三藏之路 Tipitaka Path
巴利三藏 · 巴利语翻译标准中译
首页义注律藏义注波逸提·大品义注7. 应学法篇义注

7. Sekhiyakaṇḍaṃ · 7. 应学法篇义注

80 段 · CSCD 巴利原典
7. Sekhiyakaṇḍaṃ七、应学法篇
1. Parimaṇḍalavaggavaṇṇanā一、周圆品释义
Yāni sikkhitasikkhena, sekhiyānīti tādinā;
由修习者修学而成,称为在学者。
Bhāsitāni ayaṃ dāni, tesampi vaṇṇanākkamo.
以上所述,现在讲的,皆为对其的详尽解释。
§576
576. Tattha parimaṇḍalanti samantato maṇḍalaṃ. Nābhimaṇḍalaṃ jāṇumaṇḍalanti uddhaṃ nābhimaṇḍalaṃ adho jāṇumaṇḍalaṃ paṭicchādentena jāṇumaṇḍalassa heṭṭhā jaṅghaṭṭhikato paṭṭhāya aṭṭhaṅgulamattaṃ nivāsanaṃ otāretvā nivāsetabbaṃ, tato paraṃ otārentassa dukkaṭanti vuttaṃ. Yathā nisinnassa jāṇumaṇḍalato heṭṭhā caturaṅgulamattaṃ paṭicchannaṃ hotīti mahāpaccariyaṃ vuttaṃ; evaṃ nivāsentassa pana nivāsanaṃ pamāṇikaṃ vaṭṭati. Tatridaṃ pamāṇaṃ – dīghato muṭṭhipañcakaṃ, tiriyaṃ aḍḍhateyyahatthaṃ. Tādisassa pana alābhe tiriyaṃ dvihatthapamāṇampi vaṭṭati jāṇumaṇḍalapaṭicchādanatthaṃ, nābhimaṇḍalaṃ pana cīvarenāpi sakkā paṭicchādetunti. Tattha ekapaṭṭacīvaraṃ evaṃ nivatthampi nivatthaṭṭhāne na tiṭṭhati, dupaṭṭaṃ pana tiṭṭhati.
576. 此处所说的“边缘”,是指四周的圆形。所谓内圆者是指圆圈的上部,外圆者是指圆圈的下部。通过用脚底边缘沿着小腿内侧,隔开八指宽度的空间开辟处所,此处应当铺设坐具。之后若再开辟则称为不当。譬如说,坐者坐在圆圈的边缘下方,用四指宽度被遮挡,即称为大过失。修坐者铺设的坐具,应当符合尺寸规定。此处所说的尺寸为长度为五掌,横向为八指宽。若缺少这标准,横向宽度只有两掌,则也足够遮盖坐者腿部的内侧边缘,即使没有垫成内圆,衣服也可遮盖。该处铺一层袈裟之类的布料,若未能在规矩位置铺设,反而只铺两层布,则不会合规。
Olambento nivāseti āpatti dukkaṭassāti ettha na kevalaṃ purato ca pacchato ca olambetvā nivāsentasseva dukkaṭaṃ, ye panaññe ‘‘tena kho pana samayena chabbaggiyā bhikkhū gihinivatthaṃ nivāsenti hatthisoṇḍakaṃ macchavālakaṃ catukkaṇṇakaṃ tālavaṇṭakaṃ satavalikaṃ nivāsentī’’tiādinā (cūḷava. 280) nayena khandhake nivāsanadosā vuttā, tathā nivāsentassāpi dukkaṭameva. Te sabbe vuttanayena parimaṇḍalaṃ nivāsentassa na honti. Ayamettha saṅkhepo, vitthārato pana tattheva āvi bhavissati.
“盖遮后安坐”,谓此处不仅仅前后遮盖而已,还说:“当时,六百余众比库穿着家庭用布,衣服质地有象皮、水鱼皮、四耳布、有盖布和十层层叠布等。”此类在小律藏篇章中讲及衣服错误,修坐者穿戴不当亦属错误。所有这些穿戴错误均不符合对边缘的规定。此处仅略述,后面章句中将详述。
Asañciccāti purato vā pacchato vā olambetvā nivāsessāmīti evaṃ asañcicca; atha kho parimaṇḍalaṃyeva nivāsessāmīti virajjhitvā aparimaṇḍalaṃ nivāsentassa anāpatti. Assatiyāti aññavihitassāpi tathā nivāsentassa anāpatti. Ajānantassāti ettha nivāsanavattaṃ ajānantassa mokkho natthi. Nivāsanavattañhi sādhukaṃ uggahetabbaṃ, tassa anuggahaṇamevassa anādariyaṃ. Taṃ pana sañcicca anuggaṇhantassa yujjati, tasmā uggahitavattopi yo āruḷhabhāvaṃ vā oruḷhabhāvaṃ vā na jānāti, tassa anāpatti. Kurundiyaṃ pana ‘‘parimaṇḍalaṃ nivāsetuṃ ajānantassa anāpattī’’ti vuttaṃ. Yo pana sukkhajaṅgho vā mahāpiṇḍikamaṃso vā hoti, tassa sāruppatthāya jāṇumaṇḍalato aṭṭhaṅgulādhikampi otāretvā nivāsetuṃ vaṭṭati.
所谓不遮盖,是说既不从前面,也不从后面覆盖遮蔽,但若只覆盖边缘则无过失。若遮盖范围超过边缘,则属有过失。不存在标明他人着装与此修坐者相同而无过失的情况。对于不知此修坐规定者,应当善加观察学习。对该不知者之忽略,因无重视而忧患增加。此因不知而忽略者,将受连累,故不知该法时,虽犯错误亦不受罪责。该条律文中有说,不知者铺设边缘无罪。若腿细且肉少者,应当比照此规定,从边缘多开八指宽安置。
Gilānassāti jaṅghāya vā pāde vā vaṇo hoti, ukkhipitvā vā otāretvā vā nivāsetuṃ vaṭṭati. Āpadāsūti vāḷamigā vā corā vā anubandhanti, evarūpāsu āpadāsu anāpatti. Sesamettha uttānameva.
