Uposathakkhandhakakathāvaṇṇanā · 布萨篇集论解释
Uposathakkhandhakakathāvaṇṇanā伍波萨他篇集注疏之解释
§2551-2
2551-2. Yā ekādasahi sīmāvipattīhi vajjitā tisampattisaṃyutā nimittena nimittaṃ ghaṭetvā sammatā, sā ayaṃ baddhasīmā nāma siyāti yojanā. Tattha atikhuddakā, atimahatī, khaṇḍanimittā, chāyānimittā, animittā, bahisīme ṭhitasammatā, nadiyā sammatā, samudde sammatā, jātassare sammatā, sīmāya sīmaṃ sambhindantena sammatā, sīmāya sīmaṃ ajjhottharantena sammatāti ‘‘imehi ekādasahi ākārehi sīmato kammāni vipajjantī’’ti (pari. 486) vacanato imā ekādasa vipattisīmāyo nāma, vipannasīmāti vuttaṃ hoti.
被十一种界失所舍弃、具足三种成就、标相与标相相连而被认可者,此名为结界。其中,过小、过大、断标相、影标相、无标相、站在界外而认可、在河中认可、在海中认可、在天然湖中认可、以破坏界之界而认可、以覆盖界之界而认可——『以此十一种方式,界之甘马失败』之语故,此等十一种名为失败界,即所说之失败界。
Tattha atikhuddakā nāma yattha ekavīsati bhikkhū nisīdituṃ na sakkonti. Atimahatī nāma yā antamaso kesaggamattenāpi tiyojanaṃ atikkamitvā sammatā. Khaṇḍanimittā nāma aghaṭitanimittā vuccati. Puratthimāya disāya nimittaṃ kittetvā anukkameneva dakkhiṇāya, pacchimāya, uttarāya disāya kittetvā puna puratthimāya disāya pubbakittitaṃ paṭikittetvā ṭhapetuṃ vaṭṭati, evaṃ akhaṇḍanimittā hoti. Sace pana anukkamena āharitvā uttarāya disāya nimittaṃ kittetvā tattheva ṭhapeti, khaṇḍanimittā nāma hoti. Aparāpi khaṇḍanimittā nāma yā animittupagaṃ tacasārarukkhaṃ vā khāṇukaṃ vā paṃsupuñjavālikāpuñjānaṃ vā aññataraṃ antarā ekaṃ nimittaṃ katvā sammatā. Chāyānimittā nāma pabbatacchāyādīnaṃ yaṃ kiñci chāyaṃ nimittaṃ katvā sammatā. Animittā nāma sabbena sabbaṃ nimittāni akittetvā sammatā. Bahisīme ṭhitasammatā nāma nimittāni kittetvā nimittānaṃ bahi ṭhitena sammatā.
其中,过小者,名为二十一位比库无法坐下之处。过大者,名为即使以毛端之量也超越三由旬而被认可者。断标相者,名为未连接标相。在东方标示标相后,依次在南方、西方、北方标示后,再次在东方重新标示先前所标示者而设立,是允许的,如此则为不断标相。但若依次带来后,在北方标示标相,就在那里设立,则名为断标相。另一种断标相者,名为以无标相之近处的心材树、树桩、沙堆、蚁堆中之任一者作为中间之一标相而被认可者。影标相者,名为以山影等任何影作为标相而被认可者。无标相者,名为完全未标示标相而被认可者。站在界外而认可者,名为标示标相后,由站在标相之外者而认可。
Nadiyā samudde jātassare sammatā nāma etesu nadiādīsu sammatā. Sā hi evaṃ sammatāpi ‘‘sabbā, bhikkhave, nadī asīmā, sabbo samuddo asīmo, sabbo jātassaro asīmo’’ti (mahāva. 148) vacanato asammatāva hoti. Sīmāya sīmaṃ sambhindantena sammatā nāma attano sīmāya paresaṃ sīmaṃ sambhindantena sammatā. Sace hi porāṇakassa vihārassa puratthimāya disāya ambo ceva jambū cāti dve rukkhā aññamaññaṃ saṃsaṭṭhaviṭapā honti, tesu ambassa pacchimadisābhāge jambū, vihārasīmā ca jambuṃ anto katvā ambaṃ kittetvā baddhā hoti, atha pacchā tassa vihārassa puratthimāya disāya vihāre kate sīmaṃ bandhantā bhikkhū taṃ ambaṃ anto katvā jambuṃ kittetvā bandhanti, sīmāya sīmaṃ sambhinnā hoti. Sīmāya sīmaṃ ajjhottharantena sammatā nāma attano sīmāya paresaṃ sīmaṃ ajjhottharantena sammatā. Sace hi paresaṃ baddhasīmaṃ sakalaṃ vā tassā padesaṃ vā anto katvā attano sīmaṃ sammannati, sīmāya sīmā ajjhottharitā nāma hotīti. Iti imāhi ekādasahi vipattisīmāhi vajjitāti attho.
在河中、在海中、在天然湖中认可者,名为在此等河等中认可。彼即使如此认可,『诸比库,一切河无界,一切海无界,一切天然湖无界』之语故,实为未认可。以破坏界之界而认可者,名为以自己之界破坏他人之界而认可。若旧住处东方有芒果树与阎浮树二树,枝叶相互接触,其中阎浮树在芒果树之西方部分,住处界以阎浮树为内、标示芒果树而结,其后在该住处东方建造住处时,结界之诸比库以该芒果树为内、标示阎浮树而结,则界与界相破坏。以覆盖界之界而认可者,名为以自己之界覆盖他人之界而认可。若以他人之结界全部或其部分为内而认可自己之界,则名为界以界被覆盖。如是,被此等十一种失败界所舍弃,是其义。
Tisampattisaṃyutāti nimittasampatti, parisāsampatti, kammavācāsampattīti imāhi tīhi sampattīhi samannāgatā. Tattha nimittasampattiyuttā nāma ‘‘pabbatanimittaṃ, pāsāṇanimittaṃ, vananimittaṃ, rukkhanimittaṃ, magganimittaṃ, vammikanimittaṃ, nadinimittaṃ, udakanimitta’’nti (mahāva. 138) evaṃ vuttesu aṭṭhasu nimittesu tasmiṃ tasmiṃ disābhāge yathāladdhāni nimittupagāni nimittāni ‘‘puratthimāya disāya kiṃ nimittaṃ? Pabbato, bhante, eso pabbato nimitta’’ntiādinā nayena sammā kittetvā sammatā.
