so puggalo ekaṃsena cātuddiso puratthimādicatudisāyogyo, katthaci appaṭigho yāya kāyaci disāya viharituṃ sakkotīti attho.
后来,长老在年迈之时,众人问他:“尊者,您在这样的垂暮之年,如何还能日日攀登此山?”他便诵出了“yattha eke”等四首偈颂。偈中,「于彼处」(yattha):指在那晚年之时。「一些」(eke):指某一些人。「遭受逼恼」(vihaññanti):因身体疲劳,内心也随之受到逼扰。「山岳」(Siluccaya):即指山。「即于此中」(tattha):即使在那样年老力衰的时期。「正知正念」(sampajāno paṭissato):以此显示其心无疲劳;「由神力所扶持」(iddhibalenupatthaddho):以此显示其身亦无疲劳。显示巴利原文
Atha thero attano mahallakakāle manussehi ‘‘kathaṃ, bhante, tumhe evarūpāya jarāya vattamānāya dine dine pabbataṃ abhiruhathā’’ti vutte ‘‘yattha eke’’tiādikā catasso gāthā abhāsi. Tattha yatthāti yasmiṃ pacchimavaye. Eketi ekacce. Vihaññantīti sarīrakilamathena cittena vighātaṃ āpajjanti. Siluccayanti pabbataṃ. Tatthāti tasmiṃ jarājiṇṇakālepi. Sampajāno paṭissatoti iminā cittakhedābhāvaṃ dasseti, iddhibalenupatthaddhoti iminā sarīrakhedābhāvaṃ.
由于引起怖畏的烦恼已被彻底断除,故称为“已断除怖畏与恐惧”(pahīnabhayabheravo)。显示巴利原文
Bhayahetūnaṃ kilesānaṃ samucchinnattā pahīnabhayabheravo.
“当众生被燃烧时”(Ḍayhamānesu):当众生被贪欲之火等十一种火所燃烧的时候。由于没有染污所带来的热恼,他得以寂灭清凉。显示巴利原文
Ḍayhamānesūti rāgaggiādīhi ekādasahi aggīhi sattesu ḍayhamānesu. Saṃkilesapariḷāhābhāvena nibbuto sītibhūto.
接着,人们又问他:“尊者,您年事已高,为何还只住在山林里?难道竹林精舍等处所不怡人吗?”为了表明山林正是他所悦意之处,长老便诵出了“karerimālāvitatā”等十二首偈颂。其中, “为迦利利藤蔓所覆”(karerimālāvitatā):指被成排的瓦如那树交会、覆盖。也有人说是指“被黑色花所覆盖”。“为象群所鸣吼”(kuñjarābhirudā):指被游走的象群发出的吼叫声所轰然鸣响,这些声音成就了种种回响等功德。显示巴利原文
Puna manussehi ‘‘kiṃ, bhante, jiṇṇakālepi araññapabbateyeva viharatha, nanu ime veḷuvanādayo vihārā manoramā’’ti vutte araññapabbatā eva mayhaṃ manoramāti dassento ‘‘karerimālāvitatā’’tiādikā dvādasa gāthā abhāsi. Tattha karerimālāvitatāti varuṇarukkhapantīhi samāgatā. ‘‘Kālavaṇṇapupphehi otthaṭā’’tipi vadanti. Kuñjarābhirudāti paṭighosādiguṇībhūtehi hatthīnaṃ gocaresīnaṃ gajjitehi abhitthanitā.
「Abhivuṭṭhā」意指已普降:即被大暴雨所充分浇注。「Rammatalā」(有悦意平坦之处):正因为尘垢、落叶等被清除,地表才变得如此令人愉悦。「Nagā」(不动、山):由于不前往他处,故称为「nagā」;又因由岩石构成,亦得名「selā」,二者皆指山。「Abbhunnaditā sikhīhi」(为孔雀所高声鸣叫):意为孔雀以甜美的嗓音在高声鸣叫。显示巴利原文
Abhivuṭṭhāti mahāmeghena abhippavuṭṭhā. Rammatalāti teneva rajojallapaṇṇeyyādīnaṃ apagamena ramaṇīyatalā. Nagāti desantaraṃ agamanato ‘‘nagā’’ti selamayatāya ‘‘selā’’ti ca laddhanāmā pabbatā. Abbhunnaditā sikhīhīti madhurassarena unnaditā.