“癞病人”,指小腿或足部有疮疹者,应当剃除毛发或除去疮疹后方能安置。所谓“强盗、盗寇或盗贼,者等同此情况“,在此类障碍条件下安坐,则无过失。以上说的都是较明确的情形。
Paṭhamapārājikasamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, akusalacittaṃ, dukkhavedananti. Phussadevatthero ‘‘acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, tivedana’’nti āha. Upatissatthero pana ‘‘anādariyaṃ paṭiccā’’ti vuttattā ‘‘lokavajjaṃ, akusalacittaṃ, dukkhavedana’’nti āha.
第一个巴拉基咖(重大戒律)的起因为行为、知见解脱、有觉知、世俗不净、身体行为、不善心念、痛苦感受。阿蘇萨德瓦长老说此具觉知、语言过失和剧烈痛苦;而乌巴提萨达长老却说因不尊重故,因缘而成世俗不净、不善心念及痛苦感受。
§577
577.Parimaṇḍalaṃ pārupitabbanti ‘‘tena kho pana samayena chabbaggiyā bhikkhū gihipārutaṃ pārupantī’’ti (cūḷava. 280) evaṃ vuttaṃ anekappakāraṃ gihipārupanaṃ apārupitvā idha vuttanayeneva ubho kaṇṇe samaṃ katvā pārupanavattaṃ pūrentena parimaṇḍalaṃ pārupitabbaṃ. Imāni ca dve sikkhāpadāni avisesena vuttāni. Tasmā vihārepi antaragharepi parimaṇḍalameva nivāsetabbañca pārupitabbañcāti. Samuṭṭhānādīni paṭhamasikkhāpade vuttanayeneva veditabbāni saddhiṃ theravādena.
577. 关于佩带袈裟的范围,如言「于彼时六师比库穿家用袈裟」,这一说法出于《小部律》280页。由此可知,家用袈裟与非家用袈裟两者应平等对待,佩带袈裟时应覆盖两耳。佩带袈裟时,应保持圆满范围。此为两条戒律中专门规定的内容。故在寺院或住处应仅限于佩带圆形袈裟维持戒律。关于戒律与诸法,应与上座部教义共同宣说了解。
§578
578.Kāyaṃ vivaritvāti jattumpi urampi vivaritvā. Suppaṭicchannenāti na sasīsaṃ pārutena; atha kho gaṇṭhikaṃ paṭimuñcitvā anuvātantena gīvaṃ paṭicchādetvā ubho kaṇṇe samaṃ katvā paṭisaṃharitvā yāva maṇibandhaṃ paṭicchādetvā antaraghare gantabbaṃ. Dutiyasikkhāpade – galavāṭakato paṭṭhāya sīsaṃ maṇibandhato paṭṭhāya hatthe piṇḍikamaṃsato ca paṭṭhāya pāde vivaritvā nisīditabbaṃ.
578. 身体敞露之谓,诸如臂膀敞露。衣袍遮盖周全,不使露头颅;如果解开袖口,露出舌侧后,亦须两耳并齐覆敛,直达手腕处,再遮盖直至腕关节,应进住房内。第二条戒律规定,背倚门框时,应敞露头颅、手腕、手背及骨节处,坐时亦如是。
§579
579.Vāsūpagatassāti vāsatthāya upagatassa rattibhāge vā divasabhāge vā kāyaṃ vivaritvāpi nisīdato anāpatti.
579. «在居舍内»者,指住处或夜晚,其间即使将身体敞露坐着,也不犯戒。
§580
580.Susaṃvutoti hatthaṃ vā pādaṃ vā akīḷāpento; suvinītoti attho.
580. 「得体」者,谓手或足不外露;「举止得体」即此意。
§582
582.Okkhittacakkhūti heṭṭhā khittacakkhu hutvā. Yugamattaṃ pekkhamānoti yugayuttako hi danto ājāneyyo yugamattaṃ pekkhati, purato catuhatthappamāṇaṃ bhūmibhāgaṃ; imināpi ettakaṃ pekkhantena gantabbaṃ. Yo anādariyaṃ paṭicca tahaṃ tahaṃ olokentoti yo taṃtaṃdisābhāgaṃ pāsādaṃ kūṭāgāraṃ vīthiṃ olokento gacchati, āpatti dukkaṭassa. Ekasmiṃ pana ṭhāne ṭhatvā hatthiassādiparissayābhāvaṃ oloketuṃ vaṭṭati. Nisīdantenāpi okkhittacakkhunāva nisīditabbaṃ.
582. 「闭目」指向下合目。「双眼聚视」意谓双眼合拢为一,生理上牙齿可咬合。全视野应以四手宽度前方地面为限。今视线所及,依此量度而行。倘若因不敬之心,随意观视各处厅楼,走廊等,犯有大恶。立处应保持手势自然,不可无遮拦地观视。即便坐着,也须以闭目方式端坐。
§584
584.Ukkhittakāyāti ukkhepena; itthambhūtalakkhaṇe karaṇavacanaṃ ekato vā ubhato vā ukkhittacīvaro hutvāti attho. Antoindakhīlato paṭṭhāya na evaṃ gantabbaṃ. Nisinnakāle pana dhamakaraṇaṃ nīharantenāpi cīvaraṃ anukkhipitvāva nīharitabbanti.
584.「Ukkhittakāya」意为「用棍棒打之躯体」;因触地而成的标记,作「用手指说话」用语,有时指单方面、有时指双方,意谓穿着掀起的袈裟。此处含义为:用手从外侧抓住袈裟,使其不致下垂。坐时若用手指动袈裟,即使收敛袈裟,仍应用手护持且不应任其松散下垂。
Paṭhamo vaggo. · 第一品。
2. Ujjagghikavaggavaṇṇanā二、高举品释义
§586
586.Ujjagghikāyāti mahāhasitaṃ hasanto. Vuttanayenevettha karaṇavacanaṃ.
