第一章注释显示巴利原文
1. Paṭhamakaṇḍavaṇṇanā
以“a”为首的字母。显示巴利原文
1. A ādayo
为了显示一切语句有义与无义的差别,先以“此者”等为例举出疑惑,再为了显示其有义而说“尚未……故有义”。疯人等语,如“十颗石榴、六块饼、罐与羊皮、稻草团”等,因各部分之间无关联,无整体意义,故为无义。初句如“诸法以意为前导,意所造”等,因其词义之间相互关联而得以理解,故为有义。显示巴利原文
Sabbavacanānaṃ sātthakaniratthakattabyabhicārittā ‘ida’ntiādinā sadiṭṭhantena saṃsayamupadassiya sātthakattamassa dassetuñca ‘na tāva…pe… sātthakattā’ti vuttaṃ, ummattakādivākyamiti ‘dasa dāḷimā, cha apūpā, kuṇḍamajājinaṃ, palālapiṇḍo’iccādikaṃ, avayavatthāna maññamaññanāti sambandhā samudāyatthābhāvato anatthakattaṃ, ādivākyanti ‘‘manoseṭṭhā manomayā’’tiādivākyaṃ, sātthakattaṃ panassa padatthāna maññamaññābhisambandhassa patītito.
进而,为依次说明“a、ā”等字母于此并不适用,故说“此即下文所说之义(vakkhamānatthamevidaṃ)”等。在注疏中,将以“ākārādayo niggahītantā”等句式所阐明的意义,即指此处而言。更具体地说,其目的正是为了教导、宣示正确的语词。显示巴利原文
Atha aādyādisaddānaṃ sādhuttānvākhyānāya idaṃ vacanamiccādivikappantarasambhave kathaṃ niyamo vuttiyaṃ vuttenatthena sātthakattamiccāsaṅkiya tesamihānupayogittaṃ kamena paṭipādayitumāha ‘vakkhamānatthamevida’miccādi,’ ākārādayo niggahītantā’iccādinā vuttiyaṃ vakkhamāno attho yassa taṃ tathā vuttaṃ, sādhūnaṃ sādhusaddānaṃ anusāsanaṃ ākhyānaṃ attho payojanaṃ yassa tanti viggaho.
关于正确语词教示的疑惑,这里是因为在“katthettha kutrātrakvehidhā”等规则中,可以看到对“kattha”等词的教示,并且还通过其他特征来说明其正确性,所以才产生的。从“ā”为首的词根“dādhātvī”,加上“ippaccaya”词缀并删除字母“ā”之后,构成“ādi”一词。在“aādayo”这一依主释复合词中,根据“yosu jhissa pume”的规则,在“ṭe”处转变为“aādayo”。“四十三”由“tayo ca cattālīsā ca”构成,在复合词中,依据“tadaminādīni”规则,删除“ca”并缩短元音后,成为“titālīsā”。从“vaṇṇa-vaṇṇane”这个表示行为的词,依据“bhāvakārakesva ghaṇa ghakā”,加上“appaccaya”词缀并进行“ṭādesa”替代后,构成了“vaṇṇā”。使用“ādi”一词的规则,要在教导了四十三字母之后才加以说明,这是为了阐明它的使用规则。这也可以被视为另一种可能性,因为在其使用规则中,可以看到“abhūtatabbhāve karāsabhūyoge vikārā cī”这样的说明,旨在阐明处所与替代,也就是“ādi”一词所处的位次,即第四十三个字母。显示巴利原文
Sādhusaddānusāsanasaṅkāpettha ‘‘katthettha kutrātrakvehidhā’’ti (4-100) ādinā katthādisaddānaṃ sādhuttānusāsanassa dassanato, lakkhaṇantarena sādhubhāvassa anvākhyātattāti āpubbādāiccasmā ‘‘dādhātvī’’ti (5-45) ippaccaye ākāralope ca ādīti aādiyesanti aññapadatthasamāse yomhi ‘‘yosu jhissa pume’’ti (2-93) ‘ṭe aādayo’ti, tayo ca cattālīsā cāti cattha samāse ‘‘tadaminādīni’’ti cata lopeca rasse ca titālīsāti, ‘vaṇṇa-vaṇṇane’iccasmā ‘‘bhāvakārakesva ghaṇa ghakā’’ti (5-44) appaccayeyomhi ṭādese vaṇṇāiti ca sijjhanato, payoganiyamatthanti titālīsavaṇṇasaddesu paresu eva aādisaddo payujjīyatīti evaṃ payoganiyamatthaṃ, ayampi vikappantara sambhāvanā ‘‘abhūtatabbhāve karāsabhūyoge vikārā cī’’ti (4-119) payoganiyamassā jhāyamānassa diṭṭhattā, ṭhānyādesatthanti aādisaddassa ṭhāne titālīsavaṇṇasaddā ādesā honti tesaṃ vā so iti, tadanurūpāyāti ṭhānyādesānurūpāya chaṭṭhī vibhattiyā, atoyevāti agamāgamianurūpāya chaṭṭhiyā abhāvato yeva, agamāgami bhāvatthanti aādisaddassa titālīsa vaṇṇasaddā āgamā honti tesaṃ vā so iti, etesupi saṅkā, ‘‘yavāsare’’ (1-30) ‘‘suña sassa’’iti (2-53) ādesāgamānaṃ dassanena, āgama liṅgābhāvatoti ukāra kakāra makārānaṃ abhāvato, visesanavisessa bhāvatthanti titālīsavaṇṇasaddānaṃ aādisaddo visesanaṃ, te vā tasse-ti, etthāpi saṅkā ‘nīluppala’miccādīnamaññattha visesanavisessa bhāvadassanā, saddalakkhaṇā nupayogatoti saddalakkhaṇena saddasaṅkharaṇassa pakatattā vuttaṃ, tattha kāraṇamāha- ‘rūpavisesūpa lakkhaṇābhāvā’ti, rūpavisesassa upalakkhaṇa nimittaṃ tassaabhāvāti attho, na hi visesana visessabhāve paṭipādite aādyādisaddānaṃ rūpavisesassa saṅkharaṇaṃ kataṃ siyāti, yadi esova saddasaṅkharaṇanti gayheyya, tathā sati ‘nīluppala’miccādīnampi vattabbatā āpajjeyyāti nāssa tadattha tāpi sambhāvīyate, loke sīhaguṇassa mānavake dassanato upacārena ‘sīho-yaṃ mānavako’ti tagguṇajjhāropopi dissati, tadatthampetaṃ na hotīti dassanatthaṃ ‘tagguṇajjhāropanatthampetaṃ na hotī’ti vuttaṃ, tassa aādisaddassa, tesaṃ titālīsavaṇṇasaddānaṃ vā guṇo aādittādi, tassa ajjhāropanaṃ-titālīsavaṇṇasaddesu vā aādisaddeyeva vā āropanaṃ, tadatthampetaṃ suttaṃ na hotīti attho, tattha kāraṇamāha- ‘atoyevā’tiādi, atoyeva rūpavisesūpalakkhaṇā bhāvatoyo, pakataṃ saddasaṅkharaṇaṃ, yathāvutta vikappantarābhāve ubhayatthamidaṃ siyā, tattha paribhāsatthaṃ na hoti… tallakkhaṇattābhāvā uparivakkhamānattā cāti pārisesamālambiyāha ‘saññāsaññi’ccādi.
在界限、种类、邻近、部分之中,
此“ādi”一词可见有四种类型。
显示巴利原文 Mariyādāyampakāreca, samīpe vayave tathā; Catubbidhappakāroyaṃ, ādisaddassa dissateti.
此处‘ādi’一词有‘界限’之义,故说‘已成为起始界限’。所谓‘以特征标示’,是指对于被标示的‘ā’等音,在把握时作为因而不占主要地位,因此说‘作为被标示的附属物’。所谓‘以所作’,是指以音色之命名等为所作,而非引生功德。由于功德是附属物,故其他句义才是主要的。在音色之命名不存在时,即‘ā’音的音色命名不存在时,所谓‘rūpanti’是指tālīsa之形,即‘titālīsā+vaṇṇā’这样分词,或‘titālīsa+vaṇṇā’这样。由于经文的组成部分也与经文有关联,故在‘byañjane dīgharassā’(1-33)中有所说。而短音性则通过‘dīgharassā’的瑜伽分别而成立,否则,若仅显示辅音之后的短音性,则‘titālīsā’一词将不成其为无辅音之词,此义应知。由于彼此关联之义需用复数,故说‘然而单数……’等。‘vippaṭipatti’指相反的状态。‘rassa e okārehi tecattālīsakkharāni’是关联,意为‘以短音e与o,有四十三字母’。‘e okāre hi’中的‘hi’是俱格。所谓‘依梵语传统’,是指依梵语中‘复合音中无短音’之说。‘koci’指那位Sāsanappasādaka Coḷiyabuddhappiya阿阇梨。说‘na hi……’等的人,其意图是:‘rassā ivā’中的‘iva’词,或为同法喻示者,或为异法喻示者。若先是异法喻示者,由于短音之法在e、o中存在,而他们依长时转起,故他们应唯是长音。若为同法喻示者,由于他们中无短音之法,依短时转起,故他们应唯是短音。因此,‘ettha’等中的e、o,唯具发音时间所成之短音性。‘eva’一词,因佛教中无离音之色法,且诸音现量成立,故阐明e、o之短时性乃量所成立、是胜义。说‘atthā’的人,其意图是:‘若在ettha等中,e等因有复辅音在前而唯是长音,或唯是短音,若如是,则atthā中的ā亦因有复辅音在前,应如短音般被读诵,成此过失。故应依发音时间而取长短性。’《Kaccāyana-vutti-vaṇṇanā》即《Ñāsa》。所谓‘taññāpaneti’,指在外部对其他字母的说明中,因无必要,即无任何依彼所成之所需。问:‘此处是于整体中完成语句,还是于部分中?’答:‘各别’。否则,若如‘rukkhā vanaṃ’等中于整体完成语句,则‘iyuvaṇṇā jhalā namassante’(1-9)等将不成立。各别地,诸音得名为‘vaṇṇa’,即‘a音名为vaṇṇa,ā音名为vaṇṇa’等。虽在注释中未说‘部分’等,但‘各别’之说,示以譬喻为因。以譬喻引入之义,易于理解。此处,即使不说‘各别’,如‘让Devadatta受用’等,各别地完成受用动作,故说‘na coccate’等。或者,即使于整体中完成语句,于整体中转起之声亦于部分中转起,如‘见海之一部分亦说见海’,又如‘虽为蕴之一部分之慧,亦说为慧蕴’等,无有过失。因此,注释中未说‘各别’。虽‘vaṇṇa’一词有功德等多义,然依上下文,此处指a等音,故说‘vaṇṇīyati’等。义亦依上下文而分别,正如所说:显示巴利原文
Mariyādattho ettha ādisaddoti āha-‘ādimariyādā bhūto’ti, upalakkhaṇattāti upalakkhiyamānānamākārādīnaṃ gahaṇe kāraṇabhāvena appadhānattā, tenāha-‘upalakkhaṇassupasajjanīyabhūtassā’ti, kāriyenāti vaṇṇasaññābhavanādinā, na gunnampi ānayanaṃ bhavati..gunnamupasajjanīya bhūtattā aññapadatthasseva padhānattā, saññāyā bhāveti akārassa vaṇṇasaññāya abhāve, rūpantiti tālīsārūpaṃ, titālīsā+vaṇṇātipadacchedo, titālīsa+vaṇṇātivā, suttāvayavassāpi suttasambandhittā ‘‘byañjane dīgharassā’’ti (1-33) pana vuttaṃ, rassattantu ‘‘dīgharassā’’ti yogavibhāgena, itarathā byañjanaparasseva rassatte dassite titālīsaiti abyañjane padaṃ na sampajjeyyāti viññāyati, itarītarayogacatthe bahuvacanena bhavitabbanti āha-‘ekavacanampanā’tiādi, vippaṭipatti aññathābhāvo, rassa e okārehi tecattālīsakkharānanti sambandho, e okāre hīti sahatthe tatiyā, sakkatānusārenāti sakkate ‘‘sandhi yakkharānaṃ rassā na santī’’ti vuttassa anusārena, kocīti sā sanappasādakacoḷiyabuddhappiyācariyaṃ dasseti, na hiccādiṃ vadato-yamadhippāyo ‘rassāivāti ivasaddo sādhammopamājotako vā siyā vedhammopamājotako vā, yadi tāva vedhammopamājotako, rassadhammassa e okāresva sambhavā tesaṃ dīghakālappavattito te dīghāyeva siyuṃ, yadi pana sādhammopamājotako , tesu rassadhammassasambhavā rassakālappavattito rassāeva te siyunti ‘etthātiādīsu e okārānaṃ uccāraṇakālakataṃ rassattameva hotī’ti, rassakālavantoyevāti evasaddo sogate vaṇṇavinimmuttassa kālassevābhāvā vaṇṇānañca paccakkha siddhattā pamāṇasiddhaṃ pāramatthika me okārānaṃ rassakālavantataṃ dīpeti, atthāti vadato panāyamadhippāyo ‘etthātiādīsu yadi ekārādayo dīghāeva saṃyogapubbattā rassāva siyuṃtathā sati atthāti etthāpi dīghova ākāro saṃyogapubbattārasso iva uccatīti āpajjeyya, tasmā uccāraṇakālakatova rassadīghabhāvo gahetabbo’ti, kaccāyanavuttivaṇṇanā ñāso, taññāpaneti bahiddhā aññesamakkharānaṃ ñāpane, payojanābhāvāti tena sādhetabbassa kassaci iṭṭhassa abhāvamāha, kimettha samudāye vākyaparisamatti, udāhu avayaveti āha- ‘pacceka’nti, aññathā ‘rukkhā vana’ntiādīsu viya samudāye vākyaparisamattiyaṃ ‘‘iyuvaṇṇā jhalā namassante’’ (1-9) iccādikaṃ na sijjhatīti, paccekaṃ vaṇṇā nāmahontīti akāro vaṇṇo nāma hoti ākāro vaṇṇo nāma hotītiādinā, avayaveccādinā vuttiyaṃ avuttepi ‘pacceka’nti vacane sadiṭṭhantaṃ kāraṇamāha, diṭṭhantopanīto tyattho sukhena paṭipattuṃ sakkāti, ettha hi paccekanti avuttepi devadatto bhojīyatūtiādinā paccekaṃ bhuñjikiriyā parisamāpīyate, tenāha-‘na coccate’ iccādi, athavā samudāyepi vākyaparisamā pattiyaṃ sati samudāye pavattā saddā avayavesupi vattantīti ‘samuddekadesadassanepi samuddo diṭṭho, khandhekadesa bhūtāyapi paññāya paññākkhandhotiādīsu viya na doso, teneva vuttiyaṃ ‘pacceka’nti na vuttaṃ, vaṇṇasaddassa guṇādyanekatthattepi pakaraṇato akārādayovettha vuccantīti āha-‘vaṇṇīyati’ccādi, pakaraṇatopi attho vibhajjate, vuttaṃ hi–
诸词义依上下文、性、适当性及处所时间,
而被分别解说,并非仅仅依靠诸声本身。
显示巴利原文 Atthā pakaraṇā liṅgā, ocityā desakālato; Saddatthā vibhajīyante, na saddāyeva kevalāti.
难道不是应当像‘jhalā’等施设那样,不施设‘lahu’施设,而施设‘guru’施设吗?将此问难置于心中,为了显示:在惯用与依义两种施设中,‘jhalā’等属于惯用施设,因其并无依义之目的,仅为方便称呼而用;而依义施设则既有彼目的,亦另有其他目的,故说‘eva’等。‘vaṇṇīyati attho etehī’——依这些而诠显之义,即随义之色施设。‘saddādhigamanīyassā’——应依声而了知者。‘vaṇṇaṃ mūlamassā’——以色为根本者,即义。其性即为色根本性。以‘sāpi’等论证义之色根本性。‘vaṇṇaṃ rūpaṃ sabhāvo etesanti’——以色为形相、为自性者,即诸句。‘samudāyo pādānaṃ rūpamassā’——以句集为形者,即语句。有语尾变化而能显义者为句,句之合集为语句。而这一切,皆因依色所成,故假名为‘vaṇṇa’声所诠。凡依世俗、胜义之差别而分别的一切义,皆由语句所了知,实则是依色而了知。因此,如前所论,不可施设‘lahu’施设而……显示巴利原文
Nanu jhalādisaññā viya lahusaññaṃ akatvā kasmā gurusaññā katāti codanaṃ manasi nidhāya ruḷhi anvatthavasena dvippakārāsu saññāsu jhālāti ruḷhi saññātthābhāvena vohārasukhamattapayojanā, anvatthasaññā pana tappayojanāpi hoti tadaññappayojanā pīti dassetumāha- ‘eva’miccādi, vaṇṇīyatī attho etehīti vuttamatthaṃ anugatā anugatatthā vaṇṇasaññā taṃ, saddādhigamanīyassāti saddena viññātabbassa, vaṇṇaṃ mūlamassāti vaṇṇamūlako-attho, tassa bhāvo vaṇṇamūlakatā, atthassa vaṇṇamūlakataṃ sādheti ‘sāpi’ccādinā, vaṇṇaṃ rūpaṃ sabhāvo etesanti vaṇṇarūpāni-padāni, samudāyo pādānaṃ rūpamassāti samudāyarūpaṃ vākyaṃ, vibhatyantamatthajotakaṃ padaṃ, padasamudāyo vākyaṃ, sabbañcetamupacārena vaṇṇasaddavacanīyattaṃ gacchati vaṇṇamayattāti sabbopi sammutiparamatthabhedabhinno attho vākyādhigamanīyo vaṇṇeneva viññāyati nāma tasmā yathā vuttamattha visesadassanaṃlahusaññāya na sakkāti tadatthamakārādīnaṃ gurubhūtā vaṇṇasaññā katāti adhippāyo, sammuti saṅketavasena pavatto vohāro, paramattho sanibbāno pañcakkhandho. Ubhohi panetehi bhinno tatiyo koṭṭhāso nāma natthi, tathāca vuttaṃ–
正自觉者、诸说者中的最上者,宣说了二谛:
世俗谛与胜义谛,第三谛则不可得。
显示巴利原文 Duve saccāni akkhāsi, sambuddho vadataṃ varo, Sammutiṃ paramatthañca, tatiyaṃ nupalabbhatīti.
文字简省而无模糊,蕴含精髓,义趣深隐而明确;
且意义明净——具足如此特相者,诸经相通达者称之为经。
显示巴利原文 Appakkharamasandiddhaṃ, sasāraṃ gūḷhaniṇṇayaṃ; Pasannatthañca suttanti, āhu tallakkhaṇaññunoti.
若说“ādi等四十三字”或“四十三字以ādi为始”,则此经便成含混不清。难道不是应以吉祥语开头吗?而a字亦有遮止之义,故(并非)以师等为始,因已安立“siddha”一词之故。再者,先有“jhālādi”等名目,然因一切规则仅为成就词语之用,此处唯依循古师之命名而已。既然如此,何必再以安立字等名目而增加论典之负担?此说诚然。然而,为彰显对古师之尊重及随顺其说,仍会解说某些名目。若如是,则“saṃyoga”“sabbanāma”“lopa”等名目,亦为古师所说,是否亦应解说?朋友啊,我等已言“仅解说某些名目”,然岂能仅凭此解说之门径,便令汝等亦能了知他们?对某些人而言,纵有名目具义,亦因未得字义而不能见。此处所示,乃对a字等不可见字之随说,以“随说”之义而具义故,于a字等确有语尾变化。然因其以“消失”而示,故无听闻;因无近说之欲,故于连声时不示。所谓“次第”,乃依所依而说:先举诸韵,次举所依之诸声。于诸韵中,同处之a字等因数量多而依处所次第先说,次为二生字,亦依处所次第;他们之中,短者因轻而先说,次为长者。于诸声中,诸组因数量多而依处所次第先说,次为y字等;于诸组中,无声音先说,次为有声音;他们之中,软音先说,次为硬音;其中亦因数量少,二生之第五字后说。次为有声音之y、r、l、v,依处所次第;次为硬音之s字、h字;其中,h字于某些人为胸音,故因二生而最后说。有者谓“la与ḷa无别”,虽于二者说为无别,然因书体与处所之别而有异,故取ḷa字为别字;彼亦因有声音性及处所次第,说于h字之后。而niggahīta则因脱离韵性等一切,说于最后。此即a字等之次第。因正观这些次第于心,且示以“四十三”之数量限定,故于释中言“以niggahīta为终”。今所行者为善语之解说,而非解说字音,因无“造语”这一主要目的。虽不解说字音,然为断除弟子“我等如何生起a字等之次第”之疑惑,亦借解释“次第”一词之义而解说之。“karaṇa”者,依之而作、而发者也。其中,舌中为腭音之“karaṇa”,舌端为顶音之“karaṇa”,舌尖为齿音之“karaṇa”,其余各依其处为“karaṇa”。“payatti”即“payatana”,乃发音时内、外之精勤。其中,内精勤:a字为闭,诸韵及s字、h字为开,诸组为触,y、r、l、v为微触。外精勤则为闭喉等。因依处所之近缘而有应作之事,故有目的,而言“处所则”等。“处所”者,诸字依生起而住于此。于“e、o为字”之经中,说“字”即是安立字名之目的。如所说之义,余处以“eva”等指示。是故,“十韵”等、“以彼”等中,“以彼韵”等,于何处、于何经有何目的?此即显示“韵消失于韵”等。应如这些而见其义。“ñāpaka”者,令知字之消失也。然为何说“彼即以此ñāpaka而成”?岂不见“tadaminādīni”之经耶?(诚然),虽如是,亦应知此为显示字之消失另有方便。“eva”字则决定:“若字之消失由ñāpaka而成,彼即以此ñāpaka而成,非由其他。”显示巴利原文
‘‘Ādayo titālīsa vaṇṇā’’ ‘‘titālīsādayo vaṇṇā’’ti vā vattabbanti na tathā sati sandiddhaṃ suttaṃ siyāti, nanu satthādo maṅgalavacanena bhavitabbaṃ, akāro paṭisedhatthopi hotīti (na) satthādo siddhasaddassopahitattā, atha hotva pubbā jhālādi saññā, saddasādhanamattappayojanattā pana sabbavidhānassa pubbācariya saññāvālametthāti kiṃ punāpi vaṇṇādisaññāvidhānena ganthagārava karaṇenāti saccametaṃ, pubbācariyesu pana gāravaṃ tadanugamanañca dīpetuṃ kāci saññāyopyanvākhyāyante, yajjevaṃ saṃyogasabbanāmalopādayopi saññā pubbācariyehi vuttā vattabbāti nanu bho vuttamevāmhehi’kāci saññāyo ākhyāyante’ti, kintadākhyānadvārena bhavatā tāpi viññātuṃ na sakkāti, kesañci sātthakattopi pativaṇṇamatthānupaladdhito vaṇṇānamadiṭṭhānamakārādīnamanukatiyo ihopadiṭṭhāityanukāriyenātthenātthavantatāya hotevākārādito vibhatti, lopena niddiṭṭhattā panassā assavanaṃ sannikaṃsavacanicchābhāvā saṃhitāyāniddeso, anukkamoti ādonissayā sarāvuttā, tato nissitā byañjanā, saresupi ekaṭṭhāniyā akārādayo bahuttā paṭhamaṃ vuttā ṭhānānukkamena, tato dvijā ṭhānānukkamena, tesupi rassāva lahuttā paṭhamaṃ vuttā, tato dīghā, byañjanesupi vaggā bahuttā ṭhānappaṭipāṭiyā paṭhamaṃ vuttā, tato yakārādayo, vaggesu ca aghosā paṭhamaṃ vuttā, tato ghosā, tesu ca sithilā paṭhamaṃ vuttā, tato dhanitā, tatthāpi appakattā dvijā pañcamā vuttā, tato yaralavā ghosabhūtā ṭhānānukkamena, tato dhanitā sakāraha kārā, tesupihakāro kesañci orasopi hotīti dvijattā pacchā vutto, kehici ‘‘laḷānamaviseso’’ti dvinnamavisese vuccamānepi lipibhedena ṭhānabhedena ca bhinnattā ḷakāro visuṃ akkharabhāvena gahito, sopi ghosabhāvena ṭhānānukkamenaca hakārato paraṃ vutto niggahītaṃ pana sarattādisabbavinimmuttattā sabbapacchā vuttanti akārādīnamayamanukkamo, imassevānukkamassa manasi vipassa vattamānattā titālīsāti gaṇanāparicchedassa dassitattā ca ‘niggahītantā’ti vuttiyaṃ vuttaṃ, pakataṃ sādhusaddānvākhyānaṃ, na vaṇṇīyate, ti saddasaṅkharaṇa saṅkhāta mukhyappayojanābhāvā, kiñcāpi na vaṇṇīyate, amhehi pana kathamakārādīnamayamanukkamo uppannoti sissānaṃ kaṅkhā vicchedappayojanampati anukkamasaddassa atthakathanabyājena vaṇṇito yevāti, karīyante uccārīyante etenāti karaṇaṃ, tattha jivhāmajjhaṃ tālujānaṃ, jivhopaggaṃ muddhajānaṃ, jivhaggaṃ, dantajānaṃ sesānaṃ sakaṭṭhānaṃ karaṇaṃ, payatti payatanaṃ, tampana vaṇṇuccāraṇato abbhantaro bāhiyo ca ussāho, tattha abbhantarapayatanaṃ-saṃvutattamakārassa, vivaṭattaṃ sarānaṃ sakārahakārānañca phuṭṭhattaṃ vaggānaṃ, īsaṃphuṭṭhattaṃ yaralavānaṃ, bāhiyapayatanantu saṃvutakaṇṭhatādi, ṭhānato paccāsattiyā vidhīyamānakāriyasambhavena payojanasambhavā āha-‘ṭhānampanā’tiādi, tiṭṭhanti ettha uppattivasena vaṇṇāti ṭhānaṃ, ‘‘e onama vaṇṇe’’ti (1-37) sutte vaṇṇeti kathanameva vaṇṇasaññākaraṇe payojanaṃ, yathāvuttamatthamaññatra byāpadisati’ eva’miccādinā, tasmā ‘‘dasādo sarā’’iccādo ‘tenā’tiādīsu ‘tena saraiccanena kvattho kasmiṃ sutte payojanaṃ taṃ dasseti ‘‘sarolopo sare’’ccādī’ti evamādinā attho daṭṭhabbo, ñāpeti vaṇṇalopanti ñāpakaṃ, kasmā pana’so cemināva ñāpakena siddho’ti vuccati nanu ‘tadaminādīni’’ti (1-47) suttaṃ dissatīti, (saccaṃ) tathāpi pakārantaroyampi vaṇṇalope dassitoti viññātabbaṃ, evasaddo pana ‘yadi ñāpakena vaṇṇalopo siyā so imināva ñāpakena siddho, nāññenā’ti avadhāreti.