具足三种成就者,具备标相成就、众成就、甘马语成就此等三种成就。其中,具足标相成就者,名为在『山标相、石标相、林标相、树标相、道标相、蚁堆标相、河标相、水标相』如此所说之八种标相中,在各方所得之近标相之标相,以『东方何为标相?尊者,山,此山为标相』等方式正确标示而认可者。
Parisāsampattiyuttā nāma sabbantimena paricchedena catūhi bhikkhūhi sannipatitvā yāvatikā tasmiṃ gāmakhette baddhasīmaṃ vā nadisamuddajātassare vā anokkamitvā ṭhitā bhikkhū, te sabbe hatthapāse vā katvā, chandaṃ vā āharitvā sammatā.
具足众成就者,名为以最少之限定,四位比库集合,凡在该村境内结界或不越出河海天然湖而住之诸比库,将彼等全部置于手臂所及之处,或带来欲而认可者。
Kammavācāsampattiyuttā nāma ‘‘suṇātu me, bhante saṅgho, yāvatā samantā nimittā kittitā’’tiādinā (mahāva. 139) nayena vuttāya parisuddhāya ñattidutiyakammavācāya sammatā. Evaṃ ekādasa vipattisīmāyo atikkamitvā tividhasampattiyuttā nimittena nimittaṃ ghaṭetvā sammatā sīmā baddhasīmāti veditabbā.
具足甘马语成就者,名为以『尊者们,请僧团听我说,凡周围标相已标示』等方式所说之清净白二甘马语而认可者。如是,超越十一种失败界,具足三种成就,标相与标相相连而被认可之界,应知为结界。
§2553-4
2553-4. Khaṇḍasamānasaṃvāsaavippavāsā ādayo ādibhūtā, ādimhi vā yāsaṃ sīmānaṃ tā khaṇḍasamānasaṃvāsāvippavāsādī, tāsaṃ, tāhi vā pabhedo khaṇḍasamānasaṃvāsādibhedo, tato khaṇḍasamānasaṃvāsādibhedato, khaṇḍasīmā, samānasaṃvāsasīmā, avippavāsasīmāti imāsaṃ sīmānaṃ etāhi vā karaṇabhūtāhi, hetubhūtāhi vā jātena vibhāgenāti vuttaṃ hoti. Samānasaṃvāsāvippavāsānamantare khaṇḍā paricchinnā tāhi asaṅkarā sīmā khaṇḍasīmā nāma. Samānasaṃvāsehi bhikkhūhi ekato uposathādiko saṃvāso ettha karīyatīti samānasaṃvāsā nāma. Avippavāsāya lakkhaṇaṃ ‘‘bandhitvā’’tiādinā vakkhati. Iti baddhā tidhā vuttāti evaṃ baddhasīmā tippabhedā vuttā.
「破、共住、不离」等为初,即以此等为初,或于初中有诸界者,即「破共住不离等」,于彼等中,或由彼等之分别为「破共住等分别」,故从破共住等分别,即破界、共住界、不离界,此等诸界由此等为作者,或由此等为因之种类、区分,如是所说。在共住与不离之间,破者、所限定者、由彼等不混杂之界,名为「破界」。由共住之比库们一起作伍波萨他等之共住于此中作,名为「共住」。不离之相,将以「结后」等语说。如是所结有三种说,即如是所结界说为三种。
Udakukkhepāti hetumhi nissakkavacanaṃ. Sattannaṃ abbhantarānaṃ samāhārā sattabbhantarā, tatopi ca. Abaddhāpi tividhāti sambandho. Tatthāti tāsu tīsu abaddhasīmāsu. Gāmaparicchedoti sabbadisāsu sīmaṃ paricchinditvā ‘‘imassa padesassa ettako karo’’ti evaṃ karena niyamito gāmappadeso. Yathāha – ‘‘yattake padese tassa gāmassa bhojakā baliṃ haranti , so padeso appo vā hotu mahanto vā, ‘gāmasīmā’tveva saṅkhyaṃ gacchati. Yampi ekasmiṃyeva gāmakkhette ekaṃ padesaṃ ‘ayaṃ visuṃ gāmo hotū’ti paricchinditvā rājā kassaci deti, sopi visuṃgāmasīmā hotiyevā’’ti (mahāva. aṭṭha. 147).
「水掷」者,于因中之离格语。七之内部之集合为「七内部」,且从彼。「未结亦三种」者,为连结。「于彼」者,于彼三未结界中。「村限」者,于一切方向限定界后,「此地域之税如是多」,如是以税所限定之村地域。如所说:「于彼地域,彼村之食者持供,彼地域或少或大,即算为『村界』。又于一村田中,限定一地域『此为别村』,王给与某人,彼亦即为别村界」。
‘‘Gāmaparicchedo’’ti iminā ca nagaraparicchedo ca saṅgahito. Yathāha – ‘‘gāmaggahaṇena cettha nagarampi gahitameva hotī’’ti (mahāva. aṭṭha. 147). Nigamasīmāya visuṃyeva vuttattā tassā idha saṅgaho na vattabbo. Vuttañhi pāḷiyaṃ ‘‘yaṃ gāmaṃ vā nigamaṃ vā upanissāya viharati. Yā tassa vā gāmassa gāmasīmā, nigamassa vā nigamasīmā, ayaṃ tattha samānasaṃvāsā ekuposathā’’ti (mahāva. 147). Imissā visuṃyeva lakkhaṇassa vuttattā gāmasīmālakkhaṇeneva upalakkhitā.
以「村限」此语,城限亦被摄。如所说:「于此以村之摄取,城亦即被摄取」。因尼嘎玛界已别说,故彼之摄于此不应说。于圣典中已说:「依止村或尼嘎玛而住。彼村之村界,或尼嘎玛之尼嘎玛界,此于彼处为共住、一伍波萨他」。因此别说之相已说,故以村界相即被标示。
§2555
2555.‘‘Jātassare’’tiādīsu jātassarādīnaṃ lakkhaṇaṃ evaṃ veditabbaṃ – yo pana kenaci khaṇitvā akato sayaṃjāto sobbho samantato āgatena udakena pūrito tiṭṭhati, yattha nadiyaṃ vakkhamānappakāre vassakāle udakaṃ santiṭṭhati, ayaṃ jātassaro nāma. Yopi nadiṃ vā samuddaṃ vā bhinditvā nikkhantaudakena khaṇito sobbho etaṃ lakkhaṇaṃ pāpuṇāti, ayampi jātassaroyeva. Samuddo pākaṭoyeva.
