2. Uposathakkhandhakaṃ
2. Uposathakkhandhakaṃ二、伍波萨他篇集
Sannipātānujānanādikathāvaṇṇanā允许集会等事的论述注释
§132
132. Uposathakkhandhake taranti plavanti ettha bālāti titthaṃ. Itoti imasmiṃ sāsane laddhito. Taṃ kathentīti ‘‘imasmiṃ nāma divase muhutte vā idaṃ kattabba’’ntiādinā kathenti.
132. 关于守八关戒节制的规定，说此处的愚人是指那些误入邪道者。此义即在此教法中所获。如是说者，谓‘在这一天或此时，应当行此事’诸类语句而说。
§134
134. ‘‘Suṇātu me bhante’’tiādīsu yaṃ vattabbaṃ, taṃ mātikāṭṭhakathāyaṃ (kaṅkhā. aṭṭha. nidānavaṇṇanā) vitthārato āgatamevāti na idha vitthārayissāma, atthikehi pana tatoyeva gahetabbaṃ.
134. ‘‘请听我说，尊者’’等开头的内容，是应当阐述的，这些已经详尽载入了总表注疏中（关于疑难、八支集论、缘起说明），所以这里不再详细阐述，只应取其义理加以说明。
§135
135.Āpajjitvā vā vuṭṭhitoti ettha ārocitāpi āpatti asantī nāma hotīti veditabbaṃ. Teneva mātikāṭṭhakathāyaṃ (kaṅkhā. aṭṭha. nidānavaṇṇanā) vuttaṃ ‘‘yassa pana evaṃ anāpannā vā āpatti āpajjitvā ca pana vuṭṭhitā vā desitā vā ārocitā vā, tassa sā āpatti asantī nāma hotī’’ti. Musāvādo nāma vacībhedapaccayā hotīti āha ‘‘na musāvādalakkhaṇenā’’ti. Bhagavato pana vacanenāti sampajānamusāvāde kiṃ hoti? ‘‘Dukkaṭaṃ hotī’’ti iminā vacanena. Vacīdvāre akiriyasamuṭṭhānā āpatti hotīti yasmā yassa bhikkhuno adhammikāya paṭiññāya tuṇhībhūtassa nisinnassa manodvāre āpatti nāma natthi, yasmā pana āvi kātabbaṃ na āvi akāsi, tenassa vacīdvāre akiriyasamuṭṭhānā āpatti hoti.
135. ‘‘生起或现起’’如这里所说的，即使说‘生起’亦是指‘不善业障’叫做‘罪’。在总表注疏（关于疑难、八支集论、缘起说明）中亦说：“谁若有尚未生起的罪业、正生起的罪业，或者所说、宣说的罪业，则称之为不善业障。”至于谎话（妄语），谓因言语之差别而生，故说“不是谎话的特征”，那么世尊的言语为什么又不是谎话？因为这是清楚知道下之不善语罪，“若言语门中不善义起，便生罪业”，因为若为该比库于戒律所定的不正行为所感生的心理门，不过如此，并无罪业；但若是应当造作而未造作，则于言语门中因不作为而生罪业。
Vācāti vācāya, ya-kāralopenāyaṃ niddeso. Kenaci manujena vācāya anālapantoti yojetabbaṃ. Giraṃ no ca pare bhaṇeyyāti ‘‘ime sossantī’’ti parapuggale sandhāya saddampi na nicchāreyya. Āpajjeyya vācasikanti vācato samuṭṭhitaṃ āpattiṃ āpajjeyya.
‘言说’谓言语之事，此为定义。谓被人所说的言语不连贯，以致不能讲话者，即应说是‘语言灭绝’。不可轻易说某人哑口无言，因为应注意其言语，即使对他人言语亦不轻忽，故此应敬重。若有因说话生起罪业，即称为‘言语生起的罪业’。
Antarāyakaroti vippaṭisāravatthutāya pāmojjādisambhavaṃ nivāretvā paṭhamajjhānādīnaṃ adhigamāya antarāyakaro. Tassa bhikkhuno phāsu hotīti avippaṭisāramūlakānaṃ pāmojjādīnaṃ vasena tassa bhikkhuno sukhā paṭipadā sampajjatīti attho.
‘障碍者’谓能制止无益之事，防止贪欲和愚痴等起。从初禅及以上禅定得道者称为障碍者。此比库的‘安乐’意指由斥断无益之贪欲等所生之宁静安乐。
Sannipātānujānanādikathāvaṇṇanā niṭṭhitā. · 允许集会等事的论述注释完毕。
Sīmānujānanakathāvaṇṇanā允许结界的论述注释
§138
138.Itaropīti suddhapaṃsupabbatādiṃ sandhāya vadati. Hatthippamāṇo nāma pabbato heṭṭhimakoṭiyā aḍḍhaṭṭhamaratanubbedho. Tasmāti yasmā ekena na vaṭṭati, tasmā. Dvattiṃsapalaguḷapiṇḍappamāṇatā thūlatāya gahetabbā, na tulagaṇanāya. Antosāramissakānanti antosārarukkhehi missakānaṃ. Sūcidaṇḍakappamāṇoti sīhaḷadīpe lekhanadaṇḍappamāṇoti vadanti, so ca kaniṭṭhaṅguliparimāṇoti daṭṭhabbaṃ. Etanti navamūlasākhāniggamanaṃ. Parabhāge kittetuṃ vaṭṭatīti bahi nikkhamitvā ṭhitesu aṭṭhasu maggesu ekissā disāya ekaṃ, aparāya ekanti evaṃ catūsu ṭhānesu kittetuṃ vaṭṭati.
138. ‘他者说’指的是赞叹净纯山峰等。‘象鼻状’者指山，相当于半手臂高度的板片状山。因一者不可包藏，故如此。‘二十三颗大米大小’者，是用大体积计算而非小体积。‘内果实’谓内树冠果实。‘细棍大小’谓锡兰岛上的树枝笔一般的尺寸，也就是小拇指指节大小。此谓九根支干的汇合处。说它适于外部分区定名，即出外界八路中某处一处，另一处一处，乃至四处（一处一边），适于定名也。
Yattha katthaci uttarantiyā bhikkhuniyā antaravāsako temiyatīti sikkhākaraṇīyaṃ āgatalakkhaṇena timaṇḍalaṃ paṭicchādetvā antaravāsakaṃ anukkhipitvā titthena vā atitthena vā uttarantiyā bhikkhuniyā ekadvaṅgulamattampi antaravāsako temiyati. Bhikkhuniyā eva gahaṇañcettha bhikkhunīvibhaṅge bhikkhuniyā vasena nadīlakkhaṇassa pāḷiyaṃ āgatattā teneva nayena dassanatthaṃ kataṃ. Sīmaṃ bandhantānaṃ nimittaṃ hotīti ayaṃ vuttalakkhaṇā nadī samuddaṃ vā pavisatu taḷākaṃ vā, pabhavato paṭṭhāya nimittaṃ hoti. Ajjhottharitvā āvaraṇaṃ pavattatiyevāti āvaraṇaṃ ajjhottharitvā sandatiyeva. Appavattamānāti asandamānudakā. Āvaraṇañhi patvā nadiyā yattake padese udakaṃ asandamānaṃ santiṭṭhati, tattha nadīnimittaṃ kātuṃ na vaṭṭati. Upari sandamānaṭṭhāneyeva vaṭṭati, asandamānaṭṭhāne pana udakanimittaṃ kātuṃ vaṭṭati. Ṭhitameva hi udakanimitte vaṭṭati, na sandamānaṃ. Tenevāha ‘‘pavattanaṭṭhāne nadīnimittaṃ, appavattanaṭṭhāne udakanimittaṃkātuṃ vaṭṭatī’’ti. Nadiṃ bhinditvāti mātikāmukhadvārena nadīkūlaṃ bhinditvā. Ukkhepimanti kūpato viya ukkhipitvā gahetabbaṃ.
