11. 安乐住品复注巴利 (11) 1. Phāsuvihāravaggo
13 段
1-4. 《畏惧经》等的注释巴利
1-4. Sārajjasuttādivaṇṇanā
101-4 第三品第一篇没有什么需要说明的。第二篇中,为了乞食等目的而适合前往的地方,叫做“行处”;妓女是他的行处,因此他被称为“以妓女为行处者”,意思是依朋友交情而该去的地方。所谓“妓女”,就是靠容貌谋生的女子。不应当以朋友交情的方式去接近她们,因为这会障碍出家人的身份,即使内心清净也会招来指责。所以应当以布施供养的方式,提起正念之后再去。“寡妇”指丈夫已死或丈夫远行不在的女人。“大龄童女”指年纪已大却还没出嫁的女子,“黄门”指没有性根的人。因为他们烦恼增盛、热恼未息,多谈依于世间利养的话,所以不应当接近。所谓比丘尼,就是梵行增盛者。比丘也是如此。由于彼此互为不同类的所缘,若以朋友交情的方式前往,不久就会成为梵行的障碍,所以不应当接近;若以探病等事前往,则应当保持正念而行。第三篇和第四篇的文义浅显易懂。巴利
101-4. Tatiyassa paṭhame natthi vattabbaṃ. Dutiye piṇḍapātādiatthāya upasaṅkamituṃ yuttaṭṭhānaṃ gocaro, vesiyā gocaro assāti vesiyāgocaro, mittasanthavavasena upasaṅkamitabbaṭṭhānanti attho. Vesiyā nāma rūpūpajīviniyo, tā mittasanthavavasena na upasaṅkamitabbā samaṇabhāvassa antarāyakarattā, parisuddhāsayassapi garahāhetuto, tasmā dakkhiṇādānavasena satiṃ upaṭṭhapetvā upasaṅkamitabbaṃ. Vidhavā vuccanti matapatikā, pavutthapatikā vā. Thullakumāriyoti mahallikā anividdhā kumāriyo. Paṇḍakāti napuṃsakā. Te hi ussannakilesā avūpasantapariḷāhā lokāmisanissitakathābahulā, tasmā na upasaṅkamitabbā. Bhikkhuniyo nāma ussannabrahmacariyā. Tathā bhikkhūpi. Aññamaññaṃ visabhāgavatthubhāvato santhavavasena upasaṅkamane katipāheneva brahmacariyantarāyo siyā, tasmā na upasaṅkamitabbā, gilānapucchanādivasena upasaṅkamane satokārinā bhavitabbaṃ. Tatiyacatutthāni uttānatthāneva.
第5篇《安乐住经》的注释巴利
5. Phāsuvihārasuttavaṇṇanā
105 105. 在第五项中,“慈”是指具有这种慈心,所以叫慈;由这种慈心所引发的身体行为,就是慈的身业。其余两种——语业和意业——也是同样的道理。“公开”是指显露出来。这里所说的显露状态,是指为了某人而做这个身体行为时,那个人正出现在眼前,所以说“面前”。“私下”是指不公开。不公开的状态,是指为了某人而做这个身体行为时,那个人不在眼前,所以说“背后”。这些慈的身业等,虽然是依比丘们的情况来说的,因为他们属于最殊胜的团体,但这些在在家众身上也完全可以做到。对比丘来说,以慈心完成日常威仪方面的义务,就叫慈的身业。对在家人来说,为了礼敬佛塔、礼敬菩提树、邀请僧团而前往,或者看见比丘进村乞食时上前迎接、接钵、铺设座位、跟随送行等等,这类行为就叫慈的身业。对比丘来说,以慈心教导行为规范、讲说业处、开示佛法,乃至三藏佛语,都叫慈的语业。对在家人来说,当他们说“我们去礼敬佛塔吧,我们去礼敬菩提树吧,我们要去听法,我们要做灯供、花供,我们要受持三种善行来实践,我们要布施签食等供养,我们要布施雨安居的供养,今天我们要向僧团供养四种资具,请邀请僧团后准备嚼食等物,铺设座位,备好饮水,去迎接僧团并请他们过来,请他们在已铺好的座位上坐下,大家要发心、要踊跃地来服务”等等——在说这类话的时候,就叫慈的语业。对比丘来说,清晨起来,料理身体之后,前往塔院,做完义务等事,坐在僻静的住处,心想“愿这个寺院里的比丘们快乐、无敌意、无嗔害”,这种思维就叫慈的意业。对在家人来说,心想“愿尊者们快乐、无敌意、无嗔害”,这种思维就叫慈的意业。巴利