586.「Ujjagghikāya」意为笑声高昂,指大声开怀笑。此处用语即为用来表达「笑」的动作词。
§588
588.Appasaddo antaraghareti ettha kittāvatā appasaddo hoti? Dvādasahatthe gehe ādimhi saṅghatthero, majjhe dutiyatthero, ante tatiyattheroti evaṃ nisinnesu saṅghatthero dutiyena saddhiṃ manteti, dutiyatthero tassa saddañceva suṇāti, kathañca vavatthapeti. Tatiyatthero pana saddameva suṇāti, kathaṃ na vavatthapeti. Ettāvatā appasaddo hoti. Sace pana tatiyatthero kathaṃ vavatthapeti, mahāsaddo nāma hoti.
588.「Appasaddo antaraghareti」此处指内部起争执、不和谐之意。问:何为不和谐?比喻为十二人同居一屋,最初由一位长老主持,中间有第二位长老,结尾有第三位长老。在这三位长老坐着之处,第三位长老与第二位同坐合议,第二位也听得该言论且作说明。然而,第三位长老只听而不释疑。于是诸般不和谐起。若第三位长老能开示说明,则谓之大和谐。
§590
590.Kāyaṃpaggahetvāti niccalaṃ katvā ujukena kāyena samena iriyāpathena gantabbañceva nisīditabbañca.
590.「Kāyaṃpaggahetvā」指身躯保持不动,用正直的身体及端正的步态往返,应正坐着不乱动。
§592
592.Bāhuṃ paggahetvāti niccalaṃ katvā.
592.『伸起手臂』者,使之静止不动也。
§594
594.Sīsaṃ paggahetvāti niccalaṃ ujuṃ ṭhapayitvā.
594.『伸起头部』者,使之笔直安置也。
Dutiyo vaggo. · 第二品。
3. Khambhakatavaggavaṇṇanā三、叉腰品释义
§596-8
596-8.Khambhakato nāma kaṭiyaṃ hatthaṃ ṭhapetvā katakhambho. Oguṇṭhitoti sasīsaṃ pāruto.
称为柱木者,手握着柱头所设的柱。所谓『oghuṇṭhita』,是指用绳索紧绑固定的样子。
§600
600.Ukkuṭikāyāti ettha ukkuṭikā vuccati paṇhiyo ukkhipitvā aggapādehi vā, aggapāde vā ukkhipitvā paṇhīhiyeva vā bhūmiṃ phusantassa gamanaṃ. Karaṇavacanaṃ panettha vuttalakkhaṇameva.
所谓『ukkuṭikā』,指用杖刺踢而以脚尖或脚掌触地行进。这里是表述杖的用法。
§601
601.Dussapallatthikāyāti ettha āyogapallatthikāpi dussapallatthikā eva.
601.关于『布料交叉坐』,此处所谓『带具交叉坐』,亦即是『布料交叉坐』也。
§602
602.Sakkaccanti satiṃ upaṭṭhapetvā.
『sakkacca』者,表示安立正念、专心一意的状态。
§603
603.Ākirantepīti piṇḍapātaṃ dentepi. Pattasaññīti patte saññaṃ katvā.
603.『即便散投』者,即给予钵食之时也。『作钵想』者,作意于钵也。
§604
604.Samasūpako nāma yattha bhattassa catutthabhāgappamāṇo sūpo hoti. Muggasūpo māsasūpoti ettha kulatthādīhi katasūpāpi saṅgahaṃ gacchantiyevāti mahāpaccariyaṃ vuttaṃ. Rasaraseti ettha ṭhapetvā dve sūpe avasesāni oloṇīsākasūpeyyamaccharasamaṃsarasādīni rasarasāti veditabbāni. Taṃ rasarasaṃ bahumpi gaṇhantassa anāpatti.
604.所谓『等量羹菜』,即指羹菜之量恰为饭食四分之一者。关于『绿豆羹、豆羹』,此处以马豆等所作之羹亦应摄入其中,此乃《大疏》所说也。关于『种种味』,此处除去两种羹菜之外,其余如无盐蔬菜羹、醋汁、鱼肉味等,皆应知为『种种味』。即便多取此种种味,亦无犯罪。
§605
605.Samatittikanti samapuṇṇaṃ samabharitaṃ. Thūpīkataṃ piṇḍapātaṃ paṭiggaṇhāti, āpatti dukkaṭassāti ettha thūpīkato nāma pattassa antomukhavaṭṭilekhaṃ atikkamitvā kato; patte pakkhitto racito pūritoti attho. Evaṃ kataṃ agahetvā antomukhavaṭṭilekhāsamappamāṇo gahetabbo.
605.「覆叶器」者,谓盛满且俱足,肩挑盛装施食之器。谓以覆叶制成之施食器。此处说“覆叶器”者,意指覆叶之器乃以叶柄端部绕卷成圆形,在叶片上置盖,以具足其用器之义。若如其说,器皿已成,施食可于其中;无此制法者,不得取用。故取用时应依此圆形叶卷制成之规范持之。
Tattha thūpīkataṃ nāma ‘‘pañcahi bhojanehi kata’’nti abhayatthero āha. Tipiṭakacūḷanāgatthero pana ‘‘piṇḍapāto nāma yāgupi bhattampi khādanīyampi cuṇṇapiṇḍopi dantakaṭṭhampi dasikasuttampī’’ti idaṃ suttaṃ vatvā dasikasuttampi thūpīkataṃ na vaṭṭatīti āha. Tesaṃ vādaṃ sutvā bhikkhū rohaṇaṃ gantvā cūḷasumanattheraṃ pucchiṃsu – ‘‘bhante thūpīkatapiṇḍapāto kena paricchinno’’ti? Tesañca therānaṃ vādaṃ ārocesuṃ. Thero sutvā āha – ‘‘aho, cūḷanāgo sāsanato bhaṭṭho, ahaṃ etassa sattakkhattuṃ vinayaṃ vācento na kadāci evaṃ avacaṃ, ayaṃ kuto labhitvā evaṃ vadasī’’ti. Bhikkhū theraṃ yāciṃsu – ‘‘kathetha dāni, bhante, kena paricchinno’’ti? ‘‘Yāvakālikenāvuso’’ti thero āha. Tasmā yaṃkiñci yāgubhattaṃ vā phalāphalaṃ vā āmisajātikaṃ samatittikameva gahetabbaṃ. Tañca kho adhiṭṭhānupagena pattena, itarena pana thūpīkatampi vaṭṭati. Yāmakālikasattāhakālikayāvajīvikāni pana adhiṭṭhānupagapattepi thūpīkatāni vaṭṭanti. Dvīsu pattesu bhattaṃ gahetvā ekasmiṃ pūretvā vihāraṃ pesetuṃ vaṭṭatīti mahāpaccariyaṃ pana vuttaṃ. Yaṃ patte pakkhipiyamānaṃ pūvaucchukhaṇḍaphalāphalādi heṭṭhā orohati, taṃ thūpīkataṃ nāma na hoti. Pūvavaṭaṃsakaṃ ṭhapetvā piṇḍapātaṃ denti, thūpīkatameva hoti. Pupphavaṭaṃsakatakkolakaṭukaphalādivaṭaṃsake pana ṭhapetvā dinnaṃ thūpīkataṃ na hoti. Bhattassa upari thālakaṃ vā pattaṃ vā ṭhapetvā pūretvā gaṇhāti, thūpīkataṃ nāma na hoti. Kurundiyampi vuttaṃ – ‘‘thālake vā paṇṇe vā pakkhipitvā taṃ pattamatthake ṭhapetvā denti, pāṭekkabhājanaṃ vaṭṭatī’’ti.