所谓北方比库尼使用的下衣，即为她们修学时所穿的内衣，用来遮盖身体。若北方比库尼经过，哪怕只有一二寸的下衣露出，也算是穿戴整齐。这里所说的内衣，即比库尼受戒时的内衣规条，因为比库尼们住在水域边缘，故此为表示居所边界，特以河流作为界限。因河流或湖泊对居所有标志作用，因此称之为界限。所谓河水被遮蔽，乃指水被遮挡而仍继续流动。遮挡得再高，流水仍然贯穿；若遮挡得不紧，水虽无阻碍仍能形成视作界限的河水。当水流处于遮断处则界限显现，若不被阻隔则水像没有界限一般流动。故云：在流水处设定界限，则界限即河水；在开阔处则界限是水体本身。所谓切断河流，是由河岸入口处分隔水域。抬高界限布置部分，就好像用枯井盖起来一样，必须恰当地设置。
Siṅghāṭakasaṇṭhānāti tikoṇaracchāsaṇṭhānā. Mudiṅgasaṇṭhānāti mudiṅgabherī viya majjhe vitthatā ubhosu koṭīsu saṅkoṭitā hoti. Upacāraṃ ṭhapetvāti pacchā sīmaṃ bandhantānaṃ sīmāya okāsaṃ ṭhapetvā. Antonimittagatehi panāti ekassa gāmassa upaḍḍhaṃ anto kattukāmatāya sati sabbesaṃ āgamane payojanaṃ natthīti katvā vuttaṃ. Āgantabbanti ca sāmīcivasena vuttaṃ, nāyaṃ niyamo ‘‘āgantabbamevā’’ti. Tenevāha ‘‘āgamanampi anāgamanampi vaṭṭatī’’ti. Abaddhāya hi sīmāya nānāgāmakhettānaṃ nānāsīmasabhāvattā tesaṃ anāgamanepi vaggakammaṃ na hoti, tasmā anāgamanampi vaṭṭati. Baddhāya pana sīmāya ekasīmabhāvato puna aññasmiṃ kamme kariyamāne anto sīmagatehi āgantabbamevāti āha ‘‘avippavāsasīmā…pe… āgantabba’’nti. Nimittakittanakāle asodhitāyapi sīmāya nevatthi doso nimittakittanassa apalokanādīsu aññatarābhāvato.
所谓三角障碍系指三角形的堤岸或障碍物。所谓威猛障碍，是指筑成中间凹陷、两侧高起状，状若巨蟒卷曲，呈现出两边汇聚的状态。设立界限的行为，是指在居所后方设置界限，留出空隙作为活动场所。至于内侧界限，是指为了防止某一村落内外出入，设定界限以控制进出，有时不必拘泥于这一点。关于界限的解释，按合理制度，既有进出就有禁止进入，无须硬性规定“必入境”。因为无固定界限的地方，由于有各种各样不同的进出口，故无法维持一致的管理规则，因此也接受不确定的进出情况。对于有固定界限的地方，则根据居所的界限，进入该界限必须具备相应资格，称之为“必须进入”。在设定界限、宣告依照规矩时，虽有缺失，但无致命错误，因此对设定界限的否定意见则有局限。
Bhaṇḍukammāpucchanaṃ sandhāya pabbajjā-gahaṇaṃ. Sukhakaraṇatthanti sabbesaṃ sannipātanaparissamaṃ pahāya appatarehi sukhakaraṇatthaṃ. Ekavīsati bhikkhū gaṇhātīti vīsativaggakaraṇīyaparamattā saṅghakammassa kammārahena saddhiṃ ekavīsati bhikkhū gaṇhāti. Idañca nisinnānaṃ vasena vuttaṃ. Heṭṭhimantato hi yattha ekavīsati bhikkhū nisīdituṃ sakkonti, tattake padese sīmaṃ bandhituṃ vaṭṭati. Na sakkhissantīti avippavāsasīmāya baddhabhāvaṃ asallakkhetvā ‘‘samānasaṃvāsakameva samūhanissāmā’’ti vāyamantā na sakkhissanti. Baddhāya hi avippavāsasīmāya taṃ asamūhanitvā ‘‘samānasaṃvāsakasīmaṃ samūhanissāmā’’ti katāyapi kammavācāya asamūhatāva hoti sīmā. Paṭhamañhi avippavāsaṃ samūhanitvā pacchā sīmā samūhanitabbā. Ekaratanappamāṇā suviññeyyatarā hotīti katvā vuttaṃ ‘‘ekaratanappamāṇā vaṭṭatī’’ti. Ekaṅgulamattāpi sīmantarikā vaṭṭatiyeva. Tattakenapi hi sīmā asambhinnāva hoti.
此段讲述持戒行为和比库数量关系。为方便修行，舍弃一切杂乱繁琐，仅保留最基本的安乐生活条件。所谓二十一比库群，是指由二十一名比库组成的团体，因此称为二十人的集体法事。这里陈述的是坐卧生活应秩序合理。因为能够容纳二十一名比库同时坐卧的地方，即有条件设立界限。在无法容纳的地方，因缺乏一致界限，故认为该处不得设立规范界限。固定界限不可破坏，若强行破坏，则修行生活将混乱无法安立。初时应保持界限，后续才可扩展合并，界限必须有明确统一标准。即便界限只能有一寸宽的窄边界，也应视为有效。即便极窄界限，也不能让界限破碎不全。
Avasesanimittānīti mahāsīmāya bāhirapasse nimittāni. Khaṇḍasīmato paṭṭhāya bandhanaṃ āciṇṇaṃ, āciṇṇakaraṇeneva ca sammoho na hotīti āha ‘‘khaṇḍasīmatova paṭṭhāya bandhitabbā’’ti. Kuṭigeheti kuṭighare, bhūmighareti attho. Udukkhalanti khuddakāvāṭaṃ. Nimittaṃ na kātabbanti taṃ rājiṃ vā udukkhalaṃ vā nimittaṃ na kātabbaṃ.
所谓“大界限”，是指外部可见的标志界限。因结合边界而设立的围栏障碍，若设立不完善也不会导致困惑或错误，故说“应像结合围栏一样围起”。所谓简陋房舍，即指简易茅蓬或土屋。泥泞之地等不宜作界限标志，因泥潭或烂泥不宜作为界限标志。
Heṭṭhāna otaratīti bhittito oraṃ nimittāni ṭhapetvā kittitattā heṭṭhā ākāsappadesaṃ na otarati. Heṭṭhāpi otaratīti sace heṭṭhā antobhittiyaṃ ekavīsatiyā bhikkhūnaṃ okāso hoti, otarati. Otaramānā ca uparisīmappamāṇena na otarati, samantā bhittippamāṇena otarati. Otaraṇānotaraṇaṃ vuttanayeneva veditabbanti sace heṭṭhā ekavīsatiyā bhikkhūnaṃ okāso hoti, otarati. No ce, na otaratīti adhippāyo. Sabbo pāsādo sīmaṭṭho hotīti uparimatalena saddhiṃ ekābaddhabhittiko vā hotu mā vā, sabbopi pāsādo sīmaṭṭhova hoti.