于「生池」等中,生池等之相应如是知:凡以任何掘而未作、自生之坑,以从周围来之水充满而住,于河中以增长之方式于雨季水停住处,此名为「生池」。又掘河或海而出,以流出之水所掘之坑达此相者,此亦即为生池。海者,显然。
Yassā dhammikānaṃ rājūnaṃ kāle anvaḍḍhamāsaṃ anudasāhaṃ anupañcāhaṃ anatikkamitvā deve vassante valāhakesu vigatamattesu sotaṃ pacchijjati, ayaṃ nadisaṅkhyaṃ na gacchati. Yassā pana īdise suvuṭṭhikāle vassānassa catumāse sotaṃ na pacchijjati, yattha titthena vā atitthena vā sikkhākaraṇīye āgatalakkhaṇena timaṇḍalaṃ paṭicchādetvā antaravāsakaṃ anukkhipitvā uttarantiyā bhikkhuniyā ekadvaṅgulamattampi antaravāsako temiyati, ayaṃ samuddaṃ vā pavisatu taḷākaṃ vā, pabhavato paṭṭhāya nadī nāma.
于如法诸王之时,不超过半月、不超过十日、不超过五日,天降雨时,于云散去时流断者,此不算为河。然于如是善雨时,于雨季四月流不断者,于彼处以渡处或非渡处,以来之相于学处中,覆盖三圆轮,投入下衣,渡之比库尼之一二指量之下衣亦被湿者,此或入海或入池,从源头起名为「河」。
Samantatoti samantā. Majjhimassāti thāmamajjhimassa purisassa. Udakukkhepoti vakkhamānena nayena thāmappamāṇena khittassa udakassa vā vālukāya vā patitaṭṭhānena paricchinno antopadeso. Yathā akkhadhuttā dāruguḷaṃ khipanti, evaṃ udakaṃ vā vālukaṃ vā hatthena gahetvā thāmamajjhimena purisena sabbathāmena khipitabbaṃ, tattha yattha evaṃ khittaṃ udakaṃ vā vālukā vā patati, ayaṃ udakukkhepo nāmāti. Udakukkhepasaññitoti ‘‘udakukkhepo’’ti sallakkhito.
「周围」者,周边。「中等者」者,力中等之人。「水掷」者,以增长之方式,以力之量所掷之水或沙之落住处所限定之内地域。如赌博者掷木球,如是以手取水或沙,以力中等之人以全力应掷,于彼处如是所掷之水或沙落处,此名为「水掷」。「水掷所称」者,以「水掷」所标示。
§2556
2556.Agāmake araññeti viñjhāṭavisadise gāmarahite mahāaraññe. Samantato sattevabbhantarāti attano ṭhitaṭṭhānato parikkhipitvā satteva abbhantarā yassā sīmāya paricchedo, ayaṃ sattabbhantaranāmikā sīmā nāma.
「于无村之阿兰若」者,于类似荒野森林之无村落的大阿兰若。「周围七个投掷距离以内」者,从自己所站立之处围绕计算,其界限之划定为七个投掷距离以内者,此名为「七投掷距离以内」之界。
§2557
2557.Guḷukkhepanayenāti akkhadhuttakānaṃ dāruguḷukkhipanākārena. Udakukkhepakāti udakukkhepasadisavasena.
「以投骰子之方式」者,以赌博者投掷木骰之方式。「投水者」者,以类似投水之方式。
§2558
2558. Imāsaṃ dvinnaṃ sīmānaṃ vaḍḍhanakkamaṃ dassetumāha ‘‘abbhantarūdakukkhepā, ṭhitokāsā paraṃ siyu’’nti. Ṭhitokāsā paranti parisāya ṭhitaṭṭhānato paraṃ, parisapariyantato paṭṭhāya sattabbhantarā ca minitabbā, udakukkhepo ca kātabboti attho.
为显示此二界之增长次第,故说「七投掷距离以内、投水距离,应从站立处向外」。「从站立处向外」者,从僧团站立处向外,其义为:应从僧团之边界开始计量七投掷距离以内,以及应作投水距离。
§2559-60
2559-60.Antoparicchedeti udakukkhepena vā sattabbhantarehi vā paricchinnokāsassa anto. Hatthapāsaṃ vihāya ṭhito vā paraṃ tattakaṃ paricchedaṃ anatikkamma ṭhito vāti yojanā, sīmantarikatthāya ṭhapetabbaṃ ekaṃ udakukkhepaṃ vā sattabbhantaraṃ eva vā anatikkamma ṭhitoti attho.
「界限以内」者,以投水距离或以七投掷距离以内所划定之处所之内。「离开一个手臂距离而站立,或不超越那么多界限而站立」为连接,其义为:为了界中间之故,应保留一个投水距离或仅仅七投掷距离以内而不超越地站立。
Kammaṃ vikopetīti anto ṭhito kammassa vaggabhāvakaraṇato, bahi tattakaṃ padesaṃ anatikkamitvā ṭhito aññassa saṅghassa gaṇapūraṇabhāvaṃ gacchanto sīmāya saṅkarabhāvakaraṇena kammaṃ vikopeti. Iti yasmā aṭṭhakathānayo, tasmā so antosīmāya hatthapāsaṃ vijahitvā ṭhito hatthapāse vā kātabbo, sīmantarikatthāya paricchinnokāsato bahi vā kātabbo. Tattakaṃ paricchedaṃ anatikkamitvā ṭhito yathāṭhitova sace aññassa kammassa gaṇapūrako na hoti, kammaṃ na kopetīti gahetabbaṃ.
