Vattakkhandhakakathāvaṇṇanā · 义务篇集论解释
Vattakkhandhakakathāvaṇṇanā瓦塔篇集注疏之阐释
§2914-5
2914-5. Āgantuko ca āvāsiko ca piṇḍacāriko ca senāsanañca āraññako ca anumodanā cāti viggaho, tāsu vattāni, itarītarayogadvandasamāsassa uttarapadaliṅgattā itthi liṅganiddeso. Bhatte bhattagge, uttarapadalopo. ‘‘Bhatte’’tiādīhi padehi ‘‘vattānī’’ti paccekaṃ yojetabbaṃ.
「客比库」与「住处比库」、「行乞食者」与「住处」、「阿兰若住者」与「随喜」,此为分析。于彼等诸事有诸义务。因异异相应之并列复合词取后词之性,故为女性之指示。「于食」者,于食堂,后词省略。应以「于食」等诸词与「诸义务」逐一相应。「老师」与「依止师」、「弟子」与「共住弟子」,彼等之诸义务,此为分析。「一切」者,以一切支分之差别。「十四种义务」者,虽以支分之差别有多种义务,然以对象之差别唯说十四种。「以清净心」者,以断除有随眠之一切烦恼故,以极清净之心相续。「以调御者」者,调御有情故为调御者,以无上调御丈夫之状态,以种种调御之方便调御天、梵天、龙等有情之义。或者,离去引导者故为调御者,以彼。
Ācariyo ca upajjhāyako ca sisso ca saddhivihāriko ca, tesaṃ vattānīti viggaho. Sabbasoti sabbāvayavabhedehi. Catuddasevāti avayavabhedehi bahuvidhānipi vattāni visayabhedena cuddasa eva vuttāni. Visuddhacittenāti savāsanasakalasaṃkilesappahānato accantaparisuddhacittasantānena . Vināyakenāti satte vinetīti vināyako, anuttarapurisadammasārathibhāvena dammadevabrahmanāgādike satte nānāvidhena vinayanupāyena dametīti attho. Atha vā vigato nāyako assāti vināyako, tena.
「园」者,于此为彼附近之用法。如所说:『今以「将入园」此语显示近行界之附近,故到达近行界后,脱鞋等一切应作』。「然应脱去」者,词之分解。「应脱」者,鞋应从足脱去。
§2916
2916.Ārāmanti ettha taṃsamīpe tabbohāro. Yathāha ‘‘idāni ‘ārāmaṃ pavisissāmī’ti iminā upacārasīmasamīpaṃ dasseti, tasmā upacārasīmaṃ patvā upāhanāomuñcanādi sabbaṃ kātabba’’nti (cūḷava. aṭṭha. 357). ‘‘Pana apanetabba’’nti padacchedo. Muñcitabbāti upāhanā pādato apanetabbā.
「覆头」者,连头覆盖。或于头上不应作衣,此为连结。「以彼」者,以客比库。「以饮水」者,以应饮之水。
§2917
2917.Oguṇṭhananti sasīsapārupanaṃ. Sīse cīvarameva vā na kātabbanti sambandho. Tenāti āgantukena. Pānīyavārināti pātabbajalena.
「问后」者,问瓦萨数后。于精舍中,长老比库应被客比库礼敬。「时」者,唯时之。以彼客比库应问住处:『我得何住处?』此为连结。
§2918
2918.Pucchitvāti vassagaṇanaṃ pucchitvā. Vihāre vuḍḍhabhikkhuno āgantukena bhikkhunā vanditabbāva. Kāleti kālasseva. Tena āgantukena bhikkhunā senāsanaṃ ‘‘mayhaṃ kataraṃ senāsanaṃ pāpuṇātī’’ti pucchitabbañcāti yojanā.