105. Pañcame mettā etassa atthīti mettaṃ, taṃsamuṭṭhānaṃ kāyakammaṃ mettaṃ kāyakammaṃ. Esa nayo sesadvayepi. Āvīti pakāsanaṃ. Pakāsabhāvo cettha yaṃ uddissa taṃ kāyakammaṃ karīyati, tassa sammukhabhāvatoti āha ‘‘sammukhā’’ti. Rahoti appakāsaṃ. Appakāsatā ca yaṃ uddissa taṃ kāyakammaṃ karīyati, tassa apaccakkhabhāvatoti āha ‘‘parammukhā’’ti. Imāni mettakāyakammādīni bhikkhūnaṃ vasena āgatāni tesaṃ seṭṭhaparisabhāvato, gihīsupi labbhantiyeva. Bhikkhūnañhi mettacittena ābhisamācārikapūraṇaṃ mettaṃ kāyakammaṃ nāma . Gihīnaṃ cetiyavandanatthāya bodhivandanatthāya saṅghanimantanatthāya gamanaṃ gāmaṃ piṇḍāya paviṭṭhe bhikkhū disvā paccuggamanaṃ pattappaṭiggahaṇaṃ āsanapaññāpanaṃ anugamananti evamādikaṃ mettaṃ kāyakammaṃ nāma. Bhikkhūnaṃ mettacittena ācārapaññattisikkhāpanaṃ kammaṭṭhānakathanaṃ dhammadesanā tepiṭakampi buddhavacanaṃ mettaṃ vacīkammaṃ nāma. Gihīnaṃ ‘‘cetiyavandanāya gacchāma, bodhivandanāya gacchāma, dhammassavanaṃ karissāma, dīpamālaṃ pupphapūjaṃ karissāma, tīṇi sucaritāni samādāya vattissāma, salākabhattādīni dassāma, vassāvāsikaṃ dassāma, ajja saṅghassa cattāro paccaye dassāma, saṅghaṃ nimantetvā khādanīyādīni saṃvidahatha, āsanāni paññapetha, pānīyaṃ upaṭṭhapetha, saṅghaṃ paccuggantvā ānetha, paññattāsane nisīdāpetha, chandajātā ussāhajātā veyyāvaccaṃ karothā’’tiādikathanakāle mettaṃ vacīkammaṃ nāma. Bhikkhūnaṃ pātova uṭṭhāya sarīrappaṭijagganaṃ katvā cetiyaṅgaṇaṃ gantvā vattādīni katvā vivittasenāsane nisīditvā ‘‘imasmiṃ vihāre bhikkhū sukhī hontu averā abyāpajjā’’ti cintanaṃ mettaṃ manokammaṃ nāma, gihīnaṃ ‘‘ayyā sukhī hontu averā abyāpajjā’’ti cintanaṃ mettaṃ manokammaṃ nāma.