所谓“下面不向下”，即障碍物壁垒设定时，不应延伸至下方空旷的天空部分。如果设定的界限比北方二十一比库的活动空间还小，则称为“向下”，此时会对活动空间造成阻碍。若设定滞后，但兼顾了上下等方面，则不视为真正的“向下”阻碍。必须根据是否妨碍二十一比库的空间自由来判断“向下”与否。全部宏伟正方形建筑即是有效界限，无论其高低、连贯状况，均视为界限。
Tālamūlakapabbateti tālamūlasadise pabbate. So ca heṭṭhā mahanto hutvā anupubbena tanuko hotīti daṭṭhabbaṃ. Paṇavasaṇṭhāno majjhe tanuko hoti mūle agge ca vitthato. Heṭṭhā vā majjhe vāti mudiṅgasaṇṭhānassa heṭṭhā paṇavasaṇṭhānassa majjhe. Ākāsapabbhāranti bhittiyā aparikkhittapabbhāraṃ. Antoleṇaṃ hotīti pabbatassa anto leṇaṃ hoti. Sīmāmāḷaketi khaṇḍasīmāmāḷake. Mahāsīmaṃ sodhetvā vā kammaṃ kātabbanti mahāsīmagatā bhikkhū hatthapāsaṃ vā ānetabbā, sīmato vā bahi kātabbāti adhippāyo. Gaṇṭhipadesu pana ‘‘mahāsīmagatehi bhikkhūhi taṃ sākhaṃ vā pārohaṃ vā anāmasitvā ṭhātabbanti adhippāyo’’ti vuttaṃ, taṃ na gahetabbaṃ. Purimanayepīti khaṇḍasīmāya uṭṭhahitvā mahāsīmāya oṇatarukkhepi. Ukkhipāpetvā kātuṃ na vaṭṭatīti khaṇḍasīmāya anto ṭhitattā rukkhassa tattha ṭhito hatthapāsaṃyeva ānetabboti ukkhipāpetvā kātuṃ na vaṭṭati.
所谓“椰子根基山”，指类似椰子树根部的山峰。这里所说山峰高大坚实，逐渐变细，顶端狭窄而突出。椰子叶簇位于中段，树根展开分别包裹。界限负重指没有分明保护的边缘部分。所谓“在内部”，即山峰内部边界。所谓界限束带，是指设立牢固的界限绳索或木桩。修炼者进入大界限时，须携带手铐，即戒具，界限外同样适用。此处强调，若在小界限处切断连接，再进入大界限时，不允许携带铁制具足。关于树木处边界设立，若边界处有树，树上不可携带金属器具，避免损坏界限架设，不应强行穿越。
§140
140.Pārayatīti ajjhottharati. Pārāti sīmāpekkho itthiliṅganiddeso. Assāti bhaveyya. Idhādhippetanāvāya pamāṇaṃ dassento āha ‘‘yā sabbantimena paricchedena…pe… tayo jane vahatī’’ti. Iminā ca vuttappamāṇato khuddakā nāvā vijjamānāpi idha asantapakkhaṃ bhajatīti dīpeti. Avassaṃ labbhaneyyā dhuvanāvāva hotīti sambandho. Rukkhaṃ chinditvā katoti pāṭhaseso. Paratīre sammukhaṭṭhāneti orimatīre sabbapariyantanimittassa sammukhaṭṭhāne. Sabbanimittānaṃ anto ṭhite bhikkhū hatthapāsagate katvāti ettha sace ekaṃ gāmakhettaṃ hoti, ubhosu tīresu sabbanimittānaṃ anto ṭhite bhikkhū hatthapāsagate katvā sammannitabbā. Nānāgāmakkhettaṃ ce, samānasaṃvāsakasīmābandhanakāle anāgantumpi vaṭṭati. Avippavāsasīmāsammutiyaṃ pana āgantabbameva. Yasmā ubhosu tīresu nimittakittanamattena dīpako saṅgahito nāma na hoti, tasmā dīpakepi nimittāni visuṃ kittetabbānevāti āha ‘‘dīpakassaorimante ca pārimante ca nimittaṃ kittetabba’’nti. Dīpakasikharanti dīpakamatthakaṃ. Pabbatasaṇṭhānāti dīpakassa ekato adhikatarattā vuttaṃ.
140.「Pārayati」者，谓上升、超越。Pārāti为界限，因性别而用女性标识。应译为「界限」。应作「是」者也。此处示范所标之限度，言曰：「由此全面所界定的范围……三方人流通行。」由此所举之例，乃显示即使小船游弋于此处，亦不得偏邪分裂。因缘关系，可得遵守航行区域。斩树谓之砍伐。所谓对岸相对，指他岸，乃周边对侧之处。凡诸界限端处，僧人若系手铐而立，若一乡域，则须在三岸所有界限端处系其手铐庄重待之。若多村域，彼时临界界束缚时，即使外来者亦能停泊。父俗名界约，意为拘禁束缚之界限，不可外越。因两岸以界标确立联通，灯火亦不可乱设，故言「应于灯火之对岸及旁侧设界限标志」。灯塔者即灯火之方向标。山岩者，意指灯火之所在点及其较高处。
Sīmānujānanakathāvaṇṇanā niṭṭhitā. · 允许结界的论述注释完毕。
Uposathāgārādikathāvaṇṇanā伍波萨他堂等事的论述注释
§142
142.Vatthuvasena vuttanti ‘‘mayañcamhā asammatāya bhūmiyā nisinnā pātimokkhaṃ assumhā’’ti vatthumhi pātimokkhasavanassa āgatattā vuttaṃ. Uposathappamukhaṃ nāma uposathāgārassa sammukhaṭṭhānaṃ. Pāḷiyaṃ ‘‘paṭhamaṃ nimittā kittetabbā’’ti ettakameva vatvā sīmāsammutiyaṃ viya ‘‘pabbatanimittaṃ pāsāṇanimitta’’ntiādinā visesetvā nimittānaṃ adassitattā ‘‘khuddakāni vā…pe… yāni kānici nimittānī’’ti vuttaṃ. Kittetuṃ vaṭṭatīti iminā sambandho.
142.以场地性质说，谓「我们于此不正之地座落，守持巴提摩卡戒」。此处指出巴提摩卡戒所闻之场地。Uposathappamukha即近于守斋会所之处。巴利文「应先标识准则」意谓此乃初步的标记，应在界限约定中指定岩山指示、石头标志等，特取诸标记而不显现其他。言及「小的标识」等数者，是对界限标识不全之说明。正因如此，议论此标识应如何确定。
Avippavāsasīmānujānanakathāvaṇṇanā不离界许可说之解释
§144
144.Assāti bhikkhunisaṅghassa. Dvepi sīmāyoti paṭhamaṃ vuttā avippavāsasīmā samānasaṃvāsakasīmā ca. Na kammavācaṃ vaggaṃ karontīti kammavācaṃ na bhindanti, kammaṃ na kopentīti adhippāyo. Etthāti ‘‘ṭhapetvā gāmañca gāmūpacārañcā’’ti ettha. Gāmañca gāmūpacārañca na ottharatīti ‘‘ṭhapetvā gāmañca gāmūpacārañcā’’ti vuttattā. Sīmāsaṅkhyameva gacchatīti avippavāsasīmāsaṅkhaṃ gacchati. Ekampi kulaṃ paviṭṭhaṃ vāti abhinavakatagehesu sabbapaṭhamaṃ ekampi kulaṃ paviṭṭhaṃ atthi. Agataṃ vāti porāṇakagāme aññesu gehāni chaḍḍetvā gatesu ekampi kulaṃ agataṃ atthi.