彼处所谓覆叶器,是用“五种食物制成”者,阿跋止长老说。又譬如《三藏小长老传》有论曰:“施食器者,食具及食物、盐、白饭、牙木及木匙等也”且称《十物经》云,覆叶器不包括其中。闻此说,僧众遂赴罗阇城,问《小苏摩》长老曰:“尊者,何物为覆叶施食器所摄营?”彼长老答曰:“唉,《小长老经》期间之训已久,我以往未曾如此说。此说自何得而有?”众比库请求长老曰:“今何从得知此器摄摄所?”长老答曰:“直到当前而止,诸及五种食物和果品及非生品,均为覆叶器可摄之物。依持约与施食器二者兼具者即为覆叶器也。依某时节七日或一月生活之人,于此持器内覆叶器俱有用。于二器中,将食物盛于一器,盛满后赴寺静处传施,是为大奇事说。将施食器铺满种种果蔬等,上方降低之极者,不属覆叶器。置新鲜叶片餐巾覆食以施时,此即覆叶器。若置花叶或辛苦果类叶上施舍,则非覆叶器。于食物上放置碟子或叶片盛满施舍者,非覆叶器也。所云“将碟或叶封口置于器皿上,供与别食”者,别食专供之意也。
Idha anāpattiyaṃ gilāno na āgato, tasmā gilānassapi thūpīkataṃ na vaṭṭati. Sabbattha pana paṭiggahetumeva na vaṭṭati. Paṭiggahitaṃ pana supaṭiggahitameva hoti, paribhuñjituṃ vaṭṭatīti.
此处,无过失者若病未至,则病人亦不得用覆叶器。然诸地皆准收受无妨。若已收者,应善善收受,亦得供养食用。
Tatiyo vaggo. · 第三品。
4. Sakkaccavaggavaṇṇanā4. 恭敬品释义
§606
606.Sakkaccanti etthāpi asakkaccaṃ paṭiggahaṇeyeva āpatti, paṭiggahitaṃ pana supaṭiggahitameva. Sakkaccanti ca pattasaññīti cāti ubhayaṃ vuttanayameva.
606.“得且适当者”,此处亦标明不适当采纳者同受罪责。受持者亦须善善持用,称“得且”,兼称“施食器之领会”,二者各表并列。
§608
608.Sapadānanti tattha tattha odhiṃ akatvā anupaṭipāṭiyā. Samasūpake vattabbaṃ vuttameva.
608.“同份”者,示于各处未完成而未随行之意。全体应为相应之行为,依所述施用。
§610
610.Thūpakatoti matthakato; vemajjhatoti attho.
610.“覆叶器”是所托之物;“覆叶上部”是其意义所在。
§611
611.Paṭicchādetvādentīti māghātasamayādīsu paṭicchannaṃ byañjanaṃ katvā denti. Viññattiyaṃ vattabbaṃ natthi.
因遮盖故谓掩。于破坏时等,将被遮盖的声音分开,称为掩。无有示现可说。
§614
614.Ujjhānasaññīsikkhāpadepi gilāno na muccati.
即使具足憎恨之念之修戒病者,亦不能获解脱。
§615
615.Nātimahanto kabaḷoti mayūraṇḍaṃ atimahantaṃ, kukkuṭaṇḍaṃ atikhuddakaṃ, tesaṃ vemajjhappamāṇo. Khajjaketi ettha mūlakhādanīyādi sabbaṃ gahetabbaṃ.
不甚大之物谓之不大,大者则是孔雀尾羽为甚大,鸡冠为甚小。此中以其中庸者为度。蟋蟀,指此类挖根生物悉应摄受。
Catuttho vaggo. · 第四品。
5. Kabaḷavaggavaṇṇanā5. 团食品释义
§617
617.Anāhaṭeti anāharite; mukhadvāraṃ asampāpiteti attho.
不击打意为未击打,指未击打口门之义。
§618
618.Sabbaṃ hatthanti sakalahatthaṃ.
全为手掌,谓全部为手掌。
§619
619.Sakabaḷenāti ettha dhammaṃ kathento harītakaṃ vā laṭṭhimadhukaṃ vā mukhe pakkhipitvā katheti. Yattakena vacanaṃ aparipuṇṇaṃ na hoti, tattake mukhamhi sante kathetuṃ vaṭṭati.
以大力者谓于此讲说法时,将苦瓜或蔓荆等投入口中而说。词句若不完整,即应于所在口中说出。
§620
620.Piṇḍukkhepakanti piṇḍaṃ ukkhipitvā ukkhipitvā.
620.所谓「拨取供养」是指反复地将供养拨起、拨起。
§621
621.Kabaḷāvacchedakanti kabaḷaṃ avacchinditvā avacchinditvā.
621.所谓「割去杯盖」是指反复地将杯盖割断、割断。
§622
622.Avagaṇḍakārakanti makkaṭo viya gaṇḍe katvā katvā.