问:当“aādayo”以第一格形式出现时,为何在此处以“tattha”等第七格指示?答:如“彼则”等所说。这是基于义理而转变格位:因“aādayo”为第一格,当它与“ādo dasā”相关联时,应当具有处所之义,故依处所义而转作第七格格位,这就是其中的道理。即使经文中无此形式,然依义理可有第七格的转变,因此在注释中说“tattha”。又因“ādo”之十可在其他场合转起,所以也可将“aādayo”设想为其境,而说“于他们为境”。简别之义也因此得以成立……即从字聚中,简别出其中一分如“ādo”等字,并以十数之德加以简别。如果认为“始处有十字”,那么尚未说明的内容也必须说明,为作补足而有所补充,故说“或住、或示”。由于从一至十八等数都依所计数而转起,所以说“以十数限定故”。所取的短e、o等字,如《迦旃延文法》中所示,因其不舍而不减少;非所取的其余某些韵,因其舍故而不增加。“dasa”一词用于所数,故十亦无多余之字,而说“十亦”等。“sara”字,由“sayaṃ pubbā’rāja=cittiyaṃ”之“kvi”,于尾音消失及复合时,依“tadaminādīni”或依词源学方式而成;或从“s显示巴利原文
Nanu aādayoti paṭhamantenuvattante kathamettha’tatthā’ti sattamīniddiṭṭhatāti āha-‘tañcā’tiādi, atthavasāvibhattivipariṇāmenāti aādayoti paṭhamantassa‘ādo dasā’tyanena sambandhā sambajjhamāne cādhāratthena bhavitabbanti ādhāratthavasena sattamī vibhattiyā parivattanenāti attho, atthavasā sattamiyā vipariṇāmasambhavāyevasutte avijjamānepi‘tatthā’ti vuttiyaṃ vuttaṃ, ādodasannamanaññatthapavattisambhavato tesaṃ aādayo visayabhāvenapi sakkā parikappetunti vuttaṃ-‘tesu visayabhūtesū’ti, niddhāraṇatthopi yujjateva… vaṇṇasamudāyato tadekadesabhūtāna mādo vaṇṇānaṃ dasasaṅkhyāguṇena niddhāriyamānattā, ādimhi dasa vaṇṇāti vutte avuttānampi avassaṃ vattabbānaṃ ūnapūraṇatthamajjhāhāro hotīti vuttaṃ- avaṭṭhitā niddiṭṭhā vā’ti, ekādīna maṭṭhārasantānaṃ saṅkhyānaṃ saṅkhyeyye vattanato āha-‘dasasaṅkhyāya paricchinnattā’ti, gayhupagānaṃ rassae ovaṇṇānampi kaccāyane viya apariccāgā anūnā, agayhupagānaṃ tadaññesaṃ kesañci sarānaṃ pariccagā anadhikā, dasasaddassa saṅkhyeyya vuttittā dasannampi adhikatavaṇṇānaññattā vuttaṃ-‘dasannampī’tiādi, sayaṃ pubbā’rāja=cittiyaṃ’tīsmā kvimhi antalope samāse ca tadaminādittā niruttinayena vā sarasaddo nipphajjatīti, ‘sara-gatihiṃ sācintāsu’ iccasmā appaccayena vā nippajjatīti dassetumāha=‘sayaṃ rājantī’tiādi.
关于“Teti’ādo”等:由于它是第七格结尾,所以它指涉其余两个;所谓“heṭṭhā viya”,是以义理的需要比喻格位的变化;基于此可理解之义而说“tesu”;然而在“tesu”中,若意欲简别,则“dve dve”也可成立,因此应知“于那些诸色之中,两个两个地”是以二数表达简别之义;“vicchāvutti-dvisaddo”即其表示遍取之词,其所以有遍取之表达,是因为以同色性之德而使二数遍满成就;“kamenāvaṭṭhite”以此说明以‘a’等音声的相续,其顺序成就原本无始。难道不是说“相同的音声即是同色”吗?若依词源义而立“同色”一词,那么长短音又如何会有同色之想?……因为它们并不相同;对此,由于音声相续的顺序成就,即使是不相同的,也依语词之力而得以成立;这种说法亦不合理,因为“dve dve savaṇṇā”此句若真有那样的能力,则无特殊的理由,故说“samānattampanā”等。音声依其表现而住于此,虽属心所生,然依表现而住,故称为“处”,即喉等之处;以此所作,故为复合词;因喉等显示巴利原文
Teti’ādo’ti sattamyantattā apare dve parāmasati, heṭṭhā viyāti heṭṭhā vuttaṃ atthavasā vibhattivipariṇāmaṃ upameti, atova viññāyamānatthavasena tesu’ti vuttaṃ, tesuti pana niddhāraṇattavivacchāyaṃ tampi sambhavatīti tesaṃ vaṇṇānaṃ majjhe dvedveti dvisaṅkhyāya niddhāraṇatthopi veditabbo, vicchāyaṃ vutti yassa so vicchāvutti-dvisaddo, vicchāvuttitā cāssa savaṇṇattaguṇena dvinnaṃ (‘byāpitu) miṭṭhattā, kamenāvaṭṭhiteti iminā akārādivaṇṇappabandhassa anādikālasiddhaṃ kamasiddhattamāha. Nanu samānā vaṇṇā savaṇṇātyanvatthe savaṇṇasadde sati kataṃ rassadīghānaṃ savaṇṇasaññā siyā… asamānattā etesanti, netadatthivaṇṇappabandhassa kamasiddhattā vacanabalenevāsamānānampi hotevāti, nevampi vattuṃ yuttaṃ‘‘dvedve savaṇṇā’’ti suttassa tādisasāmatthiyasabbhāve visesakāraṇābhāvāti āha‘samānattampanā’tiādi. Tiṭṭhanti ettha vaṇṇā cittajattepi abhibyatti vasenāti ṭhānaṃ kaṇṭhādi, tena katanti samāso, kaṇṭhatātu iti catte pāṇyaṅgattā napuṃsakattaṃ. Pañcamehi vaggapañcamehi. Antaṭṭhākīti vaggānamante tiṭṭhantīti antaṭṭhā, tāhi, yuttassāti brahmacariyā, guyha’ntiādīsu yuttassa. Kecīti aniyamena vuttaṃ, te pana–
“Hakāro pañcameheva, antaṭṭhāhi ca saṃyuto;”
他们称:“应知此为喉音;若不与他们结合,则为喉生。”
显示巴利原文 ‘‘Hakāro pañcameheva, antaṭṭhāhi ca saṃyuto; Oraso iti viññeyyo, kaṇṭhajo tadasaṃyuto’’ti vadanti.
“Vattate”等句,因义理所需而示格的变化,故说“vattate”。难道不是……等,是质问;“nesadoso”等,是答辩;为说明无此过失而举其因:“yoyo…pe… patīyate”;以“nahi”等说明所说已尽。然而,难道“pubba”一词因其单一性,只指称一个前分,而非指全体?若说“pubbo”,如何能知是“yoyo”?而说“yoyo pubbo”时,于“tesu dvīsu”之中,“dvīsu dvīsu”之义又如何能轻易了知?这岂不是以未成立者来成立未成立者?为消除此疑,显明无此过失,并令了解“pubba”一词有遍取之义,故说“nacedaṃ”等。“taṃyogā”乃依转喻而说,或依“有彼性故”,即依有义之后缀而说,以下亦然。显示巴利原文
Vattateti atthavasā vibhattivipariṇāmena vattate, nanu cetyādicodanā, nesadosoccādi parihāro, dosābhāve kāraṇa māha-‘yoyo…pe… patīyate’ti, vuttaṃ samatteti-‘nahi’ccādinā, nanu ca pubbasaddo yamekattā ekaṃ pubbamācikkhati na sakalanti kathaṃ ‘‘pubbo’ti vutte yoyoti ñāyati ‘yoyo pubbo’ti ca vutte ‘tesu dvīsu’ti ettha’dvīsu dvīsu’ti idaṃ kathaṃ sukheneva patīyate tadidamasiddhenāsiddhasādhananti āsaṅkiya tadabhāvamubbhāvīya pubba saddassa vicchāgamakattamavagamayitumāha-‘naceda’miccādi. Taṃyogāti upacāravasenāha, tabbantatāyavāti atthiyatthe appaccayavasena, evamuparipi.
以“sesaṃ”等语,可见“tesu dvīsu”即“于彼二同色之中”等之次第。短音有轻音之想,而伴有结合音之前的短音及长音,不应说为重音之想……应知此乃依发音之方式而随义立想,或依前轨师之传承,此处未说之余想亦复如是。显示巴利原文
Sesamiccādinā‘tesu dvīsūti savaṇṇasaññakesu dvīsu’ iccādi kamatidissati. Lahusaññā rassassa, saṃyogapubbassa rassassa dīghassa ca gurusaññā na vattabbā… uccāraṇavasenevānvatthasaññāti viññāyati, pubbācariyavasena vā ihāvuttāvasesasaññāviya.
由于辅音本身不能表达义理,而元音表达义理时,辅音乃是极为重要的助伴,故以工具格“etehi”说之,由此说出“sarānaṃ”等。“vyañjana”一词,由前缀“vi-”加词根“añja”(显现)构成,在工具格加“ana”后缀而成;为使人了解它亦是中性,故说“upakārakāni”。以譬喻说明辅音的特性:“yathā”等,犹如饭食的助伴为菜肴等,同样,这些亦是元音的助伴,这便是其意涵。然而辅音是半摩陀量,正如所说:显示巴利原文
Kevala byañjanānamatthappakāsattābhāvā sarānamatthappakāsane accantopakārā byañjanāti ‘etehī’ti karaṇattena vuttaṃ, tenāha ‘sarāna’miccādi. Vipubbā ‘añja-byattiyaṃ’tīmasmā karaṇe anappaccaye rūpaṃ, napuṃsakattampissāvagamayituṃ ‘upakārakānī’ti vuttaṃ, byañjanattaṃ diṭṭhantena phuṭayati ‘yathā’iccādinā, yathā odanassupakārakāni sūpādīni byañjanāni, tathā sarānamupakārakānīti adhippāyo, byañjanampana addhamattikaṃ, vuttaṃ hi–
短音有一摩陀量,长音具二摩陀量;
应知延音有三摩陀量,辅音则为半摩陀量。
显示巴利原文 Ekamatto bhave rasso, dīgho mattadvayāyuto; Pluto timatto viññeyyo, byañjanaṃ tvaddhamattikaṃti.
“Anvatthā”是从义而言的,与“anvatthā byañjanā”相互关联。显示巴利原文
Anvatthāti anvatthato, ‘anvatthā byañjanā’ti sambandho.
由于同类相待,即使在表示总称的语词中,也因‘kā’等字的承续,故以‘组’字所摄取的,仅限‘kh、g、gh、ṅ’等字。五为其数量,故名‘五组’。依‘以此为其数量,加后缀ṇika,并附ka’的规则,经中为首的‘五’字,在划定五数范围的同时,也令以‘m’结尾的诸组显示出多数,因此说为‘五组类’。‘组’字用了复数,可知是各别而说的;诸组排除了‘y’等字,各组称谓则依其首字而立,如‘k组’等名。显示巴利原文
Sajātyapekkhāya samudāyavācittepi kādayotī anuvattanato vaggasaddena kakhagaghañādayova gayhanti, pañca parimāṇamassa pañcakovaggo, ‘‘tamassa parimāṇaṃ ṇiko cā’’ti (4-41) ko, sutte ādibhūto pañcasaddo pañcasaṅkhyāparicchedaṃ kurumāno māvasānānaṃ vaggānaṃ bahuttaṃ gametīti ‘pañcakā’ti vuttaṃ, vaggāti bahuvacanato paccekanti viññāyati, vajjenti yakārādayobhi vaggā, paṭhamakkharavasena pana kavaggādivohāro.
第八:点号,即鼻音点。显示巴利原文
8. Bindu
由于词根有多义性,此处亦取其‘发出’之义——前加‘ni’,由彼词根加业格后缀,再于‘tta’后缀及‘ñña’字加入‘ā’等合成时,为显示长音之形,故说‘短音’等语。由‘压迫’义而生起‘压制’,‘压制’即‘niggaha’。从词根‘i’(属‘行进’类),加主格后缀‘tta’,得‘ita’字。为展示以‘niggaha’与‘ita’字合成之形,故说‘以niggaha为手段’等语。为成立后一说,乃引证道:‘如此已说。’显示巴利原文
Anekatthattā dhātūna muccāraṇatthopettha gaṇhātīti nipubbā tato kammanti ttappaccaye ññimhi pādisamāse dīgheca rūpaṃ dassento ‘rassā’tiādīmāha, pīḷanatthato niggahanaṃ niggaho, ‘i-ajjhena gatīsu’iccasmā kattari ttappaccaye itaṃ, niggahena itanti amādisa māse rūpaṃ dassento ‘karaṇaṃ niggahena vā’tiādimāha, pacchimapakkhaṃ sādhetumāha-‘vuttaṃ hī’ti.
“Catthasamāso”是表示交互关系的并列复合词。“Atta”指可用“牟尼”等词表述的意义;凡对此义生起礼敬,此即为其业。显示巴利原文
Catthasamāsoti itarītarayogadvandasamāso. Atteti muni saddādivacanīye atthe, namatītīmassetaṃ kammaṃ,
“sabba”一词能统摄一切语词,遍通一切性,具足一切格位变化;
它于一切义中皆能屈折,因此了知者称之为“名”。
显示巴利原文 Yaṃ sabbavacanaṃ sabba, liṅgaṃ sabbavibhattikaṃ; Taṃ sabbatthe namanato, viduṃ nāmanti tabbidū.
在此,虽无名称的施设,依语源之力,名称的施设亦得成立,因此说“以语源假说”。所谓“syādyantapakatirūpa”,是说:在诸缘中,先被造作出来的是“pakati”,它本身的形态就是“pakatirūpa”。syādyanta的根本形态,即如“muni”等词的词尾变化根本形。有意义、非词根、无后缀的,称为“pāṭipadika”(名词基体);于每一词、每一句上随应而行,故是“pāṭipadika”。所谓“以差别”,即如经中“namassante”所示,对i、u等韵的差别处理。所谓“ākhyāta”(动词),即“pacati”等。所谓“ādimajjhavattin”(处于首、中者),即位于“inda”“udaka”等词之首,及“pakhuma”等词之中。所谓“padesesu”,即于“jhalā sassa no”等经句之处,遮止不应有的过失,这是此处的关联。所谓不应有的过失,即:对于处在“pacati”“inda”“udaka”“pakhuma”等词的首位或中位的i、u等韵,安立“jhal”之名后,对其后的“s”等格尾,依“jh……”显示巴利原文
Idha nāmasaññāyābhāvepi anvatthabalāyeva nāmasaññā siddhāti (āha) ‘anvatthabyapadesenā’ti, syādyantapakatirūpanti paccayā paṭhamaṃ karīyatīti pakati, sā eva rūpanti pakatirūpaṃ, syādyantassa pakati rūpaṃ munisaddādi syādyantapakatirūpaṃ, atthavantamadhātukamappaccayampāṭipadikaṃ, padaṃ padaṃ pati paṭipade, paṭipadaṃ niyuttaṃ pāṭipadikaṃ. Visesanenāti sutte ‘namassante’ti vuttena ivaṇṇuvaṇṇānaṃ visesanena. Ākhyātassāti pacatiādino. Ādimajjhavattinoti inda udakasaddādīnaṃ ādo, pakhumādīnaṃ majjheca vattino. Padesesūti ‘‘jhalā sassa no’’ti (2-83) ādikesu suttappadesesu, aniṭṭhapasaṅga (saṅkaṃ) nivattetīti sambandho, aniṭṭhappasaṅgonāma pacati-inda (udaka pakhuma) saddādīna manta ādimajjhabhūtaivaṇṇādīnaṃ jhalasaññā vidhāya tato parāsaṃ sādi vibhattīnaṃ ‘‘jhalā sassa no’’ti (2-81) ādīhi ‘no’ ādesādimhi kate ‘pacatino, indano, udakano, pakhumano’tiādi rūpappasaṅgo, nanucādiādi codanā. Vattabbanti sutte vattabbaṃ. Byāsaniddesenāti asamāsaniddesena. Tadayuttantiādi parihāro, tanti taṃ codyaṃ, satihītiādinā ayuttattaṃ samattheti, dvīsuttaresu yogesūti uparimesu ‘‘pitthiyaṃ’’ ‘‘ghā’’ti dvīsu suttesu. Itthiyanti idanti ‘‘pitthiya’’nti sutte itthiyanti idaṃ padaṃ. Vaṇṇavisesanaṃ siyāti ‘‘pitthiya’’nti sutte ‘iyuvaṇṇā’ti anuvattanato ‘itthiyaṃ ivaṇṇuvaṇṇā’ti evaṃ ivaṇṇu vaṇṇā ‘‘gho’’ti sutte ‘itthiyaṃ ā’tievaṃ avaṇṇassa ca visesanaṃ bhaveyya. Vaṇṇavisesane virodhamāha ‘evañce’ccādi, nāmassanteti asamāsaniddese tvavirodhamāha- ‘byāse’ccādi. Sakkānāmavisesanaṃ kātunti dvīsu suttesu itthiyantiādinā vakkhamānakkamena. Nāmassa anto nāmantoti samāsassa uttarapadatthappadhānattā samāse guṇībhūtassa nāmassa itthiyanti idaṃ visesanaṃ kātuṃ na sakkāti adhippāyo, vacanamantarenāti pāṇiniyānamiva ‘‘yathāsaṅkhyamanudeso samānaṃ’’ti (1-3-10) suttaṃ vinā, samāsaṅkhya etesanti samasaṅkhyakā, itisaddo ādyattho, tena–
以言谈、欢笑与嬉戏,牟尼主啊,您的胜利;
杜鹃与白莲,林与水,侍奉着您。」(260)
显示巴利原文 ‘‘Ālāpahāsalīlāhi, muninda vijayā tava; Kokilā kumudānī vo, pasevante vanaṃ jalaṃ’’ (260).
如是等义,皆含摄其中。显示巴利原文
Iccādiṃ saṅgaṇhāti.
第十:背后;后部。显示巴利原文
10. Pitthi
又说“阴性名词词尾”与“如i音变作其他元音”:若没有“安置”与“所安置”的相续关系,便不可能成立,故以含摄之义而说为“现行”。以“i音变作其他元音”为所缘,此依关系的从属性而说“转变”;当此关系存在时,单数形便化为“特异”。显示巴利原文
Itthiyaṃ nāmassāti ca, ante ivaṇṇuvaṇṇāti ca vutte tesamā dhārādheyyasambandho ādheyyassādhāre pavattiṃ vinā na sambhavatīti ajjhāhāravasena ‘vattamānā’ti vuttiyaṃ vuttaṃ. Ivaṇṇu vaṇṇāti apekkhiya‘visesīyantī’ti bahuvacanametaṃ sambandhassa purisādhīnatāya nāmantīminā sambandhe sati‘visesīyatī’tekattena pariṇamati.
又说“阴性名词词尾”。下文于一切处举出施设(概念),由施设已举出,如同彼处,对施设单独在最初未指明处,以“犹如无有”而依止过失作催问:“若不然”等。此处,“有”指存在的施设。“由作者”指由施设的作者。以“此非过失”等作救解。“唯由后说”指在“ghā”经中唯由作者的后缀而后说。“而非”此处之ca词是用于应说义之结合,意谓“另有其他应说之不定形”。为成立非由阿阇梨传承所定之不定形,而说“于二者皆”等。显示巴利原文
Itthiyaṃ nāmassanteti ca vattate. Heṭṭhā sabbattha saññino niddisiya saññāya niddiṭṭhattā tattha viya visuṃ saññino paṭhamamaniddese asanto viyāti dosalesamālambiya codayati nanhace’tyādinā. Tattha setoti vijjamānassa saññino. Kāriyenāti saññākāriyena. Pariharati ‘nāyaṃ doso’tiādinā. Pacchāvuttamattenāti ‘‘ghā’’ti sutte kāriyino ākārassa pacchā vuttamattena. Nacāti ettha casaddo vattabbantarasamuccaye, aparampi kiñci vattabbamaniyamarūpamatthīti attho. Aniyamarūpamācariyappavattito sādhetumāha ‘ubhayathāpi’ccādi.
12. 阴性词gosyā。显示巴利原文
12. Gosyā
词缀“ā”表朝向之义,将非朝向转为朝向后而呼叫、言说,即是“ālapana”(呼唤)。为表此呼唤之义,依此呼唤义而设立该词形,这就是它的意义。显示巴利原文
Āsaddo ābhimukhye, anabhimukhamabhimukhaṃ katvā lapanaṃ kathanamāla panaṃ, tasmiṃ ālapane, ālapanatthe vihito sīti attho.
释词章显示巴利原文
Paribhāsādhikāra
说明用语的发起,即“以限定性质”等。其中,“yaṃ”是不决定地指称,譬如在“ato yonaṃ ṭāṭe”等规则中,欲以限定性质来表述“ato”等词而被引来;因此,由那个作为限定语而采用的、被“yaṃ”一词指示的“ato”等词形,作为具格,依其某种状态——或于中间,或于结尾,或从一切自性,以某种不可分割的假立,来限定带有“a”音等词尾的名词等。“彼末端之义”即如“taṃ ato”等限定词尾,所谓“nādo na majjhe yassa taṃ tadantaṃ”,其义为“以彼为目的者”(aññapadattha)。“依说者”即依于说者……“自语之主要”是说者言语的主要部分;“彼”即说者;“欲”即欲说之词;“随顺运用”即随顺佛语;“iti”是表原因的助词,意为“以此原因”。“非于一切处适用”指在连音等规则中,并非一切处都适用此末端规则;例如在“saro lopo sare”一句中,“saro”以限定性质,欲说词于一切自性中说“saro”,在关于他们中间元音省略的适用情形中,将有“vidhibbisesanantassā”的中间元音适用。显示巴利原文
Vacanārambhayojanamāha–‘yaṃ visesanabhāvene’ccādi, yanti aniyamena ‘‘ato yonaṃ ṭāṭe’’ti (2-43) ādīsu atotiādikaṃ visesanabhāvena vattumicchitaṃ parāmasati, tenāti vise sanattenu-pādiyamānena yaṃ saddaniddiṭṭhena atotiādikena karaṇabhūtena, yathākathañcitabbatoti ādo majjhe-nte vā sabbhāvato yenakenaci ākārena abhedopacārena akārādivisesanavato nāmādino, tadantatthanti taṃ atotyādi visesanamante, nādo na majjhe yassa taṃ tadantaṃ, taṃ attho payojanaṃ yassāti aññapadattho, vattāyattāti vattuno āyattā… attāvāttano vacane padhānanti, tassāti vattuno, sāti vacanicchā, payogānusā renāti jinavacanānusārena, itīti kāraṇatthe nipāto, iminā kāraṇenāti attho, na sabbatthappasaṅgoti saṃhitādividhimhi sabbattha tadanta vidhippasaṅgo na hoti, tathāhi ‘‘saro lopo sare’’ti (1-26) ettha saroti visesanabhāvena vacanicchāya sabbhāve saroti tatrā’dīnaṃ visesananti yathākathañcisarādisaramajjhasarantānaṃ tatrādīnaṃ lopappasaṅge ‘‘vidhibbisesanantassā’’ti (1-13) sarantassapasaṅgo siyā, na ‘‘chaṭṭhiyantassā’’ti (1-13) antassa… chaṭṭhīniddesābhāvā, tathā sati ‘tatrime’tiādimhi ‘ime’tiādinā vattabbatā āpajjeyyāti payogaṃ nānusaṭā nāmasiyunti na sabbattha tadanta vidhippasaṅgo, tathā ‘‘gatibodhā’’ (2-4) disuttādimhipi ‘gamayati māṇavakaṃgāmaṃ tyādippasaṅgotiādi ca yathāyogamavagantabbaṃ, vuttiyaṃ ‘‘ato yonaṃ ṭāṭe’’ti suttodāharaṇaṃ dassitaṃ, ‘‘narā nare’’ti lakkhiyodāharaṇaṃ.