「Alaṃ」(堪能):意为合适的,或具备能力的。对于「想要修定的人」等文句,也应按此方式来连接解释。「Bhikkhuno」(比丘的):指已破除烦恼的比丘的,与「我」相关联。显示巴利原文
Alanti yuttaṃ samatthaṃ vā. Jhāyitukāmassa atthakāmassātiādīsupi iminā nayena yojetabbaṃ. Bhikkhunoti bhinnakilesabhikkhuno, meti sambandho.
「Umāpupphena samānā」(如同亚麻花般):意为因深黑色而类似亚麻花。「Gaganāvabbha chāditā」(如同覆盖天空的云):正因如此,如同秋季天空中密布的云,被黑色的雨云所覆盖,也就是呈现青黑色的意思。显示巴利原文
Umāpupphenasamānāti mecakanibhatāya umākusumasadisā. Gaganāvabbha chāditāti tato eva saradassa gaganaabbhā viya kāḷameghasañchāditā, nīlavaṇṇāti attho.
「Anākiṇṇā」(不杂乱):意为不混杂、不拥挤。「Pañcaṅgikena」(以五支):即使用弦乐等五种乐器合奏来环绕侍奉,其所生之乐,也远不及心一境性、入定者如理以无常等观照色法与无色法时所生的喜悦。因此,世尊这样说:显示巴利原文
Anākiṇṇāti asaṃkiṇṇā asambādhā. Pañcaṅgikenāti ātatādīhi pañcahi aṅgehi yuttena tūriyena parivāriyamānassa tādisīpi na hoti, yathā yādisī ekaggacittassa samāhitacittassa sammadeva rūpārūpadhammaṃ aniccādivasena vipassantassa rati hoti. Tenāha bhagavā –
“他无论从何处如理作意,观察诸蕴的生起与坏灭,
便获得喜悦与欢悦(pītipāmojja),对于了知者,那便是不死。” (《法句经》374)
显示巴利原文 ‘‘Yato yato sammasati, khandhānaṃ udayabbayaṃ; Labhatī pītipāmojjaṃ, amataṃ taṃ vijānata’’nti. (dha. pa. 374)
以“莫作众多事(kammaṃ bahukaṃ)”起始的二偈颂,是为教诫那些乐于事务、贪着资具的比丘而说。其中,“莫作众多事”意为:不应成为乐于事务者,不应去做、不应执著那所谓众多的事务;但修治破损、裂缝等事,则为导师所开许。“应回避人群(parivajjeyya janaṃ)”意为:应远离那些不善知识。“不应勤勉(na uyyame)”意为:不应为求取资具、拉帮结派等事而用心。显示巴利原文
Kammaṃ bahukantiādinā dve gāthā kammārāmānaṃ paccayagiddhānaṃ bhikkhūnaṃ ovādadānavasena vuttā. Tattha kammaṃ bahukaṃ na kārayeti kammārāmo hutvā bahuṃ nāma kammaṃ na kāraye na adhiṭṭhahe, khaṇḍaphullapaṭisaṅkharaṇaṃ pana satthārā anuññātameva. Parivajjeyya jananti akalyāṇamittabhūtaṃ janaṃ vajjeyya. Na uyyameti paccayuppādanagaṇabandhādivasena vāyāmaṃ na kareyya.
“此非利益自己(anattaneyyaṃ etaṃ)”意思是:这种关乎新建工程等事的决意,不能带来自身利益,这便是其义。文中说其缘由:“身体受苦,疲倦劳损。”因为一个忙于新建工程等而四处奔走的人,由于得不到安乐等,便陷入困苦,疲倦劳损,并因身体疲劳而痛苦。由于缺少住处洁净、不行自利之事等缘故,他不能证得奢摩他,也无法令心得定。显示巴利原文
Anattaneyyametanti etaṃ navakammādhiṭṭhānādikaṃ attano atthāvahaṃ na hotīti attho. Tattha kāraṇamāha ‘‘kicchati kāyo kilamatī’’ti. Navakammādipasutassa hi tahaṃ tahaṃ vicarato kāyasukhādialābhena kicchappatto hoti kilamati khedaṃ āpajjati, tena ca kāyakilamathena dukkhito. Vatthuvisadaattaneyyakiriyādīnaṃ abhāvena so puggalo samathaṃ na vindati cittasamādhānaṃ na labhatīti.