「破坏甘马」者,站在内侧者因使甘马成为破坏之状态,站在外侧而未超越那么多地方者,成为另一僧团之凑数者,因使界产生混乱之状态而破坏甘马。如是,因为是注疏之方法,故彼站在内界离开手臂距离者,应作于手臂距离内,或应作于所划定处所之外侧以作界中间。应如此理解:站立而未超越那么多界限者,如其所站立,若不成为另一甘马之凑数者,则不破坏甘马。
§2561-2
2561-2.Saṇṭhānanti tikoṭisaṇṭhānaṃ. Nimittanti pabbatādinimittaṃ. Disakittananti ‘‘puratthimāya disāya kiṃ nimitta’’ntiādinā disākittanaṃ. Pamāṇanti tiyojanaparamaṃ pamāṇaṃ . Sodhetvāti yasmiṃ gāmakkhette sīmaṃ bandhati, tattha vasante upasampannabhikkhū baddhasīmavihāre vasante sīmāya bahi gantuṃ adatvā, abaddhasīmavihāre vasante hatthapāsaṃ upanetabbe hatthapāsaṃ netvā avasese bahisīmāya katvā sabbamaggesu ārakkhaṃ vidahitvāti vuttaṃ hoti. Sīmanti khaṇḍasīmaṃ.
「形状」者,三角形之形状。「标识」者,山等之标识。「方位宣说」者,以「东方有何标识」等之方位宣说。「限度」者,以三由旬为最大之限度。「清除后」者,于其所结界之村落田地,对住于其处之达上比库,若住于已结界之精舍则不给予而使之前往界外,若住于未结界之精舍则引来应引来之手臂距离,使其余者成为界外,于一切道路设置守护,如是所说。「界」者,片段界。
Kīdisanti āha ‘‘tikoṇa’’ntiādi. Paṇavūpamanti paṇavasaṇṭhānaṃ majjhe saṃkhittaṃ ubhayakoṭiyā vitthataṃ. ‘‘Vitānākāraṃ dhanukākāra’’nti ākāra-saddo paccekaṃ yojetabbo. Dhanukākāranti āropitadhanusaṇṭhānaṃ, ‘‘mudiṅgūpamaṃ sakaṭūpama’’nti upamā-saddo paccekaṃ yojetabbo. Mudiṅgūpamanti majjhe vitthataṃ ubhayakoṭiyā tanukaṃ turiyavisesaṃ mudiṅganti vadanti, tādisanti attho. Sīmaṃ bandheyyāti yojanā.
『形如何』，故说『三角形』等。『形如小鼓』者，谓中间窄、两端宽，形如小鼓之状。『形如华盖、形如弓』，其中『形』字应分别各自连属。『形如弓』者，谓形如张弓之状。『形如姆丁鼓、形如车』，其中『譬喻』字应分别各自连属。『形如姆丁鼓』者，谓中间宽、两端细，此种乐器特称为姆丁鼓，义谓如彼之状。连属为：『应结界』。
§2563
2563. Pabbatādinimittupaganimittāni dassetumāha ‘‘pabbata’’ntiādi. Iti aṭṭha nimittāni dīpayeti yojanā. Tatrevaṃ saṅkhepato nimittupagatā veditabbā – suddhapaṃsusuddhapāsāṇaubhayamissakavasena (kaṅkhā. aṭṭha. nidānavaṇṇanā; mahāva. aṭṭha. 138) tividhopi hi pabbato hatthippamāṇato paṭṭhāya uddhaṃ nimittupago, tato omakataro na vaṭṭati. Antosārehi vā antosāramissakehi vā rukkhehi catupañcarukkhamattampi vanaṃ nimittupagaṃ, tato ūnataraṃ na vaṭṭati. Pāsāṇanimitte ayaguḷampi pāsāṇasaṅkhyameva gacchati, tasmā yo koci pāsāṇo ukkaṃsena hatthippamāṇato omakataraṃ ādiṃ katvā heṭṭhimaparicchedena dvattiṃsapalaguḷapiṇḍaparimāṇo nimittupago, na tato khuddakataro. Piṭṭhipāsāṇo pana atimahantopi vaṭṭati. Rukkho jīvantoyeva antosāro bhūmiyaṃ patiṭṭhito antamaso ubbedhato aṭṭhaṅgulo pariṇāhato sūcidaṇḍappamāṇopi nimittupago, na tato oraṃ vaṭṭati. Maggo jaṅghamaggo vā hotu sakaṭamaggo vā, yo vinivijjhitvā dve tīṇi gāmakkhettāni gacchati, tādiso jaṅghasakaṭasatthehi vaḷañjiyamānoyeva nimittupago, avaḷañjo na vaṭṭati. Heṭṭhimaparicchedena taṃdivasaṃ jāto aṭṭhaṅgulubbedho govisāṇamattopi vammiko nimittupago, tato oraṃ na vaṭṭati. Udakaṃ yaṃ asandamānaṃ āvāṭapokkharaṇitaḷākajātassaraloṇisamuddādīsu ṭhitaṃ, taṃ ādiṃ katvā antamaso taṅkhaṇaṃyeva pathaviyaṃ khate āvāṭe ghaṭehi āharitvā pūritampi yāva kammavācāpariyosānā saṇṭhahanakaṃ nimittupagaṃ, itaraṃ sandamānakaṃ, vuttaparicchedakālaṃ atiṭṭhantaṃ, bhājanagataṃ vā na vaṭṭati. Yā abaddhasīmālakkhaṇe nadī vuttā, sā nimittupagā, aññā na vaṭṭatīti.
为示山等相所及之诸相，故说『山』等。连属为：如是显示八相。在此，应以简略方式了知相所及之情形如下——山有纯沙土、纯岩石、二者混合三种（参见《疑惑度脱注》缘起说明；《大品注》第138页），凡此三种山，自象之大小以上方为相所及，比此更小者不合。林以具有内材或内材夹杂之树木，达四五棵以上者为相所及，不足此数者不合。岩石相中，铁锭亦归入岩石之数，故凡任何岩石，就上限而言，以大如象为准，就下限而言，以三十二巴拉重之铁块大小以上者为相所及，比此更小者不合。然而，石板即便极大亦合。树木须为有生命、具有内材、根植于地者，乃至高度仅八指、粗细如针柄者亦为相所及，比此更小者不合。道路，无论是步行之道或车行之道，凡穿越两三村田者，须为步行队伍或车队商旅所通行方为相所及，无人通行者不合。蚁丘，就下限而言，当日所生、高八指、大如牛角者即为相所及，比此更小者不合。水，凡不流动而停留于坑、池、园池、湖泊、盐田、大海等处者，乃至当时在地上新掘之坑中以瓮运水灌满、能于甘马语诵完之前保持不动者，皆为相所及；其余流动之水、超过所说限定时间而不能保持者，以及盛于容器中者，皆不合。凡在未结界相中所说的河流，方为相所及；其余者不合。
§2564
2564.Tesūti niddhāraṇe bhummaṃ. Tīṇīti niddhāritabbadassanaṃ, iminā ekaṃ vā dve vā nimittāni na vaṭṭantīti dasseti. Yathāha – ‘‘sā evaṃ sammannitvā bajjhamānā ekena, dvīhi vā nimittehi abaddhā hotī’’ti (mahāva. aṭṭha. 138). Satenāpīti ettha pi-saddo sambhāvanāyaṃ daṭṭhabbo, tena vīsatiyā, tiṃsāya vā nimittehi vattabbameva natthīti dīpeti.