14. 第七格显示巴利原文
14. Sattadhī
通过“yatthe”等语,显示词的作用果报。在“yattha yasmiṃ”中,即于“saro lopo sare”等经句中,以“sare”等词所示的第七转(处格),表示“yassa”——即由“saro”等词所指示者——的作用,如“lopa”(消失)等。由于“sare”等词是依着性(opasilesika)的处所,而此依着性中的处所,既可能是前者的后,也可能是后者的前,因为前、后的依着性无差别,前、后的关系亦无差别。且“parassāpi”(亦于后者)一语表明,不唯独是前者。当“sati”(存在)这一意义需要被显示时,第七转被称为“saṃsattamī”,由“santa”一词的语形变化而来。而“sattañce”等说法,在如此存在时方得成立。或者,“santi”等词具有“santa”的意义。对于经文中虽未明说,但在注释中以“niddese”(在指示中)一语表述的原因,则说“sattañcā”等。其关联是:若无指示,则“satta”(存在)不可能。唯有在第七转的指示存在时,为了那关系,那“存在”才有可能。否则,它将以何为立足之处?这是其意旨。因为“pubba”(前)一词是关系词,故问“它依何而为前?”,于是说“sattami”等。那个“taṃ”,即“saro lopo sare”这一经句。“ukārassa”即“veḷu”等中的“u”音。对于“pubbassa…pe…”等,作了那之后,为了显示那已作意的诘问,而说“tamahaṃ”等。如此,应知此处带有补充词的关系。所谓“pubbassa”(于前者),即于第七转所指示者的前者,所谓“anantarassa”(于无间者),即于无间隔者。其关联是:未说任何其他。其意旨是:在波你尼的“tasminti niddiṭṭhe pubbassa”(1-1-66)这一说法中,论师们解释:“disirayamuccāraṇakriyo nisaddopyaya miha nerantariyaṃ joteti, tattha ‘nirantaraṃ diṭṭho’ti pādisamāse kate phuṭamevānantaramuccāritetyamattho-vagamyate”,因此,由于“pubba”一词即使在有间隔的情况下也被观察到有使用,所以即使在有间隔的情况下,作用也可能发生。在此,由于没有那样的说法,即使有字母等的间隔,也可能发生。在“sare”等的遮止说法中,通过“yadipi”等语,使意旨显露。为了显示即使在有间隔的情况下,“pubba”一词也适用的实例,而说“mathurā”等,即:在摩偷罗与华氏城之间,由于有村庄等存在,即使有间隔,“pubba”一词仍可适用。因为“sare”是依着性处所中的第七转词,所以有间隔时,元音消失不发生。应知注释的意义是通过如此简略的解释来理解的。并非唯独在“sare”这里如此,故说“kāriye”等。余下的是:它只存在于依着性的处所中。原因说为“vatticchānhavidhānato saddassa”,即:随顺注释者的意愿而作解释,以说明意义。其意旨是:注释者想解释某个意义时,即使有表示该意义的词存在,该词也不表示其他意义。对于注释者意愿本身的原因,说“vatticchāpi”等。注释者的意愿即经作者的意愿。问:“如何从传承中掌握注释者的意愿?又如何从义理必然性中掌握?”为了显示这一点,而说“atoce”等。关联是:由于将要说的原因,从传承中掌握。问:“那原因是什么?”说“yasmā”等。此处以“anvaya”一词意指师徒相承的传承。因为师徒相承的传承是通过前往师门、提问等而寻求、探寻的,所以从师徒相承的传承中掌握。为了从义理必然性中掌握,而说“sāmatthiyampi”等。余下的是:“义理必然性也被说到”。以简捷的方法对诸词进行观察时,为了排除有间隔的情况,而施设了“无间”这一条件。这施设的“无间”条件,若离开依着性处所,则别无成立之理,因此获得了处所的差别。这就是此处的义理必然性。通过“ādhārantare”等语,阐明如上所说的义理必然性。各处可见“ādhārantarepi”的读法。由于没有过失,即使以其他意义,在“ādhārantarepi”(在其他处所中)和“opasilesikādhārepi”(在依着性处所中),也可能有“无间”的过失。由于关系可能成立,即使在依着性处所的所依中,也看不到优点,因此以并列义来说,也没有用途,故应舍弃。对于“yampi saddo”等,问:“难道不应如此解释:仅仅‘pubbasseva’这一说法,就使人知道是依着性处所?因为前、后性就在那里成立。”为了显示这种假设不合理,而说“pubbassāti”等。对于不合理的原因,说“sāmīpikepi tassa sambhavā”,即:当说“gaṅgāyaṃ ghoso”(恒河边的村庄)时,村庄在恒河,可被理解为是前或是后,因此即使在邻近性的处所中,前、后性也可能成立。这就是其意义。所谓“etāvavuccate”,即只说“唯是前者,而非后者”这么多。而且将说“kintaṃ”等。关联是:未说更多,如排除有间隔等。此处以“ādi”一词包含了第六转的施设。关联是:第六转的施设也是由义理必然性而作的。“pakappanaṃ”即施设、制定。有人这样认为:“波你尼语法家们,在‘chaṭṭhīṭṭhāneyogā’(1-1-49)之后,于‘tasminti niddiṭṭhe pubbassa’(1-1-66)和‘tasmā tyuttarassa’(1-1-67)这两条释经法则中,延续了第六转的把握,而确立了‘于所指示者,为前者之第六转’、‘于所指示者,为后者之第六转’这样的第六转施设。在那些没有第六转指示的经句中,第六转的施设应如何成立?”然而在此,即使没有那样的说法,在没有第六转指示的地方,仅由义理必然性,第六转的施设就已成立。为了显示义理必然性,而说“sattamīniddese”等。关联是:即使是以其他格指示的,也能被理解。即作用关系。例如,在“vagge vagganto”中,此处被延续的“niggahītaṃ”一词,被理解为第六转。如何理解?在“vagge”这一第七转中,由于“niggahītaṃ”(1-38)在前经中已成就其目的,故为第一转。它被施设为第六转。应知在第七转中,“于前者”等也是如此。当说“etāva vuccate”时,不知“idaṃ”指什么,故说“kintaṃ”等。通过“yadāhi”等,显示次序与可能过失的步骤。问:“这说的是什么?在次序可能有过失时,为了决定意义而说的话,难道不是为了在前后同时生起时,由于师说之量而无法理解时,为了穿透(决定)而说的话吗?为何不这样说?”于是说“yugapadupasiliṭṭhānaṃ”等。关联是:同时依着是不可能的。为何?说“aparassūpasilesikassābhāvato”,即:因为没有后者的依着性。因此,由于没有两者同时生起,故有“saro lopo sare”(1-26)等经文。显示巴利原文
Vacanaphalamupadasseti‘yatthe’ccādinā, yattha yasmiṃ ‘‘saro lopo sare’’tyādike sutte, sattamiyāti ‘sare’tiādinā sattamiyā, yassāti sarotiādinā niddiṭṭhassa, kāriyaṃ lopādi, sambandhā visesāti saretyādo opasilesikamadhikaraṇaṃ, tañcopasilese bhavamadhikaraṇaṃ pubbassa vā paraṃ siyā parassa vā pubbanti pubbaparopasi lesassāvisiṭṭhattā pubbaparānaṃ sambandhassa avisesā, parassāpīti na kevalaṃ pubbasseva, satītyasmiṃ atthe jotanīye sattamī saṃsattamī santasaddassa samādesena, sattañcetyādivacanamevaṃ sati ghaṭate, santi vā santasaddatthe pādi, sutte avuttepi vuttiyaṃ ‘niddese’ti vacane kāraṇamāha-sattañcā’tiādi, niddesamantarena sattaṃ na sambhavatīti sambandho, sattamiyā niddese satiyeva taṃ sambandhāya sattāya sambhavo, aññathā kimaññantassā patiṭṭhāti adhippāyo, pubbasaddassa sambandhisaddattā kinnissāya pubbattamiccāha-‘sattami’ccādi, tanti ‘‘saro lopo sare’’ti suttaṃ, ukārassāti ‘veḷu’iccatra ukārassa, pubbassa…pe… karitvā taṃmanasikatañcodanaṃ dassetumāha-‘tamaha’nti ccāditi evamettha sājjhāhāro sambandho veditabbo. Pubbassāti sattamī niddiṭṭhato pubbassa, anantarassāti abyavahitassa, vuttaṃ kiñci natthīti sambandho, ayamadhippāyo ‘‘tasminti niddiṭṭhe pubbassā’’ti (1-1-66) pāṇiniyavacane ‘‘disirayamuccāraṇakriyo nisaddopyaya miha nerantariyaṃ joteti, tattha‘nirantaraṃ diṭṭho’ti pādisamāse kate phuṭamevānantaramuccāritetyamattho-vagamyateti ‘‘pubbasaddassa byavahitepi payogadassane byavahitepi kāriyaṃ pappotī’’ti bhassakārādayo vaṇṇenti, iha tādisavacanābhāvena vaṇṇādi byavadhānepi siyā’’ti, sareccādiparihāravacane-dhippāya mubbhāvayati ‘yadipi’ccādinā, mathurāya pāṭaliputtakassa cāntarāḷe gāmādīnaṃ sabbhāvā byavadhānepi pubbasaddassa pavattiyā diṭṭhantamāha-‘mathurā’ iccādi, yasmā sareti opasilesikādhāre sattamyantaṃ padaṃ, tasmā byavadhāne saralopo na hotīti evaṃ saṅkhepabyākhyānena vuttiya mattho veditabbo, na kevalaṃ sareti etthevāti āha- ‘kāriye’ccādi, opasilesikeyevādhāre bhavatīti seso, kāraṇamāha-‘vatticchānhavidhānato saddassā’ti, vattuno yā icchā vacanicchā tassā anutūlena vidhānato atthassa kathanatoti attho,yena hi yamatthaṃ vattātidhātumicchati satīpyabhidhānasā matthiye na tato-ññamatthaṃ saddobhidadhātītyadhippāyo, vatticchā vasāye kāraṇamāha’vatticchāpi’ccādi, vattuno suttakārassa icchā vatticchā, kathamupadesato vatticchā-vasīyate’ kathañca sāmatthiyatoti āsaṅkiya tamupadassetumāha-‘atocetyādi, ato vakkhamānakāraṇā upadesato vasīyateti sambandho, kintaṃ kāraṇa miccāha-‘yasmā’iccādi, anvayasaddenettha gurupārampariyo-padeso vivacchito, yasmā kāraṇā anvayo gurupārampariyo padeso gurukulamupagamma pañhakaraṇādinā anvicchīyate gavesīyati, ato kāraṇā guruparamparā gataupadesato vasīyatoti attho, sāmatthiyato-vasāyappaṭipādayitumāha- ‘sāmatthiyampi’ccādi, sāmatthiyampi vuccatetiseso, laghunopāyena saddānamupalakkhaṇe pavattīti byavahitanivattiyā vacanantaraka-raṇamanupannaṃ , upapannaṃ vacanantarakaraṇaṃ, tassa ca opasilesikādhāra mantarena aññathānupapattiyā ādhāravisesappaṭippattīti idamettha sāmatthiyaṃ, ādhārantareccādinā yathāvuttaṃ sāmatthiyaṃ vibhāveti, ādhārantarepīti sabbattha pāṭho dissati, pasaṅgābhāvato atthanta-renāpi ādhārantarepi opasilesikādhārepi vacanantarappasaṅgo siyāti sambandhasambhavā opasilesikādhāranissayanepi ānisaṃso na dissatīti samuccayatthenāpi natthi payojananti vajjetabbo yampi saddoti, nanu kimevaṃ vaṇṇīyate pubbasseveti vacana mevopasilesikamadhikaraṇaṃ viññāpayati… tattheva pubbaparatta sambhavāti yomaññate, tassesā kappanā na saṅgatāti dassetumāha-‘pubbassāti’ccādi, ayuttatte kāraṇamāha-‘sāmīpikepi tassa sambhavā’ti, ‘gaṅgāyaṃ ghoso’ti vutte ghoso gaṅgāyaṃ pubbo vā paro veti gammamānattā sāmīpikepyadhikaraṇe pubbaparattassa sambhavāti attho, etāvavuccateti pubbasseva hoti na parassāti ettakameva vuccate, tathāca vakkhati-‘kinta’ntiādi, adhikaṃ byavahitanivutyādi na vuccateti sambandho, ādisaddenettha chaṭṭhīpakappanā gahitā, chaṭṭhīpakappanāpi sāmattiyā katāti sambandho, pakappanaṃ pakappanāvidhānaṃ, evaṃ maññate ‘pāṇiniyā ‘‘chaṭṭhīṭṭhāneyogā’’tyato (1-1-49) ‘‘tasminti niddiṭṭhe pubbassa’’ (1-1-66) ‘‘tasmā tyuttarassa’’ iti (1-1-67) paribhāsāsuttadvaye chaṭṭhīgahaṇamanuvattiya ‘tasminti niddiṭṭhe pubbassa chaṭṭhī’ ‘tasmātyuttarassa chaṭṭhī ti chaṭṭhīpakappanaṃ paṭipādenti ‘yasmiṃ sutte chaṭṭhīniddeso natthi, tattha chaṭṭhīpakappanāyathā siyā’ti, idha pana vacanantarābhāvepi yattha chaṭṭhīniddeso natthi, tattha sāmatthiyeneva chaṭṭhīpakappanā siddhā’ti, sāmatthiyamupadasseti ‘sattamīniddese’ccādinā, aññavibhattiniddiṭṭhopi paṭipajjateti sambandho, kāriyayo ganti kāriyasambandhaṃ, yathā ‘‘vagge vagganto’’ti etthānuvattamānaṃ niggahīta’ntidaṃ chaṭṭhīyantaṃ viññāyate, kathaṃ vaggetesā sattamyakatatthā ‘‘niggahīta’’nti (1-38) pubbasutte katatthatāya paṭhamā vibhattiyā chaṭṭhīvibhattimpakappeti sattamiyaṃ pubbasse’ti tathetyavagantabbaṃ. Etāva vuccateti vutte idanti na viññāyateti āha ‘kinta’ntiādi, yadāhiccādinā pariyāyapasaṅgakkamaṃ dasseti. Kimidamuccate pariyāyappasaṅge niyamatthaṃ vacananti nanu pubbaparānaṃ yugapaduppattiya mācariyavacanappamāṇenāppaṭipattiyaṃ vijjhanatthaṃ vacananti kasmā nocca teccāha- ‘yugapadupasiliṭṭhāna’ntyādi, yugapadupasiliṭṭhānamasambhavoti sambandho, kutoccāha-‘aparassūpasilesikassābhāvato’ti, atoti yugapadubhinnampattiyā abhāvato, vacanaṃ ‘‘saro lopāsare’’ccādikaṃ (1-26) suttaṃ.
“以限定之义”即通过“因此”等词所限定的范围。所谓“yassāti yo ādino”,指以“ṭāṭe”等为所作之事。由于前后关联而无差别,例如当说“gāmā devadatto”(从村庄,天授)时,便可知他是相对于该处之前或之后的人,因此限定义因前后关联而无差别。同样地,此处当说“ato yonaṃ ṭāṭe”(从此处,对诸入侵者)时,有人认为,由于前后关联,限定义对于“从此处之前的诸入侵者”或“其他的”并无差别。通过“pure viya”等语,此处所说的第七格,指示了所述之语中的原因。在释义中,对于“narānamere”等,由于存在对例外之遮止,我们将在“ādissā”等处解释“ṭāṭe”等替代的发生。那么,以此语何为?难道不是凡在第五格被指示之处,皆可从“mānubandho sarānamantā paro”(1-21)中的“paro”一词延续其义吗?若延续其义,则通过“yonaṃ”与“paresaṃ yonaṃ”的同格关系,可了知“其他诸入侵者”之义,从而根本不会牵涉到“之前的诸入侵者”。对此,答曰:并非如此。当“paro”一词被延续时,它与第五格语尾的“ato”相结合,没有任何东西能阻止它,因此,通过“parato-kārato”等语,为了显示“之前的诸入侵者”也必然获得“ṭāṭe”等替代,而说了“vacane”等语。若如此,则应直接举出彼例,为何举出“narānare”呢?答曰:此无过失,为其他目的而作之事,在此处亦具意义。所谓“先前的回避”,是指为了排除间隔,在前面的经中所说的“saretopasilesikādhāro”这一回避,在此处因无第七格,故不成立。所谓“紧接于语”,如同波你尼学派为排除间隔而将“所指示者之把握”延续至其他经一样。因为他们将“tasmātyuttarassā”(1-1-67)中的“所指示者之把握”延续下去,从而如先前一样,成就了对间隔的排除。通过“无间隔”之语,可了知对直接邻近的依止。通过“已作其义”之语,说“依止于直接邻近之类别”,即依止于类别,以直接邻近为因,而说排除。关联是:依止于类别,以直接邻近为能作因,而说排除。以此显示:在直接邻近之理、遍满之理、类别词义、个别词义之中,此处依止的是直接邻近之理与类别词义。因为并非仅依止于类别就能说排除间隔。例如,若此处不依止直接邻近之理,则依遍满之理,无论间隔与否皆可适用,那么即使依止于类别,遍满于间隔之物的类别又如何能被阻止呢?也不能仅依止于直接邻近而说排除间隔。例如,若无类别之依止,则依止于个别,而个别是在词义中被认知的特征,因此即使依止于直接邻近之理,若特征在间隔之物上有所不同,则彼特征发生于无间隔之物;若特征在间隔之物上亦无不同,则依圣言量,因其个别性,彼特征亦发生于间隔之物。因此,应依止此二者而行。在涉及显示对象之时,为了显示能显者之义,即为了先显示句中所含诸词之义,而后显示复合等,而开始了“kato”等语。所谓“类别特征”,即无间隔之类别自性。在“osadhyo”等词中,由于在“sa”字之后,被“dha”字间隔的“ya”等其余诸字亦存在,故说“yoppabhutīnaṃ”。类别即共相。在“yāvati visaye”中,指在牛等所有对象上。为了显示对象之周遍,举了譬喻:“taṃ yathe”等。在“bhojayeti”中,词之分割为“bhojaye iti”。所谓“kato hi jātyattho kasiṇo”,意为:因为整个被称为“婆罗门类别”的意义已周遍,故如此说。其义为:当说“yāva diṭṭhambhojaye”时,由于共相之存在,依“婆罗门”一词使用之能力,各别的令食之行为得以成就,由此,整个类别之义亦可谓周遍。在“Byañjane dīgharassā”(1-33)经中,“byañjane”是第七格,因其在关于前字长音等的规则中已得运用,而在“saramhā dve”(1-34)中,“saramhā”是第五格,故第五格之指示更为有力。因此,在确立“于第七格者为前字”“于第五格者为后字”这两条规则时,“byañjane”这一第七格,因后字之应作事关联,在意义上通过格变易,转为第六格……由于存在“两经相违时,后经为强”等此类理趣,故说“第六格之假立亦如先前,依理趣而然”。显示巴利原文
Avadhibhāvenāti ‘ato’ccādinā avadhittena, yassāti yo ādino, kāriyanti ‘ṭāṭe’ādikaṃ, pubbaparāpekkhattenāvisesāti yathā- ‘gāmā devadatto’ti vutte so tato pubbo parogeti viññāyatītyavadhibhāvassa pubbaparāpekkhattenāviseso, tathehāpi ‘‘ato yonaṃ ṭāṭe’’ti (2-41) vuccamāne ato pubbesaṃ yonaṃ athavā paresanti pubbaparāpekkhattenāvadhibhāvassāvisesāti maññate, pure viyātyanena sattamiyanti ettha vuttaṃ niddesavacane kāraṇamatidisati, vuttiyaṃ ‘narānamere’ti ettha apavādavippaṭisedhe satiparattā ṭāṭeādesānaṃ pavattiṃ ‘‘ādissā’’ti ettha vaṇṇayissāma, atha kimiminā vacanena nanu yato yattha pañcamī niddeso tattha sabbattha ‘‘mānubandho sarānamantā paro’’ (1-21) tyato ‘paro’tyanuvattetuṃ sakkāti tassānuvattitassa yonamiccanena sāmānādhikaraṇyā‘paresaṃ yonaṃ’tyayamattho viññāyate, tato pubbesaṃ pasaṅgoyeva natthīti, netadatthi, paroti tyanuvattamānaṃ ‘ato’ti pañcamyantena sambajjhamānaṃ na koci vāretā atthīti parato-kārato pubbesampi yonaṃ ṭāṭeādesā pappontīti vacaneneminā bhavitabbamevāti dassetumāha-‘vacane’ccādi, evañcarahi tadevodāharitabbaṃ, kiṃ ‘narānare’ tyudāhaṭanti ce, nesadoso, aññadatthaṃ kārīyamānamihā-pyatthavantaṃ hotīti, pubbako parihāroti byava hitanivattiyā pubbasutte vutto ‘‘saretopasilesikādhāro’’ti parihāro, na sambhavatīti iha sattamiyā abhāvā na sambhavati, vacanānantaranti pāṇiniyānaṃ niddiṭṭhaggahaṇamiva byavahitanivattiyā suttantaraṃ, te hi ‘‘tasmātyuttarassā’’tyettha (1-1-67) niddiṭṭhaggahaṇamanuvattiya tena pubbe viya byavahitanivattimpaṭipādenti. Anantaretivacanā paccāsattiyā nissayanaṃ viññāyate, katatthatāyāti vacanā jātiyātyāha- ‘paccāsatyā jātiṃ sannissāyā’ti jātiṃ sannissāya paccāsatyā karaṇabhūtāya nivattimāheti sambandho, iminā paccāsatti ñāyabyāpanañāyajātipadatthabyattipadatthesu paccāsattiñāyo jātipadatthoceha nissīyateti dasseti, na hi kevalaṃ jātiṃ nissāya byavahitanivatti vattuṃ sakkā, tathāhi yadettha paccāsattiñāyo na nissito, tadā byāpanañāyena byavahite cābyavahite cāsajjatīti jātiyā nissayane satyapi byavahitepi byāpyamānā jāti kena nivārīyate nāpi kevalaṃ paccāsattinnissāya byavahitanivatti vattuṃ sakkā, tathāhyasati jātisannissayena byattinissīyate, byattiyañca padatthe paṭilakkhiyaṃ lakkhaṇaṃ pavattatīti paccāsatti ñāyanissayanepyabyavahitampati yaṃ lakkhaṇaṃ bhinnaṃ tadabyavahite pavattaṃ, yampana byavahitampati bhinnaṃ lakkhaṇaṃ, tañca vacanappamāṇato mābhavatvassa byatthatāti byavahitepi pavattate, tasmā ubhopi nissāya nīyāti. Visayadassanappasaṅge visayidassanamatthabyattikāraṇanti vākyantogadhapadānamatthampaṭhamaṃ dassetvā pacchā samāsādikaṃ dassetuṃ ‘kato’tyādikamāraddhaṃ, jātilakkhaṇoti abyavahitattajātisabhāvo, ‘osadhyo’ti ettha sakāre akārā parassa dhakārena byavahitassa yossa viyāvasesānampi sabbhāvato vuttaṃ-‘yoppabhutīna’nti, jāti sāmaññaṃ, yāvati visayeti gavādike yattake visaye, kāmacārato visaya parisamattiyā diṭṭhantamāha-‘taṃ yathe’ti, bhojayetīti ettha bhojayeitīti padacchedo, katohi jātyattho kasiṇoti yasmā sakalo brāhmaṇa jātisaṅkhāto attho parisamatto, tasmāti attho, idaṃ vuttaṃ hoti- ‘yāva diṭṭhambhojaye’ti vutte santāya sāmaññavutti brāhmaṇasaddappayogasāmatthiyā paccekambhojanakiriyā katā nāma hoti, yato kasiṇopi jātyattho parisamatto nāmāti. ‘‘Byañjane dīgharassā’’ti (1-33) sutte byañjaneti sattamī pubbassa dīghādividhimhi caritattā ‘‘saramhā dve’’ti (1-34) ettha saramhāti pañcamyaka tatthā, tato pañcamīniddesassa balīyattaṃ, tato ‘‘sattamiyaṃ pubbassa’’ ‘‘pañcamiyaṃ parassā’’ti dvinnaṃ parassa samuṭṭhāpane ‘byañjane’ti sattamī parassa kāriya yogitāya atthato vibhattivipariṇāmena chaṭṭhībhāvena pariṇamatī… dvinnaṃ suttānaṃ vippaṭisedhe parassa balī yattāvāti etādisasāmatthiyasabbhāvato vuttaṃ-‘chaṭṭhīpakappanāpi pureviya sāmatthiyā’ti.
某些属于末尾之所得,即非多字母之ṭānubandha者,依“chaṭṭhiyantasse”(1-17)而得其末尾。某些属于全部之所得,即ṭānubandha且多字母之应作事,依“ṭānubandhānekavaṇṇā sabbasseti”(1-19)而得其全部。通过“Yadantabhāvikāriyaṃ”等语,显示此言果,指出“chaṭṭhīyantasse”的例外是哪个规则。问:若此是其例外,那么ṭānubandha等应作事如何?答:通过“ṭānubandhe”等语说明,即由于例外之相违。“chaṭṭhiyantasse”是通则,其例外是“ādissa”和“ṭānubandhānekavaṇṇā sabbasse”。“ādissa”的适用范围是“terasā”等,“ṭānubandhānekavaṇṇā sabbasse”的适用范围是“esu, anenā”等。在此处,两者皆得适用,如“ato yonaṃ ṭāṭe”(2-41)、“narānare”、“atena”(2-108)、“janenā”等。其中,“ṭānubandhānekavaṇṇā sabbasse”得以适用。因此,由于这些例外规则之相违,发生全部替代。依“chaṭṭhiyantasse”,虽可得“dasa”一词之末尾,但因其为例外,“ādissa”等规则使得作为起始部分的“da”字发生作用,故说“dakārassaro”。显示巴利原文
Kiñci antassa sampattanti yaṃ ṭānubandhamanekavaṇṇaṃ na hoti, taṃ ‘‘chaṭṭhiyantasse’’ (1-17) tyantassa pattaṃ, kiñci sabbasseti ‘‘ṭānubandhānekavaṇṇā sabbasseti’’ (1-19) ṭānubandhamanekavaṇṇañca kāriyaṃ sabbassa pattaṃ. Yadantabhāvikāriyaṃtyādinā vacanaphalamupadassento ‘chaṭṭhīyantasse’tīmassāpavādo yaṃ yogoti dasseti, tassāyama pavādo hotu ṭānubandhādikāriyaṃ kathanti āha-‘ṭānubandhe’ccādi, vippaṭisedhāti apavādavippaṭisedhā, ‘‘chaṭṭhiyantasse’ti hi ussaggo, tassāpavādā ‘‘ādissa’’ ‘‘ṭānubandhānekavaṇṇā sabbasse’’tyete, ‘‘ādissā’’tīmassāvakāso ‘terasā’ti, ‘‘ṭānubandhānekavaṇṇā sabbassā’’tīmassāvakāso ‘esu, anenā’ti, ihobhayampappoti ‘‘ato yonaṃ ṭāṭe’’ (2-41) ‘‘narānare’’ ‘‘atena’’ (2-108) ‘‘janenā’’ti (tattha) ‘‘ṭānubandhānekavaṇṇā sabbasse’’tīdampavattatīti tesamapavādānaṃ vippaṭisedhā sabbādeso bhavati. ‘‘Chaṭṭhiyantassā’’ti dasasadde-ntassa pattopi tadapavādattā ‘‘ādissā’’tiādibhūtassa dakārassa hotīti āha ‘dakārassaro’ti.
对于“Kotthonta”一词,有“antovasāna”等说法。在“vaṇṇassantassa”(1-1-52)经中,波你尼已指出“vaṇṇa”一词的提及是为了限定词末,即“词或句的末尾不可有”。在此,为显示“vaṇṇa”一词的提及并无意义,因无所排除,故说“so ce”等。若谓为了表达限定意义而欲说的“brahmassa”,即是以属格表述的“mahābrahma”一词,因此“brahmassu vā”(2-194)的替换会适用于“chaṭṭhiyantassa”中所说的“brahma”词末,那么为何又说“因为以属格表述的词的词末,既不是词也不是句,所以不可能存在”呢?答:并非由于限定意义,仅依指称,“mahābrahma”便已是属格表述,故不会有过失,即对整个“brahma”一词进行替换;又或,因“brahma”一词存在于“mahābrahma”之中,故就彼词末制定所述规则。显示巴利原文
Kotthonta saddasseccāha-‘antovasāna’miccādi, ‘‘vaṇṇassantassa’’ti (1-1-52) sutte vaṇṇaggahaṇamantavisesanāyopadiṭṭhaṃ pāṇininā-antassa padassa vākyassa vā mābhavī’ti, iha tvanatthakaṃ vaṇṇaggahaṇaṃ byavacchejjābhāvāti dassetumāha-‘so ce’ tyādi, nanu brahmassāti visesanatthena vattumicchito mahābrahmasaddo chaṭṭhīniddiṭṭho nāmāti ‘‘brahmassu vā’’ti (2-194) uādeso ‘‘chaṭṭhiyantassā’’ti antabrahmasaddassa pappoti, tathā sati ‘na hi chaṭṭhī niddiṭṭhassa antaṃ padaṃ vākyaṃ vā sambhavatī’ti kasmā vuttanti, vuccate- na visesanatthenākkhepamattena mahābrahmasaddo chaṭṭhī niddiṭṭho nāma bhavatīti na brahmasaddassa sabbassādesappasaṅgo, mahābrahmasadde vā brahmasaddo atthīti tassāntassa uttaṃ vidhīyate.