以“仅以唇触”起始的二偈颂,是呵斥那些自诩多闻、自命智者的人;其后二偈,则称赞真正的智者。其中,“仅以唇触”指只是为诵读而翻动嘴唇,亦即仅仅读诵佛语而已。“自己也不见”是说由于不辨义利,即便对自己现前之事也无从了知,不能如实衡量自己,这便是其义。“梗着脖子而行”是说心里想“我多闻,具足念慧,无人能及”,因慢心而僵硬,对值得尊敬者也不表恭敬,就像吞了铁棍一样梗着脖子走路。“认为我胜”意为“唯有我才是最胜、最崇高的”。显示巴利原文
Oṭṭhappahatamattenātiādinā dve gāthā sutaparamassa paṇḍitamānino garahavasena, tato parā dve paṇḍitassa pasaṃsāvasena vuttā. Tattha oṭṭhappahatamattenāti sajjhāyasīsena oṭṭhaparivattanamattena, buddhavacanaṃ sajjhāyakaraṇamattenāti attho. Attānampi na passatīti anatthaññutāya attano paccakkhabhūtampi atthaṃ na jānāti, yāthāvato attano pamāṇaṃ na paricchindatīti attho. Patthaddhagīvo caratīti ‘‘ahaṃ bahussuto, satimā, paññavā, na mayā sadiso añño atthī’’ti mānatthaddho hutvā garuṭṭhāniyānampi apacitiṃ adassento ayosalākaṃ gilitvā ṭhito viya thaddhagīvo carati. Ahaṃ seyyoti maññatīti ahameva seyyo uttamoti maññati.
「劣者将自己视同胜者,愚人如此看待自己」:此处是指,这劣者自身卑劣,却将其他优胜、最上之人视作与自己同等,愚人因愚痴本性而作此想。「智者不称赞彼」:像那样的愚人,因心高气傲、骄慢固执,明智之士不会称赞他,反而只会呵责。显示巴利原文
Aseyyo seyyasamānaṃ, bālo maññati attānanti ayaṃ aseyyo hīno samāno aññena seyyena uttamena samānaṃ sadisaṃ katvā attānaṃ bālo mandabuddhi bālabhāveneva maññatīti. Na taṃ viññū pasaṃsantīti taṃ tādisaṃ bālaṃ paggahitacittatāya patthaddhamānasaṃ thambhitattaṃ naraṃ viññū paṇḍitā na pasaṃsanti, aññadatthu garahantiyeva.
「然而,智者」:此处的智者,对于“我胜”的想法,或基于“劣、等、同等”的比较而说“我不胜”,都不生起丝毫慢心;在三种慢乃至九种慢的分类中,不为任何一种慢所动摇。显示巴利原文
Seyyohamasmīti yo pana paṇḍito puggalo ‘‘seyyohamasmī’’ti vā hīnasadisamānavasena ‘‘nāhaṃ seyyo’’ti vā kañcipi mānaṃ ajappento vidhāsu navasu mānakoṭṭhāsesu kassacipi vasena na vikampati.
「具慧者」:由于达到最上果(阿拉汉果)的智慧而称为具慧者;于可爱等境界已达如如不动,故称为「如者」;因为在无学果的戒上善巧安立,因此在戒上极为安定;由证入阿拉汉果等至而致力于心寂止。对于如此彻底断除慢心的漏尽者,诸佛等智者都会称赞、称扬、赞叹。显示巴利原文
Paññavantanti aggaphalapaññāvasena paññavantaṃ iṭṭhādīsu tādibhāvappattiyā tādiṃ, asekkhaphalasīlesu suṭṭhu patiṭṭhitattā sīlesu susamāhitaṃ, arahattaphalasamāpattisamāpajjanena cetosamathamanuyuttanti tādisaṃ sabbaso pahīnamānaṃ khīṇāsavaṃ viññū buddhādayo paṇḍitā pasaṃsare vaṇṇenti thomentīti attho.