144.此处说明比库尼僧团的界限。谓共有两重边界，是首重的非迁徙边界及次重的同居边界。界限并不打破业语略语，且业亦无怨恨。言「立定村落及村内通行」是此义。所谓村内及通行，实际不外乎先设定界限标记。界限数目如是由非迁徙界数决定。万一新建房舍，一先族群必须完整。若有旧村，则在放弃他宅后，仍有一族群存在。
Avippavāsasīmā na samūhantabbāti mahāsīmaṃ sandhāya vadati. Nirāsaṅkaṭṭhānesu ṭhatvāti cetiyaṅgaṇādīnaṃ khaṇḍasīmāya anokāsattā vuttaṃ. Khaṇḍasīmañhi bandhantā tādisaṃ ṭhānaṃ pahāya aññasmiṃ vivitte okāse bandhanti . Appeva nāma samūhanituṃ sakkhissantīti avippavāsasīmaṃyeva samūhanituṃ sakkhissanti, na khaṇḍasīmaṃ. Paṭibandhituṃ pana na sakkhissantevāti khaṇḍasīmāya aññātattā na sakkhissanti. Na samūhanitabbāti khaṇḍasīmaṃ ajānantehi na samūhanitabbā. Uposathassa visuṃ gahitattā avasesakammavasena samānasaṃvāsatā veditabbā.
就非迁徙边界而言，不宜群聚而集居故，释意当指大边界。而大边界之破碎，若有人弃其所在，相续于他隔离处分居。偶尔虽能群聚，实际上非破碎边界。禁止破碎边界者，乃未知情者不应聚居。守斋之事更当对此进行明判基于共居标准的鉴别。
Gāmasīmādikathāvaṇṇanā村界等说之解释
§147
147.Aparicchinnāyāti baddhasīmāvasena akataparicchedāya. Yena kenaci khaṇitvā akatoti antamaso tiracchānenapi khaṇitvā akato. Tassa antohatthapāsaṃ vijahitvā ṭhito kammaṃ kopetīti iminā bahiparicchedato yattha katthaci ṭhito kammaṃ na kopetīti dīpeti. Yaṃ pana vuttaṃ mātikāṭṭhakathāyaṃ (kaṅkhā. aṭṭha. nidānavaṇṇanā) ‘‘paricchedabbhantare hatthapāsaṃ vijahitvā ṭhitopi paricchedato bahi aññaṃ tattakaṃyeva paricchedaṃ anatikkamitvā ṭhitopi kammaṃ kopeti, idaṃ sabbaaṭṭhakathāsu sanniṭṭhāna’’nti, tattha ‘‘aññaṃ tattakaṃyeva paricchedaṃ anatikkamitvā ṭhitopi kammaṃ kopetī’’ti idaṃ neva pāḷiyaṃ, na aṭṭhakathāyaṃ upalabbhati. Yadi cetaṃ dvinnaṃ saṅghānaṃ visuṃ uposathādikammakaraṇādhikāre vuttattā udakukkhepato bahi aññaṃ udakukkhepaṃ anatikkamitvā uposathādikaraṇatthaṃ ṭhito saṅgho sīmāsambhedasambhavato kammaṃ kopetīti iminā adhippāyena vuttaṃ siyā, evaṃ sati yujjeyya. Teneva mātikāṭṭhakathāya līnatthappakāsaniyaṃ vuttaṃ ‘‘aññaṃ tattakaṃyeva paricchedanti dutiyaṃ udakukkhepaṃ anatikkantopi kopeti. Kasmā? Attano udakukkhepasīmāya paresaṃ udakukkhepasīmāya ajjhotthaṭattā sīmāsambhedo hoti, tasmā kopetī’’ti. ‘‘Idaṃ sabbaaṭṭhakathāsu sanniṭṭhāna’’nti ca iminā adhippāyena vuttanti gahetabbaṃ sabbāsupi aṭṭhakathāsu sīmāsambhedassa anicchitattā. Teneva hi ‘‘attano ca aññesañca udakukkhepaparicchedassa antarā añño udakukkhepo sīmantarikatthāya ṭhapetabbo’’ti vuttaṃ. Aññe panettha aññathāpi papañcenti, taṃ na gahetabbaṃ.
147.「Aparicchinnā」者，谓被缚界限，意为未策划缜密之分界。若有人破界而为不完全，则即使曲折斜伸之地亦为不完整。若此时破除末端之手铐立者，谓所作行为令人不悦。此处例示外部边界因而为分界，若有所立者则不悦。于《母论注释》中云：「在分界限期间，尽管破坏手铐立地，若越过另一界线，仍不悦，以上为诸经论所依。」然而此并非巴利原文本义，注疏中亦无。若是二僧团于守斋等多事权限上，设有边界，相互飞水者，若越过他处水域，即使立着，为分界冲突，行为不悦。此推断为权威教示，则应据此而行。于母论注释亦指出：「所谓他界线，致第二次越水不悦，何以故？盖因自家越水界线与他人有所重叠引起之界线冲突，故不悦。」此为诸经论的共同体现。又说：「当设定自己及他人之水界线边界，于中间接界立标，避免争端。」他处时或有妄想，此不应采纳。
Sabbattha saṅgho nisīdatīti hatthapāsaṃ avijahitvā nisīdati. Udakukkhepasīmākammaṃ natthīti yasmā sabbopi nadīpadeso bhikkhūhi ajjhotthaṭo , tasmā samantato nadiyā abhāvā udakukkhepe payojanaṃ natthi. Udakukkhepappamāṇā sīmantarikā suviññeyyatarā hoti, sīmāsambhedasaṅkā na ca siyāti sāmīcidassanatthaṃ ‘‘añño udakukkhepo sīmantarikatthāya ṭhapetabbo’’ti vuttaṃ. Yattakena pana sīmāsambhedo na hoti, tattakaṃ ṭhapetuṃ vaṭṭatiyeva. Tenevāhu porāṇā ‘‘yattakena sīmāsaṅkaro na hoti, tattakampi ṭhapetuṃ vaṭṭatī’’ti. Ūnakaṃ pana na vaṭṭatīti idampi udakukkhepasīmāya parisavasena vaḍḍhanato sīmāsambhedasaṅkā siyāti taṃnivāraṇatthameva vuttaṃ.