18. Vānu(vā 和 nu)显示巴利原文
18. Vānu
既由“chaṭṭhiyantasse”这一普遍规则,即使对于带有 vā 与 nu 标记的作用,词末替换亦得成立,又为何要另立此规则?对此质疑,遂由“ṭānubandhā”等说明此规则目的,云:“此规则之起,是为了排除障碍。”也就是说,“chaṭṭhiyantasse”的障碍是“ṭānubandhānekavaṇṇā sabbasse”,而“vānubandho”这一规则又是前者的障碍,因此成为排除障碍的障碍。前缀“apa”表遮止、阻止或除去之义,故凡具常例特征而被遮止、阻止或除去者,即为例外。以经之部分表显整部经,故“antassa chaṭṭhiyantassā”此经之例外即为“antāpavāda”。为例外所舍弃、遣除者,即是常例。于此,常例与例外之次第应如是解:“chaṭṭhiyantasse”是常例,其例外为“ṭānubandhānekavaṇṇā sabbassa”、“ukānubandhādyantā”、“mānubandho sar”。显示巴利原文
‘‘Chaṭṭhiyantasse’’tyanenevāvisesena vānubandhakāriyepyantassa siddhe kimatthoyamārambhotyāsaṅkiya ṭānubandhātyādinā vacanaphalamupadassento ‘bādhakabādhanattho-yamārambho’ti-vadati, tathāhi ‘‘chaṭṭhiyantasse’’tyassa bādhako ‘‘ṭānubandhānekavaṇṇā sabbasse’’ti, tassa ca ‘‘vānubandho’’tyayaṃ yogo bādhakoti bādhakabādhanattho sampajjate, apaiccayamupasaggo vajjane nīvāraṇe, panayane vā vattateti apodyante ussaggalakkhaṇāni vajjīyante nīvārīyante apanīyante nenetyapavādo, suttekadesena suttamevopalakkhitanti antassa‘chaṭṭhiyantassā’ti suttassa apavādo antāpavādo, ussajjate nivattīyatyapavādenetyussaggo, ussaggāpavādakkamo panettha evaṃ veditabbo ‘‘chaṭṭhiyantasse’’tyussaggo, tadapavādā ‘‘ṭānubandhānekavaṇṇā sabbassa’’ ‘‘ukānubandhādyantā’’ ‘‘mānubandho sarā namantā paro’’ti, ‘‘ṭānubandhānekavaṇṇā sabbasse’’tyussaggo, tada pavādā ‘‘vānubandho’’ ‘‘mānubandho sarānamantā paro’’ti.
19. Ṭānu(ṭā 和 nu)显示巴利原文
19. Ṭānu
通过“chaṭṭhīniddiṭṭhassa”等说明开始此规则的目的,即阐明词末替换的例外是哪个规则。通过“各自关联”等说明,那个带有 ṭ 字母标记的替换等。谁的整个被替换?回答说:“以属格表述的”等。难道不是这样吗:带有 ṭ 的替换也是多个字母,因为它是两个字母的集合?对此提出疑问后,回答说:“表征”等。在应用中,即使不被听闻,也根据作用而被忆念跟随,因此称为“anubandha”(标记)。仅在教授时被表征后即消失,由此显示:“标记是发音后即灭者。”教授即初次发音。显示巴利原文
Chaṭṭhīniddiṭṭhasseccādinā vacanārambhappayojanākhyānenāntādesāpavādo yaṃ yogoti bravīti, paccekamabhisambandhoti so ṭakārānubandho cādesotiādinā, kassa sabbassa bhavaticcāha-‘chaṭṭhī niddiṭṭhasse’ccādi, nanu ca ṭeādesopyanekavaṇṇoeva dvivaṇṇasamudāyattātyāsaṅkiyāha-‘upalakkhiye’ccādi, anubadhyate payoge asuyyamānepi payojanavasenānusarīyatītyanubandho, upadese yevopalakkhiya nivattatetyanenetaṃ dasseti ‘uccāritavināsinonubandhā’ti, upadese paṭhamuccāraṇe.
20. Ñakā(ñakāra)显示巴利原文
20. Ñakā
当提到“始末”时,如何能得出“部分”这一意义呢?就此作答:“因为‘始’与‘末’诸词……”等等。由于“始”和“末”这两个词固定用来指称部分,而部分又不可能脱离整体而存在,因此,透过这种能力,整体便被指示出来。或者,由于这里沿用了“属格”之说,该属格表示的是部分与整体之间的关系,因而“以属格所表述者”这一意义得以被领会。在注解中“chaṭṭhīniddiṭṭhassa”正是如此。也正因如此,在词缀规则当中,将 kūp 等视为词缀便没有过失。因此,它们本就是表示部分的词。通过提及它——也就是通过提及部分——便有“无论已作未作皆成过失”之说。因为不管 ot 是否已完成,vuk 增音都有过失。由于提到了 ot 中的“bhū”,所以不管 ot 已作还是未作,vuk 增音都必然发生。其规则“无论已作未作皆成过失”是恒常的,正因这种恒常性,vuk 增音排除了 ot 而生起。接着,在 vuk 增音之后,它不应再存在,所以才说“在词末的部分”等等。显示巴利原文
Ādyantāti vutte kathamavayavātyayamattho labbhatī tyāha-‘ādyantasaddānami’ccādi, ādyantasaddānaṃ niyatavayavavācittā avayavassa cāvayavināmantarenā sambhavato sāmatthiyāvayavī lakkhīyati, chaṭṭhiyātyanuvuttito vāvayavāvayavisambandhesā chaṭṭhī, tāya niddiṭṭhassātyayamattho viññāyateti vuttiyaṃ-‘chaṭṭhīniddiṭṭhassā’ti (vuttaṃ), teneva paccayavidhimhi kūppaccayādayo na dosā bhavantīti, atoyevāti tadavayavācittatoyeva, taggahaṇeneti avayavaggahaṇena, katākatappasaṅgittāti otte katepi akatepi vukāgamassa pasaṅgato, bhūyattattā hi ottassa bhūggahaṇe sati katepi otte vukāgamena bhavitabbamakatepi tatova ‘‘katākatappa saṅgī yo vidhi sanicco’’ti niccattā ottaṃ bādhitvā vukāgamo hoti, atha vukāgame pacchā tena na bhavitabbanti āha-‘antāvayave’ccādi.
21. Mānubandho(带有 mānu 标记者)显示巴利原文
21. Mānubandho
如果属格在这里表示区别,由于词末并未得到限定,那么没有一个确定的词末,带有 mānu 标记的音便可能从任何一个词末无区别地出现。因为并没有第二个“sara”的提及来对词末加以限定。因此才说“区别”等等,并说明原因:“因为是所闻”。“sarānaṃ”是所闻,就是这个意思。由此表明:“在所闻、所推断及所闻关联这几者当中,所闻的力量最为强大”,所以在“rundhatī”这里,对于“dha”,由推断而来的“ma”不会发生。在世间,只有对同类的事物才能施以区别,因此说“tathā hi”等等。正如同说“那些黑牛中产奶最丰者”,虽然没有特意限定,但理解到的就是黑色的母牛。同样地,这里通过“诸音中,词末”这一区别,被区别出来的,自然也只是同类的音。因此,意思是:词末是出现在诸音之后。关于限定的意义:在“ñilatasse”(5-163)这一经中,当提到“assa”时,如果缺少“就是这个”这样一种确定,那么任何一个“a”都会导致“ñi”的生起,从而产生非所欲的结果。因此,对于与“l”相关联的那个“assa”,限定“l”的意义,其目的正是为了“kattarilo”(5-18)中的“la”,那是一个具有限定意义的“la”。就在这里,在此“mānuba……显示巴利原文
Yadiniddhāraṇe chaṭṭhī antassāvisesitattā avisesena yato kutoci antato bānubandho paro siyā, na hi dutiyaṃ saraggahaṇamatthi, yenānto visesīyateccāha-‘niddhāraṇa’miccādi, kāraṇamāha-‘sutattā’ti, ‘sarāna’nti sutattāti attho, tena ‘‘sutānumitesusutasambandhobalavā’’ti rundhatītetthadhakārassā numitassa maṃ na hotīti dīpeti, samāna jātiyasseva loke niddhāraṇappatīti hoticcāha-‘tathā hi’ccādi, yathā’kaṇhā gāvīnaṃ sampannakhīratamā’ti vutte avisesitattepi kaṇhāya kaṇhāgāvīyeva patīyate, tathehāpi sarānaṃ majjhe antātyantattena niddhāriyamāno samānajātiyo saroyeva patīyate, tena sarānaṃ yevāntāparo bhavissatīti bhāvo, visesanattoti ‘‘ñilatasse’’ti (5-163) sutte assāti vutte ayameveti niyamābhāvā yassakassaci akārassa ñippatti, tenāniṭṭhappattīti lānusaṅgisseva assāti lassa yaṃ visesanattaṃ taṃ attho payojanamassa ‘‘kattarilo’’ti (5-18) lakārassāti visesanattho lakāro, idhevāti imasmiṃ ‘‘mānubandho’’tiādisutteyeva.
22. Vippaṭi(vi 和 paṭi)显示巴利原文
22. Vippaṭi
Paro(后面的)是“运行、进行”的意思,它虽也有“其他、更胜、所欲”等多个义项,但在此处应视为表达“所欲”之义。在业之交互中,即业之交互是行为的转换,是一种状态的特殊性,于此,由于在《迦罗波经》(5-44)中“在状态与作格上使用ghaṇ、ghak”的一般性规定,而有了“相违”之义,即ghaṇ后缀表示相违。由此,他说“在一般性上”等。他解释了“相违”一词的含义:“互相遮止”。即使“sidhi(成就)”一词在“完成”的意义上使用,由于与前缀结合,它也可以表示“无有间隙”,因此其义为“互相矛盾”。他通过“tathā hi(因为如此)”等说明,“相违”一词在世间以表示“矛盾”而著称。然而,对于作为量者的阿阇梨的言教中如何可能存在互相矛盾,他提出疑问后,说明“当两者都有行境时,才有可能,否则不然”,由此展开了“dvinnaṃ(两者的)”等注释文句。为了说明这一点,他说“so ca(而那个)”等。“aññamaññānajjhāsite(互相未进入的)”意为“互相未进入的、未被摄取的”。“anubhayatāgini(非两属的)”是指某个境的部分,它不属于两者,在那个非两属的境的部分上。一般性的境是两个规则共同的境。在那里,当有生起的可能性时,那个相违就会产生——这是其中的关联。以此,他阐明:相违的境是生起的可能性,在经中以境与有境者无别的方式说为“相违”,因此注释者以“dvinnaṃ(两者的)”等撰写了注释文句。“paro hotī tividhidassito(后面的成为三种所示)”以此,他显示:如果已确立了决定,那么就会说“paro va hoti(后面的就成为)”。因为波你尼学派认为,在表示类别的词义上,规则只运作一次,由于已尽其用,在别的境上两个规则都不运作时,“后面的成为后面的作用”这句话是为了确立规则的目的。而在表示个体的词义上,如latvā等,当有轮替的可能性时,是为了决定的目的——他们如此承许。但在此处,为了阐明在类别和个体上,两个经句都不运作,这句话仅仅是为了确立规则的目的,而不是为了决定的目的,他说“tathā hi(因为如此)”等。“kāmacārato parisamāpīyate(随欲而周遍完成)”这是关联。随欲周遍完成,是因为它在自己的一切行境上,以无间断遍满的方式而存在。然而,对于“为何连一个的运作也不会发生”的疑问,他说出原因:“ubhayampi(两者都)”等。hi字是“因为”的意思。因为这两者都是阿阇梨的言教,因此就是量,由于在确立所欲之事时,作为因相而被语法家们所认可,所以是那些规则的制定者——这是其义。由于是量,对于两者都不运作的原因,他说:“anubhayabhāgimhi(在非两属的部分上)”等。因为从那里得到行境的它们,力量相等。iti字用于原因。在“viruddhā ca(且相违)”这里,加上iti字后,应理解为:“在非两属的部分上……乃至……且相违,由于两个言教都是量,所以两者都不运作”这一关联。为了说明力量相等的两者,在世间也可见其矛盾,以及在同一刹那两者的作用都不发生,他举出譬喻:“loke ca(且在世间)”等。在此,应轻松地理解为:如同两个力量相等的人,在作用上互不矛盾时,作用不发生一样,两个力量相等的言教,在作用上也不发生。显示巴利原文
Paroti vattate, so cāññādhikyaiṭṭhādyanekatthopi idha iṭṭha vācī daṭṭhabbo, kammabyatihāreghaṇiti kammabyatihāro kiriyāparivattanaṃ bhāvaviseso tasmiṃ ‘bhāvakārakesvaghaṇghakā’’ti (5-44) sāmaññena vihitattā vippaṭisedhananti atthe ghaṇi vippaṭī sedho, tenāha-‘sāmaññe’ccādi, vippaṭisedhasaddassa atthamāha-‘aññamaññapaṭisedho’ti, saṃsiddhiyaṃ vattamānopi sidhi upasaggasambandhe nātthantarepi hotīti aññamaññavirodhotyattho, vippaṭisedhasaddassa loke virodhavācittena pasiddhattamāha ‘tathā hi’ccādinā, kathampana pamāṇabhūtassācariyassa vacanesu aññamaññavirodho sambhavatīccāsaṅkiya ubhinnaṃ sāvakāsatte sati sambhavati nāññathāti ‘dvinna’miccādi vuttigantho pavattoti vattuṃ ‘socā’tiādimāha aññamaññānajjhāsiteti aññamaññenānakkante apariggahiteti vuttaṃ hoti, anubhayatāginīti yo visayekadeso ubhayanna bhajate tasmiṃ anubhayabhāgini visayekadese, sāmaññavisayo dvinnaṃ vidhīnaṃ sādhāraṇo visayo, tattha pavattippasaṅge sati soca vippaṭisedho jāyatīti sambandho, iminā vippaṭisedhassa visayo pavattippasaṅgo visayavisayīnamabhedena sutte ‘vippaṭisedho’tivuttoti ‘dvinna’miccādinā vuttigantho racitoti dīpeti, paro hotī tividhidassitoti iminā yadi niyamo-bbhūpagato siyā, tadā ‘parovahotī’ti vadeyyāti dasseti, pāṇiniyā hi jātiyaṃ padatthe sakimeva lakkhaṇaṃ pavattatīti caritatthattā visayantare dvinnampi lakkhaṇānamappavattiyaṃ paraṃ pacchimaṃ kāriyanti vidhyatthamidaṃ vacanaṃ, byattiyantu padatthe latvādīnamiva pariyāyappasaṅge niyamatthanti paṭipannā, idha pana jātiyaṃ byattiyañca dvinnampi suttānamappavattiyameva vidhyatthamevidaṃ vacanaṃ, na niyamatthampīti paṭipādetumāha-‘tathāhi’ccādi, kāmacārato parisamāpīyateti sambandho, kāmato parisamāpanañcetissā sabbasmiṃ attano gocare avicchedabyāpanena pavattisabbhāvato. Kathampanekassāpi pavatti na bhaveyyātyāsaṅkiya kāraṇamāha‘ubhayampi’ccādi, hisaddo yasmātthe, yasmā ubhayampidamācariyavacanaṃ, tatoyeva pamāṇaṃ, abhimatakāriyavidhāne liṅgabhāvena saddikānumatattā(tesaṃ) vidhīnaṃ vidhāyakañca tasmāti attho. Pamāṇattā dvinnampi appattiyaṃ kāraṇamāha-‘anubhayabhāgimhi’ccādi, yato laddhāvakāsā tato samānabalāti, itisaddo hetumhi, viruddhācāti ettha itisaddaṃ datvā ‘anubhayabhāgimhi…pe… viruddhācāti dvinnaṃ vacanānaṃ pamāṇattā ubhinnampi appavattīti sambandho veditabbo. Samānabalānaṃ dvinnaṃ lokepi virodhittaṃ ekakkhaṇeyeva ubhinnampi kāriye appavatti ca dissatīti diṭṭhantamāha ‘lokece’tyādi, ettha ca pessassa (a)virodhatthino kāriye appavattiriva samānabalāna mubhinnaṃ vacanānaṃ kāriye appavattīti sukheno pamāsaṃsandanaṃ viññātabbaṃ.
在主张类别说的论者那里,对于两者同时发生的情况,描述了像“latvā等”那样的轮替可能性。为了指出其不合理,他说:“na cāpi(且非)”等,因为两个规则的境域不同。如果境域无差别,那么安立轮替才是合理的。而为了说明latvā等也是境域无差别,他说:“latvādayo hi(因为latvā等)”等。“anavayavena(以无余的方式)”意为:由于仅从词根的角度制定规则而有简别无余,故遍摄一切词根。在它们得以运作、获得行境的词根义之部分上,不会因舍弃或排除那个部分而不被制定——这是关联。由于latvā等在同一刹那不可能存在,且当其中一个完成后,其他言教便无意义,因此它们是轮替地发生——这是合理的关联。“iha(在此)”指在此同时发生的情况中。对于在此处为何没有那种情况,他说出原因:“sāvakā…pe…vacanaṃ(有行境……言教)”。“tattha(在那里)”指在同时发生的情况中。为了阐明即使在词义为类别的情况下,“由了知再有可能而成立,在相违中……”},{显示巴利原文
Jātipakkheyeva bhassakārena dvinnaṃ yugapadippattiyaṃ ‘latvādīnamiva’ pariyāyappasaṅgo vaṇṇito, tassāyuttattamupadassento āha ‘nacāpi’ccādi, bhinnavisayattāti dvinnaṃ vidhīnaṃ bhinnavisayattā. Abhinnavisayatte hi pariyāyakappanā yuttimatī, atoca latvādīnamabhinnavisayattampaṭipādayitumāha- ‘latvādayo hi’ccādi, anavayaveneti dhātu mattato vidhānenāvayavabyatirekasabbhāvato sabbadhātupariggahena, yattha yasmiṃ dhātvatthekadese pavattā samānā pavattā santo laddhāvakāsā siyuṃ tassekadesassa parihārenāpi pariccāgenāpi na vidhīyanteti sambandho, latvādīna mekakkhaṇe asambhavā ekasmiṃ kate satītaravacanāna mānatthakyappasaṅgāca pariyāyena bhavantīti yantaṃ yuttanti sambandho. Ihāti imasmiṃ yugapadippattiyaṃ, iha tathābhāvassa kāraṇamāha-‘sāvakā…pe… vacana’nti, tatthāti yugapadippattiyaṃ. Jātiyampadatthe ‘‘punappasaṅgavijānanā siddhaṃ, vippaṭisedhe yaṃ bādhitaṃ tambādhitamevā’’tīmāsamubhinnaṃ paribhāsanampavattiṃ paṭipādento āha- ‘parasmiṃ ce’tyādi, parasminti iṭṭhe, paribhāsanampana ayamattho ‘punappasaṅgavijānanāti dvinnaṃ suttānamekatthappa saṅgasaṅkhāte vippaṭisedhe satiparamiṭṭhaṃ paṭhamaṃ hoti, hontena tena yadītarassa nimittopaghāto na kato tadā tassāpi punappasaṅgo tassa vijānanā siddhanti, vippaṭisedhe yathāvutte sati paṭhamaṃ hontena yaṃ suttaṃ bādhitaṃ tassa punappavattiyā yadi nimittaṃ natthi taṃ bādhitameve’ti. Byattiyampi vidhyatthamevidaṃ vacanaṃ, na niyamatthanti dassetumāha-‘byattiya’miccādi, evaṃ maññate ‘byattiyaṃ paṭilakkhiyaṃlakkhaṇappavattiyaṃ dvinnaṃ sādhāraṇaṃ ṭhānampati yāni vacanāni bhinnāni tesampi niravakāsattena tulyabalattā dvinnampaṭipattiyevasiyā, natu pariyāyappasaṅgo’ti. Byattiyampi yathāvuttānaṃ paribhāsānaṃ pavatti vuttavidhinevāti dassento ‘paribhāsānampi’ccādimāha.
在“jāti”这一节中,对于“vattamāne ti anti, si tha, mi ma, te ante, se vhe, e mhe”等标志,即使各自单独一处,也以“vattamāne ti anti”、“vattamāne si tha”等句段来标示“gacchati”等和“gaccha si”等;由于自性作用,在各自领域中,第一、中、第二人称单数之类别已圆满成立,因此,在“tumhe gacchatha”中,两人在同一刹那的动作,对任何人都没有[冲突];即使分别观察,标志也是各别而异的,所以,以各别的标志,在同一刹那中两人的动作,对任何人都没有[冲突];同样,依所说之理,三人在同一刹那的动作,在任何情况下都无动作发生时,才有此言;以“paro hoti”即中、上人称“bhavati”的意图,通过“yathe”等所说,为了引出并显示注疏文句的提问,而说“kvapana”等;这并非我们认可的例证——因为这不是相违的领域,何以故?从“vattamāne ti anti”等开始,以“vattamāne ti anti”等句段所指示的,正是由“pubbaparacchakkāna mekānekesu tumhāmha sesesu dvedve majjhimuttamapaṭhamā”这一句分,作为区分前后六种人称、数之差别者,规定在“tumha”、“amha”、“sesa”被使用或不被使用时,依次为前六种和后六种的中、上、第一人称各各有二种数依次成立;因此,在“gacchatha gacchāma”中,同一刹那的动作根本不存在,而两人作为听者,在同一刹那的动作才正是相违;尽管如此,依所说之理,假立相违也是可以做到的,故应知此例可能是为此而举。然而,此通则在“ādissā”中的无混乱运作,应依所说之理了知。凡是涉及已作、未作关联的规则,是常住的;凡是仅在已作时才有的,是无常的。在所说的常与无常、内属与外属中,由于力量相等,此结合不起作用;如是,在常与无常中,唯常为强,故常与无常力量不相等;至于内属与外属的类别,将在后面“lopo”这一经中阐明。显示巴利原文
Jātiyampadatthe ‘‘vattamāneti anti, si tha, mi ma, te ante, se vhe, e mhe’’ccādīnaṃ lakkhaṇānamekamekatthepi vattamāneti anti, vattamāne si tha iccādīnaṃ vākyekadesānaṃ gacchaticcādo gaccha siccādo ca lakkhiye sakimpavattiyā sabbasmiṃ sake visaye paṭhama majjhimapurisekavacanajāti parisamattāti caritatthattā tumhe gacchathāti ettha dvīhi dvinnaṃ purisāna mekakkhaṇe pavattiyaṃ na kassaci, byattiyampi paṭilakkhiyaṃ lakkhaṇāni bhijjantīti sādhāraṇaṃ ṭhānaṃ patibhinnehi lakkhaṇehi dvinnampekatthe-kakkhaṇe pavattiyaṃ na kassaci, tathā vuttanayeneva tiṇṇaṃ purisānamekakkhaṇe pavattiyanti sabbathā appavattiyaṃ sampattāyaṃ vacanamidaṃ, paro hotīti majjhimuttamaṃ bhavatīti adhippāyena ‘yathe’ccādinā vuttaṃ vuttiganthampañhamukhenā haritvā dassetuṃ ‘kvapanā’tiādimāha, nedamudāharaṇamamhaṃ manaṃ bhoseti-yato vippaṭisedhavisayamevedaṃ na hoti, kuto yato ‘‘vattamāneti anti’’ccādippabhutīnaṃ vattamāneti anticcādīhi vākyekadesehi niddiṭṭhānameva pubbaparacchakkānaṃ purisavacanavisesavidhāyakena ‘‘pubbaparacchakkāna mekānekesu tumhāmha sesesu dvedve majjhimuttamapaṭhamā’’ (6-14) tīminā vākyāvayavena tumhāmhasesesu payujjamānesu appayujjamānesu vā yathākkamaṃ pubbacchakkānaṃ paracchakkānañca majjhimuttamapaṭhamānaṃ paccekaṃ dvedve vacanāni yathākkamaṃ bhavantīti ‘gacchatha gacchāmā’ti ettha ekakkhaṇe pavattiyeva natthi, dvinnampana sāvakāsāna mekakkhaṇe pavattiyeva hi vippaṭisedhoti, tathāpi vuttanayena vippaṭisedhappakappanāpi sakkā kātuntīdamudāhaṭaṃ siyāti daṭṭhabbaṃ, imissā pana paribhāsāya nirākulappavatti ‘‘ādissā’’ tīmissā vuttanayena veditabbā, katākatappasaṅgī yo vidhi, so nicco, yotvakateyevāyamaniccoti vuttaniccāniccesu antaraṅgabahiraṅgesu cātulyabalattā nāssa yogassa byāpāro, tathāhi niccāniccesu niccameva balavanti niccāniccānamatulyabalatā, antaraṅgabahiraṅgappakāra(mpana) upari ‘‘lopo’’ti (1-39) sutte pakāsissāma.
说明开示之果,说“anubandho ti yaṃ vuttaṃ”等。在注疏中,虽以通称说“yonavayavabhūto saṅketo”,但为了显示从“bhāsissaṃ māgadhaṃ saddalakkhaṇaṃ”这一声相论典可知,约定是声的部分,故说“kassa”等。以带“ltu”后缀的“lakāro”为例。为了阐明“pakatiyādi samudāyassa”等句的恰当含义,说“evamaññate”等。有些声论师,这是指波你尼而说的。“vacanaṃ”指“tassa lopo”这一说示。“payogāsamavāyitā”意为在“kattā”等使用中,并非和合、无运用。如此,其消失应随从……他们说“anupubbo bandhivināsattho”,即由“uccāritapadhaṃsittā anubandhyate vinassati”这一词源,故为“anubandha”。显示巴利原文
Vacanārambhassa phalamāha-‘anubandhoti yaṃ vuttaṃ’tyādi, vuttiyaṃ ‘‘yonavayavabhūto saṅketo’’ti sāmaññena vuttepi ‘‘bhāsissaṃ māgadhaṃ saddalakkhaṇa’’nti saddalakkhaṇā bhidhānappakaraṇato saddassānavayavabhūtoti viññāyateti dassetumāha-‘kassa’tyādiltuppaccaye lakāro udāharaṇaṃ, pakatiyādi samudāyassātiādivākyassa sāppāyamatthaṃ vivarituṃ ‘evamaññate’ccādi vuttaṃ, keci saddasatthakārāti pāṇiniṃ sandhāyāha, vacananti ‘‘tassa lopo’’ti (1-3-9) vacanaṃ, payogāsamavāyitāti kattāiccādippayoge asamavāyitā appayogitāti adhippāyo, evampissa lopo vaseyo… anupubbo bandhivināsatthoti āhu uccāritapadhaṃsittā anubandhyate vinassatetyanubandhoti imāya sadda byuppattiyāvasena.