『于彼等中』，此为离析格，表抉择之意。『三』，显示所应抉择之数目，此乃表示以一个或两个相所结之界不合。如所说：『如此商议，若以一个或两个相来结界，则所结之界为无效』（《大品注》第138页）。『乃至百个』，此处『乃至』字应视为表可能性，以此显示以二十个、三十个相来结之界，自无可议。
§2565
2565. Tiyojanaṃ paraṃ ukkaṭṭho paricchedo etissāti tiyojanaparā. ‘‘Vīsatī’’tiādīnaṃ saṅkhyāne, saṅkhyeyye ca vattanato idha saṅkhyāne vattamānaṃ vīsati-saddaṃ gahetvā ekavīsati bhikkhūnanti bhinnādhikaraṇaniddeso katoti daṭṭhabbaṃ. ‘‘Ekavīsati’’nti vattabbe gāthābandhavasena niggahītalopo, vīsativaggakaraṇīyaparamattā saṅghakammassa kammārahena saddhiṃ bhikkhūnaṃ ekavīsatiṃ gaṇhantīti attho, idañca nisinnānaṃ vasena vuttaṃ. Heṭṭhimantato hi yattha ekavīsati bhikkhū nisīdituṃ sakkonti, tattake padese sīmaṃ bandhituṃ vaṭṭatīti.
『其上限为三由旬』，故称『三由旬之外』。由于『二十』等词既可表计数之词，亦可表被计数之物，故此处取表计数之意，『二十』字连属『二十一位比库』，应知此为不同主语之表述。本应说『二十一』，然为配合偈颂格律而略去鼻化音，义谓：行僧团甘马所需之二十人加上一位有资格参与甘马者，合计二十一位比库。此乃就就坐者而言。就下限而言，凡能容纳二十一位比库就坐之处所，皆得于其上结界。
§2566
2566. Yā ukkaṭṭhāyapi yā ca heṭṭhimāyapi kesaggamattatopi adhikā vā ūnā vā, etā dvepi sīmāyo ‘‘asīmā’’ti ādiccabandhunā vuttāti yojanā.
无论是就上限而言，或就下限而言，凡比发梢之细更大或更小的两种界，皆被日亲所言称为『非界』，如此连属。
§2567
2567.Samantato sabbameva nimittaṃ kittetvāti pubbadisānudisādīsu parito sabbadisāsu yathāladdhaṃ nimittopagaṃ sabbanimittaṃ ‘‘vinayadharena pucchitabbaṃ ‘puratthimāya disāya kiṃ nimitta’nti? ‘Pabbato, bhante’ti. Puna vinayadharena ‘eso pabbato nimitta’’ntiādinā (mahāva. aṭṭha. 138) aṭṭhakathāyaṃ vuttanayena nimittena nimittaṃ ghaṭetvā kittetvā. Ñatti dutiyā yassāti viggaho, ‘‘suṇātu me, bhante saṅgho, yāvatā samantā nimittā kittitā’’tiādinā (mahāva. 139) padabhājane vuttena ñattidutiyena kammenāti attho. Arahati pahoti vinayadharoti adhippāyo.
『遍布四方，宣说一切相』，谓于东、东南等一切方向，依次将各处相所及之一切相，依律藏所持者询问：『东方以何为相？』答曰：『以山为相，大德。』再由律藏所持者依『此山为相』等（《大品注》第138页）注疏所说之方法，将各相互相衔接，逐一宣说。『白二甘马』之解析为：以『诸大德，请僧团听我言，如所宣说四方之诸相……』等（《大品》第139页）词句分析中所说之白二甘马。意谓：具律藏知识者有此能力与资格。
§2568
2568.Bandhitvāti yathāvuttalakkhaṇanayena samānasaṃvāsasīmaṃ paṭhamaṃ bandhitvā. Anantaranti kiccantarena byavahitaṃ akatvā, kālakkhepaṃ akatvāti vuttaṃ hoti, sīmaṃ samūhanitukāmānaṃ paccattikānaṃ okāsaṃ adatvāti adhippāyo. Pacchāti samānasaṃvāsasammutito pacchā. Cīvarāvippavāsakaṃ sammannitvāna yā baddhā, sā ‘‘avippavāsā’’ti vuccatīti yojanā.
「结界之后」者,依前述特征之方式,首先结共住界之后。「无间」者,谓不作事务间隔,不作时间延迟,此即所说之义。意趣为:不给欲废除界之反对者机会。「之后」者,在共住界羯磨之后。「结界之后所结者,称为『不离衣界』」,此为连结。
Tattha cīvarāvippavāsakaṃ sammannitvāna yā baddhāti ‘‘suṇātu me, bhante saṅgho, yā sā saṅghena sīmā sammatā samānasaṃvāsā ekuposathā…pe… ṭhapetvā gāmañca gāmūpacārañca, khamati saṅghassa, tasmā tuṇhī, evametaṃ dhārayāmī’’ti (mahāva. 144) vuttanayena cīvarena avippavāsaṃ sammannitvā yā baddhā. Sā avippavāsāti vuccatīti tattha vasantānaṃ bhikkhūnaṃ cīvarena vippavāsanimittāpattiyā abhāvato tathā vuccati, ‘‘avippavāsasīmā’’ti vuccatīti vuttaṃ hoti.