「应问」者,此应与「厕所」等一切终结词逐一相应。「唯饮水」者,依注疏所说之方式:『此池之水唯饮用耶?或亦作沐浴等受用耶?』饮水。如是,受用水。「僧团之规定」者,依注疏所说之方式:『于某些处所有野兽或非人,故何时应入,何时应出?』僧团之规定之形式。「行乞处等」者,于此依所说之方式:『应问行乞处,即「行乞之村在近或在远?唯于时应行乞食,或不然?」如是应问乞食之行』,行乞处。以「等」字摄取非行乞处。依所说之方式:『非行乞处者,名为邪见者之村,或指定比库之村,于彼处给一人或二人乞食,彼亦应问』,非行乞处。
§2919
2919. ‘‘Pucchitabba’’nti idaṃ ‘‘vaccaṭṭhāna’’ntiādikehi sabbehi upayogantapadehi paccekaṃ yojetabbaṃ. Pānīyameva cāti ‘‘kiṃ imissā pokkharaṇiyā pānīyameva pivanti, udāhu nahānādiparibhogampi karontī’’ti (cūḷava. aṭṭha. 357) aṭṭhakathāgatanayena pānīyañca. Tathā paribhojanīyañca. Saṅghakatikanti ‘‘kesuci ṭhānesu vāḷamigā vā amanussā vā honti, tasmā kaṃ kālaṃ pavisitabbaṃ, kaṃ kālaṃ nikkhamitabba’’nti aṭṭhakathāgatanayena saṅghassa katikasaṇṭhānañca. Gocarādikanti ettha ca ‘‘gocaro pucchitabboti ‘gocaragāmo āsanne, udāhu dūre, kālasseva ca piṇḍāya caritabbaṃ, udāhu no’ti evaṃ bhikkhācāro pucchitabbo’’ti (cūḷava. aṭṭha. 357) vuttanayena gocarañca. Ādi-saddena agocaraṃ gahitaṃ. ‘‘Agocaro nāma micchādiṭṭhikānaṃ vā gāmo paricchinnabhikkho vā gāmo, yattha ekassa vā dvinnaṃ vā bhikkhā diyyati, sopi pucchitabbo’’ti (cūḷava. aṭṭha. 357) vuttanayena agocarañca.
2919. 『应询问』者，此语应分别与『厕所』等一切宾格词语相结合。『饮水』者——依注疏所载之方式：『此池之水，仅供饮用，抑或亦供沐浴等受用？』——即饮水也。同样，受用之物亦然。『僧团规约』者——依注疏所载之方式：『某些地方有猛兽或非人，故何时应入、何时应出？』——即僧团所定之规约也。『行乞处等』者，此中『行乞处应询问』——依注疏所言：『施食村落是近是远？应于早晨托钵行乞，抑或不必？如此应询问托钵之事』——即行乞处也。『等』字摄取非行乞处。『非行乞处』者——依注疏所言：『所谓非行乞处，即邪见者之村落，或限定比库之村落，或仅施给一位或两位比库之村落，此亦应询问』——即非行乞处也。
§2920
2920. Evaṃ āgantukavattaṃ dassetvā idāni āvāsikavattaṃ dassetumāha ‘‘vuḍḍha’’ntiādi. Paccuggantvā pattañca cīvarañca paṭiggahetabbanti yojanā. Ca-saddo luttaniddiṭṭho.
如是显示了客比库的义务后,现在为了显示住处比库的义务,说「长老」等。应当理解为:应前往迎接并接受钵与衣。「与」字是省略所指示的。
§2921
2921.Tassāti āgantukassa. Pādodakañcāti ca-saddena dhotādhotapādā yattha ṭhapīyanti, taṃ pādapīṭhaṃ, pādakathalikañca upanikkhipitabbanti etaṃ gahitaṃ. Pucchitabbañca vārināti ‘‘pānīyena pucchantena sace sakiṃ ānītaṃ pānīyaṃ sabbaṃ pivati, ‘puna ānemī’ti pucchitabboyevā’’ti vuttanayena pānīyena pucchitabbo. Idha ca-saddena –
「彼之」者,客比库之。「足水与」者,以「与」字摄取:应放置洗足与未洗足者所站立之处,即足台、足擦布。「应以水询问」者,应以水询问,如所说之方式:「若以询问之水,若一次所取来之水全部饮尽,应询问『我再取来』」。此处以「与」字——
‘‘Apica bījanenapi bījitabbo, bījantena sakiṃ pādapiṭṭhiyaṃ bījitvā sakiṃ majjhe, sakiṃ sīse bījitabbaṃ, ‘alaṃ hotū’ti vuttena tato mandataraṃ bījitabbaṃ. Puna ‘ala’nti vuttena tato mandataraṃ bījitabbaṃ. Tatiyavāraṃ vuttena bījanī ṭhapetabbā. Pādāpissa dhovitabbā, dhovitvā sace attano telaṃ atthi, tena makkhetabbā. No ce atthi, tassa santakena makkhetabbā’’ti (cūḷava. aṭṭha. 359) –
「又,也应以扇扇风,扇风者应一次在足台上扇,一次在中间,一次在头部扇风,若说『够了』,应比那更缓地扇。若再说『够』,应比那更缓地扇。第三次说时,应放下扇。应为彼洗足,洗后若自己有油,应以那涂抹。若无,应以彼所有的涂抹」——
Vuttavattāni saṅgaṇhāti.