“Atenā”ti(2-108)此处,ato一词的说明,可能是短音个体说明,或是短音类别说明,或是遍摄一切所依的义类别说明。其中,若为短音个体说明,则取佛成就等中任何处所之a音,如此则不能成就所欲……因为对某些人而言不能成立;但若为短音类别说明,则取佛成就等一切以a结尾者及语法例词如“go”等以a结尾者之a音,如此则一切处所欲皆得成就,而其他长音因属不同个体,故无非所欲之过,因为不从ā音而有非所欲之失。因此,若依止于ato的短音类别说明,则此一切所欲皆得成立,故不依止义类别,亦不依止短音个体。然而,在“yuvaṇṇāname oluttā”(1-29)等中,若为短音个体或短音类别的说明,则在“tassedaṃ nopeti”等中,e、o等所欲者,或于某处可得,非于一切处;或于一切处可得,如在“vāteritaṃ samonā”等中,因属不同个体。因此,为令一切处所欲皆得成就,乃依止义类别等。或者,由于诸发音处有高、低、俱收等差别,依此可见不同音之生起,故依他们而作短音个体说明或短音类别说明时,如前所述,于所欲与非所欲之成就中,为令一切处一切所欲皆得成就,乃依止义类别等。其中,为限定音之后取同音,而说此语乃已开始,故以“sabbattheva”等语说明开始此语之果。“sabbattheva”即于一切经处。虽已说“nannu sayañca”,但为令人了知“此处尚有其他某种差别”,故注释者说“sañca rūpa”等,此乃关联。因“rūpa”应被简别,且在注释中被指示为“sañca rūpa”,故知其为“rūpa”,因此说“sañca gayhati”。为表达作“api”字者之意图——即为了取“saṃrūpa”——而说“aññathe”等。“aññathā”意为以其他方式,即为了取“saṃrūpa”而无“api”字,此是意图。“aññapadatthe”即于他词义复合词之范畴,指非主要之事物,即ā、kāra等。因以复合词说故,虽为主要性,他词义如ā、kāra等之作者亦成为附属;被作者即同音乃是主要……此是因有彼物而有其转起。若问:注释者在说“api”字之义时,应说“sayañca”,而依“tathā sayamattanī”等语,可推知“sayañca”即取ā、kāra等之义,此是责难。为显示:置此责难于心中,而说“sañca rūpa”者,乃为阐明某种依于意图而确立的义理差别,故如是说,乃说“sayañce”等。依“dhanaññātīsu saṃsaddo, tathāttattaniyesupī”此语,知“sa”亦取“自己”义。何者是共通之声形?“sa”亦取“属自己者”。何者是诸声不共之声形?若如是,则“属自己之形”即名为“自己”之声所属者,故说“saṃrūpaṃ saddānamasādhāraṇaṃ rūpa”等。此应与“etañca idanti”关联。“asādhāraṇa”即不共之声形。因在有可能性及有异变时,简别词方有意义,故以“不共”简别“形”,而共通者之可能性亦已如前说名为“名”,故说“duvidhaṃ hi”等。为以总相指示“形”——何者是共通及不共之形,而说“tattha”等。“tattha”是简别中之第七格。“saddānaṃ”即任何有意义或无意义之声,指彼彼声如“buddha”、“ai”等之声性等。两处之“ādi”字摄义,由此显示共通之声形、义形,如是共通者,即四种“saṃrūpa”。为显示此四种中,唯取不共之声形,而说“tattha”等。“sādhāraṇarūpabyudāsena”即由舍弃共通之形。关联:取者唯取声之形,而非义,且显示此。“ca”字于此则总括前文所说之“idaṃ dasseti”。为说明唯取不共者之理由,而说“tantaṃ”等。“itaraṃ”即某些声之声性等。“parassāpi”即其他任何声亦尔。“iti idaṃ, patitaṃ pasiddhaṃ”,此处“iti”字表原因。因如此所说已成就,故依前轨师传承,从某方面而取,此乃本义。由“saṃ”字简别之力,虽取不共之形,亦唯取不共之声形,非取不共之义形……以此,依将说之理由,而说“saddasse”等。“āsannaṃ”:因从声而有声性,故非其他。“vipariyayato”即由相反,由非邻近性,此是义。眼境之义,如何非耳境之声之邻近?如何能成为“saṃrūpa”?故说其他理由:“aheyyattā”等。“aheyyattā”即不可舍性。此亦是说恒常关联之理由。“taṃ saddarūpaṃ, niccasambandhī”即恒常连结。“vipariyayato”即可舍性。以“tathāhi”等令知义之可舍性。又说其他理由:“asādhāraṇañca rūpaṃ”等。共通者为声之同义语。“paccetabbattā”即可知性。今合此三理由,为决定显示“由这些理由,唯形是声之‘saṃ’,非义”,而开始说“tadeva”等。“tadeva”:因如是故,“taṃ tasmā”是义。“sarūpappadhāne”即如“gossā vaṅa”(1-32)等中,“gossā”等以自形为主。显示巴利原文
‘Atenā’ti (2-108) ettha atoti rassabyattiniddeso vā siyā rassajātiniddeso vā sakalanissayabyāpī atthajāti niddesovā, tattha rassabyattiniddese sati buddhasiddhādīsu yatthakatthaci akāro gayhateti neṭṭhappasiddhi… kesañci asijjhanato, rassa jātiniddese pana buddhasiddhādisabbākārantānaṃ lakkhaṇikagavādyakā rantānañcākāro gayhatīti sabbathā iṭṭhappasiddhi, nāñño dīgho byattantarattāti nāniṭṭhappatti ākārato nāssenābhāvā, tasmā atoti rassajātiniddese nissite sabbamidamiṭṭhaṃ nipphajjatīti nātthajāti nissīyate, na rassabyattica, ‘‘yuvaṇṇāname oluttā’’ti (1-29) ādīsu pana rassabyattiyā rassajātiyā vā niddese ‘tassedaṃ nopeti’ccādīsu eoādikamiṭṭhaṃ katthaci bhaveyya, na sabbattha, sabbattha vā bhaveyya ‘vāteritaṃ samonā’tiādīsu byattanta rattā, tasmā sabbathā iṭṭhappasiddhiyā ittajātyādi nissīyate, athavā vaṇṇuccāraṇampati kesañci vaṇṇuppattiṭṭhānānaṃ uccanīcatadubhaya saṃhāravasena vaṇṇavisesuppatti dassanato tesaṃ vasena rassa byattiniddese rassajātiniddese vā vuttanayena iṭṭhāniṭṭhappattiyaṃ sabbathā sabbathā iṭṭhappasiddhiyā ittajātyādi nissīyate, tattha vaṇṇa parena savaṇṇaggahaṇaṃ niyamituṃ vacanamidamāraddhanti ‘sabbatthevā’tiādinā vacanārambhaphalamāha, sabbatthevāti sabbasmiṃyeva suttappadese. Nanu sayañcāti vuttepi pariyattaṃ, na hyaññaṃ rūpā sayamatthi, aññaṃ vā (saya)to rūpanti siddhepyevaṃ sati atthettha paro koci visesoti ñāpetuṃ sañca rūpa’nti vuttikāro āhāti sambandho, rūpassa visesitabbattā ‘sañca rūpa’nti vuttiyaṃ niddisīyamānattā ca rūpanti viññāyatīti ‘sañca gayhatī’ti vuttaṃ, saṃrūpaggahaṇāyāpisaddaṃ karoto-dhippāyo-yanti vattumāha-‘aññathe’ccādi, aññathāti aññenappakārena saṃrūpaggahaṇāya apisaddābhāveti adhippāyo, aññapadattheti aññapadattha samāsavisaye, guṇībhūtassāti appadhānabhūtassākāre kārādino, samāsena vuttattā padhānatū tattepi guṇo bhavati aññapadattho-kārekārādi vidhāya kattā, vidhīyamāno savaṇṇova padhānaṃ… idamatthitāya tappavattiyāti. Nanu vuttiyamapisaddassātthaṃ vadatā sayañceti vattabbaṃ, ‘‘tathā sayamattanī’’ti nighaṇḍuto sayañca-ttākārekārādiñca gayhatītyamattho sambhāvīyatīti codanampanasi nidhāya ‘sañca rūpa’nti vadanto sādhippāyāruḷhaṃ kiñci atthavisesaṃ pakāsetuṃ tathevāhāti dassetuṃ vuttaṃ-‘sayañce’tyādi, ‘‘dhanaññātīsu saṃsaddo, tathāttattaniyesupī’’ti nighaṇḍuvacanato ‘sa’nti attāpi gayhati, ko so saddarūpaṃ sādhāraṇaṃ, ‘sa’nti attaniyampi, kintaṃ saddāna masādhāraṇaṃ saddarūpaṃ, tathā sati attaniyaṃ rūpaṃ nāmāttasaṅkhātasaddasambandhīti āha-‘saṃrūpaṃ saddānamasādhāraṇaṃ rūpa’nti, etañca idantīminā sambandhitabbaṃ, asādhāraṇanti asādhāraṇaṃ saddarūpaṃ, sati sambhave byabhicāre ca visesanassa sātthakatāya asādhāraṇanti rūpaṃ visesatā sādhāraṇassāpi sambhavo vuttoyeva nāmāti āha-‘duvidhaṃ hi’ccādi, kintaṃ sādhāraṇamasādhāraṇañcarūpanti sāmaññena rūpaṃ niddisitumāha-‘tatthā’tiādi, tatthāti niddhāraṇe sattamī, saddānanti sātthakaniratthakānaṃ yesaṃkesañci saddānaṃ, taṃtaṃ saddattādīhi tesaṃtesaṃ buddha aiādīnaṃ saddānaṃ saddattādi, ubhayattha ādisaddena attho saṅgahito, tena sādhāraṇaṃ saddarūpamattharūpaṃ tathā-sādhāraṇanti catubbidhaṃ saṃrūpanti dasseti, catūsupi cetesvasādhāraṇassa saddarūpassevopānaṃ dassetumāha-‘tatthā’tiādi, sādhāraṇarūpabyudāsenāti sādhāraṇarūpassa pariccāgena, upādiyanto rūpameva saddassasaṃ, nātthoti ca dassetīti sambandho, ca saddo panettha ‘idaṃ dassetī’ti heṭṭhā vuttaṃ samuccinoti, asādhāraṇassevopādiyane kāraṇamāha-‘tanta’miccādi, itaranti ye saṃkesañci saddānaṃ saddattādi, parassāpīti aññassa yassakassaci saddassāpi, iti idaṃ, patitaṃ pasiddhaṃ, ettha pana itisaddo hetumhi, yasmā idaṃ yathāvuttaṃ pasiddhaṃ tasmā pubbācariyaparamparāyāgato padesato upādiyantoti pakataṃ, saṃsaddavisesanasāmatthiyena asādhāraṇarūpopādiyanepi asādhāraṇaṃ saddarūpamevopādīyati nāsādhāraṇamattharūpaṃ… iminā vakkhamānakāraṇatā vasenāti āha-‘saddasse’ccādi, āsannaṃ…saddato saddabhāvasā naññattā, vipariyayatoti vipariyāsena anāsanna bhāvenāti attho, cakkhuvisayopi hi attho kathaṃ sotavisayasaddassa na āsanno saṃrūpambhavitumarahatīti, kāraṇantaramāha-‘aheyyattācā’tiādi, aheyyattāti apariccajanīyattā, idampi niccasambandhitte kāraṇavacanaṃ, taṃ saddarūpaṃ, niccasambandhīti nirantarasaṃyogī, vipariyayatoti heyyattā, tathāhiccādinā atthassa heyyattaṃ bodheti, aparaṃ kāraṇamāha-‘asādhāraṇañca rūpaṃ’tyādinā, sādhāraṇo pariyāya saddānaṃ, paccetabbattāti viññātabbattā, idāni kāraṇattayaṃ samodhānetvā imehi kāraṇehi rūpameva saddassa saṃnāma, nātthoti niyametvā dassetuṃ ‘tadeva’ntiādi āraddhaṃ, tadevanti yasmā evaṃ, taṃ tasmāti attho, sarūpappadhāneti ‘‘gossā vaṅa’’ (1-32) tyādo gossātyādike sarūpappadhāne.
25. Ntu(接尾词)显示巴利原文
25. Ntu
为了防止依据“ntantūnaṃnto yomhi paṭhame”(2-215)等规则,将ntu、suti等以及jantvādi等亦摄入时,在类别中产生过度摄入的过失,故为摄取个体中与vantvādi等相关的部分,而开始此语。所谓的vantvādi,即是由“vantvavaṇṇā”(4-79)、“tametthassattīti mantu”(4-78)、“kattari bhūte ktavantu ktāvī”(5-55)等所建立。显示巴利原文
Ntusutiyā jantvādīnampi ‘‘ntantūnaṃnto yomhi paṭhame’’ (2-215) tyādinā gahaṇappasaṅge jātiyamabhippasaṅgabādhanatthaṃ byattiyaṃ vantvādi sambandhīnamupādānattamidamāraddhaṃ ‘‘vantvavaṇṇā’’ (4-79) ‘‘tametthassattīti mantu’’ (4-78) ‘‘kattari bhūte ktavantu ktāvī’’ (5-55) ti vihitā vantvādayo nāma.
此是《Moggallāna五论注释》之《Sāratthavilāsinī》中。显示巴利原文
Iti moggallānapañcikāṭīkāyaṃ sāratthavilāsiniyaṃ
音省略等解说显示巴利原文
Saralopādi vaṇṇanā
“Ādhāravisesāpassayananti”意为“对特殊依处的依止”,即是对opasilesikādhāra(倚近依处)的依止。当未取opasilesikādhāra而取其他依处时,如果没有后续语词与经句作为间隔,便无法完成脱离原位的返回,此即其中的关联。有些人——指Buddhappiya等阿阇梨——认为:假使在音素或时间上有间隔时连音仍能发生,那么“忆持相”的施设便失去意义。他们以为:“由于忆持相施设所具有的能力,在这些音素等间隔中并无连音”,故说“无相”等言辞。“彼不相应”意思是他们所说的“无相”等并不合理;不合理的原因在于,由于相违的本质,此能力并不存在。在显示了相违之后,为显示其无有能力,便说“在末尾等处亦无作用”等。这里,不仅是在“此为真实,愿他们喜悦”等音素与时间的间隔中如此,乃至在“愿他们依真实得安乐”等末尾,以及“放逸是死处”等以点号等标示的间隔处,即使无有连音作用,忆持相的施设也仍有其意义——这正是“api”一词的用意。“有意义的”是从依主事词省略或依主事体性而说的,意指“有义性”。否则,若“忆持相的施设”本身就叫作“有意义的”,那么“忆持相的施设是有意义的”这句话便不能成立。此为此处之义。显示巴利原文
Ādhāravisesāpassayananti opasilesikādhāravisesassa nissayanaṃ, opasilesikādhāraṃ vinā ādhārantare gahite sati vacanantaraṃ suttantaraṃ vinā byavahitanivatti kātuṃ na ca sakkāti sambandho, kecīti buddhappiyācariyādayo dasseti, te hi yadi vaṇṇena kālena vā byavadhānepi sandhi bhaveyya tadā sareti nimittasso pādānaṃ niratthakaṃ bhaveyyāti sareti nimittopādānasāmatthiyenānena vaṇṇādibyavadhāne no sandhīti maññamānā ‘nimitto’ccādikaṃ vākyamāhu, tadayuttanti tehi’nimitto’ccādinā yaṃ vuttaṃ, taṃ ayuttanti attho, ayuttatte kāraṇaṃ byabhicārasabbhāvena sāmatthiyābhāvoyevāti byabhicārandassetvā sāmatthiyābhāvandassetumāha-‘avasāne,ccādi, kāriyābhāvepīti ettha na kevalaṃ ‘idameva saccaṃ, sumanā bhavantu athopi’tyādo vaṇṇakālabyavadhāneyeva, atha kho ‘ete na saccena suvatthi hotū’tyādo avasāne ‘pamādo maccuno padaṃ’ tyādo anta bindu saṅkhātanimittantare vā kāriyābhāvepi nimitto pādānassa sātthakatoti apisaddassattho, sātthakatoti bhāvappaccayalopena bhāvappadhānavasena vā vuttaṃ, sātthakattatoti vuttaṃ hoti, aññathā nimittopādānameva sātthakaṃ nāmāti ‘nimitto pādānassa sātthakato’ti na yujjati, ayametthādhippāyo ‘avasāne nimintare vā kāriyābhāvena byabhicārasabbhāvā aññathānupapattilakkhaṇaṃ sāmatthiyaṃ natthi, nimittantubyavadhānepi catthi, yathā’dārunimittaṃ vanopasaṅkamana’nti tasmā vaṇṇakālabyavadhānepi sareti nimitte sati lopakāriyaṃ pappote vā’ti. Luppatīti ‘tatrime’ccādinā kathanakāle na dissatīti attho, adassanamattameva hi lopo, aññathā ‘tatrā’disaddarūpābhāvappattiyā atthappatīti kārittamesaṃ na siyāti, paṭhamāya niddiṭṭho… vuttattā kammassa, sarassāti vadeyya… bhāve khādippaccayena avuttakammattā, ihāti iminā satthantare bhāvasādhanavasena gahaṇaṃ vibhāveti, gantha lāghavo… sarassa lopoti vā lopaṃ pappotīti vā avattabbattā, saroti paṭhamāya niddiṭṭhattā saro lopo nāma hotīti saṅkāpi siyāti āha-‘na ce’ccādi, ihāti imasmiṃ sutte, honticcādopi pubbasaralope hanticcādikampi siyātyāsaṅkiyāha-‘soce’ccādi, ussaggato āgato sambhūto tassa vā ayaṃti ossaggiko pubbalopo , tassa bhāvo ossaggikattaṃ, ossaggikattā pubbalopassa kāriyantarehi paralopādīhi apavādavidhīhi ābādhito eva, so ca pubbalopo hotīti sambandho, ‘‘paro kvacī’’ti (91-27) kvaciggahaṇena pubbaparalopānaṃ tulyabalattābhāvā yathā gamappattito paralopassāpavādarūpattaṃ, ajjhāsiteti paviṭṭhe, na hoti… paralopāpavādena bādhitattā, tehīti paralopādīhi, sabbathā muttavisayo saddhindriyanti, vikappena muttavisayo late vāti.
“Itisaddo idamatthe, kvaci lopanīyo hotī”这句话表明了这样的意思——这就是关联。如何表明?答:“随用法而行”。对谁而言?答:“对被作用的、后面的省略而言”。以什么理由?答:“以‘kvaci’这个词的把握”。在哪里?答:“在这里,在这条规则中”。由此,通过这种“随用法而行”的阐明,按照用法——即不违背传承的用法——在恒常的情况下,后面的省略才会发生,比如“honti”等是恒常的;在“latāva”等情况下,后面的省略则可有选择地发生。有人这样认为:“‘kva’这个词是通过‘kasmiṃ’这个意义构成的,它本身表示不确定,正因为它是一个表示不确定意义的限定词,所以在所有情况下都表示不确定的意义。这个‘kvaci’词,随顺传承,既显示恒常的、也显示非常恒的、还显示不存在的规则。其中,‘honti’这类恒常的情况,只是后面省略的领域;‘latāva’这类非常恒的情况,由于是两者共通的,所以也是前面省略的领域。因此,在恒常的情况下,后面的省略发生;在有选择的情况下,后面的省略也发生。然而,‘saddhindriyaṃ’这类不存在的情况,则只是前面省略的领域,因为它在各方面都被排除了。”然而,在这三种情况中,只有在恒常与非常恒的情况下,它才具有例外的性质……因为对于前面省略来说,它或者阻止了‘honti’这类情况在任何情况下的发生,或者规定了后面省略;但在不存在的情况下则不是这样……因为前面省略在各方面都被赋予了自由。而‘lokaggo’这类情况,由于‘kvaci’这个词具有阐明“随用法而行”的性质,即使在恒常和不存在的情况下,当规则被阐明时,也可以通过后面省略而成就,因此没有最终的妨害。这样,通过‘kvaci’的把握,在各方面避免不期望的结果而成就期望的结果,这是可能的。如果没有它,会怎样呢?指出在没有它的情况下会有的矛盾:“否则”等等。“会交替发生”的意思是:如果没有‘kvaci’的把握,就只有“paro”这条规则;那样的话,两条规则就会领域相同、力量相等。在那里,由于没有冲突的解决,为了避免作为量准的诸阿阇梨的言教变得无意义,它们就会交替发生——这是意思。因此,由于这种交替发生的理由,它只会在有选择的情况下发生:在‘latāva’等情况下,当前面省略交替进行时,由于后面省略不交替进行,所以后面省略只会在‘latāva’这种有选择的情况下发生;而‘honti’这类恒常的情况就不会有了——这是关联。而且,那种交替发生……‘paṭipadaṃ’这个词就是‘padaṃ’,它被给予。即使不是以部分避免的方式……因此他说:“在任何地方都不”。通过这个,他表明了这样的意思:“由于在一切处都有可选的能力,‘saddhandriyaṃ’这类以及‘honti’这类,即使在‘na dve vā’这条规则中,也会产生不期望的形式。”如果这样不是所期望的:这种如上所述的可选规则,通晓声律的人并不认可——这是意思。他正是为了成立这一点而说:“因为后面省略……”等等。再者,如果在恒常的情况下,或者在有选择的情况下,后面省略被做了——在它被排除的地方,由于通规的运作,会成就‘latāva’和‘lateva’两种形式。因此,正是通过阐明“随用法而行”的‘kvaci’这个词,才有了‘honti’、‘saddhindriyaṃ’、‘latāva’、‘lateva’这些用法的可能性。尽管如此,在非常恒的情况下,为了成就‘latāivā’这第三种形式,必须交替发生——他这样思量:“难道不是……”等等。接着,把“当有‘kvaci’的把握时,‘paro kvaci’具有例外性质,怎么会有交替发生呢?”这个想法放在心中,为了阐明在非常恒的情况下交替的发生,他说:“‘na dve vā’这条规则是成立的”,从而指出:即使在具有例外性质的三种形式中,当交替发生时,也没有过失——“这不是过失”等等。通过“因为那样……”等,他成立:正是通过‘na dve vā’这条规则,交替也被阐明了。而那种在同一事物上的运作,没有交替是不可能存在的……在同一刹那运作的存在,这是他的意图。难道不是这样吗:如果没有‘kvaci’,在交替运作时,由于刚刚所说的过失根本不会出现,所以不要让交替发生;然而,在不同领域,前面和后面省略的运作,由于‘na dve vā’的遮止,会成就‘lateva’、‘latāva’、‘latāivā’三种形式——把这种责难放在心中,他说:“如果不……”等等。在那里,他指出过失:“如果那样的话……”等等。有些地方,如‘demi’等,恒常地只是前面省略;有些地方,如‘honti’等,恒常地只是后面省略;有些地方,如‘yathodakaṃ yathāudakaṃ’等,通过可选,只是前面省略;有些地方,如‘itipi iccapi’等,只是后面省略;有些地方,如‘lateva latāva latāivā’等,通过交替,两种省略都有——这是关联。在这里,‘itipi’等,由于表明了确定的分別,当通过‘kvaci’这个词做了后面省略时,在别处,当前面省略应发生时,由于在‘na dve vā’中随转的‘kvaci’的力量,恒常地遮止,就只成就‘iccapicceva’。它在各条规则中成就。‘Paricchedo’——或者以业处为依,或者以所依为依——因此他说:“被限定”等等。显示巴利原文
Itisaddo idamatthe, kvaci lopanīyo hotīti idaṃ vacanaṃ dīpetīti sambandho, kinti āha-‘payogānusārita’nti, kassāti āha-‘kāriyassa paralopassā’ti, kena hetunāti āha ‘kvaciggahaṇenā’ti, katthāti āha-‘iha imasmiṃ sutte’ti, tenāti tena payogānusāritādīpanena, yathāpayoganti āgamapayogānatikkamena, niccaṃ pakkhevā paralopo siyāti honticcādo niccaṃ, latāvātiādīsu pakkhe vā paralopo bhaveyya, evaṃ maññate ‘‘kasminti atthe kvāti nipphannenāniyamavuttinā aniyamatthasseva visesakato vacane sabbatthevāniyatatthavuttittā kvacisaddo-yaṃ yathāgamaṃ niccamaniccamasantañca vidhiṃ dīpeti, tattha honticcādiko nicca pakkho paralopasseva visayo, latāvātiādiko aniccapakkho ubhayasādhāraṇattā pubbalopassāpi visayoti iminā niccaṃ pakkhe vā paralopo hoti, asantapakkho pana saddhindriyantiādiko pubbalopasseva visayo sabbathānena pariccattattā’’ti, tīsupi cetesu pana pakkhesu niccāniccapakkhesu yevassāpavādarūpatā… pubbalopassa sabbathā honticcādo nivārakattā vā vidhāyakattā vā paralopassa, na tvasantapakkhe… pubbalopasseva sabbathānena dinnā vasarattā, lokaggotiādi tu kvacisaddassa payogānusāritā dīpakattā nicce asantevāpi vidhimhi dīpite paralopena vā nipphajjatīti neṭṭhabyāghāto, evaṃ tāva kvaciggahaṇe sabbathāniṭṭhaparihārena iṭṭhappasiddhi siyā, tadabhāvekathanti tadabhāve virodhamāha-‘aññate’ccādi, pariyāyena bhavantīti kvaciggahaṇābhāve ‘paro’ti suttaṃ siyā tathā sati suttadvayamekavisayaṃ tulyabalañca siyā, tattha vippaṭisedhābhāvā pamāṇabhūtānamācariya (vacanā)naṃ niratthakatā mā bhavīti vārena bhavantīti attho, itīti iminā pariyāyabhavanakāraṇena, pakkheyeva siyāti latāvātiādīsu pubbalope pariyāyappavatte pariyāyena paralopassāppavattito latāvāti pakkheyeva paralopo bhaveyya, honticcādo niccaṃ na siyāti sambandho, tañcāti taṃ pariyāyabhavanañca, kho vākyālaṅkāre, paṭipadanti padampa dampati hoti, nekadesaparihārenāpi, tenāha ‘na katthacī’ti, iminā idaṃ dīpeti ‘‘sabbattha vikappappasattiyā hanti, saddhandriyaṃtyādikaṃ ‘‘na dvevā’’ti (1-28) suttepi hanticcādikañcāniṭṭharūpampi sampajjatī’’ti. Nacevamiṭṭhanti evamidaṃ yathāvuttaṃ vikappavidhānaṃ saddalakkhaṇaññūhi nevābhimatanti attho, tameva sādheti ‘paralopo hi’ccādinā, athā niccapakkhe vā paralope kate-nena pariccattaṭṭhāne ussaggappavattiyā latāva latevāti rūpadvayaṃ sampajjati tasmā payogānusāritādīpakena kvacisaddeneva honti saddhindriyaṃ latāva latevāti payoga sambhavopi, tathāpi aniccapakkhe latāivāti tatiyarūpappasiddhiyā pariyāyena bhavitabbanti parikappeti ‘nanu cetyādinā, atha ‘‘paro kvacī’ti kvaciggahaṇe sati apa(vādarūpa)ttā kathampariyāyappavattīti manasi nidhāyāniccapakkhe pariyāyappavattidīpanatthaṃ ‘‘na dvevā’’ti suttitanti apavāde rūpattayepi pariyāyappavattiyaṃ dosābhāvamāha-‘nāyaṃ doso’ccādi, tathāhiccādinā ‘‘na dvevā’’ti sutteneva pariyāyassāpi dīpitattaṃ sādheti, sā ca ekatthappavatti pariyāyaṃ vinā na sambhavati… ekakkhaṇe pavatyasabbhāvāti adhippāyo, nanu ca kvacābhāve pariyāyappavattiyaṃ yathāvutta dosassevāppasaṅgato mā hotu pariyāyo, bhinnavisaye pana pubbaparalopappavattiyā ‘‘na dvevā’ti nisedhe lateva latāva latāivāti rūpattayaṃ nipphajjatīti codanaṃ manasi nidhāyāha-‘nace’ccādi, tattha dosamāha-‘tathā ca sati’ccādinā, katthaci demiccādo niccaṃ pubbalopasseva, katthaci honticcādo niccaṃ paralopasseva , vikappena vā katthaci yathodakaṃ yathāudakaṃ tyādo pubbalopasseva katthaci itipi iccapiccādo paralopasseva katthaci lateva latāva latāivāccādo pariyāyenubhayalopasseva dassanatoti sambandho, etthaca itipīti vavatthitavibhāsatta dīpanena kvacisaddena paralope kate-ññatra pubba lope sampatte ‘‘na dvevā’’ti etthānuvattamāna kvacānubhāvena niccaṃ nisedhe iccapicceva bhavati. Sambajjhati tesu tesu suttesu. Paricchedoti kammatthavasena ādhāravasena vāti āha-‘paricchijjati’ccādi.