其中「结不离衣界之后所结者」,谓依「诸大德,请僧团听我说。凡僧团所认可之界,共住、同伍波萨他……乃至……除村及村边界外,若僧团认可,故默然,我如是持」之所说方式,认可衣不离之后所结者。彼称为『不离衣界』者,住于其中之诸比库,因无离衣相之生起,故如是称。谓称为『不离衣界』,此即所说之义。
§2569
2569. ‘‘Yā kāci nadilakkhaṇappattā nadī nimittāni kittetvā ‘etaṃ baddhasīmaṃ karomā’ti katāpi asīmāva hotī’’tiādikaṃ (mahāva. aṭṭha. 147) aṭṭhakathānayaṃ dassetumāha ‘‘nadī…pe… na vottharatī’’ti, na pattharati sīmābhāvena byāpinī na hotīti attho. Tenevāti yena na vottharati, teneva kāraṇena. Abravīti ‘‘sabbā, bhikkhave, nadī asīmā, sabbo samuddo asīmo, sabbo jātassaro asīmo’’ti (mahāva. 147) avoca.
「凡具河相之河,虽标示标相而作『我等作此为结界』,亦仅是无界」等注疏之方式,为显示此而说「河……乃至……不遍满」者,不扩展,因无界故不遍及,此为义。「以此」者,以彼不遍满之理由。「说」者,说「诸比库,一切河无界,一切海无界,一切自然湖无界」。
Sīmākathāvaṇṇanā. · 界相之解释。
§2570
2570. Aṭṭhamiyāpi uposathavohārattā dinavasena uposathānaṃ atirekattepi idha adhippeteyeva uposathe gahetvā āha ‘‘navevā’’ti.
虽第八日亦有伍波萨他之称呼,以日数而言诸伍波萨他虽有超过,然此处取所意欲之伍波萨他而说「唯九」。
§2571-3
2571-3. Te sarūpato dassetumāha ‘‘cātuddaso…pe… kammenuposathā’’ti. Catuddasannaṃ pūraṇo cātuddaso. Pannarasannaṃ pūraṇo pannaraso. Yadā pana kosambakkhandhake (mahāva. 451 ādayo) āgatanayena bhinne saṅghe osārite tasmiṃ bhikkhusmiṃ saṅgho tassa vatthussa vūpasamāya saṅghasāmaggiṃ karoti, tadā ‘‘tāvadeva uposatho kātabbo, pātimokkhaṃ uddisitabba’’nti (mahāva. 475) vacanato ṭhapetvā cātuddasapannarase aññopi yo koci divaso sāmaggī uposathoti. Ettha iti-saddo luttaniddiṭṭho. Cātuddaso, pannaraso, sāmaggī ca uposathoti ete tayopi uposathā divaseneva niddiṭṭhā divaseneva vuttāti yojanā.
为依形相显示彼等而说「十四日……乃至……羯磨伍波萨他」。十四之圆满为十四日。十五之圆满为十五日。然而,当依国桑比篇集中所来之方式,僧团分裂时,为平息彼事之和合,僧团作僧团和合时,依「即应作伍波萨他,应诵巴帝摩卡」之语,除十四日、十五日外,任何其他日亦为和合伍波萨他。此处「如是」之词为省略所指示。十四日、十五日、和合伍波萨他,此三种伍波萨他唯以日指示,唯以日所说,此为连结。
Saṅgheuposathoti saṅghena kātabbauposatho. Gaṇepuggaluposathoti etthāpi eseva nayo. Sādhyasādhanalakkhaṇassa sambandhassa labbhamānattā ‘‘saṅghe’’tiādīsu sāmivacanappasaṅge bhummaniddeso. Uposatho sādhyo kammabhāvato, saṅghagaṇapuggalā sādhanaṃ kārakabhāvato.
「僧团伍波萨他」者,僧团应作之伍波萨他。「众伍波萨他、个人伍波萨他」,此处亦同此方式。因所作与能作相之关系可得,故「僧团」等处,虽有属格之可能性,用主格指示。伍波萨他为所作,因业之性质;僧团、众、个人为能作,因作者之性质。
Suttassa uddeso suttuddeso, suttuddesoti abhidhānaṃ nāmaṃ yassa so suttuddesābhidhāno. Kammenāti kiccavasena.
「经之提要」者,即「经提要」,此为其名称,故称「经提要之名」。「以业」者,即以作用之义。
§2574
2574. ‘‘Adhiṭṭhāna’’nti vāccaliṅgamapekkhitvā ‘‘niddiṭṭha’’nti napuṃsakaniddeso. Vāccaliṅgā hi tabbādayoti pātimokkho niddiṭṭho, pārisuddhi niddiṭṭhāti pumitthiliṅgena yojetabbā.
「决定」一词,考虑所指之性,故以中性说「已说示」。因为依所指之性,应以「巴帝摩卡」等词之阴阳性相应,如「巴帝摩卡已说示」、「清净已说示」等,应以男性或女性相应。
§2575
2575.Vuttāti ‘‘pañcime, bhikkhave, pātimokkhuddesā, nidānaṃ uddisitvā avasesaṃ sutena sāvetabbaṃ, ayaṃ paṭhamo pātimokkhuddeso’’tiādinā (mahāva. 150) desitā, sayañca tesañca uddese saṅkhepato dassetumāha ‘‘nidāna’’ntiādi. Sāvetabbanti ettha ‘‘sutenā’’ti seso. Sesakanti anuddiṭṭhaṭṭhānaṃ –
「已说」者,即以「诸比库,此五种巴帝摩卡提要:说示序分后,其余应以经文使之听闻,此为第一巴帝摩卡提要」等所说示。为略示彼等提要及自身之提要,故说「序分」等。「应使之听闻」者,此处「以经文」为省略。「其余」者,即未说示之处——
‘‘Suṇātu me, bhante saṅgho…pe… āvikatā hissa phāsu hotīti imaṃ nidānaṃ uddisitvā ‘uddiṭṭhaṃ kho āyasmanto nidānaṃ, tatthāyasmante pucchāmi kaccittha parisuddhā, dutiyampi pucchāmi…pe… evametaṃ dhārayāmī’ti vatvā ‘uddiṭṭhaṃ kho āyasmanto nidānaṃ. Sutā kho panāyasmantehi cattāro pārājikā dhammā…pe… avivadamānehi sikkhitabba’’nti (mahāva. aṭṭha. 150) –
「诸具寿,请僧团听我……乃至……彼若已发露则安乐」,说示此序分后,说「诸具寿,序分已说示,于此我问诸具寿:于此是否清净?第二次我亦问……乃至……我如是持」后,「诸具寿,序分已说示。诸具寿已听闻四巴拉基咖法……乃至……应无诤而学」——
Aṭṭhakathāya vuttanayena avasesaṃ sutena sāvetabbaṃ.