又有一次,世尊见到一位难教诫的比丘,为了显示难教诫的过患与易教诫的利益,而宣说了“yassa sabrahmacārīsu”等两首偈颂。这些偈颂的含义,此前已作解释。显示巴利原文
Puna aññataraṃ dubbacaṃ bhikkhuṃ disvā dovacassatāya ādīnavaṃ, sovacassatāya ānisaṃsañca pakāsento ‘‘yassa sabrahmacārīsū’’tiādikā dve gāthā abhāsi. Tā vuttatthā eva.
又有一次,世尊见到一位浮躁、傲慢的比丘,为了显示浮躁等的过失与不浮躁等的功德,而宣说了“uddhato capalo bhikkhu”等两首偈颂。其中,“如披狮皮之猿”意指犹如披着狮皮的猴子。那充满浮躁等过失的比丘,虽披着粪扫衣作为圣者的旗帜,却并不因此而显得庄严,因为他欠缺圣者的功德。显示巴利原文
Puna uddhataṃ unnaḷaṃ ekaṃ bhikkhuṃ disvā uddhatādibhāve dosaṃ, anuddhatādibhāve ca guṇaṃ vibhāvento ‘‘uddhato capalo bhikkhū’’tiādikā dve gāthā abhāsi. Tattha kapīva sīhacammenāti sīhacammena pāruto makkaṭo viya. So uddhatādidosasaṃyutto bhikkhu tena paṃsukūlena ariyaddhajena na upasobhati ariyaguṇānaṃ abhāvato.
Yo pana upasobhati, taṃ dassetuṃ ‘‘anuddhato’’tiādi vuttaṃ;
这五首以“众多”开头的偈颂,是世尊见到正在礼敬尊者舍利弗的梵身天众后,为说明尊者大劫宾那现出微笑的因缘而说的。其中,“这些”是就那些天众当面而说。“众多”指数量众多,其后又以“一万天众”限定其众多之量。“天”指化生天。为将其天身状态与其他有情区分开来,世尊说“他们全都是梵身天”。由于他们拥有由自己化现而生的大神通、大天神通,且眷属众多,所以被称为“具神通者,有名声者”。显示巴利原文
Ete sambahulātiādikā pañca gāthā āyasmantaṃ sāriputtaṃ namassante brahmakāyike deve disvā āyasmato kappinassa sitapātukammanimittaṃ vuttā. Tattha eteti tesaṃ paccakkhatāya vuttaṃ . Sambahulāti bahubhāvato, taṃ pana bahubhāvaṃ ‘‘dasadevasahassānī’’ti paricchinditvā āha. Devāti upapattidevā. Taṃ tesaṃ devabhāvaṃ aññehi visesetvā dassento ‘‘sabbe te brahmakāyikā’’ti āha. Yasmā te attano upapattiddhiyā mahatiyā deviddhiyā samannāgatā parivārasampannā ca, tasmā āha ‘‘iddhimanto yasassino’’ti.
为了回答“尊师的将军是谁?”这一问题,世尊曾说过:“我所转起的无上法轮,舍利弗随它而转”(《中部·后分五十》),由此认可了尊者舍利弗长老的法将军地位,故而说:“法将军、英雄、大禅那者、得定者、舍利弗”。其中,“英雄”:因摧毁烦恼魔军等而具足精进,极为英勇。“大禅那者”:因达到天住等最高境界而修得大禅那,由此彻底断除散乱,故称“得定者”。“正在礼敬”指合掌于顶,站立礼敬。显示巴利原文
‘‘Ko nu senāpati bhoto’’ti pucchāya vissajjanavasena ‘‘mayā pavattitaṃ dhammacakkaṃ anuttaraṃ sāriputto anuvattetī’’ti (ma. ni. 2.399) vadantena bhagavatā āyasmato sāriputtattherassa dhammasenāpatibhāvo anuññātoti āha – ‘‘dhammasenāpatiṃ vīraṃ mahājhāyiṃ samāhitaṃ sāriputta’’nti. Tattha vīranti kilesamārādīnaṃ nimmathanena vīriyavantaṃ mahāvikkantaṃ. Mahājhāyinti dibbavihārādīnaṃ ukkaṃsagamanena mahantaṃ jhāyiṃ. Tato eva sabbaso vikkhepaviddhaṃsanavasena samāhitaṃ. Namassantāti sirasi añjaliṃ paggayha namassamānā tiṭṭhanti.