其中,“ca”字是应当有的。那样的话,当彼此不重叠时,“yathodakaṃ yathāudakaṃ”等以及“itipi iccapiccādi”等就被包含在内了。在前面省略和后面省略交替应发生时,如果两种情况下都不存在,这怎么合理呢?他提出质问:“如果‘yajjeva’……”等等。“Yajjeva”这个不变词组合,是用于指出不期望的后果的,意思是“如果这样理解的话”。那个(指代前文)从意义上被了知。他给出在恒常没有连音作用时的理由:“因为没有紧密接触”。他正是为了成立这一点而说:“因为在这样的情况下……”等等。“由于想要说”这句话,表明了音的极度邻近——即仅有半个刹那的时间间隔——只有在有说紧密接触的意愿时,连音作用才会发生,他表明了这一点。“或者没有紧密接触”,意思是:就是没有紧密接触,不会是别的,这是他的意图。而在没有那个的时候——即没有那种紧密接触的时候,他给出没有连音作用的理由:“因为有时间的间隔”。“因为有时间的间隔”,意思是:由于与两边安立的音的发声时间不同的、处在中间的时间。连音作用确实发生……由于有说紧密接触的意愿,所以有紧密接触。“buddha vīra atthurājaputtaṃ ajarāmara”是拆开来的。虽然这一切通过“yajjevaṃ”等所说,仅凭‘kvaci’这个词的力量就能成就,但为了显示“这个道理也应当被应用到经典中”,所以还是说了。显示巴利原文
Tatthacāti casaddena bhavitabbaṃ, tathā ca sati aññoññānajjhāsi taṃ yathodakaṃ yathāudakaṃtyādi itipi iccapiccādica saṅgahitaṃ bhavatīti, pubbalope paralope ca pariyāyena sampatte dvinnampi pakkhe abhāve sati kathamidaṃ yujjatīti codeti‘yajjeva’miccādinā, yajjevanti hi ayaṃ nipātasamudāyo aniṭṭhāpādanārambha vattate, evañce gayhatīti attho, tadeti atthato viññāyati, niccaṃ sandhikāriyābhāve kāraṇamāha-‘upasilesā bhāvato’ti, tadeva samattheti īdisesu hi’ccādinā, vattumiṭṭhattāti iminā sannikaṃso vaṇṇāna maddhamattakālabyavadhānā paccāsatti, sannikaṃsassetassa vacanicchāyaṃ satiyeva sandhikāriyaṃ hotīti dīpeti, upasilesābhāvo vāti upasilesābhāvo eva bhavati, nāññathāti adhippāyo, tadabhāvecāti tassa upasilesassa abhāve ca, sandhikāriyābhāve kāraṇamāha-‘kālantarena byavadhānā’ti, kālantarenāti ubhayattha ṭhitavaṇṇāna muccāraṇakālato aññena majjhappatitakālena, sandhi hoteva… sannikaṃsavacanicchāvasena upasilesabhāvato, buddha vīra atthurājaputtaṃ ajarāmaroti chedo, yadipi sabbampetaṃ yajjevaṃtyādinā vuttaṃ kvaci saddappabhāveneva sijjhati, tathāpi pakāro-yampi satthe yojetabbo vāti dassetuṃ vutto.
难道在经文中以第五格表述‘luttā’(被省略的),而‘paresaṃ’(其他的)可以成立吗?然而,在没有‘yathākkamaṃ’(如其次第)一词的情况下,为何说这是‘如其次第’呢?因此他说:‘same’(相等)等。那些在数量、计数上相等的,称为‘samasaṅkhyā’(等数),即‘uddesino’(所举)与‘anudesino’(随举)。首先的列举、说明是‘uddeso’(举),随后的说明、后述是‘anudeso’(随举)。具有举与随举的,称为‘uddesino’(有所举者)与‘anudesino’(有随举者)。对于那些等数的所举者与随举者,以‘ivaṇṇa’(i 类音)和‘uvaṇṇa’(u 类音)为所举者有二,以‘e’和‘o’为随举者亦有二,如此,所举者与随举者的位置与替代在数量上应是相等的。而当存在那种相等时,替代便如其次第地被施设。为了显示从世间得以成立,他说‘tathāhi’(因为那样)等。‘Ava…pe… e o’(乃至……e、o)是其他派别的见解。‘vippaṭipatti’(相违的主张)即相矛盾的见解、承认。其他人说:‘即使在下文的“kvacāsavaṇṇaṃ lutte”经中,由于使用了“kvaci”(某处)一词,只有在‘avaṇṇa’(a 类音)被省略时,才有非同类音的规则,因此在这里,由于没有见到“diṭṭhupādāna”(所见取),该规则不适用。’他们说:‘“kvaci”的统摄在这里不适用,如“mahussavo”、“mātūpaṭṭhāna”等。’‘pati’词是依格的意义,因此‘urasi’(在胸上)一词与它同格。为了显示‘urasmiṃ’(在胸上)是恒常复合词,在用非复合词分解时,依‘asaṅkhyaṃ vibhatti’等经(3-2)成为不数复合词,他说:‘vibhatyatthe saṅkhyasamāso’(在格位意义上为不数复合词)。然而在这里,‘yuvaṇṇānaṃ’(y 类音等)的第六格,是在‘saṃsāmi’(近)、‘samīpa’(邻近)、‘samūha’(集合)、‘vikāra’(变化)、‘avayava’(部分)等意义中,表示位置与替代关系的第六格。因此,意义是:在‘ivaṇṇa’和‘uvaṇṇa’的位置上,发生‘e’和‘o’的替代。而‘位置’有三种意义:排除、停止、应起。其中,‘愿牛的位置与马相关联’是‘位置’一词的排除义;‘在痰的位置应给予辛辣药’是停止义;‘在吉祥草的位置应用芦苇铺’是应起义。在这三者中,第一和第二义在这里不适用……因为音义关系的恒常性,排除与破坏是不合理的。但第三义适用……在经中为了表达意义,当‘ivaṇṇa’和‘uvaṇṇa’应起时,正是为了表达彼义,而成为‘e’和‘o’的替代。显示巴利原文
Nanu sutte ‘luttā’ti pañcamī niddesā ‘paresa’nti hotu, ‘yathākkamaṃ’ti tu vacanābhāve kathaṃ yathākkamantīdaṃ vuttanti āha-‘same’ccāti, samā saṅkhyā gaṇanā yesu te samasaṅkhyā-uddesino anudesino ca, uddisanaṃ paṭhamaṃ niddisanaṃ uddeso, anudisanaṃ pacchā kathanaṃ anudeso, uddeso anudeso esamatthīti uddesino anudesino, tesaṃ samasaṅkhyānamuddesīnaṃ anudesīnañca, ivaṇṇuvaṇṇāhi uddesino dve, e okārā anudesino ca dveti uddesīnamanudesīnañca ṭhānyādesānaṃ samasaṅkhyā siyā, satiyañca tassaṃ yathākkama mādasā vidhīyante, lokato siddhimupadasseti ‘tathāhi’ccādinā. Ava…pe… e oti paresaṃ mataṃ, vippaṭipattīti viruddhā paṭipatti paṭijānanaṃ, pare ‘‘satipi heṭṭhā vāggahaṇe‘kvacāsavaṇṇaṃ lutte’ti sutte kvaciggahaṇakaraṇato avaṇṇe eva lutte asavaṇṇo vidhi hoti, tato idha na hoti diṭṭhupādāna’’nti vadanti, kvacīti adhikāro idha na hoti mahussavo mātūpaṭṭhānanti, patisaddo ādhārattho, tena samānādhikaraṇo urasaddopīti urasminti nicca samāsattā asakapadena viggahe kate ‘‘asaṅkhyaṃ vibhatti’’ccādinā (3-2) suttena asaṅkhyasamāsoti dassetumāha-‘vibhatyatthesaṅkhyasamāso’ti, ettha pana yuvaṇṇānanti saṃsāmi samīpasamūha vikārāvayavādīsu ṭhānyādesasambandhe chaṭṭhī, tasmā ivaṇṇuvaṇṇānaṃ ṭhāne e oādesā hontīti attho, ṭhānampana tidhā apakaṃso nivatti pasaṅgo ceti, tattha gunnaṃ ṭhāne assā sambandhīyantu ti apakaṃso ṭhānasaddassattho, ‘‘semhassa ṭhāne kaṭukamosadhaṃ dātabba’’nti nivatti ‘‘dabbhānaṃ ṭhāne sarehi attharitabba’’nti pasaṅgo, tesu idha paṭhamadutiyā na yujjanti… niccattā saddatthasambandhassa apanayanavināsā na yujjantīti, tatiyo tu (yujjati)… sutte atthābhidhānāya ivaṇṇuvaṇṇānaṃ pavattippasaṅge tadatthābhidhānāyeva eoādesā bhavantīti.
于‘Sattamiyaṃ pubbasse’(1-14)中,因为对前分施设了应作之法,故由第七格所表述者,可知其后分的关联。因此,在注释中说‘pare’(于后)。于前文亦然。为了成立‘parehi iccassa ajjhiṇamutto’(由诸后词而有此‘ajjhiṇamutta’),他引用了‘sabbocanti’和‘ajjho adhī’等经文。为了显示这些于此已被否定,他说‘idaṃ’等。‘abbhakkhānaṃ’(诽谤)即以此成立,故不必说‘abbho abhī’。为了显示在保持‘iti’的情况下,‘iti+assa’(iti+assa)发生‘paralopa’(后词省略),他说‘iti assa paralopo’。这在‘anvagamā’等词中,乃是常法。显示巴利原文
‘‘Sattamiyaṃ pubbasse’’ti (1-14) pubbassa kāriyavidhānato sattamī niddiṭṭhassa paratā viññāyatīti vuttiyaṃ ‘pare’ti vuttaṃ, evamuparipi, parehi iccassa ajjhiṇamutto’ti sādhetuṃ ‘‘sabbocanti’’ ‘‘ajjho adhī’’ti ca suttitaṃ, tesamidha paccakkhātabhāvadassanatthamāha-‘ida’miccādi, abbhakkhānanti imināva siddhanti ‘‘abbho abhī’’ti ca na vattabbaṃ, iti+assa iti ṭhite paralopoti dassanatthaṃ ‘iti assa paralopo’ti āha, anvagamātiādīsu niccaṃ.
应作分词:‘Puttā me atthi’(我有诸子)、‘asanto ettha’(不存在于此)。显示巴利原文
Puttā me+atthi, asanto+etthāti padacchedo.
为成就‘antādesa’(末端替代)的意义,即依‘chaṭṭhiyantassā’(1-17)这条能障碍的规则,以及‘ṭānubandhānekavaṇṇā sabbassā’(1-19)这条能障碍的规则,再依‘vānubandho’(1-18)这一规则,从而成就末端替代的意义。正因如此,有言:‘此开始是为了障碍能障碍者’。在‘avavādesa’(非障碍替代)中,当前面元音省略并延长时,恒常构成‘gavāssaṃ’、‘gavacchanti’。其关联在于:‘这如何成立?’‘这’即指如‘yatharive’等。‘缺少什么而不成立?’是故他说:‘evādi’等。‘eva’之‘ādi’(开头)为‘e’,即‘evādi’,其所属。关联为:‘缺少‘ri’等替代。’另外,‘ca’字于此位置不妥。应作连接:‘以及短音的规则’。即便施设了彼规则,仍不成立。因此说:‘evādi’的‘ri’替代并未作。当‘bhusaṃ+eva’保持时,依‘mahāvutti’将‘evādi’的‘i’作替代,其词形方得成立。但显示巴利原文
Antādesatthoti ‘‘chaṭṭhiyantassā’’ti (1-17) bādhakassa ‘‘ṭānubandhānekavaṇṇā sabbassā’’ti (1-19) bādhakena ‘‘vānubandho’’ti (1-18) suttena antādesattho, teneva vuttaṃ-‘bādhakabādhanatthoyamārambho’ti, avavādese pubbasaralope dīgheca gavāssaṃ, gavacchanti niccaṃ. Idaṃ kathaṃ sijjhatīti sambandho, idanti yathariveccādikaṃ, kiṃ vinā sijjhatīti āha-‘evādissā’tiādi, evassa ādiekāro evādi, tassa, riādesamantarenāti sambandho, casaddo aṭṭhānappayutto, rassavidhānañcāti yojanīyo, katepi tasminti tasmiṃ sutte vihite ca, na sijjhatīti evādissa riādeso na katoti katvā vuttaṃ, bhusaṃ+evāti (pana) ṭhite mahāvuttinā evādissa iādese rūpasiddhi hoteva, idha pana pakārantarena ‘bhusāmive’ti sādhetumāha ‘tampi’ccādi.
33. Byañja显示巴利原文
33. Byañja
若经中未宣说‘rassadīghānaṃ’(短与长的),如何能获得‘rassadīghānaṃ’并作为所举呢?是故他说:‘dīghassa’等。‘dīghassa’(长的)与‘rassassa’(短的)二者,是依位置关系而用的第六格。‘paccāsatyā’(由近接)即位置上的近接。而这是依‘nissaya’(所依)而说的。‘nissayakaraṇa’(作所依)是一种来自师传的理趣。此处,恒常为:‘vītināmeti thullaccayaṃ’(他度过重罪)。此处则不适用:‘jano sāyaṃ’(人们于傍晚)。显示巴利原文
Rassadīghānanti sutte avutte kathaṃ rassadīghānanti labhati uddesinoti āha-‘dīghassā’tiādi, dīghassāti rassassāti ca ṭhānasambandhe chaṭṭhī, paccāsatyāti ṭhānaso paccāsatyā, idañca nissaya vasena vuttaṃ, nissayakaraṇameko satthāgato ñāyoti, idha niccaṃ-vītināmeti thullaccayaṃ, idha na hoti-jano sāyaṃ.
‘Ṭhānasambandhe’(在位置关系中):‘ṭhiti’(住立)即是‘ṭhānaṃ’(位置),意为应起之处。‘sambandhanaṃ’(结合)即是‘sambandho’(关系)。以位置与替代的自体为相,以位置的联系为因的关系,即称‘位置关系’,而此关系即在其中。‘有两种形式’——以此显示了并非以自相为根本。这是关联所在。他给出理由:‘bahuvacananiddesā’(由于以复数表述)。‘有两种形式’等语,即显明此义:‘即使以自相为根本,在“dvi”一词上,由于其通称故,所教导的“dvi”词之数并不适用;而因其没有所数之词的数量,唯有单数。’由此,显示此表述是以义为根本,而非以自相为根本。‘adhipatipaccayo’(增上缘)即是‘adhipatippaccayo’(增上缘),这是不恒常的。此处不适用:‘idha modati’(他于此喜悦)。‘taṃ khaṇaṃ’(彼刹那)等,此处因缺少一支,故是不完整的反例。因为并不……显示巴利原文
Ṭhānasambandheti ṭhiti ṭhānaṃ pasaṅgo, sambandhanaṃ-sambandho, ṭhānyādesabhāvalakkhaṇo ṭhāneyoganimittabhūto sambandho ṭhānasambandho tasmiṃ, dve rūpāni hontīti iminā na sarūpappadhānoti dassitaṃ hotīti sambandho, hetumāha-‘bahuvacananiddesā’ti, dve rūpānihontītyādi vacanamidaṃ dasseti ‘‘sarūpappadhānepi dvisadde dvisaddasāmaññena saṅkhyādvisaddānusiṭṭhaṃ nappayujjate, tassa (pana) saṅkhyeyyavacanasaṅkhyābhāvā ekavacanameva ( ) hotī’’ti, iminā ca-tthappadhāno-yaṃ niddeso na sarūpappadhānoti dasseti, adhipatipaccayo adhipatippaccayoti aniccaṃ, idha na hoti idha modatīti, taṃ khaṇanti ettha ekaṅgavikalaṃ paccudāharaṇanti saramhā parattābhāvā na dvittaṃ.
为何说“tabbagge tatiyapaṭhamā”?当以“第四”“第二”等词仅指称字母时,这样的表述才是合理的,因为并非“第四”是指四个人中的完成者、“第二”是指两个人中的完成者,而是直接指称字母本身——为断除此疑,而说“vināpi”等。在字母领域,凡用第四等称呼时,即使不紧抓组别,也自然约定俗成地指向组内之字,这便是关联。在“hetu”(因)的意义上用了“iti”一词,正因为如此,所以意图是说“由此而说‘tabbagge tatiyapaṭhamā’”。“tabbagge”意为第四、第二所在的那个组,即就在该组之中。在“paccāsatti”一词中,“pati”前缀加于“sada-visaraṇagatyavasādanesu”此根,于阴性抽象名词后缀“ti”中形成,为表明此意而说“paccāsīdana”等。“yathāyogga”意为:在第四字母中,第四的第三;在第二字母中,第二的第一,如此随宜而不逾次第。“dhassa dabhāvo”即以此暗示前一个“dha”变为“da”,同样如Yasatthera之例。而在Thera一词中,“e”字母并非组字。显示巴利原文
Tabbagge tatiyapaṭhamāti kasmā vuttaṃ catuttha (dutiya) saddehi vaggakkharesveva gayhamānesu tathā niddeso yutto, na hi catunnampūraṇo catuttho dvinnampūraṇo dutiyoti akkharāyeva vuccantīti āsaṅkiya ‘vināpī’tiādimāha, akkhare akkharavisaye catutthādi vohāro karīyamāno vaggaggahaṇaṃ vināpi vaggakkhareyeva ruḷho pasiddhoti sambandho, hetumhi itisaddo, yato evaṃ, tasmā kāraṇā ‘tabbagge tatiyapaṭhamā’ti vuttanti adhippāyo, tabbaggeti catutthadutiyā yasmiṃ, tasmiṃyeva vaggeti attho, paccāsattīti pati āpubbā ‘sada-visaraṇagatyavasādanesu’iccasmā itthiyaṃ bhāvettimhi nipphajjatīti dassetumāha-‘paccāsīdana’miccādi, yathāyogganti catutthakkhare catutthassa tatiyo dutiyakkhare dutiyassa paṭhamoti evaṃ yoggamanatikkamma, dhassa dabhāvoti imināva pubbassa dhassa dattamupalakkheti, tathā yasattheroti. Theroti ettha ekāro vaggakkharo na hotīti tasmiṃ tavaggadutiyakkharassa tassa to paṭhamo na hoti. Panthoti ettha tavagga dutiyakkharena thakārena tabbaggabhūte nakāre satīpi na so tabbaggadutiyakkharoti na tassa paṭhamo to, ettha nigghoso nighosotiādi aniccaṃ, daḍḍho niṭṭhānanti niccaṃ.
36. Vitissa显示巴利原文
36. Vitissa
“iti”一词是模仿。对不变词的模仿即是模仿其本来形式,而模仿又分两种:非正确词形与正确词形。其中,例如有人被重担所压,本应说“aho bhāro”(啊,重担),却因能力不足而说成“aho bāla”(啊,愚者)。近旁有人问:“他说什么?”那人便回答:“他说‘aho bāla’。”此处便是非正确词形。而“iti”则是正确词形。因此,由于通过模仿之义而具有意义,故在位置关系中用第六格。显示巴利原文
Itisaddo-nukaraṇaṃ. Nipātassa pakativiyā-nukaraṇaṃ bhavati, anukaraṇañca dvidhā asādhusaddarūpaṃ sādhusaddarūpanti, tesu bhāravāhako koci tena pīḷito ‘aho bhāro’ti vattabbe sattivekallā ‘aho bāla’ iccāha, taṃsamīpavattī ‘kimayamāhe’ti kenaci puṭṭho samāno ‘aho bāla iccayamāhe’ti vadati, idhamasādhusaddarūpaṃ, itīti pana sādhusaddarūpaṃ, tasmā tato-nukāriyenātthena sātthakattā ṭhānasambandhe chaṭṭhī.
难道不是依随伴句“vitisseve vā”(1-36),于非a音中e音组变为vo,如此也可理解吗?若是这样,便应说“avaṇṇe kvaci vo hoti”,为何却说“ahoti vā”?为断除这一责难的疑虑,而说“okārassapi”等。由于是以位置者的方式被表述,即“eonaṃ”(1-31)中v开头音是存在的,因此v开头音便不应再以位置者的方式被表述——以此意图而说。并非原因,意为非a音并不是e音组变为v开头音的原因。否则,若非a音是原因,则不应读为o音,这是关联。在makārāgama方面:“yāca kamāgate aggamakkhāyatī”等。剖析“sve bhavanti”后,于tan后缀的派生词用法中,依“ekatthatāyaṃ”(2-119)省略格尾,变为a音,再长音化,在syādi中“svātanaṃ”重叠为“hiyyattanaṃ”。“Svātanaṃ”等若是恒常,则于此不适用,他人亦不知。显示巴利原文
Nanu ‘‘vitisseve vā’’ti (1-36) votyanuvattiya avaṇṇe eonaṃ vo hotīti ca sakkā viññātuṃ, tathā sati ‘avaṇṇe kvaci vo hotī’’ti vattabbaṃ ‘ahoti vā’ti kasmā vuttanti codanamāsaṅkiyāha-‘okārassapi’ccādi, ṭhānibhāvena niddiṭṭhattāti ‘‘eona’’nti (1-31) vakārādesassa vijjamānattā vakārādesampati puna okāro ṭhānibhāvena niddisitabbo na siyāti adhippāyenāha, na nimittanti eonaṃ vakārādesatthaṃ avaṇṇo kāraṇaṃ na hotīti attho, aññathāti avaṇṇassa nimittatte, okāraṃ na paṭheyyāti sambandho, makārāgame’yāca kamāgate aggamakkhāyatī’ti, sve bhavanti viggayha tanappaccaye taddhitavuttiyaṃ vibhattiyā ‘‘ekatthatāyaṃ’’ti (2-119) lope akārādese dīgheca syādimhi svātanaṃ dvitte hiyyattanaṃ. Svātanantiādīsu niccaṃ, idha nahoti pareca na vijānantīti.
为何说“māgamo hoti”?若认为niggahīta是增音,则或者应在经中以增音总摄,或者应以ña-ma-ka等特殊标记来表明——出于此种疑虑而说“asati pi”等。为说明增音确定性的理由:“ādesattāyogā”。如何了知ādesattāyoga?说“ṭhāniniddesābhāvato”。若是如此,由于缺少增音者的表述,增音性也不应成立——以此提出责难。遮破此责难后,为成立其增音性而说“tassā”等。“tassā”指niggahīta,“rassānuppavattito”指仅随短音而起。此义在注中亦已显示,为说明此而说“etadeve”等。“purimā jātī”在别释复合句中,短音处有bindvāgama。由于他缘未被表述,在bahusadda中,nt的bindvāgama为bahuṃ。虽有表示随宜而行的kvaci词,但为显示vā词亦具同样性质,即表示确定分别,故在注中说“vavatthitavibhāsattā vādhikārassa”。随显示巴利原文
Katha‘māgamo hotī’ti vuttaṃ yadi niggahītamāgamo siyā sutte āgamaggahaṇena vā bhavitabbaṃ ña-ma-kādya nubandhavisesena vā tyāsaṅkiyāha-‘asati pi’ccādi, āgamāvasāye kāraṇamāha-‘ādesattāyogā’ti, ādesattāyogo kathaṃ viññāyati ccāha-‘ṭhāniniddesābhāvato’ti, tathā sati āgaminiddesābhāvā āgamattampi na siyāti codeti ‘yajjeva’miccādinā, na-iti codanaṃ paṭikkhipitvā tassa āgamattameva sādhetumāha-‘tassā’tiādi, tassāti niggahītassa, rassānuppavattito rassasarameva anugantvā pavattito, ayamevattho vuttiyampi dassitoyevāti vattumāha-‘etadeve’ccādi, purimā jātīti visesanasamāsekate rasse ca bindvāgamo, paranimittassāniddiṭṭhattā bahusadde-ntassa bindvāgame bahuṃ, satipi payogānusārittadīpakassa kvacisaddassāpi vavatthitavibhāsatte vāsaddassāpi tādisattasseva paṭipādakatta sabhāvaṃ dassetuṃ ‘vavatthitavibhāsattā vādhikārassā’ti vuttiyaṃ vuttaṃ, vavatthitassa lakkhiyassa anurodhena lakkhaṇappavattikā vibhāsā vavatthitavibhāsā, abhedena tu vādhikāro vavatthita vibhāsā, tassā bhāvo vavatthitavibhāsattaṃ, tasmā, idha na hoti idha modati, imasmiṃ ṭhāne āgamattappakāsako ṭhāninidde sābhāvā ādesattāyogasaṅkhāto kāraṇaviseso samattho, tassa bhāvo sāmatthiyaṃ-atthabala-maññathānupapattilakkhaṇaṃ, sacāti so āgamo ca.
为成立lopa一词的bhāvasādhana义而说“tene”等。若lopa为kammasādhana,则应使其同格,进而开演“parasaro”等经——由此以“na parasaro”显示其差别。此处则不适用,saṅgaro。显示巴利原文
Lopasaddassa bhāvasādhanamattameva sādhetumāha-‘tene’ccādi, lopoti yadi kammasādhano siyā tadā tena samānādhikaraṇaṃ katvā upari ‘‘parasaro’’ti suttamārabhīyeyyāti byatirekamāha ‘na parasaro’ti, idha na hoti saṅgaro.
“Tvaṃsi tvamasīti”是异读,此处不适用,tāsāhaṃ。显示巴利原文
Tvaṃsi tvamasīti vikappo, idha na hoti tāsāhaṃ.
难道不正是这样吗?如果只说“vaggantoti(属于组末的)”,那么在任何组音(vaggakkhara)作为后续音时,某个组末音便会无规律地出现;若如此,则可能导致不期望的结果。为遮止此过,并依据邻近关系排除不期望的结果,他说道:“vagge vagganto(在组音中,组末音)”等。所谓“sovā”,即组末音本身;所谓“tasmiṃ”,即指该组音。显示巴利原文
Nanu vaggevaggantoti ettakeyeva vutte yasmiṃ (kismi)ñci vaggakkhare pare binduno yokoci vagganto aniyamena bhaveyya tathā sati aniṭṭhampi siyātyāsaṅkiya paccāsattiṃ sannissāyāniṭṭha nivattindassetumāha-‘vagge vagganto’ticcādi, sovāti vaggantova, tasminti vaggakkhare.
42. Yeva(唯、就)显示巴利原文
42. Yeva
难道不正是由于语言本身的变动性,它才会这样吗?且让语言是有序的、和合的——即使是由部分组成的语言单位,在把握它们时也应当如此。因此,针对“于语言中应如何”的问题,他说道“如此”等。此处的要旨是:“变动者,以不变者而得以确定。”显示巴利原文
Nanu saddattā byabhicārittā evassa tāva saddo hotu, saṃyato, saṃhitoti saddekadesabhūtānampi sambhavā tepi gahe tabbā siyunti ‘yaevahi saddesu’ti yahīnampi kathaṃ saddavohāro katoti āha ‘evā’tiādi, etthāyamadhippāyo ‘abyabhicārinā byabhicārī niyamyate’ti.