摄取所说之义务。
§2922-3
2922-3.Vandeyyoti vuḍḍhāgantuko vanditabbo. Paññapetabbanti ‘‘kattha mayhaṃ senāsanaṃ pāpuṇātī’’ti pucchitena senāsanaṃ paññapetabbaṃ, ‘‘etaṃ senāsanaṃ tumhākaṃ pāpuṇātī’’ti evaṃ ācikkhitabbanti attho. ‘‘Vattabbo’’ti idaṃ ‘‘ajjhāvutthamavuttha’’ntiādīhi padehi taṃtaṃliṅgavacanānurūpena parivattetvā paccekaṃ yojetabbaṃ. Ajjhāvutthanti paññattasenāsanassa bhikkhūhi paṭhamaṃ vutthabhāvaṃ. Avutthaṃ vāti cīvarakālaṃ tasmiṃ bhikkhūhi anajjhāvutthabhāvaṃ vā. Gocarāgocaraṃ vuttameva.
「应礼敬」者,应礼敬长老客比库。「应指示」者,被问『我的住处在何处获得』时,应指示住处,意思是应如是告知『这住处是你们获得的』。「应告知」者,此应以『已住、未住』等词,依照各自的性、数而转换,各别连接。『已住』者,所指示住处之比库们最初已住之状态。『或未住』者,或在衣时于彼比库们未住之状态。村落与非村落已说。
Sekkhakulāni cāti laddhasekkhasammutikāni kulāni ca vattabbāni. ‘‘Pavese nikkhame kālo’’ti idaṃ ‘‘saṅghakatika’’nti ettha vuttatthameva. Pānīyādikanti ādi-saddena paribhojanīyakattarayaṭṭhīnaṃ ācikkhanaṃ saṅgaṇhāti.
「与应学之家」者,应告知已得应学认可之家。『入出之时』者,此即在『僧团所作』中所说之义。『水等』者,以「等」字摄取告知可用物四种与杖。
§2924
2924.Yathānisinnenevāti attanā nisinnaṭṭhāneyeva nisinnena. Assāti navakassa.
「如坐而」者,于自己所坐之处而坐者。「应」者,对新来者。
§2925
2925. ‘‘Atra pattaṃ ṭhapehi, idamāsanaṃ nisīdāhī’’ti iccevaṃ iminā pakārena sabbaṃ vattabbanti yojanā. Deyyaṃ senāsanampi cāti senāsanañca dātabbaṃ. Ca-saddena ‘‘avutthaṃ vā ajjhāvutthaṃ vā ācikkhitabba’’ntiādinā vuttaṃ sampiṇḍeti. Mahāāvāsepi attano santikaṃ sampattassa āgantukassa vattaṃ akātuṃ na labbhati.
「于此置钵,于此座坐」,如是以此方式,一切应作,此为连结。「应给予住所」者,住所亦应给予。以「亦」字,摄集「应告知未用或已用」等所说。即使在大住处,对来到自己近处之客比库,亦不得不作应作事。
§2926
2926. ‘‘Mātikāya niddiṭṭhakkameneva vattāni kātabbāni, udāhu yathānuppattivasenā’’ti koci maññeyyāti mātikākkameneva kātabbanti niyamo natthi, yathānuppattavaseneva kātabbanti viññāpetuṃ mātikākkamamanādiyitvā gamikavattaṃ āraddhaṃ. Atha vā vatticchānupubbakattā saddapayogassa mātikākkamamanādiyitvā yathicchaṃ niddeso katoti veditabboti. Dārumattikabhaṇḍānīti mañcapīṭhādīni ceva rajanabhājanāni ca. Paṭisāmetvāti guttaṭṭhāne ṭhapetvā. Āvasathampi thaketvāti āvasathe dvārakavāṭādīni ca thaketvā.