“依何而……”:那些梵天因尚为凡夫,故这样说:“我们不知他依于什么所缘而修禅。”显示巴利原文
Yampinissāyāti yaṃ nu kho ārammaṇaṃ nissāya ārabbha jhāyatīti nābhijānāmāti puthujjanabhāvena brahmāno evaṃ āhaṃsu.
“真稀有啊”的意思是“确实稀有”。“诸佛”是指彻底证悟四圣谛的佛陀们。“境行甚深”是说诸佛的境界极为甚深、极难见到、极难了知,是凡夫所不能共通、无法企及的领域。此处为了说明佛陀境界何以如此甚深,接着说出了“我们这些人”等语。其中,“如同能贯穿毛发的弓箭手们聚集”,意为:我们这些人,就像能射穿毛发的弓箭手,有能力洞察极为微细的事物,即便如此前来仔细审察,也仍不能了知;佛陀们的境界确实深不可测,这便是此句的含义。“如此被那些天众……”:当时尊者大劫宾那见到,那位堪受含括天神在内的世间所供养的舍利弗,被那些梵身天众这般礼敬,便露出了微笑。这些世间公认的梵天们尚且无法达到的领域,声闻弟子却能到达。显示巴利原文
Accheraṃ vatāti acchariyaṃ vata. Buddhānanti catusaccabuddhānaṃ. Gambhīro gocaro sakoti paramagambhīro atiduddaso duranubodho puthujjanehi asādhāraṇo avisayo. Idāni tassa gambhīrabhāve kāraṇaṃ dassetuṃ ‘‘ye maya’’ntiādi vuttaṃ. Tattha vālavedhisamāgatāti ye mayaṃ vālavedhidhanuggahasadisā atisukhumampi visayaṃ paṭivijjhituṃ samatthā āgatā upaparikkhantā nābhijānāma, gambhīro vata buddhānaṃ visayoti attho. Taṃ tathā devakāyehīti taṃ tathārūpaṃ sāriputtaṃ sadevakassa lokassa pūjanārahaṃ tehi brahmakāyikehi tadā tathā pūjitaṃ disvā āyasmato mahākappinassa sitaṃ ahosi. Imesaṃ lokasammatānaṃ brahmūnampi avisayo, yattha sāvakānaṃ visayoti.
“于一切佛土中”这首偈颂,是长老为彰显自己而作狮子吼时所说。其中的“于佛土中”,是就教诫的范围而言。“除了大牟尼”意思是除正自觉者之外。因为诸佛世尊即使在头陀功德方面,也超胜一切众生,处于最巅峰;只是他们以大悲驱动其心,见到对众生有如此广大的利益,才随顺于在村落居住、在建造的坐卧处安住等,而这样一来便会与某些头陀法有所相违。“头陀功德”是指以抖落烦恼的功德——也就是林栖等支分——而令人称叹的功德。或者,此处“头陀功德”为处格形式,作工具格用。在头陀功德上,连和我相似的人都不存在,更何况超过我的呢?这是它的意趣所在。确实,这位长老被安立在了最上的地位。显示巴利原文
Yāvatā buddhakhettamhīti gāthā therena attānaṃ ārabbha sīhanādaṃ nadantena bhāsitā. Tattha buddhakhettamhīti āṇākhettaṃ sandhāya vadati. Ṭhapayitvā mahāmuninti sammāsambuddhaṃ ṭhapetvā . Buddhā hi bhagavanto dhutaguṇehipi sabbasattehi paramukkaṃsagatā eva, kevalaṃ pana mahākaruṇāsañcoditamānasā sattānaṃ tādisaṃ mahantaṃ upakāraṃ oloketvā gāmantasenāsanavāsādiṃ anuvattantīti taṃ taṃ dhutadhammavirodhī hoti. Dhutaguṇeti kilesānaṃ dhutena guṇena āraññakādibhāvena apekkhitaguṇe. Karaṇatthe vā etaṃ bhummavacanaṃ. Sadiso me na vijjati, kuto pana uttarīti adhippāyo. Tathā hesa thero tattha aggaṭṭhāne ṭhapito.