43. Yesaṃ(那些)显示巴利原文
43. Yesaṃ
当通过前句“yasadde pubbasutteneva saṃssapyādese siddhe”已成就了saṃssa等的替换时,为了使得仅当后续为ya-kāra(ya音)时才有saṃssa(的替换),故而开始此句。显示巴利原文
Yasadde pubbasutteneva saṃssapyādese siddhe so ( ) ya kāramatteyeva pare saṃsseva (yathā) siyāti suttamidamāraddhaṃ.
所谓“增音”(āgama),是指它去到、运行于具有位置之音(ṭhānin)之处。那么,此处谁是这“有位置者”呢?他指出:“是元音(sara)”。由于经文中并未出现“随转者”(anuvattassa)等词,因此有人诘难道:“‘元音的’这一说法从何得来?岂非如此?”等等。即使没有与“vana”等相关的“有位置者”的经文,但依其内在之力用,增音既可属于辅音,也可属于元音。若属辅音,导师便不会在“padādīnaṃ kvaci”(5-92)这一经句中作如是说。因此,这本身就表明:“此处唯有元音才适合作为有位置者”。通过“被说为”(vuccate)等句给出了答复。从带有“ni”前缀的“pad”词根,在“ana”后缀中,依“padādīnaṃ kvaci”规则,可得“yuka”结尾之形;依“tavaggavaranā”等(1-48)规则,“ya”变为“ja”;此即是“nipajjana”。由于“mānantaty”……显示巴利原文
Ṭhāninamāsilissa gacchati pavattatīti āgamo nāma, ko-yamettha ṭhānīti āha-‘sarassāti, sutte anuvattassa ca avijjamānattā ‘sarassā’ti kuto labbhatīti codeti ‘nanu ce’tyādinā. Āgamasutiyā vanādīnaṃ ṭhānisutiyā abhāvepi sāmatthiyā byañjanassa vā āgamo siyā sarassa vā, yadi byañjanassa vā siyā (na) ‘‘padādīnaṃ kvacī’’ti (5-92) suttita mācariyena, tasmā tadeva ñāpeti ‘saro yevettha ṭhānī bhavitumarahatī’ti. Vuccateccādinā parihāramāha, nipubbā padismā anappaccaye ‘‘padādīnaṃ kvacī’’ti yukaantāvayavo ‘‘tavaggavaranā’’dinā (1-48) ye dassa jo ‘‘vaggala sehite’’ti (1-49) (yassa jo) nipajjanaṃ, mānantatyādīsūti adhikārāti ‘‘kyo bhāvakammesvaparokkhesu mānantatyādīsū’’ti (5-17) ito mānantatyādīsuti adhikārā, paccayantareti mānantatyādīto aññasmiṃ paccaye, kaccāyanena ‘atippagokhotāvā’ti sādhanatthaṃ ‘‘kvaci o byañjane’’ti okārāgamo gakārāgamo ca suttantarena vihito, taṃ pakārantarena sādhetuṃ vuttiyaṃ-‘atippago kho tāvā’ti yaṃ vuttaṃ taṃ dassetuṃ ‘atippā’tiādi vuttaṃ.
“dvādayo aṭṭhārasantā bahuvacanantā(以dvā等开头的十八个词是复数结尾的)”,因此,本应说“chakī”,却说成“chā”这样的单数形式,这是不合理的——有人这样诘问:“难道不是这样吗?”等等。通过“na”等作了答复。“na”的意思是:“chaḷo”这样的表述是不恰当的,这不是正确的表述。由于是对“cha”这个词的模仿,所以是“chasaddānukaraṇa(对cha词的模仿)”。他通过“anukaraṇañca duvidhaṃ(模仿有两种)”等,对“下面所说的正确词形是对正确词形的模仿”进行了分析。“pariccattatthaṃ”是指:其意义——即规则与禁止的形式——已被舍弃、已丢失。而在此处,通过“cha”这个词,六这个特定的数目被舍弃了。通过“abhidhāyato hoti(成为能诠的)”这一句,说明了“cha”这个词通过所模仿的意义而具有意义。对单数结尾的表述已作……因为“cha”这个词所表达的是“六”这个单一性。所谓“所模仿的”,是指“一”等数目词,或其他词,即被模仿的“一”等或其他词形。“saṅkhyādivisesaṃ(数目等的特定性)”,是指单一性等数目的特定性,或其他。在“yomhi dvinnaṃ duve dve”(2-219)这一经句中,“dvi”这个词模仿了“dvi”这个词形,并触及了它所表达的“二”这个数目特定性,因此表达它的“dvinnan”是复数。那么,为什么不说“ḷañi”呢?因为如果那样说,由于ñāna的关联,ḷ音就会成为起始部分——将这一诘难放在心中,他说了“chasaddā”等。通过“antāpavādena(通过末尾的排除规则)”而制定的ḷ音,由于是“cha”这个词之后的起始音的增入……等等,有这样的关联。通过“antāpavādena(通过末尾的排除规则)”,这显示了:由于“sarassā”是以属格表述的,所以“chaḷīyantassā”这一规则的范围是末尾。通过“parassā(后续的)”,这显示了:由于“chā”是以从格表述的,所以“pañcamiyaṃ parassā”这一规则的范围是后续音。通过“ādissā(起始的)”,这显示了:由于ḷ是单一音素,通过末尾的排除规则,它不像“ādissā”经句中的起始与末尾那样是多个音素,而是作为元音的起始部分而获得。此处的意趣是:由于“chā”是从格表述,根据“pañcamiyaṃ parassā”(1-15),所作(kāriya)应归于后续音;由于它是单一音素,根据“chaṭṭhiyantassā”(1-17),所作应归于末尾;而根据“ādissā”(1-16),所作应归于起始音素。它成为起始部分——意思是:即使没有ñ音,由于“āgamaggahaṇa(增入的把握)”的随转,它不破坏作为增入基础的元音,而成为它的起始部分。他们造出“la”音——根据“yavamadanataralācāgamā”这一经句。那“la”音的造作,以及将两者无差别地言说,显示了其不合理性——通过“tesampi”等。所谓“tesampi”,是指Kaccāyana等人也。在“akkharasaññāyaṃ(在字母的认定中)”,即在“akkharāpādayo ekacattālīsaṃ”所制定的字母认定中。在“avisese(无差别时)”,即当la和ḷa没有差异时。通过“pākaṭo vā(或者是明显的)”,这显示了音与书写的差异是现量成立的。因为在那里,在耳识的路线中,对la和ḷa各别地执取,这是“音”;而各地居民各自的书写方式,这是“书”;它们的差异由于被耳识和眼识所执取,是现量成立的。“chaḷabhiññā”是作为可选方案中ḷ音增入时的词形。显示巴利原文
Dvādayo aṭṭhārasantā bahuvacanantāti ‘chakī’ti vattabbe ‘chā’ti ekavacanaṃ na yujjatīti codeti ‘nanucā’tiādinā, pariharati naccādinā, neti ‘chaḷo’ti ayutto-yaṃ niddeso na hotīti attho, chasaddassa anukaraṇattā chasaddānukaraṇattā, heṭṭhā vuttasādhusaddarūpā sādhusaddarūpamanukaraṇaṃ vibhajati ‘anukaraṇañca duvidha’miccādinā, pariccatto jahito attho vidhinisedharūpo yassa taṃ pariccattattaṃ, ettha pana chasaddena chasaṅkhyāviseso pariccatto, abhidhāyato hotīti iminā chasaddassa anukāriyenātthenātthavantatthamāha, ekavacanantassa niddeso kato… chasaddavacanīyassa chassa ekattā, anukāriyassāti ekādino saṅkhyā saddassa tadaññassa vā yadanukāriyamekādikaṃ tadaññaṃ vā saddarūpaṃ tassa. Saṅkhyādivisesanti ekattādisaṅkhyāvisesaṃ tadaññaṃ vā, ‘‘yomhi dvinnaṃ duve dve’’ti (2-219) sutte dvisaddo-nukāriyaṃ dvisaddarūpaṃ tabbacanīyañca dvisaṅkhyāvisesamparāmasatīti tabbācakaṃ dvinnanti bahuvacanaṃ, atha ‘ḷañi’ti kasmā na vuttaṃ evañhi sati ñānabandhattāḷakāro ādyavayavo bhavitumarahatīti codanammanasi nidhāya ‘chasaddā’tiādimāha, antāpavādena vidhīyamāno ḷakāro cha saddā parassādissa āgamattā…pe… hotīti sambandho, antāpavādenāti iminā ‘sarassā’ti chaṭṭhīniddesato ‘‘chaḷīyantassā’’tī-massa visayabhāvaṃ dīpeti, parassāti iminā ‘chā’ti pañcamīniddesato ‘‘pañcamiyaṃ parassā’’tīmassa visayabhāvaṃ, ādissāti iminā ḷassekavaṇṇattā antāpavādena ‘‘ādissā’’ti sutte na ādyanto viyekopi saroti sarassādissa pattiṃ dasseti, ayametthādhippāyo ‘chā’ti pañcamīniddesā ‘‘pañcamiyaṃ parassā’’ti (1-15) parassa sampattaṃ kāriyaṃ ekavaṇṇattā ‘‘chaṭṭhiyantassā’’ti (1-17) antassa sampattaṃ ‘‘ādissā’’ti (1-16) ādivaṇṇassa pappotī’’ti. Ādibhūtova hotīti asatipi ñakāre āgamaggahaṇānuvattiyā āgaminaṃ saraṃ avināsento tassa ādyavayavabhūtova hotīti attho, lakāraṃ karonti ‘‘yavamadanataralācāgamā’’ti suttena, tanti lakārakaraṇaṃ ubhinnamavisesavacanañca ayuttataṃ dasseti ‘tesampi’ccādinā, tesampīti kaccāyanānampi, akkharasaññāyanti ‘‘akkharāpādayo ekacattālīsa’’nti vidhīyamānaakkhara saññāyaṃ. Avisese laḷānaṃ nānattābhāve, pākaṭo vāti iminā sutilipibhedassa paccakkhasiddhatandasseti, tattha hi sotaviññāṇavīthiyā laḷānaṃ visuṃvisuṃ gahaṇaṃ suti, taṃtaṃ desavāsīnaṃ lekhā va vatthānaṃ lipi, tesaṃ bhedo sotacakkhuviññāṇagayhattā paccakkhasiddho, chaḷabhiññāti vikappena ḷakārāgamapakkhe rūpaṃ.
47. Tada(彼、那)显示巴利原文
47. Tada
其中,“依自性而安立”(issa attaṃ nipātanā)是安立的一种情况。至于字母“d”,则是依“mayadā sare”(1-44)等规则,由另一词(padantarena)等而成立。为解说“sādhūni bhavantīti”这一释文的意义,他说道:“‘sādhūni bhavantīti’是基于安立的原则”,并陈述其理由:“ya”miccādi。对未得者之获得,与对已得者之遮止,即是安立(nipātana)。所谓“tesaṃ idha pāṭhā”,意为:那些如此欲求者,在此(即此安立中)的读法,便是在此“tadaminādi”经句中的读法。就“uddhaṃkha”一词而言,当“uddhaṃ khamassā”通过他词义复合(aññapadatthasamāsa)成为“uddhaṃkha”时,“uddhaṃ”中的“uddha”被替换为“udu”。从意为“进食”(asa-bhojane)的词根“asa”,依“kvacaṇa”(5-41)经句加上“aṇ”词缀,生成了“asa”一词,因此他说“以食肉故”(pisitamasanā)。显示巴利原文
Issa attaṃ nipātanā, dakāro pana ‘‘mayadā sare’’ti (1-44), padantarenātiādīti iminā aññena padena, sādhūni bhavantīti vutti pāṭhassa atthaṃ vattuṃ ‘sādhūni bhavantīti nipātanato’ti āha, tattha kāraṇamāha-‘ya’miccādi, appattassa pāpanampattassa paṭisedho ca nipātanaṃ, tesaṃ idha pāṭhāti tesaṃ tathā icchantānaṃ idhāti nipātassa imasmiṃ tadaminādisutte pāṭhā, uddhassa udūti uddhaṃ khamassāti aññapadatthasamāse uddhaṃkha iti ṭhite uddhaṃsaddassa uduādeso, asa-bhojane iccasmā ‘‘kvacaṇa’ iti (5-41) suttena aṇpaccaye asasaddo nipphajjatīti āha-‘pisitamasanā’ti ‘‘kvacaṇa’’ iti mahiyaṃ ravatīti ṭhite imināva gaṇanipātanena samāse kate mayūrasaddo nipphajjatīti dassetumāha ‘mahisaddasse’ccādi, assa tadaminādigaṇassa āgatigaṇattā evamaññepīti sambandho, vuttanti pāṭhaseso. Dīghanikāyādīsu pañcasu nikāyesūti–
《长部》《中部》《相应部》《增支部》《小部》
此五部,于法于义,皆甚深。
显示巴利原文 ‘‘Dīghamajjhimasaṃyutta, aṅguttarikakhuddakā; Nikāyā (pañca) gambhīrā, dhammato atthatocime’’ti.
于前述《长部》等五部中,应通过字母等门径而了知。此处所说关联是:'niruttam'(语源学/释义)被称为五种、五类。'niruttaṃ'即'nibbacanaṃ'(词源解释),为中性词,加'tto'词缀以表状态。其义为:以解释义理之语句为先导而宣说。其教说(satthaṃ)亦因所述之义,或因具有彼义,而被称为'niruttam'。依已说之语源学特征,当知此中揭示:于语源学论典中,逐词所成之词,此处是以总括方式生成。如'dvāre niyutto dovāriko'(守门人),于'ṇike'词缀的'd'与'v'之间,插入了'o'音。'hiṃsismā'源自词根√hiṃs(伤害)。'appaccaye'指依'sāvakārakesva ghaṇghakā'(5-44)句而加'a'词缀。'nijako'中,'j'转为'y',成'niyako'。或者,由于已说'atha vaṇṇavikāro'(或字母变化),故'niyaka'等词,以'ja'音替换为'y'音而成。显示巴利原文
Vuttesu dīghāgamādīsu pañcasu nikāyesu, ñātabbāti vaṇṇā gamādidvārena jānitabbā, pañcavidhaṃ pañcappakāraṃ niruttamuccateti sambandho, nibbacanaṃ niruttaṃ, napuṃsake bhāve tto, atthakathanavākya pubbakamuccāraṇamiccattho, tadabhidhāyi satthamapyabhidhāne-bhidheyyo pacārā tadatthatāya vā niruttamuccate, vuttanirutti lakkhaṇena…pe… veditabbāti iminā niruttasatthe ye saddā paṭipadaṃ nipphādiyanti tesamidaṃ sāmaññena nipphādananti dīpeti, dvāre niyutto dovārikoti ettha ṇike dakāravakārānaṃ majjhe okārāgamo, hiṃsismāti ‘hiṃsa-hiṃsāya’ miccasmā, appaccayeti ‘‘sāvakārakesva ghaṇghakā’’ti (5-44) appaccaye, nijakoti ettha jakārassa yakāre niyako. Atha vaṇṇavikāroti vuttattā javaṇṇassa yādese niyakādayo tāva sijjhantu, susānādayo kathaṃ chavapadādivikārattā susānādīnanti āha ‘padavikāropi’ccādi. Aññathā vaṇṇasamudāyādesassa visuṃgahaṇe chabbitopattiyā ‘pañcavidhaṃ nirutta’nti saṅkhyāniyamo na yujjeyyāti bhāvo. Yogo sambandho, tathāhiccādinā dhātussa atthātisayena yogampākaṭīkaroti, ravanakiriyāti sambandhoti kekāyitānyasaddanakiriyābhisambandho. Mayūroti ettha ravati mayūrarāve eva vattate, na sāmaññena ravanakiriyāmatteti bhāvo.
“vaṇṇamattasse vā”是指仅就音素之通性而言,此处的“matta”一词即“通性”。“yakārassaca cādeso”(ya音的替换)一词表示关联;“dayakārānaṃ jattantissa iminā”即藉此,d、y等音转为ja;“yassa ‘vaggalasehi te’ti (1-49) jattaṃ”即y依“vaggalasehi te”(1-49)而变为ja。“attānamadhikicca pavattanti atthe asaṅkhyasamāso”意为:在“以自身为所缘而转起”的意义上,是无数复合词。显示巴利原文
Vaṇṇamattasse vāti vaṇṇasāmaññasseva, mattasaddo ettha sāmañña vacano. Yakārassaca cādesoti sambandho, dayakārānaṃ jattantissa iminā, yassa ‘‘vaggalasehi te’’ti (1-49) jattaṃ, attānamadhikicca pavattanti atthe asaṅkhyasamāso.
虽然词语之间有着恒常的关联,但“taṃ”词因已离开其境域,故不期待“yaṃ”词。由是,释中说“teti anantara”等。实则“taṃ”词属已离之境、已知之境、已验之境,所以不期待“yaṃ”词。至于此“taṃ”词如何不期待“yaṃ”词,其完整阐述见于Mahāsāminādhikāya的《Subodhālaṅkāraṭīkā》。显示巴利原文
Yantaṃ saddānaṃ niccasambandhittepi pakkantavisayattā taṃsaddo yaṃsaddaṃ nāpekkhatetyāha-‘teti anantara’iccādi, taṃ saddo hi pakkanta visayo tathā pasiddhavisayo anubhūtavisayo ca yaṃsaddaṃ nāpekkhate, yathā ceso yaṃsaddannā pekkhate, taṃ sabbaṃ mahāsāminādhikāyaṃ subodhālaṅkāraṭīkāyaṃ–
自牟尼主之月所生,涂以喜悦之檀香;
“新叶洁白……”(偈颂第122)
显示巴利原文 Munindacandasañjāta, hāsacandanalimpitā; Pallavādhavalātasse, veko nādharapallavoti (122).
此偈颂的含义,当依我等所详述的方法来理解,即如及物动词与不及物动词各得其宜。显示巴利原文
Etissā gāthāya amhehi vitthāritanayena gahetabbaṃ, yathā rahanti sakammākammadhātūnamanurūpaṃ.
虽然这被解为“为分别而作”,且由后文可知其低劣,然依此方式仍属分别;但下文在某些增语之处,从带h声的词根加上dhyaṇ后缀,确实可形成mehyaṃ、dohyaṃ、sinehyaṃ、leyhan等形式。显示巴利原文
Kiñcāpīdaṃ vikappanatthaṃ katanti heṭṭhimena ni(nnāna)ttaṃ viññāyati, tathāpi iminā vākārena vikappova, heṭṭhime pana kvacādhikārā hakārantadhātuto dhyaṇpaccaye mehyaṃ, dohyaṃ sinehyaṃ, lehyantipi bhavatveva.
“Vattuno-ttappadhānattamattavacasī”意为“宣示唯以惭与愧为最上者”,此即对固定部分的执取。尽管“ādi”一词具多义,但此处为业格单数,意为“取”等。此义当依我们在《Sumaṅgalappasādaniyā》与《Khuddasikkhā ṭīkā》中解释“ādito upasampannā”的方式而了知。“saṃyujjatī”意为“连结”,即“saṃyogo”——于同一处安立的辅音。显示巴利原文
Vattuno-ttappadhānattamattavacasīti niyatāvayavavācino upādānāti vuttamanekatthattepyādisaddassa, ādiyatītyādīti kammasā dhanocāyamādisaddo, soyamattho sumaṅgalappasādaniyā khuddasikkhā ṭīkāya‘ādito upasampannā’ti ettha amhehi vuttanayena veditabbo, saṃyujjatīti saṃyogo-ekatrāvaṭṭhitabyañjanā.
54. Vicchā显示巴利原文
54. Vicchā
在搁置“yaṃvattate”这一说法后,开始解释其含义:“sambhavāpekkhāya”等。虽然“yaṃvattate”并未出现在经文中,但根据《Vutti》所说,对于可理解其义之词,可随宜使用。尽管“ya”词并无固定含义,但除了句或词之外,不可能有其他情况,且它用于表示遍及与重复,故说“sambhavāpekkhāya padaṃ vākyaṃ vā”。“sambhavatī”意为“存在”,即句或词;对其有期待,句或词便起作用,这是关联。“vattate”用于遍及与重复之义。问:句或词各自有实体等义,为何在此“vattudhamma”与“kiriyādhamma”中,它却用于遍及与重复之义?针对此问,答:“以境为性”等。遍及之“vattudhamma”与重复之“kiriyādhamma”的境,即是句或词……依不转他义而于彼处转起,并依彼而转,又以能诠与所行及照明之义。“yaṃvattate”中引用的“yaṃ”是第一格,显示了格的变化,如“tassā”等。以此表明:“虽然‘vicchābhikkhaññesu’中读作第六格,但第六格仍得成立。何以故?‘dve’等教示显示,教示亦期待相关者;而‘vicchābhikkhaññesu’是义理教示,义理与教示之间并无关联可得。因此,在遍及与重复中,某个句或词起作用,它便有两个形式——如此第六格之义可以说明。”“dve rūpāni honti”即显示有两个形式,这是关联。在“saddarūpe saṅkhyayyeti”中,以第二格复数来成立,此处成立之动作由关联所指示。“vākyantaraṭṭhopi saddo tadaññasmimpi sambandhamupayātī”中的“dvisaddo”,此语亦适用于上文的两个句子:“dvisaddo vutto, dvisaddo na sarūpappadhāno”。若问:为何不说以自性为最上?答:“以复数教示故”。又,由于“dve”是总称,句与词的位置可能是双说,或者它们本身即转起,故为双重使用。若如此,为何在《Vutti》中首先依“yaṃvattate tassā”作解释?答:“evañcā”等。今为显示双重使用一方有过失而不被采纳,说:“yadātvi”等。“tu”字表示与前一方有别。在那里,两个音声形式被教示;而在此,同一音声重复转起,重复为所计数。如此思惟:“dvisaddo——依‘ādasahi saṅkhyā saṅkhyeyye vattante’之说,是所计数之言,故此处所计数者,或是音声形式,或是重复。此教示亦依彼二者,或以中性,或以阴性。当中性教示时,所计数为音声形式;当阴性教示时,所计数为音声之重复,即以发音为特征的行动。因此,此处重复亦为所计数。”此时,双重使用即双说,此为一方。此中意趣:“当规定两种重复时,双重使用即双说,此方成立(此处无位置与替代的关系)。因为重复是行动,而此处音声是其资具,行动与资具之间并无位置与替代的关系。因此,当规定重复时,双重使用即双说——此方成立。”此方亦为波你尼学派所采纳。为显示其不合理、有过失,说:“so pane”等。他们采纳第二方后,或认为仅是假说之别,或认为实体无别,反复为之成立。问:如何有过失而不被采纳?答:“tathāhi”等。“ṇyo”后缀——依“tassa bhāvakammesu tta tā ttana ṇya ṇeyya ṇiya ṇiyā”(4-59)于性中规定之“ṇyo”,在双重使用一方中,因有音声之别,故“punappunaṃ”作为集合体之性,于“punappuna bhāvo”之义中,不应从集合体生起。不仅“ṇyo”如此,而且作为单字内所含诸韵首之“u”音的“o”音,依“sarānamādissā yuvaṇṇassā eo ṇānubandhe”(4-124)亦不应有。然而,“manādyāpādīnamomaye ca”(3-59)之“o”音,于两方皆有……因被取为后分之因相。于前方中,亦教示两个音声形式,故有字别,如后文将说:“虽于自身有差别”。问:重复法之差别,是假说于音声之差别,而自性则无别;否则,重复本身即不可能,因为同一事物方有重复。故说:“nāntarene”等。若不然,假说之差别非自性有,则作用不能生起,此为关联。若自性无别,则无假说,从而确定实体上存在差别。若不然,若有差别,则重复本身即不可能。此中意趣:“若自性即有差别,则于有别者,如何有重复?”以“ṭhānisadisattā”即“如位置之替代”这一通则来显示。显示巴利原文
Yaṃvattateti vuttivacanaṃ nikkhipitvā tassa atthaṃ vattumārabhate ‘sambhavāpekkhāye’ccādi, yaṃvattateti ca sutte avijjamānepi gammamānatthassa saddassa payogampati kāmacāroti vuttiyaṃ vuttaṃ, yasaddassāniyamatthavuttittepi padavākyato nāññaṃ sambhavati vicchāyamābhikkhaññe ca vattamānanti āha ‘sambhavāpekkhāyapadaṃ vākyaṃvā’ti, sambhavatīti sambhavo-padaṃ vākyaṃ vā, tasmiṃ apekkhāya padaṃ vākyaṃ vā vattateti sambandho, vattateti vicchāyamābhiññe cātthe vattate, nanu padassa vākyassa vā visuṃyeva dabbādayo atthā, taṃ kathamida metasmiṃ vattudhamme kiriyādhamme ca vicchābhikkhaññatthe vattateti anuyogaṃ sandhāyāha-‘visayabhāvenā’tiādi, vicchāya vattudhammassa kiriyādhammassa cābhikkhaññassa visayo padaṃ vākyaṃ vā… anaññatthavuttivasena tatthappavattiyā, taṃ vasenaca, abhidhāyakattena ceti gocarattena pakāsakattena cāti attho, yaṃvattateti ajjhāhaṭassa yanti paṭhamantassa vibhattivipariṇāmaṃ dasseti (tassāti) ādinā, iminā idaṃ dīpeti ‘‘yajjapi ‘vicchābhikkhaññesvi’ tyatra chaṭṭhīnoccārīyate, tathāpi chaṭṭhīpasiddhi hoteva, kathaṃ dve iccādesaniddesā ādeso ca sambandhīnamapekkhate, ‘vicchābhikkhaññesū’ti cātthaniddeso, na cātthassādesena sambandho upapajjate, tasmā vicchābhikkhaññesu yaṃ padaṃ vākyaṃ vā vattate tassa dve bhavanticcevaṃ chaṭṭhīyattho sakkā vattu’’nti, dve rūpāni hontīti dassitaṃ hotīti sambandho, saddarūpe saṅkhyayyeti dutiyā bahuvacanantaṃ paṭipādayamānoti ettha paṭipādanakiriyāya sambandhenopadiṭṭhaṃ, ‘‘vākyantaraṭṭhopi saddo tadaññasmimpi sambandhamupayātī’’ti dvisaddoti idaṃ upari vākyadvayepyupayujjati ‘dvisaddo vutto, dvisaddo na sarūpappadhāno’ti, atha sarūpappadhāno kasmā na vuttoti āha-‘bahuvacanena niddesā’ti, atha dveti sāmaññena vuttattā padavākyānaṃ ṭhāne dvibbacanaṃ vā siyā, tānevā vattantīti dvippayogo vā, tathā sati ‘yaṃvattate tassā’ti kasmā paṭhamameva nissāya vuttiyaṃ vivaraṇaṃ katanti āha-‘evañcā’tiādi, idāni dvippayogapakkhassa sadosattā agahitabhāvaṃ dassetumāha-‘yadātvi’ tyādi, tusaddo pubbasmā pakkhā visesassa padassako , tattha hi dve saddarūpānyādisīyante , iha tu sova saddo dvirāvattate, āvuttī saṅkhyeyyāti evaṃ maññate ‘‘dvisaddo-yaṃ ‘‘ādasahi saṅkhyā saṅkhyeyye vattante’’ti vacanato saṅkhyeyyavacano, tasmeha saṅkhyeyyaṃ saddarūpaṃ vā siyā āvutti vā, iccapi niddeso tadubhayamapekkhiya napuṃsakaliṅgena vā siyā itthiliṅgena vā, tattha yadā napuṃsakaliṅgena niddeso, tadā saddarūpāni saṅkhyeyyāni bhavanti, yadā tu itthiliṅgena, tadā saddassāvuttī uccāraṇalakkhaṇā kiriyā saṅkhyeyā bhavanti, tato cettha āvuttīapi saṅkhyeyā hontī’’ti, tadā dvippayogo dvibbavacananti esa pakkhoti ayamettha bhāvo’’ yadā dve āvuttiyo vidhīyante tadā dvippayogo dvibbacanante sopekkho, (atra ṭhānyādesabhāvo natthi) āvutti hi kiriyā, tassā ceha saddo sādhanaṃ, na ca kiriyāya sādhanassa ca ṭhānyādesabhāvo upapajjate, tasmā yadāvuttī vidhīyante, tadā dippayogo dvibbacanante-so pakkho bhavatī’’ti, ayampi pakkho pāṇinīyehi pariggahīto, tadayuttaṃ dosaduṭṭhattāti sandassayamāha-‘so pane’tyādi, te hi dutiyampi pakkhamabbhupagamma upacāramattato bhedo, vatthutotvabhedo vāti ponopuññena taṃ sādhenti. Kathampana sadosattaṃ yenāyaṃ na gahitotyāha- ‘tathāhi’ccādi, ṇyo nasiyāti ‘‘tassa bhāvakammesu tta tā ttana ṇya ṇeyya ṇiya ṇiyā’’ti (4-59) bhāve vidhīyamāno ṇyo dvippayogapakkhe saddabhedasabbhāvā puna puneti samudāyasabhāvato punapuna bhāvoti atthe punapuna samudāyato na bhaveyyāti attho, na kevalaṃ ṇyova, atha kho ekapadantogadhānaṃ sarānaṃ sarānamādibhūtassukārassa bhavanto okāropi ‘‘sarānamādissā yuvaṇṇassā eo ṇānubandhe’’ti (4-124) na siyā, ‘‘manādyāpādīnamomaye ca ‘‘iti (3-59) okāro pana pakkhadvayepi hoteva… uttarapadassa nimittabhāvena gahitattā, pubbapakkhepi hi dve saddarūpānyevādisīyanteti hoteva pada bhedo, vakkhati hi ‘satīpi attagate bhede’ti. Nanu āvuttidhammabheda saddassupacarito bhedo, sarūpato tvabhedova, aññathā āvuttiyeva na siyā, ekassa hi vatthuno āvutti hoticcāha‘nāntarene’ccādi, aññatheti upacarito bhedo na sabhāvatoti ce, kāriyambhavatīti evi na sakkā vattunti sambandho, sabhāvato tvabhedo vāti upacārābhāvena vatthuto vijjamānabhedamavadhārayati, aññathāti yadi bhedo siyā, āvuttiyeva na siyāti etthāyamadhippāyo ‘‘yadi sabhāvatova bhedo bhinnassa pana kathamāvutti siyā’’ti, ṭhānisadisattāti ‘‘ṭhānīviyādeso’’ti paribhāsamupalakkheti.