凡处僧团者，皆应坐下，谓弃除手铐而坐。谓无越水界限行为，因为诸处皆临河，且多河流所环，故全方不存无水界之用。至于水域界限间距，越分明显，惟偶闻有与畔界不符者，论及「当立标示于他水界线边界」，乃为示现之故。若界限不清楚，当予置长度标示。由此，古语云「若界限非属一贯不通者，应设标示」。若不足，则水界界限会因周围拓展而显分歧，故称此为防止争端之法。
Gacchantiyāpana nāvāya kātuṃ na vaṭṭatīti ettha udakukkhepamanatikkamitvā parivattamānāya kātuṃ vaṭṭatīti veditabbaṃ. Sīmaṃ vā sodhetvāti ettha sīmasodhanaṃ nāma gāmasīmādīsu ṭhitānaṃ hatthapāsānayanādi. ‘‘Nadiṃ vināsetvā taḷākaṃ karontī’’ti vuttamevatthaṃ vibhāveti ‘‘heṭṭhā pāḷi baddhā’’ti, heṭṭhānadiṃ āvaritvā pāḷi baddhāti attho. Chaḍḍitamodakanti taḷākarakkhaṇatthaṃ ekamantena chaḍḍitamudakaṃ. Deve avassanteti dubbuṭṭhikāle vassānepi deve avassante. Uppatitvāti uttaritvā. Gāmanigamasīmaṃ ottharitvā pavattatīti vuttappakāre vassakāle cattāro māse abbocchinnā pavattati. Vihārasīmanti baddhasīmaṃ sandhāya vadati.
“划船出行时，不宜逆水而划”，这是因为划船渡水时，应越过水流激荡之处，顺水而转动桨橹，方可划行。“划船出行时，不宜逆水而划”，此义应知。所谓“清理界限”，指的是在村落等处设有界限，连结象征性的手铐环以表示界限。“破坏河流方致建塔”之语，便指此意，即“下方缚束”，意在说下游河段被环绕束缚。所谓下游河段被束缚，意即河流下游被围绕限制。所谓“弃置水域”，是为保护水塔而设，意指弃置一方水域以保护水塔。一旦雨季天神等降临，即使是雨季，天神仍会降临。所谓“升起”，意指超越向上。所谓“村落界限扩展奔走”之说，是指雨季期间四个月间界限不会中断而持续流转。所谓住处界限，意指标记界限以示归属的界限。
Agamanapatheti yattha tadaheva gantvā paccāgantuṃ na sakkā hoti, tādise padese araññasīmāsaṅkhameva gacchatīti sattabbhantarasīmaṃ sandhāya vadati. Tesanti macchabandhānaṃ. Gamanapariyantassa oratoti gamanapariyantassa orimabhāge dīpakaṃ pabbatañca sandhāya vuttaṃ, na samuddappadesaṃ.
所谓“走入路径”，指的是到达某地后不再能够返回的情况，此处所说的是只在未经开发的森林界限内行走。所谓“七方界限”，指为限定范围划定的界限。其所示的是捕鱼围栏。所谓“行走界限终止”，指游走边界时于边界之岸设立灯火与山岗，不包括海域。
§148
148.Saṃsaṭṭhaviṭapāti iminā aññamaññassa āsannataṃ dīpeti. Baddhā hotīti pacchimadisābhāge sīmaṃ sandhāya vuttaṃ. Tassā padesanti yattha ṭhatvā bhikkhūhi kammaṃ kātuṃ sakkā hoti, tādisaṃ padesaṃ. Yattha pana ṭhitehi kammaṃ kātuṃ na sakkā hoti, tādisaṃ padesaṃ antokaritvā bandhantā sīmāya sīmaṃ sambhindanti nāma. Dvinnaṃ sīmānaṃ nimittaṃ hotīti nimittassa sīmato bāhirattā sīmāsambhedo na hotīti vuttaṃ. Sīmāsaṅkaraṃ karotīti vaḍḍhitvā sīmappadesaṃ paviṭṭhe dvinnaṃ sīmānaṃ gataṭṭhānassa duviññeyyattā vuttaṃ, na pana tattha kammaṃ kātuṃ na vaṭṭatīti dassanatthaṃ. Na hi sīmā tattakena asīmā hoti, dve pana sīmā pacchā vaḍḍhitena rukkhena ajjhotthaṭattā ekābaddhā honti, tasmā ekattha ṭhatvā kammaṃ karontehi itaraṃ sodhetvā kātabbaṃ.
“相近寸地”是指彼此相邻近的意思。所谓“被缚”，指的是西方一侧有界限的情况。所谓“其地”，指的是僧侣驻留可合法作业处分。所谓“其地”，指的是僧侣驻留却不能从事法事的地方，为称为内界之缚界，界限交错。所谓“双重界限之因”，指的是加长界限后一处界限展开，一处界限阙露，两界交错，不过不允许在此施行法事。所谓界限非原有之界限，实际上是不等界限，由因扩张后，树木彼此相连构成一整体界限，因此应同处一处施行法事时，一处需撤销另一处。
Gāmasīmādikathāvaṇṇanā niṭṭhitā. · 村界等说之解释已毕。
Uposathabhedādikathāvaṇṇanā伍波萨他分别等说之解释
§149
149.Adhammena vaggaṃ uposathakammanti ettha yattha cattāro vasanti, tattha pātimokkhuddeso anuññāto. Yattha dve vā tayo vā vasanti, tattha pārisuddhiuposatho. Idha pana tathā akatvā catunnaṃ vasanaṭṭhāne pārisuddhiuposathassa katattā tiṇṇaṃ vasanaṭṭhāne ca pātimokkhassa uddiṭṭhattā ‘‘adhammenā’’ti vuttaṃ. Yasmā sabbeva na sannipatiṃsu, chandapārisuddhi ca saṅghamajjhaṃyeva āgacchati, na gaṇamajjhaṃ, tasmā ‘‘vagga’’nti vuttaṃ.
“下屆阶段为伍波萨他法事”，指有四人以上聚居之处，允许宣说巴帝摩卡戒文。若居二三人，称为净戒法事。在此若不成众，某四个住所未整齐获净戒，因众不聚，众戒词仅依三处住所分别宣说，称为“分组”，因未能集众而称“分组”。若众未聚齐，但戒证到场入中，因无集体，称为羁绊而非同组，故称分“组”。
Pātimokkhuddesakathāvaṇṇanā巴帝摩卡诵说之解释
§150
150.Evametaṃ dhārayāmīti ‘‘sutā kho panāyasmantehī’’ti ettha ‘‘evametaṃ dhārayāmī’’ti vatvā ‘‘uddiṭṭhaṃ kho āyasmanto nidānaṃ, sutā kho panāyasmantehi cattāro pārājikā dhammā’’ti vattabbaṃ. Teneva mātikāṭṭhakathāyaṃ (kaṅkhā. aṭṭha. nidānavaṇṇanā) ‘‘tatthāyasmante pucchāmi kaccittha parisuddhā, dutiyampi pucchāmi…pe… tasmā tuṇhī, evametaṃ dhārayāmīti vatvā ‘uddiṭṭhaṃ kho āyasmanto nidāna’ntiādinā nayena avasese sutena sāvite uddiṭṭho hotī’’ti vuttaṃ. Sutenāti sutapadena. Savarabhayanti vanacarakabhayaṃ. Tenāha ‘‘aṭavimanussabhaya’’nti. ‘‘Avasesaṃ sutena sāvetabba’’nti vacanato nidānuddese aniṭṭhite sutena sāvetabbaṃ nāma natthīti āha ‘‘dutiyādīsu uddesesū’’ti. Uddiṭṭhauddesāpekkhañhi avasesaggahaṇaṃ, tasmā nidāne uddiṭṭhe pārājikuddesādīsu yasmiṃ vippakate antarāyo uppajjati, tena saddhiṃ avasesaṃ sutena sāvetabbaṃ.