“于衣……”等偈颂,将“除了大牟尼”所说的意涵更清晰地表达出来:对衣服等没有渴爱的染着,是头陀支的果报。此处应如此连接文句:当衣服出现时,不会以渴爱去染着。“卧处”是指坐卧具。“乔达摩”是以姓氏来称扬世尊。“不可量”:因为已没有能为他设定限量的烦恼,而且他具足无量的功德,所以称为不可量。“如白莲花不被水染污”:意思是,就像清净无垢的白莲花不会被水沾染一样,乔达摩世尊也不会被渴爱的染着等所沾染,这是此句的意趣。“趣向出离”即趣向殊胜的出离,因此从三有中超脱出来,也就是从三有中脱离出来,不再有任何系缚。显示巴利原文
Na cīvareti gāthāya ‘‘ṭhapayitvā mahāmuni’’nti vuttamevatthaṃ pākaṭataraṃ karoti, cīvarādīsu taṇhāya anupalepo dhutaṅgaphalaṃ. Tattha na cīvare sampatte taṇhālepenāti yojanā. Sayaneti senāsane. Gotamoti bhagavantaṃ gottena kitteti. Anappameyyoti pamāṇakarakilesābhāvato aparimāṇaguṇatāya ca anappameyyo. Muḷālapupphaṃ vimalaṃva ambunāti yathā nimmalaṃ virajaṃ naḷinaṃ udakena na limpati, evaṃ gotamo bhagavā taṇhālepādinā na limpatīti attho. Nekkhammaninno abhinikkhammaninno tato eva tibhavābhinissaṭo bhavattayato vinissaṭo visaṃyutto.
为开示那些通过圆满修习念处等支分,于一切处不染着、纯一趣向出离的圣者,他说出了这最后一偈:「念处颈」等。其中,因念处是功德聚中最上的支分,为智慧之所依止,故说此圣者为「念处颈」;信,因执取无过失法,犹如手,故说「信手」;慧,因是功德身的最上首,故说「慧首」;他具有广大的积集、广大的领域、大神力、大威德,拥有名为一切知智的大智慧,故称「大智者」;他于一切时中皆寂灭、清凉而行。此义可引经为证:「善得定……龙象」(《增支部》第六集)。此处未详释者,应依前文所述之理来理解。显示巴利原文
Yesaṃ satipaṭṭhānagīvādīnaṃ bhāvanāpāripūriyā yattha katthaci anupalitto nekkhammaninnova ahosi, te aṅgabhūte dassento ‘‘satipaṭṭhānagīvo’’ti osānagāthamāha. Tattha guṇarāsito uttamaṅgabhūtāya paññāya adhiṭṭhānabhāvato satipaṭṭhānaṃ gīvā etassāti satipaṭṭhānagīvo, anavajjadhammānaṃ ādāne saddhā hattho etassāti saddhāhattho. Guṇasarīrassa uttamaṅgabhāvato paññā sīsaṃ etassāti paññāsīso. Mahāsamudāgamanatāya mahāvisayatāya mahānubhāvatāya mahābalatāya ca mahantaṃ sabbaññutasaṅkhātaṃ ñāṇaṃ etassa atthīti mahāñāṇī. Sadā sabbakālaṃ nibbuto sītibhūto carati. ‘‘Susamāhito…pe… nāgo’’ti (a. ni. 6.43) suttapadañcettha nidassetabbaṃ. Yaṃ panettha atthato avibhattaṃ, taṃ heṭṭhā vuttanayameva.