「应依目录所示之次第而作应作事耶?抑或依如其出现之次第?」若有人如是思惟,则为令知「非依目录次第而作之定规,应依如其出现之次第而作」,故不取目录次第,而开始说行路应作事。或者,应知因欲说应作事之次第故,不取目录次第,随意而作解说。「木土器物」者,床座等及染色器皿。「收藏」者,置于守护之处。「关闭住所」者,关闭住所之门扉等。
§2927
2927.Āpucchitvāpīti bhikkhussa vā sāmaṇerassa vā ārāmikassa vā ‘‘imaṃ paṭijaggāhī’’ti niyyādetvā vā. Pucchitabbe asantepīti ettha pi-saddo pana-saddattho. Gopetvā vāpi sādhukanti ‘‘catūsu pāsāṇesu mañcaṃ paññapetvā mañce mañcaṃ āropetvā’’tiādinā (cūḷava. 360) vuttanayena sammā paṭisāmetvā gantabbanti yojanā.
「询问后」者,对比库或沙玛内拉或园民说「汝守护此」而委托,或。「即使在应询问者不在时」,此处「亦」字有「然」字之义。「或善守护」者,「于四石上设床,于床上置床」等所说方式,善加收藏而去,此为连结。
§2928
2928. Piṇḍacārikavattaṃ dassetumāha ‘‘sahasā’’tiādi. Piṇḍacāriko bhikkhu antaragharaṃ pavisanto sahasā na pavise sīghaṃ na paviseyya, nikkhamanto sahasā na nikkhame sīghaṃ na nikkhameyya, bhikkhusāruppena paviseyya, nikkhameyya ca. Piṇḍacārinā bhikkhunā gehadvāraṃ sampattena atidūre na ṭhātabbaṃ nibbakosato atidūraṭṭhāne na ṭhātabbaṃ. Accāsanne na ṭhātabbaṃ nibbakosato āsannatare ṭhāne na ṭhātabbaṃ.
为示行乞食应作事,说「急速」等。行乞食比库入村落间时,不应急速入,不应快速入;出时,不应急速出,不应快速出;应以适合比库之威仪而入,而出。行乞食比库到达家门时,不应站于过远处,不应站于离施者过远之处。不应站于过近处,不应站于离施者过近之处。
§2929
2929.Uccāretvāti upanāmetvā. Bhājananti pattaṃ. Dakkhiṇena paṇāmetvāti dakkhiṇena hatthena upanāmetvā. Bhikkhaṃ gaṇheyyāti ettha ‘‘ubhohi hatthehi paṭiggahetvā’’ti seso. Yathāha – ‘‘ubhohi hatthehi pattaṃ paṭiggahetvā bhikkhā gahetabbā’’ti (cūḷava. 366).
「举起」者,奉上。「器」者,钵。「以右手奉上」者,以右手奉上。「应受食」者,此处「以双手受取」为省略。如所说:「以双手受取钵,应受食。」
§2930
2930. Sūpaṃ dātukāmā vā adātukāmā vā iti muhuttakaṃ sallakkheyya tiṭṭheyya. Antarāti bhikkhādānasamaye. Nabhikkhādāyikāti itthī vā hotu puriso vā, bhikkhādānasamaye mukhaṃ na oloketabbanti.
【2930】欲施汤者或不欲施者,应暂时观察而住。「中间」者,在施食时。「非施食者」者,无论是女人或男人,在施食时不应观看面容。
§2931
2931. Piṇḍacārikavattaṃ dassetvā āraññikavattaṃ dassetumāha ‘‘pānīyādī’’tiādi. Pānīyādīti ādi-saddena paribhojanīyaaggiaraṇisahitakattarayaṭṭhīnaṃ gahaṇaṃ. Tatrāyaṃ vinicchayo – pānīyaṃ upaṭṭhāpetabbanti sace bhājanāni nappahonti, pānīyameva paribhojanīyampi katvā upaṭṭhāpetabbaṃ. Bhājanaṃ alabhantena veḷunāḷikāyapi upaṭṭhāpetabbaṃ. Tampi alabhantassa yathā samīpe khuddakaāvāṭo hoti, evaṃ kātabbaṃ. Araṇisahite asati aggiṃ akātumpi ca vaṭṭati. Yathā ca āraññikassa, evaṃ kantārapaṭipannassāpi araṇisahitaṃ icchitabbaṃ. Gaṇavāsino pana tena vināpi vaṭṭatīti.