“如是持守”，意为“确已了知尊长诸法”。此处是严格指出尊长们已被教诫以及已知四种最重戒律。该教诫明确指出，尊长们已经获悉戒律经文始末。以“经文”一词称谓，即为由文字叮咛之意。因惧怕林中行者之险，故称“林中人畏惧”。因此称为“林中非人畏惧”。“余段经文当由文字细说”，意指对经文细节之理应详细述说。故若对上述所说的主要戒律条文与方法生疑障碍，必须以余段文字细究之。
Tīhipividhīhīti osāraṇakathanasarabhaññehi. Ettha ca atthaṃ bhaṇitukāmatāya suttassa osāraṇā osāraṇaṃ nāma. Tasseva atthappakāsanā kathanaṃ nāma. Suttassa tadatthassa vā sarena bhaṇanaṃ sarabhaññaṃ nāma. Sajjhāyaṃ adhiṭṭhahitvāti ‘‘sajjhāyaṃ karomī’’ti cittaṃ uppādetvā. Osāretvā pana kathentenāti paṭhamaṃ ussāretvā pacchā atthaṃ kathentena. Manussānaṃ pana ‘‘bhaṇāhī’’ti vattuṃ vaṭṭatīti ettha uccatare nisinnenapi manussānaṃ bhaṇāhīti visesetvāyeva vattuṃ vaṭṭati, avisesetvā pana na vaṭṭati. Sajjhāyaṃ karontenāti yattha katthaci nisīditvā sajjhāyaṃ karontena. Theroti yo koci attanā vuḍḍhataro. Ekaṃ āpucchitvāti ekaṃ vuḍḍhataraṃ āpucchitvā. Aparo āgacchatīti aparo tatopi vuḍḍhataro āgacchati.
所谓“三种鼓吹”，意指以表现流利语言的诠释讲说。此处谓欲成就阐释之意，应称为讲说之源头。即为释意讲解。所谓“随记发心”，指的是生起“今将讲说”的意念。所谓“先言后说”，谓先作序言，为正式说明而设。人们若说“讲说吧”，又分特别和普通两种说法，仅此高座人发出“讲说”的言语才算。所谓“就座正式施说”，指于坐处讲说正法。所谓“长老”，意指年长者。谓“问一位”，意指向一位资深者问询。谓“又来一位”，即另一年长者到来。
Pātimokkhuddesakathāvaṇṇanā niṭṭhitā. · 巴帝摩卡诵说之解释已毕。
Pātimokkhuddesakaajjhesanādikathāvaṇṇanā关于邀请巴帝摩卡诵出者等事的论注释
§155
155.Codanāvatthu nāma ekaṃ nagaraṃ. Saṅghauposathādibhedena navavidhanti saṅghe uposatho gaṇe uposatho puggale uposathoti evaṃ kārakavasena tayo, suttuddeso pārisuddhiuposatho adhiṭṭhānuposathoti evaṃ kattabbākāravasena tayo, cātuddasiko pannarasiko sāmaggīuposathoti evaṃ divasavasena tayoti navavidhaṃ. Catubbidhaṃ uposathakammanti adhammena vaggaṃ uposathakammaṃ, adhammena samaggaṃ uposathakammaṃ, dhammena vaggaṃ uposathakammaṃ, dhammena samaggaṃ uposathakammanti evaṃ catubbidhampi uposathakammaṃ. Duvidhaṃ pātimokkhanti bhikkhupātimokkhaṃ bhikkhunīpātimokkhanti duvidhaṃ pātimokkhaṃ. Navavidhaṃ pātimokkhuddesanti bhikkhūnaṃ pañca uddesā, bhikkhunīnaṃ ṭhapetvā aniyatuddesaṃ avasesā cattāroti navavidhaṃ pātimokkhuddesaṃ.
155. 有一城名为科达那城。根据僧团、五戒守节日等差别，有九种守节日者，分为僧团之守节日、众中之守节日、个人之守节日，三者各有其缘由和作法。根据经文根本义理，也有三类：清净守节、立誓守节、以此为作法的三种；根据守节期间，也有十四日的、十五日的，同体守节三种，共九种。守节仪式有四种：依下品戒律的守节仪式、依下品戒律的合和守节仪式、依正法戒律的守节仪式、依正法戒律的合和守节仪式，这四种均为守节仪式。巴吉帝亚（戒律法规）有两种，分别是比库戒律和比库尼戒律。戒律根本义理有九种，为比库五义，比库尼设定后，四种无定意剩余法，共计九种戒律根本义理。
Pakkhagaṇanādiuggahaṇānujānanakathāvaṇṇanā关于准许学习半月计数等事的论注释
§158-161
158-161.Samannāharathāti sallakkhetha. Pariyesitabbānīti bhikkhācārena pariyesitabbāni.
158-161. “集聚”者，谓有标记之义。所当探索者，谓僧众行为中应当查考、研究的事项。
Disaṃgamikādivatthukathāvaṇṇanā关于前往他方者等事缘的论注释
§163
163.Utuvasseyevāti hemantagimhesuyeva.
163.『唯于冬夏』者，唯于冬季与夏季也。
Pārisuddhidānakathāvaṇṇanā关于给予清净的论注释
§164
164.Yena kenaci aṅgapaccaṅgena viññāpetīti manasā cintetvā hatthappayogādinā yena kenaci viññāpeti. Saṅgho nappahotīti dvinnaṃ dvinnaṃ antarā hatthapāsaṃ avijahitvā paṭipāṭiyā ṭhātuṃ nappahoti. Itarā pana biḷālasaṅkhalikapārisuddhi nāmāti ettha keci vadanti ‘‘biḷālasaṅkhalikā baddhāva hoti antogehe eva sampayojanattā, yathā sā na katthaci gacchati, tathā sāpi na gacchatīti adhippāyo. Itarathā visesanaṃ niratthakaṃ hotī’’ti. Apare pana ‘‘yathā bahūhi manussehi ekassa biḷālassa attano attano saṅkhalikā gīvāya ābaddhā biḷāle gacchante gacchanti ābaddhattā, na aññasmiṃ biḷāle gacchante gacchanti anābaddhattā, evamevassa bhikkhussa bahūhi saṅkhalikasadisā chandapārisuddhi dinnā, sā tasmiṃ bhikkhusmiṃ gacchante gacchati tasmiṃ saṅkhalikā viya ābaddhattā, na aññasmiṃ anābaddhattā’’ti vadanti. Sabbampetaṃ na sārato paccetabbaṃ. Ayaṃ panettha sāro – yathā saṅkhalikāya paṭhamavalayaṃ dutiyaṃyeva valayaṃ pāpuṇāti, na tatiyaṃ, evamayampi pārisuddhidāyakena yassa dinnā, tato aññattha na gacchatīti saṅkhalikasadisattā ‘‘biḷālasaṅkhalikā’’ti vuttā. Biḷālasaṅkhalikagahaṇañcettha yāsaṃ kāsañci saṅkhalikānaṃ upalakkhaṇamattanti daṭṭhabbaṃ.