依注疏所说之方式,其余应以经文使之听闻。
§2576
2576.Sesesupīti uddiṭṭhāpekkhāya sesesu pārājikuddesādīsupi. ‘‘Ayameva nayo ñeyyo’’ti sāmaññena vuttepi ‘‘vitthāreneva pañcamo’’ti vacanato vitthāruddese ‘‘sāvetabbaṃ tu sesaka’’nti ayaṃ nayo na labbhati. ‘‘Sāvetabbaṃ tu sesaka’’nti vacanato pārājikuddesādīsu yasmiṃ vippakate antarāyo uppajjati, tena saddhiṃ avasesaṃ sutena sāvetabbaṃ. Nidānuddese pana anuddiṭṭhe sutena sāvetabbaṃ nāma natthi. Bhikkhunipātimokkhe aniyatuddesassa parihīnattā ‘‘bhikkhunīnañca cattāro’’ti vuttaṃ. Uddesā navime panāti bhikkhūnaṃ pañca, bhikkhunīnaṃ cattāroti ubhatopātimokkhe ime nava uddesā vuttāti attho.
「于其余中亦」者,相对于已说示,于其余巴拉基咖提要等中亦然。虽以「应知此同一方式」之共通语说,但因有「唯第五为详说」之语,故于详说提要中,「其余应使之听闻」此方式不得。因有「其余应使之听闻」之语,故于巴拉基咖提要等中,若于某处中断而生障碍,则应与彼一起以经文使其余听闻。然于序分提要中,若未说示,则无所谓以经文使之听闻。于比库尼巴帝摩卡中,因不定提要已失,故说「比库尼则四种」。「此九提要」者,比库五种,比库尼四种,于两部巴帝摩卡中说此九提要,此为其义。
§2577
2577.Uposatheti saṅghuposathe. Antarāyanti rājantarāyādikaṃ dasavidhaṃ antarāyaṃ. Yathāha – ‘‘rājantarāyo corantarāyo agyantarāyo udakantarāyo manussantarāyo amanussantarāyo vāḷantarāyo sarīsapantarāyo jīvitantarāyo brahmacariyantarāyo’’ti (mahāva. 150).
「伍波萨他」者,僧团伍波萨他也。「障碍」者,王障碍等十种障碍也。如所说:「王障碍、贼障碍、火障碍、水障碍、人障碍、非人障碍、猛兽障碍、爬虫障碍、生命障碍、梵行障碍。」
Tattha sace bhikkhūsu ‘‘uposathaṃ karissāmā’’ti (mahāva. aṭṭha. 150) nisinnesu rājā āgacchati, ayaṃ rājantarāyo. Corā āgacchanti , ayaṃ corantarāyo. Davadāho āgacchati vā, āvāse vā aggi uṭṭhahati, ayaṃ agyantarāyo. Megho vā uṭṭheti, ogho vā āgacchati, ayaṃ udakantarāyo. Bahū manussā āgacchanti, ayaṃ manussantarāyo. Bhikkhuṃ yakkho gaṇhāti, ayaṃ amanussantarāyo. Byagghādayo caṇḍamigā āgacchanti, ayaṃ vāḷantarāyo. Bhikkhuṃ sappādayo ḍaṃsanti, ayaṃ sarīsapantarāyo. Bhikkhu gilāno vā hoti, kālaṃ vā karoti, verino vā taṃ māretuṃ gaṇhanti, ayaṃ jīvitantarāyo. Manussā ekaṃ vā bahuṃ vā bhikkhū brahmacariyā cāvetukāmā gaṇhanti, ayaṃ brahmacariyantarāyo.
其中,若比库们坐下「将行伍波萨他」时,王来到,此为王障碍。贼来到,此为贼障碍。林火来到,或住处起火,此为火障碍。云起,或洪水来到,此为水障碍。众多人来到,此为人障碍。亚卡捉住比库,此为非人障碍。虎等猛兽来到,此为猛兽障碍。蛇等咬比库,此为爬虫障碍。比库病,或命终,或仇敌捉住欲杀彼,此为生命障碍。人捉住一比库或众多比库欲令退失梵行,此为梵行障碍。
‘‘Cevā’’ti iminā antarāyeva antarāyasaññinā vitthāruddese akatepi anāpattīti dīpeti. Anuddesoti vitthārena anuddeso. Nivāritoti ‘‘na, bhikkhave, asati antarāye saṃkhittena pātimokkhaṃ uddisitabba’’ntiādinā (mahāva. 150) paṭisiddho. Iminā ‘‘anujānāmi, bhikkhave, sati antarāye saṃkhittena pātimokkhaṃ uddisitu’’nti (mahāva. 150) idampi vibhāvitaṃ hoti.
「及」者,以此显示:即使在广说中未作,若有障碍且有障碍想,亦无罪也。「略诵」者,以广说方式略诵也。「被禁止」者,以「诸比库,无障碍时,不应略诵巴帝摩卡」等语所禁止也。以此,「诸比库,我允许:有障碍时,略诵巴帝摩卡」此语亦被阐明。
§2578
2578.Tassāti pātimokkhassa. Issaraṇassa hetumāha ‘‘‘therādheyya’nti pāṭhato’’ti. Therādheyyanti therādhīnaṃ, therāyattanti attho. Pāṭhatoti pāḷivacanato. ‘‘Yo tattha bhikkhu byatto paṭibalo, tassādheyyaṃ pātimokkha’’nti (mahāva. 155) vacanato āha ‘‘avattantenā’’tiādi. Avattantenāti antamaso dvepi uddese uddisituṃ asakkontena. Therena yo ajjhiṭṭho, evamajjhiṭṭhassa yassa pana therassa, navassa, majjhimassa vā so pātimokkho vattati paguṇo hoti, so issaroti sambandho.
「其」者,巴帝摩卡之也。为说明主权之因,故说「『长老所属』者,从文句」。「长老所属」者,长老所依,长老所系之义也。「从文句」者,从圣典语句也。从「于彼处有能力之比库,巴帝摩卡属彼」之语句,故说「不能诵者」等。「不能诵者」者,乃至连两诵亦不能诵者也。长老所决定者,如是被决定之长老,无论新比库或中年比库,若彼之巴帝摩卡能诵、善巧,彼即为主权者,此为关联。
Ajjhiṭṭhoti ‘‘tvaṃ, āvuso, pātimokkhaṃ uddisā’’ti āṇatto, iminā anāṇattassa uddisituṃ sāmatthiyā satipi anissarabhāvo dīpito hoti. Yathāha – ‘‘sace therassa pañca vā cattāro vā tayo vā pātimokkhuddesā nāgacchanti, dve pana akhaṇḍā suvisadā vācuggatā honti, therāyattova pātimokkho. Sace pana ettakampi visadaṃ kātuṃ na sakkoti, byattassa bhikkhuno āyatto hotī’’ti (mahāva. aṭṭha. 155).