“Itisaddo-nukaraṇaṃ”意指“语气词的重复”。语气词的重复有不善与善两种,前者如“啊,重负”,令人厌烦;后者如“啊,愚痴”,令人欢喜。若有人在近旁问:“我们为何如此?”则答言:“啊,愚痴,我们这些确实如此。”此即善与不善的判别。因此,“itisaddo”的派生与运用,于处所关系及第六节(chaṭṭhī)之处,体现着一定的文法因果关系。显示巴利原文
Kiriyāyātiādīsu sahatthe tatiyā… kiriyādīhi dabbādyatthānaṃ vattu byāpanicchāpavattito, desādīti ( ) ādisaddena kālāvatthādiṃ saṅgaṇhāti, nānākārayuttameva bhinnaṃ nāma hotīti āha-‘anekappakārayutte’ti, bahuvacananiddesato vuttaṃ hotīti sambandho, tenāti yena bahuvacananiddesena sakiṃ byāpanicchā jotīyati tena karaṇabhūtena hetubhūtena vā, kamena byāpitumicchāyaṃ jātiādīnañca byāpitumicchāyanti sambandho, tattha ayañca gāmo ramaṇīyo ayañca gāmo ramaṇīyoti kamena byāpitumicchā, ettha kiñcāpi ramaṇīyaguṇena gāmadabbayogo atthi, tathāpi gāmānaṃ guṇena yogo, sabbo gāmo ramaṇīyoti bāhullena, natthi sākallena byāpitumiṭṭhattanti sakalabyāpanicchāyābhāvoti na dvibbacanaṃ, evamupari yojetvā attho daṭṭhabbo, sampanno yavoti sampannaguṇena yavajātiyā byāpitumicchā, ekatthā jāti, anekattha nissayā vicchā , sobhanaṃ dhavakhadiranti sobhanaguṇena dhavādidabbānaṃ byāpitumicchā, atthasaddenettha dabbādayo vattumiṭṭhāti āha-‘dabbaguṇakiriyālakkhaṇe’ti, visaddo panettha byāpanatthoti āha-‘byāpituṃ sambandhitu’nti, sāti vicchā, vattudhammoti ‘rukkhaṃrukkha’miccādikaṃ yo vadati, tassa vattuno dhammo… icchālakkhaṇassa dhammassa tappaṭibaddhattā , saddoti rukkhamiccādiko, tassa saddassa yaṃ rūpaṃ atta bhāvo, tameva paccāsatyā ‘‘sutānumitesu sutasambandhova balavā’’ti vicchā bhikkhaññesu vattamānassa sutasseva tassa rūpassa paccāsannabhāvato dvisaṅkhyā yuttaṃ dvisaṅkhātāya saṅkhyāya ‘rukkhaṃ rukkha’miccevaṃ yuttaṃ atidisīyate sutte dveiccanena, dvibbacanasseva hi dvisaṅkhyāyuttatā, atha katamekavacanantassa dvibbacanaṃ, tathāhi sabbeyevetettha vicchāyaṃ dvittehyabhidhayanteti bahattā bahuvacanaṃ pappoti, ekavacanantu na sijjhati ‘rukkhaṃ rukkhaṃ siñcatī’ti ekatthābhidhānabhinnasabbarukkhappatītīti kathamekavacanantassa dvibbavacanantī āsaṅkiyāha-‘tatthe’ccādi, atthasāmatthiyāti ‘bahuvacanantappayogehi’ccādinā vakkhamānanayena bahuvacanantappayogeneva vicchātthajotanato na tattha dvībbacanaṃ siyā, bhavitabbañca dvibbacane (na, e) kavacanattamantarena na cātthi dvibbacanāvakā soti patīti balāvagato yo-ttho, tassa atthassa aññathānupapattilakkhaṇaṃ sāmatthiyaṃ atthasāmatthiyaṃ, atthasāmatthiyā ekavacanantassa dvībbacananti sambandhā, kiriyādiyoganti kiriyāguṇādi sambandho, mantvāti byāpitumicchāyantīmassa pubbakiriyāvacanaṃ, abhisaṃharitvāti ekatokatvā. Saddassa tādisatthapaccāyakatte sāmatthiyaṃ saddasatti . Yugapadādhikaraṇatāyaṃ sahavacanicchāyaṃ bahuvacanappavattiyeva, na tattha dvibbacananti dassetumāha-‘atoyeve’ccādi, ato yevāti bahuvacanantassa saddasattiyā vicchājotanato dvibbacanābhāvāyeva, evamaññate- ‘idha pana yogapajjaṃ duvidhaṃ saddayogapajjaṃ atthayogapajjañca, tattha kiñci sātthakānaṃ saddayogapajjamatthayoga pajjaṃ na sambhavatīti, yugapadi adhikaraṇaṃ dhavādi attho yassa sodhavakhadirapalāsasaddo yugapadādhikaraṇo, tassa bhāvo tathā, tassañca sati, saddayogapajjamantarena bhinnatthānamekasaddavacanīyāna mekato papatti atthayogapajjaṃ, taṃ sahavacanicchāyanti iminā dassitanti tassaṃ sahavacanicchāyañca sati, sobhanā dhavakhadirapalāsā sobhanā rukkhāti sobhanaguṇayogepi bahuvacaneneva vicchājotanato dvibbacanābhāvoti, sobhanaṃ dhavakhadiranti pana satīpi saddayogapajje samāhārattā natthatthayogapajja nti ekavacanantattā dvittappasaṅgepi sobhanaṃ dhavakhadiranti saddānaṃ sakiṃ byāpanicchāyābhāvā na dvibbacananti heṭṭhā vuttaṃ.
37. 前往显示巴利原文
Vāttikakārena ‘‘ānupubbiye dve bhavantīti vattabba’’nti (8-1-1-vā) vuttaṃ, tadāha-‘ānupubbiyepi’ccādinā, atthevānupubbiyepi vicchā tatova dvittanti paṭipādaya ‘mānupubbiya’miccādinā ‘atthiyeveccādino vuttivākyassa vivaraṇamāha. Gāmajātiyā tulyajātiyānaṃ disā desādibhedena bhinnānamiva gāmānaṃ, na ettha vicchā, mūlamaggaṃ vā hi mukhya mekameva… heṭṭhuddhabhāgantarābhāvenekattā, yenupariyadho bhāgāpekkhāya katamūlaggabyapadesena bhinnajātiyā mūlaggabhāgā, te bhinnajātiyā, na ca bhinnajātiyānaṃ vicchā hoti, na hi gogoti vutte (vāhīka)gatā vicchāvagamyateti ācariyajinindabuddhinā ānupubbiye vicchāyābhāvaṃ paṭipāditaṃ, taṃ vighaṭayituṃ ‘yadi hi’ccādinā yaṃ vuttiyaṃ vuttaṃ, taṃ vipañcitumāha- ‘yathe’ccādi, nasanniviṭṭhoti na patiṭṭhito, natthīti vuttaṃ hoti, yassūparibhāgo atthi tampi mūlanti mūla byapadesassāpekkhā katattamāha, ubhayanti mūlamaggañca, tathā aññepi mūlaggabhāgāti iminā mūlaggabhedānaṃ heṭṭhā viya gahaṇe sati bahuttamāha, pubbakathitenāti ‘rukkhādīnaṃ bāhullenā’tiādinā pubbe vuttanayena, idaṃ vuttaṃ hoti ‘‘mūlādīnaṃ bāhullena thūlādi guṇayogammantvā sattamīvibhattiyuttena mūlādisaddasahitena sabba saddena mūlādikamatthamabhisaṃharitvā sabbasmiṃ mūle thūlā sabbasmiṃ agge sukhumāti evaṃ (vattuno) byāpitumicchāyamekavacanantassa vicchāyantveva dvibbacana’’nti.
按照“必定有毁坏吗”这一说法(1-36),文本中说“毁坏是存在的”,这是可以理解的,而且应当据此处论述“在何处有毁坏”。之所以说“是否存在”,是为了提出这一命题的疑问,正如用“o”字等因而限定该处的特指一样,因此说“是毁坏”。“存在否”应就所在之处加以说明。这里的“eona”(1-31)一词,是指以某种限定词语的存在来明确该处的指称范围,其语义是“在该处有毁坏存在”这一限制范畴。因此,虽然有词尾的“o”字,但并不表示统摄一切条件,不能单凭这个“o”字就断定毁坏必然存在。这是为了否认把“o”字当作普遍的原因,表明“毁坏”这一因缘并非必然;因此“eona”具有限定的意义,不应将词尾当作相应对象的因缘。亦即这与空间的范畴或限定有关,对“o”字的理解不能泛化到与毁坏之因相关联的义项。此处所述因缘,若与“o”字的原义相违,便不能把它看作该因缘的符号。总而言之,“eona”表示该词的条件意义并非全然相通,并非具有必然涵盖的意思;由于在词尾否定的范围内,长短变化的词根随之产生,所以“eona”属于一种限定性的表示。显示巴利原文
Jeṭṭhānaṃ vicchāsambhave sabbakaniṭṭhassa jeṭṭhattābhāvānuppaveso na siyāti ānupubbiyamattavacanicchāyaṃ teneva dvittamabhihitaṃ ‘jeṭṭhaṃ jeṭṭhamanuppavesayā’ti tenevācariyena, tadadhunā vighaṭīyati ‘jeṭṭha’ miccādinā , kaniṭṭhopi pavesīyatīti kaniṭṭhassapi vicchāsambhavamāha, tattha kāraṇamāha-‘yatheva hi’ccādi, parassāti majjhimassāti ettha visesanaṃ, kaniṭṭhassāpi jeṭṭhabyapadesoti sambandho, yathāvuttameva samattheti ‘vatticchānibandhane hi’ccādinā, vatticchādibandhaneti vattuno icchā nibandhanaṃ kāraṇamassāti samāso, vatthusabhāve vatthu tatthe, abhiniveso pavatti, nābhisambhuṇāti na pappoti.
“当限定于自身义时,若有多数,应该说出两个”——这是补注作者依据规则(8-1-12-vā)所说的。因此他说“于自身义”等。它的意思是:当不考虑义的种类等,仅就词本身的意义——也就是自身义——进行限定时,如果领会到“唯有这些”,而于多数中给予,波你尼学派便认可并主张使用双说(dvibbacana)。而在这里,他们的意图是:“从这些迦哈波那(钱币)中,给两位尊者每人一摩沙迦、一摩沙迦”,此处只想要给予两个摩沙迦。所谓迦哈波那——显示巴利原文
‘‘Sakatthe vadhāriyamāne nekasmiṃ dve bhavantīti vattabba’’nti (8-1-12-vā) vāttikakārena vuttaṃ, tadāha ‘sakatthe’iccādi, atthappakāraṇādyanapekkhassa padassa atthe sakatthe avadhāriyamāne ettakameveti gammamāne anekasmiṃ diyyamāne dvibbacanamiṭṭhaṃ mataṃ pāṇiniyānanti attho, ayampanesamadhippāyo ‘māsakaṃ māsakaṃ imamhā kahāpaṇā bhavantānaṃ dvinnaṃ dehī tyatra dve eva māsā dātumicchitā, kahāpaṇaṃ nāma–
Cattāro vihayo guñjā, dveguñjā māsako bhave; Dve akkhāva māsakāpañca,kkhānaṃ dharaṇamaṭṭhakaṃti.
依前述方法,从众多摩沙迦聚集而成。其中,与迦哈波那相关的摩沙迦并非全都涉及布施行为,仅有两个而已。因此,这里并无遍取,故依前说应作双说。为显示此双说之例证,并阐明唯于遍取中方作双说……“摩沙迦、摩沙迦”云云,其意图为:“若欲使‘给与’这一布施行为遍及摩沙迦,则唯于此处有遍取,故作双说。因为由这样的双说,方能领会遍取之义。”为遣除对插入词语等的疑惑,故言“给与”等。当与迦哈波那相关的众多摩沙迦中,确认仅有二摩沙迦时,由于布施行为以无差别、总相的方式遍及摩沙迦,此即关联。为阐明插入词语等的深意,开始说“以词”等。其中,“以词”指以“摩沙迦”一词;“从此迦哈波那”是此处的插入词语。对于已成就的结构,即由“摩沙迦、摩沙迦”如是成就者,因“插入词语”而与其他词产生关联,故说“由与其他词关联故”。此处的意图是:“当作双说时,由于不考虑应由插入词语表达之义,故于摩沙迦遍取中,以‘摩沙迦、摩沙迦’作无差别双说。其后,当有‘从此迦哈波那’这一插入词语之……”显示巴利原文
Vuttavidhinānekamāsakasamudāyo, tattha na sabbe kahāpaṇa sambandhino māsā dānakiriyāya byāpitā, dveyevāti netthattha vicchāti yathāvuttavattabbena dvibbacana’’nti, taṃ dassetvāti taṃ dvibbacanodāharaṇaṃ dassetvā, paṭipādayituṃ vicchāyameva dvittaṃ dassetuṃ… māsakaṃ māsakamiccādotvayamadhippāyo-‘‘dehīti dānakiriyāya māssa byāpitumiṭṭhāti vicchāyamevettha dvibbacanaṃ, tathāhyato dviruttā vicchāva gamyate’’ti, saddantaratoccādikaṃ kimāsaṅkiya vuttanti āha‘dehī’tiādi, avadhāraṇe patīyamāneti kahāpaṇasambandhini bahumhi māsakasamudāye māsakadvayanicchaye viññāyamāne sati, avisesena sāmaññena māsānaṃ dehīti dānakiriyāya byāpanā bhāvāti sambandho, saddantaratoccādino sādhippāyamatthamabhidhātumārabhate ‘padene’ccādi, ettha padenāti māsakamiccanena padena, imamhā kahāpaṇāti idamettha saddantaraṃ, katābhisaṅkharaṇassāti māsakaṃ māsakamiccevaṃ nipphāditassa, saddantaratoti iminā padantarayogo gahitoti āha-‘padantarena yogato’ti ayametthādhippāyo ‘‘dvittakaraṇakāle saddantaravacanīyassatthassānapekkhitattā māsakaṃmāsakanti avisesena māsakavicchāyaṃ dvittaṃ, tadanu pana imamhā kahāpaṇātisaddantarasambandhe sati yadi kahāpaṇasambandhya na vasesamāsakavicchā pariggayhati tadā imassa kahāpaṇassāti chaṭṭhiyā bhavitabbaṃ, imamhā kahāpaṇāti pana avadhipañcamīniddesato kahāpaṇato dvayameva gahetvā bhavantānaṃ dvinnaṃ dehīti imamhā kahāpaṇāti saddantaratovadhāraṇaṃ gamyate’’ti.
补注作者依规则(8-1-12-vā)说:“当欲说‘先前’、‘最初’等词义的增胜时,则成两个。”因此他说“先前、最初等”。其意图为:当欲说‘先前’、‘最初’等词义之增胜——即义之殊胜——时,唯依“最第一性”这一义增胜本身而说,故此处并无遍取。即使说为“开敷行为”、“成熟行为”,亦可理解为“令开敷之行为”、“令成熟之行为”,故如“先先花”等例,应视作“先先令开敷”、“初初令说”,即依行为之差别而释义。通过“被认为先前者、被认为最初者”,说明了因被认为具有先前性、最初性者之多数遍及,故有遍取存在之理由。显示巴利原文
‘‘Pubbapaṭhamānamatthātisayavacanicchāyaṃ dve bhavantīti vattabba’’nti (8-1-12-vā) vuttaṃ, tadāha-‘pubbapaṭhamānaṃ miccādi, pubbapaṭhamānaṃ pubbapaṭhama saddānaṃ atthātisayo yo atthassa pakaṃso, tassa vacanicchāyaṃ, sabbapaṭhamabhāvasaṅkhāta atthātisayamattāva vacanicchāti na ettha vicchāti tesamadhippāyo, vikasanakiriyāya pākakiriyāyāti vuttepi vikāsakaraṇakiriyāya pākakaraṇakiriyāyāti atthasambhavato ‘pubbaṃ pubbaṃ puppha’nti tyādo, pubbaṃ pubbaṃ vikasanaṃ karonti, paṭhamaṃ paṭhamaṃ vacanaṃ karontīti kiriyāvisesanavasena attho daṭṭhabbo, pubbāti matā paṭhamābhimatāti iminā pubbapaṭhamabhāvenābhimatānaṃ bahutta byāpanena vicchāsabbhāve kāraṇamāha.
补注作者依规则(8-1-12-vā)说:“在女性呼格状态下,对‘Ḍatara’、‘Ḍatama’作平等简择时,则成两个。”此处,阴性词因与阴性相系属而称为“女性”;借此呼出者称为“呼格”;具有女性呼格者,其状态即为“女性呼格状态”。于彼女性呼格状态中,故他说“ratara、ratama等”。其关联为:在阴性状态——即具有阴性者的状态——中,现行之“ratara”、“ratama”等词,被认可作双说。于何境界中?他说:“于平等简择之境界中。”以相等的富裕等功德,对此二人作“此二人皆富裕”如是简择、审察、了知,即是平等简择,彼即是境界。当彼境界存在时,因富裕之多样性不存在,且行为等之把握亦不存在,故此处无遍取——此乃他们之意图。通过“被询问者”,显示“此二人”等为疑问句。显示巴利原文
‘‘Ḍatara ḍatamānaṃ samasampadhāraṇāyamitthīnigade bhāve dve bhavantīti vattabba’’nti (8-1-12-vā) vuttaṃ, ettha itthiliṅgasaddo itthiliṅgayogā itthīti vutto, nigadyateneneti nigado, itthī nigado yassa so itthinigadobhāvo, tasmiṃ itthīnigade bhāve, tadāha-ratararata mantāna’miccādi, itthiliṅgeti itthiliṅgaṃ yassa so itthiliṅgobhāvo, tasmiṃ itthiliṅge bhāve vattamānānaṃ ratararatamantānaṃ dvibbacanamabhimatanti sambandho, kasmiṃ visayeti āha-‘samasampadhāraṇa visaye’ti, samena aḍḍhatādinā guṇena ime ubho aḍḍhā itvevaṃ rūpā sampadhāraṇā nirūpanā avabodho samasampadhāraṇā, sāeva visayo, tasmiṃ sati, aḍḍhatāya bahuvidhattābhāvā kiriyādiyo gābhāvā ca natthettha vicchāti tesamadhippāyo, pucchiyamānāti iminā ime ubho’ iccādīnaṃ pucchāvākyataṃ dasseti.
他以他人之通说而言:“动词等为境界”。以此显示:唯动词等,以其能显了行为之词性,而以称为‘反复’之行为法为境界,恰如财富为境界。以“殊胜而特殊”显示:于‘papaca’一词中,‘pa’前缀是显了殊胜义之接头词。‘hividhimhi’意为:从‘lū-断割’此根,于命令式中,依‘pañhapattanāvidhīsu’(6-9)此规则,加入‘hi’后缀。‘ossā’意为:依‘yuvaṇṇānameopaccaye’(5-82)规则,变为‘o’。以‘pubbekakattukāna’(5-62)及‘eva’字,显示:若如他人所说,亦于反复中施设后缀,则如‘papaca’此处,因以施设于反复之后缀已显了反复义,故不应有双说。然而,当欲说‘强烈地、反复地煮’时,则仍为‘papacati’。显示巴利原文
Parabyavahārenāha-‘ākhyātādīnaṃ visayatta’nti, iminā ākhyātādīnameva kiriyājotakapadabhāvena ponopuññasaṅkhātakiriyā dhammassa dhanasameva visayattaṃ dīpeti, atisayavisiṭṭhanti iminā papacatisaddepakāro pakaṃsattha jotako upasaggoti dasseti, hividhimhīti’lū-cchedane’iccasmā vidhimhi hippaccayo ‘‘pañhapattanāvidhīsu’’ti (6-9) iminā suttenāti attho, ossāti ‘‘yuvaṇṇānameopaccaye’’ti (5-82) okārassa, ‘pubbeka-kattukāna’’ (5-62) miccevāti evakārena paresamivāyamapyābhikkhaññe paccayo ce vidhīyate, tadā papacatiiccatra viya ābhikkhaññe vidhīyamānena paccayeneva ābhikkhaññatthassa pakāsitattā na dvibbacanena bhavitabbanti dasseti, yadā tu bhusaṃ punappunaṃ pacatīti vacanicchā tadāpi papacatīti bhavatyeva.
在此例中,“唯于反复中”这句话显示:这仅是模仿而已,此处并无反复。波你尼学派虽以其他经句成立双说,但在此处实无必要如此言说,唯有在反复的情况下才有双说。若有人说:“此模仿关乎‘成为’之行为,亦转起故,此处确有称为‘反复’的行为法。”为此,他会说:“‘paṭapaṭā bhavati’——这在反复中成立双说。”当没有‘iti’字时,先作双说,后加‘rā’后缀。为了显示不依‘rā’后缀而通过其他方式成就,他说了‘或者’等。‘dīgho niccaṃ’的意思是:先作双说,在成立‘paṭapaṭakaroti’时恒为长音。在显示‘paṭapaṭā karoti’成立之后,现在为了显示‘paṭapaṭāyati’,开始解说‘paṭapaṭāyati’等。显示巴利原文
Iha imasmiṃ udāharaṇe, ābhikkhaññe iccevāti iminā anukaraṇamattamevetaṃ natthetthābhikkhaññanti pāṇiniyā suttantarena dvittampaṭipādenti, natthettha tādisena vacanena payojanaṃ, ābhikkhaññeyeva dvibbacananti dasseti, evamaññate ‘‘paṭaiccetamanukaraṇaṃ bhavana kiriyampati vattatīti kiriyādhammaṃ ponopuññamettha atthevā’’ti, teneva vakkhati-‘paṭapaṭā bhavatīti ābhikkhaññe dvibbacana’nti, anitisminti itisadde avijjamāne, rāppaccayoti paṭhamaṃ dvitte kate pacchā rāppaccayo, rāppaccayamakatvāpi pakārantarena sādhetumāha- ‘athavā’ iccādi, dīgho niccanti paṭhamaṃ dvitte paṭapaṭakarotīti ṭhite niccaṃ dīgho, paṭapaṭā karotīti ettha nipphattiṃ dassetvā idāni paṭapaṭāyatīti ettha dassetuṃ paṭapaṭāyatītiādi āraddhaṃ.
55. 语基尾(Syādi)显示巴利原文
55. Syādi
在“ekassa ekassa”成立时,删除前一分句的位格语尾并作连音后,便成为“ekekassa”。同样,在“matthakena matthakena”成立时,则成为“matthaka matthakena”。显示巴利原文
Ekassa ekassa iti ṭhite pubbavibhattiyā lutte saṃhitāyañca katāyaṃ ekekassa, evaṃ matthakena matthakenāti ṭhite matthaka matthakenāti.
56. 一切(Sabbā)显示巴利原文
56. Sabbā
当“aññaṃ aññaṃ”成立时,依此规则删除语尾,再依“tadaminā”(1-47)等规则将“a”变为“o”,也可成为“aññoññaṃ”。显示巴利原文
Aññaṃ aññanti ṭhite iminā vibhattiyā lope akārassa ‘‘tadaminā’’ (1-47) dinā okāre aññoññantipi hoti.
Yāva(乃至):Yāvabodha 是“yāva 表限定”的不定复合词。显示巴利原文
57. Yāva
Yāvabodha 是由“yāva(限定)”构成的不定复合词。显示巴利原文
Yāvabodhanti ‘‘yāvāvadhāraṇe’’ti (3-4) asaṅkhyasamāso.
Bahula(多杂):显示巴利原文
58. Bahula
有些地方是转起与不转起,有些地方是其他,有些地方是“或者”;
若依“多杂”一词,一切规则皆可随顺经教。
显示巴利原文 Kvaci pavatyappavatti, kvacaññaṃ kvaci vā kvaci; Siyā bahulasaddena, vidhi sabbo yathāgamaṃti.