【2931】示行乞食行法后,为示住林行法而说「饮水等」等。「饮水等」者,以「等」字摄取可饮物、火、钻火具及四支杖。于此有决断:应备办饮水者,若钵器不足,应将饮水亦作为可饮物而备办。未得钵器者,亦应以竹筒备办。若连此亦未得者,应如近处有小水池般作之。若无钻火具,亦可不作火。如住林者,行旷野道者亦应欲求钻火具。然住众者,无此亦可。
Nakkhattanti assayujādisattavīsatividhaṃ nakkhattaṃ jānitabbanti sambandho. Kathaṃ jānitabbanti āha ‘‘tena yogo cā’’ti, tena nakkhattena candassa yogo ñātabboti attho. Jānitabbā disāpi cāti araññe viharantena aṭṭhapi disā asammohato jānitabbā.
「星宿」者,应知阿萨尤迦等二十七种星宿,此为连结。如何应知?说「与彼结合及」等,应知月与彼星宿之结合,此为义。「亦应知方位」者,住林中者应无迷惑地知八方位。
§2932
2932. Aññavattaṃ dassetumāha ‘‘vaccapassāvatitthānī’’tiādi. Paṭipāṭiyā bhavantīti gatānukkamena sevitabbā bhavanti. Yathāha – ‘‘vaccakuṭiyaṃ, passāvaṭṭhāne, nhānatittheti tīsupi āgatapaṭipāṭiyeva pamāṇa’’nti (cūḷava. aṭṭha. 373). Yathāvuḍḍhaṃ karontassāti gatapaṭipāṭiṃ vinā vuḍḍhapaṭipāṭiyā karontassa.
【2932】为示其他行法而说「大便小便洗浴处」等。「依次第而有」者,应依去之次第而行。如说:「大便处、小便处、洗浴处,于此三处,依来之次第为量」。「依长老次第而作者」者,离去之次第而依长老次第作者。
§2933
2933. Vaccakuṭiṃ pavisanto sahasā na paviseyya. Ubbhajitvāti cīvaraṃ ukkhipitvā.
【2933】入大便处者不应突然而入。「撩起」者,提起衣。
§2934
2934. Nitthunantena bhikkhunā vaccaṃ na kātabbanti yojanā. ‘‘Vaccassa dunniggamanena upahato hutvā nitthunati ce, na doso’’ti sikkhābhājanavinicchaye vuttaṃ. Daṇḍakaṭṭhaṃ khādato vaccaṃ karoto bhikkhuno dukkaṭaṃ hotīti yojanā.
【2934】吐痰之比库不应大便,此为连结。于学处分别决断中说:「若因大便难出而受苦而吐痰者,无罪」。嚼木棍而大便之比库有恶作,此为连结。
§2936
2936.Kharenāti pharusena vā phālitakaṭṭhena vā gaṇṭhikena vā kaṇṭakena vā susirena vā pūtinā vā daṇḍena na avalekheyya na puñcheyya. Na kaṭṭhaṃ vaccakūpake chaḍḍeyyāti taṃ kaṭṭhaṃ vaccakūpe na chaḍḍeyya. Passāvadoṇiyā kheḷaṃ na pāteyyāti yojanā.
「以粗者」:不应以粗糙者、或裂开之木、或有节者、或有刺者、或有孔者、或腐朽者之杖擦拭,不应拭净。「不应将木投入厕坑」者,不应将彼木投入厕坑中。「不应将痰吐入小便器」,此为连结。
§2937
2937.Pādukāsūti vaccapassāvapādukāsu. Nikkhamane nikkhamanakāle. Tatthevāti vaccapassāvapādukāsveva. Paṭicchādeyyāti ukkhittaṃ cīvaraṃ otāretvā sarīraṃ paṭicchādeyya.