622.所谓「形成瘤块」是指如同猿猴在瘤块上不断用手制造、制造。
§623
623.Hatthaniddhunakanti hatthaṃ niddhunitvā niddhunitvā.
623.所谓「手中煮沸」是指将手反复加热、加热。
§624
624.Sitthāvakārakanti sitthāni avakiritvā avakiritvā.
624.所谓「开裂水壶」是指反复地把水壶裂开、裂开。
§625
625.Jivhānicchārakanti jivhaṃ nicchāretvā nicchāretvā.
625.所谓「舌头拉扯」是指反复地拉开舌头、拉开舌头。
§626
626.Capucapukārakanti capu capūti evaṃ saddaṃ katvā katvā.
626.『作咂咂声』者,反复发出『咂、咂』如此之声也。
Pañcamo vaggo. · 第五品。
6. Surusuruvaggavaṇṇanā6. 苏儒苏儒品释义
§627
627.Surusurukārakanti surusurūti evaṃ saddaṃ katvā katvā. Davoti parihāsavacanaṃ; taṃ yena kenaci pariyāyena ‘‘kiṃ buddho , silakabuddho, paṭibuddho; kiṃ dhammo, godhammo, ajadhammo; kiṃ saṅgho, migasaṅgho, pasusaṅgho’’tiādinā nayena tīṇi ratanāni ārabbha na kātabbanti attho.
627.「Surusurukārakanti」者谓反复发出『surusuru』之声音。此『davo』为讥笑言语;借由某种替换方式,例如说『何为佛,何为戒佛,何为回向佛?何为法,何为优法,何为劣法?何为僧,何为猿僧,何为牲畜僧?』诸如此类的说辞,是不应当于三宝起不敬之意。
§628
628.Hatthanillehakanti hatthaṃ nillehitvā nillehitvā. Bhuñjantena hi aṅgulimattampi nillehituṃ na vaṭṭati. Ghanayāguphāṇitapāyāsādike pana aṅgulīhi gahetvā aṅguliyo mukhe pavesetvā bhuñjituṃ vaṭṭati. Pattanillehakaoṭṭhanillehakesupi eseva nayo. Tasmā ekaṅguliyāpi patto na nillehitabbo, ekaoṭṭhopi jivhāya na nillehitabbo, oṭṭhamaṃsehi eva pana gahetvā anto pavesetuṃ vaṭṭati.
628.「Hatthanillehakanti」者谓放下手掌,即放下手。大抵食用时,手指轻微张开也不能放下。若握持浓稠如凝乳、泡奶等物,用指头握持并送入口中则可。有关放下盘子与放下碗亦同理。故即便只有一指触及盘子也是不可放下的,舌头只一部位接触碗也不可放下,但握持碗边的肉部仅将碗送入口中则可放下。
§631
631.Kokanadeti evaṃnāmake. Kokanadanti padumaṃ vuccati, so ca pāsādo padumasaṇṭhāno, tenassa kokanadotveva nāmaṃ akaṃsu. Na sāmisena hatthena pānīyathālakanti etaṃ paṭikkūlavasena paṭikkhittaṃ, tasmā saṅghikampi puggalikampi gihisantakampi attano santakampi saṅkhampi sarāvampi thālakampi na gahetabbameva, gaṇhantassa dukkaṭaṃ. Sace pana hatthassa ekadeso āmisamakkhito na hoti, tena padesena gahetuṃ vaṭṭati.
631.名谓「Kokanade」。又名「Kokanada」者谓为莲花,莲花乃莲花丛之楼阁,其因而得名为「Kokanada」。若以浅薄之手抓取水瓢等物,此乃相反之举故不当如此,故僧团及个别居士、持戒者、受戒者皆不当持有或接触水瓢,以防持有者造恶业。若水瓢某一部分未以手持触,则可用该处接触握持。
§632
632.Uddharitvā vāti sitthāni udakato uddharitvā ekasmiṃ ṭhāne rāsiṃ katvā udakaṃ chaḍḍeti. Bhinditvā vāti sitthāni bhinditvā udakagatikāni katvā chaḍḍeti. Paṭiggahe vāti paṭiggahena paṭicchanto naṃ paṭiggahe chaḍḍeti. Nīharitvāti bahi nīharitvā chaḍḍeti; evaṃ chaḍḍentassa anāpatti.
632.「Uddharitvā」意为提起;泡沫水漂浮于水面上,提起后于某处堆积,继而弃置水中。 「Bhinditvā」意为打破;打破后使水移动而弃置。 「Paṭiggahena」意为用接触物牵引,接着即弃置。 「Nīharitvā」意为外移后弃置;如此弃置无过失。
§634
634.Setacchattanti vatthapaliguṇṭhitaṃ paṇḍaracchattaṃ. Kilañjacchattanti vilīvacchattaṃ. Paṇṇacchattanti tālapaṇṇādīhi yehi kehici kataṃ. Maṇḍalabaddhaṃ salākabaddhanti idaṃ pana tiṇṇampi chattānaṃ pañjaradassanatthaṃ vuttaṃ. Tāni hi maṇḍalabaddhāni ceva honti salākabaddhāni ca. Yampi tatthajātakadaṇḍakena kataṃ ekapaṇṇacchattaṃ hoti, tampi chattameva. Etesu yaṃkiñci chattaṃ pāṇimhi assāti chattapāṇi. So taṃ chattaṃ dhārayamāno vā aṃse vā katvā ūrumhi vā ṭhapetvā yāva hatthena na muccati, tāvassa dhammaṃ desetuṃ na vaṭṭati, desentassa vuttanayena dukkaṭaṃ. Sace panassa añño chattaṃ dhāreti, chattapādukāya vā ṭhitaṃ hoti, hatthato apagatamatte chattapāṇi nāma na hoti. Tassa dhammaṃ desetuṃ vaṭṭati. Dhammaparicchedo panettha padasodhamme vuttanayeneva veditabbo.