在这里,新学比丘们做衣等事务时,众人去帮助他们、与他们为伴,这叫当面的慈身业。而对长老们来说,帮他们洗脚、倒水冲脚、扇风送凉等种种恭敬服侍的行为,全都叫当面的慈身业。至于新学或长老二者随意乱放的木器等物品,不轻视它们,像收拾自己乱放的东西一样把它们整理归位,这叫背后的慈身业。当面说“天长老、帝须长老”这样表示尊重的话,这叫当面的慈语业。当有人打听询问不在精舍里的人时:“我们的天长老在哪里?我们的帝须长老在哪里?他什么时候回来呢?”——这样亲切关怀的话语,这叫背后的慈语业。以充满慈爱柔情的目光睁开眼睛,面带欢喜的神情注视对方,这叫当面的慈意业。内心作意“愿天长老、帝须长老无病、无敌意”,这叫背后的慈意业。不过这里要知道,睁开充满慈爱柔情的眼睛、面带欢喜神情注视对方,这本身就是慈的身业。但之所以说它是慈的意业,是因为使目光充满慈爱柔情、使面容欢喜的,是那颗心在驱动,所以针对那颗心才说“这叫慈的意业”。这些法都趋向于定、以定为归宿。巴利
Tattha navakānaṃ cīvarakammādīsu sahāyabhāvagamanaṃ sammukhā kāyakammaṃ nāma, therānaṃ pana pādadhovanasiñcanabījanadānādibhedampi sabbaṃ sāmīcikammaṃ sammukhā kāyakammaṃ nāma, ubhayehipi dunnikkhittānaṃ dārubhaṇḍādīnaṃ tesu avaññaṃ akatvā attanā dunnikkhittānaṃ viya paṭisāmanaṃ parammukhā mettaṃ kāyakammaṃ nāma. ‘‘Devatthero tissatthero’’ti vuttaṃ evaṃ paggayhavacanaṃ sammukhā mettaṃ vacīkammaṃ nāma, vihāre asantaṃ pana paṭipucchantassa ‘‘kuhiṃ amhākaṃ devatthero, kuhiṃ amhākaṃ tissatthero, kadā nu kho āgamissatī’’ti evaṃ piyavacanaṃ parammukhā mettaṃ vacīkammaṃ nāma. Mettāsinehasiniddhāni pana nayanāni ummīletvā pasannena mukhena olokanaṃ sammukhā mettaṃ manokammaṃ nāma, ‘‘devatthero tissatthero arogo hotu abyāpajjo’’ti samannāharaṇaṃ parammukhā mettaṃ manokammaṃ nāma. Kāmañcettha mettāsinehasiniddhānaṃ nayanānaṃ ummīlanaṃ, pasannena mukhena olokanañca mettaṃ kāyakammameva. Yassa pana cittassa vasena nayanānaṃ mettāsinehasiniddhatā, mukhassa ca pasannatā, taṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘mettaṃ manokammaṃ nāmā’’ti. Samādhisaṃvattanappayojanāni samādhisaṃvattanikāni.
与各方各处的比丘们一起安住,达到了戒行的同等,这就是“达到戒行的平等”。这里说的“凡此”,是指这个正见是我和你们都亲眼所见的。“见”就是正见。“圣的”就是没有过失的。“能出离”就是从轮回之苦中出离、脱离。因为这种见本身就能出离,所以说它能让具足这种见的人从轮回之苦中解脱出来。遵从导师的教诫去实行,就是“遵照所教导而行者”,意思是依着教导去修行的人。“为了灭尽苦”,就是为了彻底灭尽一切苦。“达到见的平等”,就是达到同等的正见状态。巴利
Samānasīlataṃgatoti tesu tesu disābhāgesu viharantehi bhikkhūhi saddhiṃ samānasīlataṃ gato. Yāyanti yā ayaṃ mayhañceva tumhākañca paccakkhabhūtā. Diṭṭhīti sammādiṭṭhi. Ariyāti niddosā. Niyyātīti vaṭṭadukkhato nissarati niggacchati. Sayaṃ niyyantīyeva hi taṃsamaṅgipuggalaṃ vaṭṭadukkhato niyyāpetīti vuccati. Yā satthu anusiṭṭhi, taṃ karotīti takkaro, tassa, yathānusiṭṭhaṃ paṭipajjakassāti attho. Dukkhakkhayāyāti sabbadukkhakkhayatthaṃ. Diṭṭhisāmaññagatoti samānadiṭṭhibhāvaṃ upagato.
6-10. 《阿难经》等经的注释巴利
6-10. Ānandasuttādivaṇṇanā
106-110 106-110. 第六句里的“增上戒”:这是表示“因”义的处格,意思是以戒为因,不指责、不批评。“attānupekkhī”(观察自我者):是指以戒不断观察自己和自己的业。第七句等的内容,字面意思就很清楚。巴利
106-110. Chaṭṭhe adhisīleti nimittatthe bhummaṃ, sīlanimittaṃ na upavadati na nindatīti attho. Attani kamme ca anu anu pekkhati sīlenāti attānupekkhī. Sattamādīni uttānatthāneva.