「于鞋履」者,于大小便鞋履。「出时」者,出来之时。「就在那里」者,就在大小便鞋履处。「应遮覆」者,应将举起之衣放下而遮覆身体。
§2938
2938. Yo vaccaṃ katvā salile sati sace nācameyya udakakiccaṃ na kareyya, tassa dukkaṭaṃ uddiṭṭhanti yojanā. Mohanāsināti savāsanassa mohassa, tena sahajekaṭṭhapahānekaṭṭhānaṃ sakalasaṃkilesānañca pahāyinā āsavakkhayañāṇena samucchindatā muninā sabbaññunā sammāsambuddhena. ‘‘Salile satī’’ti iminā asati niddosataṃ dīpeti. Yathāha –
「若行大便后,有水时,若不洗净,不行水事者,彼有恶作」,此为连结。「以灭痴者」者,以灭除有随眠之痴,以灭尽一切烦恼之灭尽诸漏智,以断除与彼痴俱生一处、应断一处者,以牟尼、以一切知者、以正自觉者。「有水时」者,以此显示无水时无过失。如所说——
‘‘Sati udaketi ettha sace udakaṃ atthi, paṭicchannaṭṭhānaṃ pana natthi, bhājanena nīharitvā ācamitabbaṃ. Bhājane asati pattena nīharitabbaṃ. Pattepi asati asantaṃ nāma hoti. ‘Idaṃ ativivaṭaṃ, purato aññaṃ udakaṃ bhavissatī’ti gatassa udakaṃ alabhantasseva bhikkhācāravelā hoti, kaṭṭhena vā kenaci vā puñchitvā gantabbaṃ, bhuñjitumpi anumodanampi kātuṃ vaṭṭatī’’ti (cūḷava. aṭṭha. 373).
「『有水』者,此中若有水,但无隐蔽之处,应以容器取出而洗净。无容器时,应以钵取出。若钵亦无,则名为无。『此处太开阔,前方将有其他水』,如是前往而未得水者,乃至乞食时到,应以木或以任何物拭净而去,食用亦可,作随喜亦可。」
§2939
2939.Sasaddanti udakasaddaṃ katvā. ‘‘Pāsāṇādiṭṭhāne paharitvā udakaṃ saddāyati ce, na doso’’ti sikkhābhājanavinicchaye vuttaṃ. Capu capūti cāti tādisaṃ anukaraṇaṃ katvā nācametabbanti yojanā. Ācamitvāti udakakiccaṃ katvā. Sarāve ācamanabhājane udakaṃ na sesetabbanti yojanā, idaṃ pana sabbasādhāraṇaṭṭhānaṃ sandhāya vuttaṃ. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ –
「有声」者,作水声。「若击打石等处而使水作声者,无过失」,于学处分别决择中如是说。「作『恰普恰普』」者,不应作如是模仿而洗净,此为连结。「洗净后」者,行水事后。「不应将水留在盆中」者,不应将水留在洗净容器中,此为连结。然此是就一切共用之处而说。如注疏中所说——
‘‘Ācamanasarāvaketi sabbasādhāraṇaṭṭhānaṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ. Tatra hi aññe aññe āgacchanti, tasmā udakaṃ na sesetabbaṃ. Yaṃ pana saṅghikepi vihāre ekadese nibaddhagamanatthāya kataṃ ṭhānaṃ hoti puggalikaṭṭhānaṃ vā, tasmiṃ vaṭṭati. Virecanaṃ pivitvā punappunaṃ pavisantassāpi vaṭṭatiyevā’’ti (cūḷava. aṭṭha. 374).
「『洗净盆』者,此是就一切共用之处而说。于彼处,其他人来来去去,因此不应留水。然而,即使在僧团住处,于一处为固定往来而设之处,或个人之处,则可。服下泻药后一再进入者,亦可。」
§2940
2940.Ūhatampīti aññena vā attanā vā asañcicca ūhataṃ malena dūsitaṭṭhānaṃ. Adhovitvāti jale sati asodhetvā jale asati kaṭṭhena vā kenaci vā puñchitvā gantabbaṃ. Yathāha – ‘‘udakaṃ atthi bhājanaṃ natthi, asantaṃ nāma hoti, bhājanaṃ atthi udakaṃ natthi, etampi asantaṃ, ubhaye pana asati asantameva, kaṭṭhena vā kenaci vā puñchitvā gantabba’’nti (cūḷava. aṭṭha. 374). Uklāpāpi sace hontīti vaccapassāvaṭṭhānāni sace kacavarākiṇṇāni honti. ‘‘Asesato sodhetabba’’nti iminā tato kassaci kacavarassa apanayanaṃ sodhanaṃ nāma na hoti, nissesakacavarāpanayanameva sodhananti dīpeti.