634.「Setacchattanti」者谓用布片缠绕之白色伞盖。 「Kilañjacchattanti」谓破旧伞盖。 「Paṇṇacchattanti」谓用椰子叶等叶片制成伞盖。 「Maṇḍalabaddhaṃ salākabaddhanti」谓围作圈状或捆作棒状,此三种皆为显示草制伞盖之用。其上以幼竹枝制作的一片椰叶伞为「ekapaṇṇacchattaṃ」,依然计算为伞。上述任一伞若以手持持或以臂夹持,擦于大腿,直至手放开为止,皆不得讲解法义;若讲解则有重罪。 若持非本人伞盖,伞盖处于伞鞋上,手未触伞盖时并不为伞盖之持持者,则允许讲解。此处对法义之划分,应由语词品格而明白。
§635
635.Daṇḍapāṇissāti ettha daṇḍo nāma majjhimassa purisassa catuhatthappamāṇo daṇḍapāṇibhāvo panassa chattapāṇimhi vuttanayeneva veditabbo.
所谓杖手者,是指中间之人手执四肘长的杖之形态,杖手的状态须从持伞者之手中情状如前所述来了解。
§636
636.Satthapāṇimhipi eseva nayo. Asiṃ sannahitvā ṭhitopi hi satthapāṇisaṅkhyaṃ na gacchati.
同样,主手也是同一原理。即使手持刀剑,主手的数量也不会减少。
§637
637.Āvudhapāṇissāti ettha kiñcāpi vuttaṃ – ‘‘āvudhaṃ nāma cāpo kodaṇḍo’’ti, atha kho sabbāpi dhanuvikati saddhiṃ saravikatiyā āvudhanti veditabbaṃ. Tasmā saddhiṃ vā sarena dhanuṃ gahetvā suddhadhanuṃ vā suddhasaraṃ vā sajiyadhanuṃ vā nijjiyadhanuṃ vā gahetvā ṭhitassa vā nisinnassa vā dhammo desetuṃ na vaṭṭati. Sace panassa dhanuṃ kaṇṭhepi paṭimukkaṃ hoti, yāva hatthena na gaṇhāti, tāva dhammaṃ desetuṃ vaṭṭatiyevāti.
所谓武器手,此处有阐释——“武器是指刀、棒、棍”。因此所有兵器如弓箭、箭矢等应合并视为武器。由此,持弓或箭者,用弓箭或利箭或钝箭,站立或坐着讲法皆不容许。唯有在颈上悬挂弓且手未持握弓的情况下,可以安心讲法。
Chaṭṭho vaggo. · 第六品。
7. Pādukavaggavaṇṇanā七、鞋品释义
§638
638.Akkantassāti chattadaṇḍake aṅgulantaraṃ appavesetvā kevalaṃ pādukaṃ akkamitvā ṭhitassa. Paṭimukkassāti paṭimuñcitvā ṭhitassa. Upāhanāyapi eseva nayo. Omukkoti panettha paṇhikabaddhaṃ omuñcitvā ṭhito vuccati.
所谓伸指者,在装配伞杖时手指未完全进入指间,仅穿上鞋者,是为伸指者。放开者为松放站立者。提手之礼仪亦同此理。所谓OMUKKO,是指此处双手结缚后放松站立。
§640
640.Yānagatassāti ettha sacepi dvīhi janehi hatthasaṅghāṭena gahito, sāṭake vā ṭhapetvā vaṃsena vayhati, ayutte vā vayhādike yāne , visaṅkharitvā vā ṭhapite cakkamattepi nisinno yānagatotveva saṅkhyaṃ gacchati. Sace pana dvepi ekayāne nisinnā honti, vaṭṭati. Visuṃ nisinnesupi ucce yāne nisinnena nīce nisinnassa desetuṃ vaṭṭati, samappamāṇepi vaṭṭati. Purime yāne nisinnena pacchime nisinnassa vaṭṭati. Pacchime pana uccatarepi nisinnena desetuṃ na vaṭṭati.
所谓车辆乘者,是指若由两人合力以手扶车架、通过杖杆悬挂、车辆及轮子经常震动等状况,均被视为乘车者。若两人共乘一车则不允许讲法。即使坐在宽敞车辆中,使用高低座椅分开坐着讲法是可行的;前后座坐者也允许,唯后座坐者不能对高座者讲话。
§641
641.Sayanagatassāti antamaso kaṭasārakepi pakatibhūmiyampi nipannassa uccepi mañcapīṭhe vā bhūmipadese vā ṭhitena nisinnena vā desetuṃ na vaṭṭati. Sayanagatena pana sayanagatassa uccatare vā samappamāṇe vā nipannena desetuṃ vaṭṭati. Nipannena ca ṭhitassa vā nisinnassa vā desetuṃ vaṭṭati, nisinnenāpi ṭhitassa vā nisinnassa vā vaṭṭati. Ṭhitena ṭhitasseva vaṭṭati.
所谓卧处者,是指入睡时身体接触床脚、木板上或地面时,不可站立或坐着讲法。卧者对他卧者在高处或同等位置上讲话是允许的。卧者对站立坐着者讲话也是允许的,坐者对坐者讲话也允许。只有站立者对站立者讲话才是允许的。
§642
642.Pallatthikāyāti āyogapallatthikāya vā hatthapallatthikāya vā dussapallatthikāya vā yāya kāyaci pallatthikāya nisinnassa agilānassa desetuṃ na vaṭṭati.
「Pallatthikāya」者,谓添置之物;或为背负之添置,或为手中所携之添置,或为坐着时依靠之添置。此类添置,是身体上的负担,坐着的病弱者不得于教法中有所宣说。
§643
643.Veṭhitasīsassāti dussaveṭhanena vā moḷiādīhi vā yathā kesanto na dissati; evaṃ veṭhitasīsassa.
「Veṭhitasīsa」者,谓被堵塞之伤口或以针刺、疮疥等诸物,或如剃发时所见毛发绺聚而不彰;此即被堵塞之伤口之义。
§644
644.Oguṇṭhitasīsassāti sasīsaṃ pārutassa.
「Oguṇṭhitasīsa」者,谓裹缠之伤口,即受纱布等覆盖保护之损伤。
§645
645.Chamāyaṃ nisinnenāti bhūmiyaṃ nisinnena. Āsane nisinnassāti antamaso vatthampi tiṇānipi santharitvā nisinnassa.