164. “用某肢体显现”意指心意思量之后，配合手或足等身体动作以表达。 “僧团不能共护”意指两者之间因未断绝手铐铁索，无法依规矩共处。另一说称“比喇拉铁链清净”，指有人谓比喇拉铁链扣于内宅，因缚著关系如束缚故，故其行止不自由，故此词义无益。另有说法：“如多人将各自的铁链系缚于某一比喇拉颈项，彼等循饰同行，而不缚他人，如此该比喇拉得多链缚，堪称得允净服饰，与该比库同行。”此诸说皆不可一概而论。整体上说，正如链环相扣形成第一第二环而不及第三环，此即为允许清净之比库着用。故称“比喇拉铁链”，此处的“握铁链”仅表示若干链环的识别特征应当明了。
Chandadānakathāvaṇṇanā关于给予同意的论注释
§165
165. ‘‘Santi saṅghassa karaṇīyānī’’ti vattabbe vacanavipallāsena ‘‘karaṇīya’’nti vuttaṃ. Tassa sammutidānakiccaṃ natthi. ‘‘Hatthapāsaṃ ānetabboyevā’’ti gaṇṭhipadesu vuttaṃ.
165. 关于“为僧团所应”（即应作之义）语词颠倒，书写时常会出为“应作”，此为误写。此语无约定专门用法。关于“不可带手铐”是数语合成词形式表达。
Saṅghuposathādikathāvaṇṇanā关于僧团伍波萨他等事的论注释
§168
168. Saṅghasannipātato paṭhamaṃ kātabbaṃ pubbakaraṇanti vuttaṃ, pubbakaraṇato pacchā kātabbampi uposathakammato paṭhamaṃ kātabbattā pubbakiccanti vuttaṃ. Ubhayampi cetaṃ uposathakammato paṭhamaṃ kattabbattā katthaci pubbakiccamicceva voharīyati ‘‘kiṃ saṅghassa pubbakicca’’ntiādīsu viya.
168. 僧团集会时，最先应当办理的是早先的事，由此称为先行之事；早先之事办理后，次后办理的守节仪式，是因先行之故故称先行事。以上两者均是守节工作时最早应做的，至于何处应作先行事，偶有疑问，犹如“哪里是僧团先行之事”等情况出现。
Uposathoti tīsu uposathadivasesu aññataradivaso. Tasmiñhi sati idaṃ saṅghassa uposathakammaṃ pattakallaṃ nāma hoti, nāsati. Yathāha ‘‘na ca, bhikkhave, anuposathe uposatho kātabbo’’ti (mahāva. 183). Yāvatikā ca bhikkhū kammappattāti yattakā bhikkhū tassa uposathakammassa pattā yuttā anurūpā sabbantimena paricchedena cattāro bhikkhū pakatattā, te ca kho hatthapāsaṃ avijahitvā ekasīmāyaṃ ṭhitā. Sabhāgāpattiyo ca na vijjantīti ettha yaṃ sabbo saṅgho vikālabhojanādinā sabhāgavatthunā lahukāpattiṃ āpajjati, evarūpā ‘‘vatthusabhāgā’’ti vuccanti. Etāsu hi avijjamānāsu visabhāgāsu vijjamānāsupi pattakallaṃ hotiyeva.
伍波萨他者，于三次伍波萨他日中的某一日。于此时，萨团之伍波萨他仪式称为『引起罪过』，即未消除罪责之义。如《大部律藏》卷一八三中言：『诸比库，非伍波萨日，不当作伍波萨事。』所谓『足够之比库践行其仪式所得之执犯，配合法律条目，以四比库公开表示，其时不牵带手铐者，应立于一界限内』。所谓『集会执行罪罚者之规定不存在于此』，此处所谓『集会责任』，乃因整个僧团由于腐败饮食等事因而获得轻微过失，谓之『集会之罪）。在未出现及出现分裂的各种罪中，皆有『引起罪过』之义。
Vajjanīyā ca puggalā tasmiṃ na hontīti ‘‘na, bhikkhave, sagahaṭṭhāya parisāyā’’ti (mahāva. 154) vacanato gahaṭṭho, ‘‘na, bhikkhave, bhikkhuniyā nisinnaparisāya pātimokkhaṃ uddisitabba’’ntiādinā (mahāva. 183) nayena vuttā bhikkhunī sikkhamānā sāmaṇero sāmaṇerī sikkhāpaccakkhātako antimavatthuajjhāpannako āpattiyā adassane ukkhittako āpattiyā appaṭikamme ukkhittako pāpikāya diṭṭhiyā appaṭinissagge ukkhittako paṇḍako theyyasaṃvāsako titthiyapakkantako tiracchānagato mātughātako pitughātako arahantaghātako bhikkhunīdūsako saṅghabhedako lohituppādako ubhatobyañjanakoti ime vīsati cāti ekavīsati puggalā vajjanīyā nāma, te hatthapāsato bahikaraṇavasena vajjetabbā. Etesu hi tividhe ukkhittake sati uposathaṃ karonto saṅgho pācittiyaṃ āpajjati, sesesu dukkaṭaṃ. Ettha ca tiracchānagatoti yassa upasampadā paṭikkhittā, sova adhippeto, titthiyā gahaṭṭheneva saṅgahitā. Etepi hi vajjanīyā. Evaṃ pattakallaṃ imehi catūhi aṅgehi saṅgahitanti veditabbaṃ.
而应受惩治者尚未得见于其中，故曰『无手铐集会』。言『不可为同屋集会』之说（出自《大部律藏》卷一五四），又如《大部律藏》卷一八三中指示比库尼、沙玛内拉、沙玛内莉、学习尼、预备者、终成者，为不当行为所披露的犯错者，包括恶见者、不离恶见者、睚眦者、雌雄同奸者、逆道者、杀母者、杀父者、杀阿拉汉者、恶人比库尼、制造僧团分裂者、流血者及二重恶行者等计二十一种人士，名为应当惩罚之人。对他们以手铐般的执法器具施加惩罚。就这二十一人中有三种犯错状态，在有犯错者时，若行伍波萨他，僧团即犯错，须受懺悔，其他罪恶则为恶行。所谓逆道者者，即违背出家者正当受戒归依者，如同邪门外道，故属此类。即使这些亦为应当惩罚者。由此当知伍波萨他的仪式乃由此四个部分而成。
Ajja me uposatho pannarasotipīti pi-saddena pāḷiyaṃ āgatanayeneva ‘‘ajja me uposatho’’tipi vattuṃ vaṭṭatīti dīpeti. Mātikāṭṭhakathāyaṃ (kaṅkhā. aṭṭha. nidānavaṇṇanā) pana ‘‘ajja me uposatho cātuddasoti vā pannarasoti vā vatvā adhiṭṭhāmīti vattabba’’nti vuttaṃ.
今日我的伍波萨他日为十五日，因梵语音译而成巴利语称为“pannarasoti”，亦有说十四日或十五日举行之说，如《经律论》对疑难解答中所称：『今日我的伍波萨他乃十四或十五日，宜敬行。』
Saṅghuposathādikathāvaṇṇanā niṭṭhitā. · 僧伍波萨他等说之解释已毕。
Āpattipaṭikammavidhikathāvaṇṇanā罪之对治法说之解释
§169
169. Nanu ca ‘‘na, bhikkhave, sāpattikena uposatho kātabbo, yo kareyya, āpatti dukkaṭassā’’ti evaṃ sāpattikassa uposathakaraṇe visuṃ paññattā āpatti na dissati, tasmā bhagavatā paññattaṃ ‘‘na sāpattikena uposatho kātabbo’’ti idaṃ kasmā vuttanti āha ‘‘yassa siyā āpatti…pe… paññattaṃ hotīti veditabba’’nti. Kiñcāpi visuṃ paññattā āpatti na dissati, atha kho ‘‘yassa siyā āpatti, so āvikareyyā’’tiādiṃ vadantena atthato paññattāyevāti adhippāyo.