「被移动过的」者,被他人或自己无意中移动过的、被污秽污染之处。「不洗净」者,有水时不清洗,无水时应以木片或其他物擦拭后离去。如所说:「有水而无容器,名为无;有容器而无水,此亦为无;二者皆无时,即为无,应以木片或其他物擦拭后离去。」「若有碎片」者,若大小便处有瓦片碎屑散布。以「应完全清除」此语,显示从彼处移除任何瓦片碎屑不名为清净,唯有移除一切瓦片碎屑才是清净。
§2941
2941.Piṭharoti avalekhanakaṭṭhanikkhepanabhājanaṃ. Kumbhī ce rittāti ācamanakumbhī sace tucchā.
「刮板」者,放置刮除木片之容器。「若水瓶空」者,若漱口水瓶空无。
§2942
2942. Evaṃ vaccakuṭivattaṃ dassetvā senāsanavattaṃ dassetumāha ‘‘anajjhiṭṭho’’tiādi. Anajjhiṭṭhoti ananuññāto.
如是显示厕所义务后,为显示住所义务而说「未被占用」等。「未被占用」者,未被许可使用。
§2943
2943. Vuḍḍhaṃ āpucchitvā kathentassāti yojanā. Vuḍḍhatarāgameti yaṃ āpucchitvā kathetumāraddho, tatopi vuḍḍhatarassa bhikkhuno āgame sati.
「应问长老后说法」者,此为连接。「有更长老来」者,当正开始向所问之人说法时,若有更长老之比库到来。
§2944
2944.Ekavihārasminti ekasmiṃ gehe. ‘‘Anāpucchā’’ti idaṃ vakkhamānehi yathārahaṃ yojetabbaṃ.
「在一住所中」者,在一屋中。「未问」此语,应由将说者随宜连接。
§2945
2945. Paṭhamaṃ yattha katthaci vuḍḍhānaṃ sannidhāne kattabbavattaṃ niddiṭṭhanti idāni ekavihāre vasantenāpi tassa kātabbataṃ dassetuṃ punapi ‘‘na ca dhammo kathetabbo’’ti āha. Dhammacakkhunāti dhammalocanena dhammagarukena, iminā atādisassa kato vāro niratthakoti dīpeti.
首先已指示在任何长老们面前应作之义务,今为显示即使住在一住所中亦应作彼义务,故再说「不应说法」。「以法眼」者,以法之眼、以尊重法者,以此显示对非如是者所作之礼敬无意义。
§2946
2946.Kātabboti jāletabbo. Soti dīpo. ‘‘Dvāraṃ nāma yasmā mahāvaḷañjaṃ, tasmā tattha āpucchanakiccaṃ natthī’’ti (cūḷava. aṭṭha. 369) vacanato taṃ avatvā āpattikkhettameva dassetumāha ‘‘vātapānakavāṭāni, thakeyya vivareyya no’’ti.
「应作」者,应点燃也。「彼」者,灯也。因「门,名为大围墙,故于彼处无询问之事」之语,不说彼,仅示犯处,故说「风窗之扇,应关闭,不应开启」。
§2947
2947.Vuḍḍhatoparivattayeti yena vuḍḍho, tato parivattaye, piṭṭhiṃ adassetvā vuḍḍhābhimukho tena parivattayeti attho. Cīvarakaṇṇena vā kāyena vā taṃ vuḍḍhaṃ na ca ghaṭṭaye.
「从长老处转身」者,从长老所在处转身,不示背而面向长老转身,此为义也。以衣角或以身,不应触彼长老。
§2948
2948. Evaṃ senāsanavattaṃ dassetvā jantāgharavattaṃ dassetumāha ‘‘purato’’tiādi. Therānaṃ purato neva nhāyeyya, upari paṭisote na ca nhāyeyya, otarantānaṃ vuḍḍhānaṃ uttaraṃ uttaranto maggaṃ dadeyya, na ghaṭṭaye kāyena vā cīvarena vā na ghaṭṭayeyyāti yojanā.