645.『坐于地上』者,坐于地面也。『坐于座位者』者,乃至铺展布料或草席而坐者也。
§647
647.Chapakassāti caṇḍālassa. Chapakīti caṇḍālī. Nilīnoti paṭicchanno hutvā. Yatra hi nāmāti yo hi nāma. Sabbamidaṃ carimaṃ katanti tattheva paripatīti ‘‘sabbo ayaṃ loko saṅkaraṃ gato nimmariyādo’’ti imaṃ vacanaṃ vatvā tattheva tesaṃ dvinnampi antarā rukkhato patito. Patitvā ca pana ubhinnampi purato ṭhatvā imaṃ gāthaṃ abhāsi –
「Chapaka」者,为贱民之称;「Chapakī」谓女性贱民。所谓「Nilīnoti」者,谓遮蔽隐蔽之状。语云:名字之处即其所在。皆因彼人作恶致此,彼时天地震动,众生纷乱。此言事已毕,空中树枝坠落。其后,两方立于前,诵此偈曰——
‘‘Ubho atthaṃ na jānanti…pe… asmā kumbhamivābhidā’’ti.
「二者皆不知所措……如同瓮桶一般……」
Tattha ubho atthaṃ na jānantīti dvepi janā pāḷiyā atthaṃ na jānanti. Dhammaṃ na passareti pāḷiṃ na passanti. Katame te ubhoti? ‘‘Yo cāyaṃ mantaṃvāceti, yo cādhammenadhīyatī’’ti. Evaṃ brāhmaṇañca rājānañca ubhopi adhammikabhāve ṭhapesi.
于此,两种不知义理的人存在。若言其义不可得知,此乃两类:一类是不通达教法之义理者,另一类是不见教法之人。彼等所谓两类者,指的是“这谓是一种理念话语者,或谓人应以戒律勤修者”。由此,这二者于不正法境界上,分别立基,即婆罗门及国王皆处于此不正法之境。
Tato brāhmaṇo sālīnanti gāthamāha. Tassattho – jānāmahaṃ bho ‘‘ayaṃ adhammo’’ti; api ca kho mayā dīgharattaṃ saputtadāraparijanena rañño santako sālīnaṃ odano bhutto. Sucimaṃsūpasecanoti nānappakāravikatisampāditaṃ sucimaṃsūpasecanaṃ missīkaraṇamassāti sucimaṃsūpasecano. Tasmā dhamme na vattāmīti yasmā evaṃ mayā rañño odano bhutto, aññe ca bahū lābhā laddhā, tasmā dhamme ahaṃ na vattāmi udare baddho hutvā, na dhammaṃ ajānanto. Ayañhi dhammo ariyehi vaṇṇito pasattho thomitoti jānāmi.
于是,婆罗门撒琳颂诗道。其义云:我知此谓“不正法”;然而,我长期为国王及其子女仆从所养,也曾服用撒琳的饭食。所谓“细腻香美的膏涂”,意指用多种香料调制而成的细腻软膏,称为“细腻香膏”。因此,我不践行法义,因我饱食国王饭食,且获得多种财富利益,中腹满盈,不识正法。此法义乃圣者所赞,清净恭敬,我深知其真理。
Atha naṃ chapako ‘‘dhiratthū’’tiādinā gāthādvayena ajjhabhāsi. Tassattho – yo tayā dhanalābho ca yasalābho ca laddho, dhiratthu taṃ dhanalābhaṃ yasalābhañca brāhmaṇa. Kasmā? Yasmā ayaṃ tayā laddho lābho āyatiṃ apāyesu vinipātanahetunā sampati ca adhammacaraṇena vutti nāma hoti. Evarūpā yā vutti āyatiṃ vinipātena idha adhammacaraṇena vā nippajjati, kiṃ tāya vuttiyā? Tena vuttaṃ –
彼时托钵人以二颂赞语称其“恪守者”等。其义曰:由你得财富利禄,婆罗门恪守此财富利益,为何如此?因你所获之财,由不善行为所致,未来将因堕落而消失。此财富乃基于不正行为之生计而来。此种生计因未来堕落由不善所起,怎可称此为生计?故有偈言:
‘‘Dhiratthu taṃ dhanalābhaṃ, yasalābhañca brāhmaṇa;
“恪守者,此为财富利益,婆罗门得利禄;
Yā vutti vinipātena, adhammacaraṇena vā’’ti.
若此生计因堕落,或因不正行为而生。”
Paribbaja mahābrahmeti mahābrāhmaṇa ito disā sīghaṃ palāyassu. Pacantaññepi pāṇinoti aññepi sattā pacanti ceva bhuñjanti ca; na kevalaṃ tvañceva rājā ca. Mā tvaṃ adhammo ācarito asmā kumbhamivābhidāti sace hi tvaṃ ito aparibbajitvā imaṃ adhammaṃ ācarissasi , tato tvaṃ so adhammo evaṃ ācarito yathā udakakumbhaṃ pāsāṇo bhindeyya; evaṃ bhecchati, tena mayaṃ taṃ vadāma –
说至此,大婆罗门游方者曰:大婆罗门啊,当速离此地远走。众生皆于彼处争夺,这非唯尔及王也。若尔行不正法,则吾等如瓦器破碎之水瓶,爾若离此处仍践不正法,正如岩破水瓶,尔必破裂。故吾等劝尔速离此地。
‘‘Paribbaja mahābrahme, pacantaññepi pāṇino;
『游方者者,大梵天者,众生终将死灭者;』
Mā tvaṃ adhammo ācarito, asmā kumbhamivābhidā’’ti.
『尔勿为不善之行,譬如破陶罐者。』
Ucce āsaneti antamaso bhūmippadesepi unnataṭṭhāne nisinnassa desetuṃ na vaṭṭati.
高座上,不适合在地面或高处坐着讲法。
§648
648.Naṭhito nisinnassāti sacepi therupaṭṭhānaṃ gantvā ṭhitaṃ daharabhikkhuṃ āsane nisinno mahāthero pañhaṃ pucchati, na kathetabbaṃ. Gāravena pana theraṃ uṭṭhahitvā pucchathāti vattuṃ na sakkā, passe ṭhitabhikkhussa kathemīti kathetuṃ vaṭṭati.