169.『诸比库，非同犯者之伍波萨他不得作，若为之则获恶罪。』语虽云同犯之伍波萨他，实则非也，无论清净与否，皆无犯戒。因此世尊制曰『非同犯者，不应作伍波萨他』，何以故？谓『若有犯戒者，则当以彻底形象识别明了』。即使净团中尚无犯戒，仍说『若固有犯戒者，则应取消』等语，意即制止之规定成立。
Pārisuddhidānapaññāpanena cāti imināva ‘‘sāpattikena pārisuddhipi na dātabbā’’ti dīpitaṃ hoti. Na hi sāpattiko samāno ‘‘pārisuddhiṃ dammi, pārisuddhiṃ me hara, pārisuddhiṃ me ārocehī’’ti vattumarahati. Tasmā pārisuddhiṃ dentena paṭhamaṃ santī āpatti desetabbā ‘‘ahaṃ, āvuso, itthannāmāya āpattiyā vematiko, yadā nibbematiko bhavissāmi, tadā taṃ āpattiṃ paṭikarissāmī’’ti vatvā uposatho kātabbo. ‘‘Pātimokkhaṃ sotabba’’nti vacanato yāva nibbematiko na hoti, tāva sabhāgāpattiṃ paṭiggahetuṃ na labhati, aññesañca kammānaṃ parisuddho nāma hoti. ‘‘Puna nibbematiko hutvā desetabbaṃ na cā’’ti neva pāḷiyaṃ na aṭṭhakathāyaṃ atthi, desite pana doso natthi. ‘‘Ito vuṭṭhahitvā paṭikarissāmīti etthāpi eseva nayo’’ti gaṇṭhipadesu vuttaṃ. Yathā sabbo saṅgho sabhāgāpattiṃ āpajjitvā ‘‘suṇātu me bhante, saṅgho…pe… paṭikarissatī’’ti ñattiṃ ṭhapetvā uposathaṃ kātuṃ labhati, evaṃ tīhi ‘‘suṇantu me āyasmantā, ime bhikkhū sabhāgaṃ āpattiṃ āpannā. Yadā aññaṃ bhikkhuṃ suddhaṃ anāpattikaṃ passissanti, tadā tassa santike taṃ āpattiṃ paṭikarissantī’’ti gaṇañattiṃ ṭhapetvā, dvīhi aññamaññaṃ ārocetvā uposathaṃ kātuṃ vaṭṭati. Ekenapi ‘‘parisuddhaṃ labhitvā paṭikarissāmī’’ti ābhogaṃ katvā kātuṃ vaṭṭatīti ca vadanti.
又因持净行为宣告故，谓『非同罪者也不得赏赋于净团』。因同犯者非心请受净团，彼不以言『我赠予净团，我为净团献施，我为净团布施』，因此给予净团者初犯应作告诫，即当言『我，尊者，犯有此女名之罪，当觉其过，及将自觉之时，则当悔过』而后方可作伍波萨他。由『应当听闻戒律』者之说，至自觉觉时，净团不得受集会过失，以及其他戒法净名。至于『觉之之后而不告诫』者，于巴利语及论书中无文可考，但无责过。谓『今后将取消并予悔过』，此等为论书中记载言辞。譬如：整个僧团谴责过失者时，宣布『听我言，僧团……当悔过』，立约於伍波萨他，则可举行伍波萨他。亦如三次宣告『听尊者言，诸比库因犯过失，待他比库观察其净洁无过后，方准集会悔过』之群生约定，再互通知后方可作伍波萨他。甚至有言作伍波萨时『晋得净者，可为悔过』之规定。
Āpattipaṭikammavidhikathāvaṇṇanā niṭṭhitā. · 罪之对治法说之解释已毕。
Liṅgādidassanakathāvaṇṇanā相等显示说之解释
§179
179.Ācārasaṇṭhānanti ācārasaṇṭhiti. Ākarīyati pakāsīyati etenāti ākāro. Līnaṃ gamayati bodhetīti liṅgaṃ. Nimiyanti paricchijja ñāyanti etenāti nimittaṃ. Uddisīyanti apadisīyanti etenāti uddeso. ‘‘Amhākaṃ ida’’nti aññātaṃ aviditanti aññātakaṃ. Tañca atthato parasantakaṃyevāti āha ‘‘aññesaṃ santaka’’nti.
179.所谓『行为聚会』，即行为会聚之义。谓以『……为其所行，如实昭示』之状，如同『表示』。谓带领成就、令其明了之标记。诸因缘、条件之迹象为『标记』。谓指示、说明之义。言『我等之此』则为不明、不知，故称为『未知』。此完全为释义言『彼称为未知，以其意义乃为完全明晰』。
§180
180.Nānāsaṃvāsakabhāvanti laddhinānāsaṃvāsakabhāvaṃ. Tassa abhibhavo nāma tesaṃ laddhivissajjāpananti āha ‘‘taṃ diṭṭhiṃ na nissajjāpentīti attho’’ti.
多种依止的状态称为多种依止的取相。其统摄称为取执的放弃，即谓“不可放弃该见解”为义。
Nagantabbagantabbavārakathāvaṇṇanā不应去与应去门说之解释
§181
181.Uposathādhiṭṭhānatthaṃ sīmāpi nadīpi na gantabbāti garukaṃ pātimokkhuddesaṃ vissajjetvā lahukassa akattabbattā vuttaṃ. Āraññakenāpi bhikkhunāti ekacārikena āraññakabhikkhunā, yattha vā saṅghapahonakā bhikkhū na santi, tādise araññe vasantena. Tattha uposathaṃ katvāva gantabbanti tassa vasanaṭṭhāne saṅghuposathassa appavattanato vuttaṃ. Uposathantarāyoti attano uposathantarāyo.
为守斋日目的，即便是边界和河流也不可越过。重大的戒律与规约应放下，轻细的可不强求。一名独行的林中比库尼，即使没有僧团护持，也应留居林中。斋日一旦过后，方可离开。其处所因僧团斋日未满而被视为阻碍斋日者，称为自我斋日之阻碍。
Vajjanīyapuggalasandassanakathāvaṇṇanā应避之人显示说之解释
§183
183.Hatthapāsupagamanamevapamāṇanti bhikkhunīādayo ṭhitā vā hontu nisinnā vā, tesaṃ hatthapāsupagamanameva āpattiyā pamāṇanti adhippāyo, tasmā ekasīmāyampi hatthapāsaṃ jahāpetvā uposathaṃ kātuṃ vaṭṭati. Sesamettha uttānameva.
诸比库尼等，无论立、坐，皆以手持戒绳出入为度量及互相约束。因此，即使某一边界，也应去除手持戒绳而得以守持斋日。余义亦如上所述。
Uposathakkhandhakavaṇṇanā niṭṭhitā. · 《伍波萨他篇集》注释完毕。