如是示住处之事已,为示浴室之事,故说「于前」等。不应于长老们之前沐浴,不应于上游逆流处沐浴,下水之长老们,上岸者应让路,不应以身或以衣触碰,应连结「不应触碰」。
‘‘Timaṇḍalaṃ paṭicchādentena parimaṇḍalaṃ nivāsetvā kāyabandhanaṃ bandhitvā’’tiādinā (cūḷava. 364) nayena vuttānaṃ bhattaggavattānaṃ sekhiyakathāya vuttattā ca upajjhāyavattādīnaṃ mahākhandhakakathāya vuttattā ca anumodanavattānaṃ ‘‘anujānāmi, bhikkhave, bhattagge catūhi pañcahi therānutherehi bhikkhūhi āgametu’’ntiādinā (cūḷava. 362) nayena bhattaggavatteyeva antogadhabhāvena vuttattā ca niddese tāni na vuttāni, tathāpi tesu anumodanavattaṃ evaṃ veditabbaṃ (cūḷava. aṭṭha. 362) – saṅghatthere anumodanatthāya nisinne heṭṭhā paṭipāṭiyā catūhi nisīditabbaṃ. Anuthere nisinne mahātherena ca heṭṭhā ca tīhi nisīditabbaṃ. Pañcame nisinne upari catūhi nisīditabbaṃ. Saṅghattherena heṭṭhā daharabhikkhusmiṃ ajjhiṭṭhepi saṅghattherato paṭṭhāya catūhi nisīditabbameva. Sace pana anumodako bhikkhu ‘‘gacchatha, bhante, āgametabbakiccaṃ natthī’’ti vadati, gantuṃ vaṭṭati. Mahātherena ‘‘gacchāma, āvuso’’ti vutte ‘‘gacchathā’’ti vadati, evampi vaṭṭati. ‘‘Bahigāme āgamessāmā’’ti ābhogaṃ katvāpi bahigāmaṃ gantvā attano nissitake ‘‘tumhe tassa āgamanaṃ āgamethā’’ti vatvāpi gantuṃ vaṭṭatiyeva. Sace pana manussā attano rucitena ekena anumodanaṃ kārenti, neva tassa anumodato āpatti, na ca mahātherassa bhāro hoti. Upanisinnakathāyameva hi manussesu kathāpentesu mahāthero āpucchitabbo, mahātherena ca anumodanāya ajjhiṭṭhova āgametabboti idamettha lakkhaṇanti.
以「覆盖三圆周,围绕地穿下衣,系腰带」等方式所说之食堂事,因于应学法中已说,及亲教师之事等因于大篇集之注释中已说,及随喜之事因以「诸比库,我允许,于食堂以四、五位长老与次长老比库们前来」等方式,仅于食堂事中以包含之方式已说,故于解释中未说彼等,然于彼等中随喜之事应如是知——僧团长老坐下为作随喜时,应依次序于下方以四人坐。次长老坐下时,应以大长老及下方三人坐。第五人坐下时,应于上方以四人坐。即使年少比库被请,亦应从僧团长老起以四人坐于下方。然若随喜比库说「尊者们,请去,无应前来之事」,则可去。大长老说「贤友,我们去」时,说「请去」,如是亦可。即使作意「我们将于村外前来」,去村外后,对自己之依止者说「你们前来彼之前来」后,亦可去。然若人们以自己所喜之一人作随喜,彼无随喜之罪,大长老亦无负担。于坐近之说中,人们令说时,应询问大长老,大长老亦应仅被请而前来随喜,此为此处之特相。
§2949
2949.Vattanti yathāvuttaṃ ābhisamācārikavattaṃ. Yathāha – ‘‘ābhisamācārikaṃ aparipūretvā sīlaṃ paripūressatīti netaṃ ṭhānaṃ vijjatī’’ti. Na vindatīti na labhati.
「事」者,如所说之行仪之事。如说「不圆满行仪而将圆满戒,此处无此理」。「不得」者,不获得也。
§2950
2950.Anekaggoti vikkhittattāyeva asamāhitacitto. Na ca passatīti ñāṇacakkhunā na passati, daṭṭhuṃ samattho na hotīti attho. Dukkhāti jātidukkhādidukkhato.
「散乱」者,因散乱故心不得定。「不见」者,以智眼不见,不能见之义也。「苦」者,从生苦等之苦。
§2951
2951.Tasmāti yasmā dukkhā na parimuccati, tasmā. Ovādaṃ katvā kiṃ visesaṃ pāpuṇātīti āha ‘‘ovādaṃ buddhaseṭṭhassa, katvā nibbānamehitī’’ti. Ehiti pāpuṇissati.
「因此」者,因为不从苦解脱,所以。作教诫后获得何种殊胜?故说「作世尊佛陀最上者之教诫后,将证得涅槃」。「将证得」者,将获得之义。
Vattakkhandhakakathāvaṇṇanā. · 瓦塔篇集注疏之阐释。