648.若长老去僧院若坐问立僧,不应答。若礼敬起立问者,不得拒绝,应答立僧所问。
§649
649.Na pacchato gacchantenāti ettha sace purato gacchanto pacchato gacchantaṃ pañhaṃ pucchati, na kathetabbaṃ. Pacchimassa bhikkhuno kathemīti kathetuṃ vaṭṭati. Saddhiṃ uggahitadhammaṃ pana sajjhāyituṃ vaṭṭati. Samadhurena gacchantassa kathetuṃ vaṭṭati.
649.若背后问者不答,前方行者问背后行者,后方僧人问答应。同行者应告知,共修行者应以柔和语答。
§650
650.Na uppathenāti etthāpi sace dvepi sakaṭapathe ekekacakkapathena vā uppathena vā samadhuraṃ gacchanti, vaṭṭati.
650.若二人同路并行,或车道或径道皆可和顺前行,问答成立。
§651
651.Asañciccāti paṭicchannaṭṭhānaṃ gacchantassa sahasā uccāro vā passāvo vā nikkhamati, asañcicca kato nāma anāpatti.
651.所谓『无忧』者,谓隐藏处所之处在者,若忽然发声或发吐时,不生过失,称为已成无忧。
§652
652.Na hariteti ettha yampi jīvarukkhassa mūlaṃ pathaviyaṃ dissamānaṃ gacchati, sākhā vā bhūmilaggā gacchati, sabbaṃ haritasaṅkhātameva. Khandhe nisīditvā appaharitaṭṭhāne pātetuṃ vaṭṭati. Appaharitaṭṭhānaṃ olokentasseva sahasā nikkhamati, gilānaṭṭhāne ṭhito hoti, vaṭṭati. Appaharite katoti appaharitaṃ alabhantena tiṇaṇḍupakaṃ vā palālaṇḍupakaṃ vā ṭhapetvā katopi pacchā haritaṃ ottharati, vaṭṭatiyeva. Kheḷena cettha siṅghāṇikāpi saṅgahitāti mahāpaccariyaṃ vuttaṃ.
652.此处『不带走』者,非指树根、地际、枝叶诸生物,因其皆为绿意所称。比库坐于蕴上,于未带走之处多所盘旋。观察未带走处所时瞬间离去,在病处则停留、盘旋。所谓未带走者,谓未获得而置放干草或芦苇叶处,随后仍生绿意盘旋。如戏耍,连狮子亦能聚集,谓此为大疑义。
§653
653.Na udaketi etaṃ paribhogaudakameva sandhāya vuttaṃ, vaccakuṭisamuddādiudakesu pana aparibhogesu anāpatti. Deve vassante samantato udakogho hoti, anudakaṭṭhānaṃ olokentasseva nikkhamati, vaṭṭati. Mahāpaccariyaṃ vuttaṃ – ‘‘etādise kāle anudakaṭṭhānaṃ alabhantena kātuṃ vaṭṭatī’’ti. Sesaṃ sabbasikkhāpadesu uttānatthameva.
653.所谓『非涉水』,指仅限与水池、池塘等使用之水,不涉饮用之水,故非过失。于天众雨季时周遍有水流,观察非饮用水处所时即时离去、盘旋。大疑义言曰:『于此类时节,非饮用水处因未得而可带走,故可盘旋。』余众戒律中均释此义,以明正理。
Sattamo vaggo. · 第七品。
Samuṭṭhānādidīpanatthāya panettha idaṃ pakiṇṇakaṃ – ujjagghikauccāsaddapaṭisaṃyuttāni cattāri, sakabaḷena mukhena byāharaṇaṃ ekaṃ, chamānīcāsanaṭhānapacchatogamanauppathagamanapaṭisaṃyuttāni pañcāti imāni dasa sikkhāpadāni samanubhāsanasamuṭṭhānāni kāyavācācittato samuṭṭhahanti, kiriyāni, saññāvimokkhāni , sacittakāni, lokavajjāni, kāyakammavacīkammāni, akusalacittāni, dukkhavedanānīti.
为揭示起始缘起事,今作杂释:现出声响与忽高忽低之音共鸣者为四;以一口呼气发出声音者为一;起坐于折凳处后旋前行共五。此十善戒之类似起始因缘,乃由身语意三业而起。谓行为、念知解脱、赋意心性、世俗戒律、身语业、恶心境界、苦感受等。
Sūpodanaviññattisikkhāpadaṃ theyyasatthasamuṭṭhānaṃ kāyacittato kāyavācācittato ca samuṭṭhāti, kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ, dukkhavedananti.
尚善觉知戒则由圣者起始,依身心声三业而生起。即行为、念知解脱、赋意心、世俗戒、身业、语业、恶心、苦感受诸法。
Chattapāṇidaṇḍapāṇisatthapāṇiāvudhapāṇipādukaupāhanayānasayanapallatthikaveṭhitaoguṇṭhitanāmakāni ekādasa sikkhāpadāni dhammadesanasamuṭṭhānāni vācācittato samuṭṭhahanti, kiriyākiriyāni, saññāvimokkhāni, sacittakāni, lokavajjāni, vacīkammāni, akusalacittāni, dukkhavedanānīti.
以持伞持杖持棒持器械持鞋所用,掩蓋藏藏遮护、穿着、卧息、卧具、刺破、包裹等名目,共十一戒;皆由说法而生,依语言、内心而生起,包括善恶业、感苦、念知等诸法。
Avasesāni tepaṇṇāsa sikkhāpadāni paṭhamapārājikasamuṭṭhānānīti.
汝等余下三十五戒品,是由于第一重巴拉基咖诞生者而起。
Sabbasekhiyesu ābādhapaccayā anāpatti, thūpīkatapiṇḍapāte sūpabyañjanena paṭicchādane ujjhānasaññimhīti tīsu sikkhāpadesu gilāno natthīti.
在所有应学法中,因受损伤而犯戒不算罪;即使如有破坏钵粮,以炭末掩盖也不算犯戒;由此三种戒律中,生病者无过错。
Sekhiyavaṇṇanā niṭṭhitā. · 应学法释义已毕。
Sekhiyakaṇḍaṃ niṭṭhitaṃ. · 应学法篇已毕。