「决定」者,被命令「贤友,汝诵巴帝摩卡」也。以此显示:未被命令者,即使有诵之能力,亦无主权也。如所说:「若长老五诵、四诵、三诵之巴帝摩卡诵不来,然二诵无断、极清晰、语音流畅,巴帝摩卡仍属长老。若连此许亦不能清晰作,则属有能力之比库。」
§2579
2579.Uddisanteti pātimokkhuddesake pātimokkhaṃ uddisante. Samā vāti āvāsikehi gaṇanena samā vā. Appā vāti ūnā vā. Āgacchanti sace panāti sace pana āgantukā bhikkhū āgacchanti. Sesakanti anuddiṭṭhaṭṭhānaṃ.
「诵时」者,巴帝摩卡诵者正诵巴帝摩卡时也。「相等或」者,与住处比库数量相等或也。「少或」者,少或也。「若来」者,若客比库来也。「余」者,未诵之处也。
§2580
2580.Uddiṭṭhamatteti uddiṭṭhakkhaṇeyeva kathārambhato pubbameva. ‘‘Vā’’ti idaṃ etthāpi yojetabbaṃ, iminā avuttaṃ ‘‘avuṭṭhitāya vā’’ti imaṃ vikappaṃ sampiṇḍeti. Avuṭṭhitāya parisāyāti ca bhikkhuparisāya aññamaññaṃ sukhakathāya nisinnāyayevāti attho. Parisāyāti ettha ‘‘ekaccāyā’’ti ca ‘‘sabbāyā’’ti ca seso. Bhikkhūnaṃ ekaccāya parisāya vuṭṭhitāya vā sabbāya parisāya vuṭṭhitāya vāti yojanā. Tesanti vuttappakārānaṃ āvāsikānaṃ. Mūleti santike. Pārisuddhi kātabbāti yojanā. ‘‘Idha pana, bhikkhave…pe… āgacchanti bahutarā, tehi, bhikkhave, bhikkhūhi puna pātimokkhaṃ uddisitabba’’nti vuttanayaṃ dassetumāha ‘‘sace bahū’’ti. Ettha ‘‘puna pātimokkhaṃ uddisitabba’’nti seso. Sabbavikappesu pubbakiccaṃ katvā puna pātimokkhaṃ uddisitabbanti attho. Ayaṃ panettha sesavinicchayo –
「仅诵出时」者,即在诵出之刻,在开始说话之前。「或」字在此处也应连接,以此将未说之「或未起座之」这一选项合并。「对未起座之众」者,意为对比库众正坐于互相愉快交谈之时。在「众」这一词中,应补充「某一」与「全部」。连接为:对比库们的某一众已起座,或对全部众已起座。「彼等之」者,指前述方式的住处比库们。「根本」者,近处。应连接为「应作清净」。为显示「诸比库,此处……诸多者来,诸比库,彼等比库应再诵巴帝摩卡」所说之理,故说「若众多」。此中应补充「应再诵巴帝摩卡」。意为:在一切选项中,作前行事后,应再诵巴帝摩卡。此处之余决择为:
‘‘Pannarasovāsikānaṃ, itarānaṃ sacetaro;
「十五日之住处者,与其他者若有其他;
Samānetarenuvattantu, purimānaṃ sacedhikā;
「应随同等者,若前者较多;
Purimā anuvattantu, tesaṃ sesepyayaṃ nayo.
「前者应随从,对彼等余者亦此理。
‘‘Pāṭipadovāsikānaṃ ,
「初日之住处者,
Itarānaṃ uposatho;
「其他者之伍波萨他;」
Samathokānaṃ sāmaggiṃ,
对于止诤者们,应从根本处随意给予和合。
Mūlaṭṭhā dentu kāmato.
从根本处,应随意给予。
Bahi gantvāna kātabbo,
若不给予,应前往外处举行伍波萨他。
No ce denti uposatho;
若不给予,应举行伍波萨他。
Deyyānicchāya sāmaggī,
应以不欲之意给予和合,
Bahūsu bahi vā vaje.
或于众多人中前往外处。
‘‘Pāṭipadegantukānaṃ, evameva ayaṃ nayo;
「对于道中来者,此理亦同;若故意使听沙瓦提经者,恶作。」
Sāveyya suttaṃ sañcicca, assāventassa dukkaṭanti.
「对已指定者」者,对已命令者。以此显示其余诸人无罪。此处「对无病者」为省略之词。长老命令时,应依注疏所说之法命令:「正在做某事者、常时独住者、负重者、诵经者、说法者等任何一人,不应命令其扫伍波萨他堂,但其余诸人应轮流命令。」若被命令者连暂时的扫帚也得不到,应使人作净树枝后扫除。若连那也得不到者,得净即得。
§2581
2581.Viniddiṭṭhassāti āṇattassa, iminā itaresaṃ anāpattīti dīpeti. Idha ‘‘agilānassā’’ti seso. Therena āṇāpentena ‘‘kiñci kammaṃ karonto vā sadākālameva eko vā bhāranittharaṇako vā sarabhāṇakadhammakathikādīsu aññataro vā na uposathāgārasammajjanatthaṃ āṇāpetabbo, avasesā pana vārena āṇāpetabbā’’ti (mahāva. aṭṭha. 159) aṭṭhakathāya vuttavidhinā āṇāpetabbo. Sace āṇatto sammajjaniṃ tāvakālikampi na labhati, sākhābhaṅgaṃ kappiyaṃ kāretvā sammajjitabbaṃ. Tampi alabhantassa laddhakappiyaṃ hoti.
在敷设座位的命令中,也应依前述方法命令。命令者若伍波萨他堂中无座位,应从僧团住处取来敷设后再取回。若无座位,在草席上或竹席上敷设也可,若连竹席也无,应使人作净树枝后敷设,若得不到作净者,得净即得。
Āsanapaññāpanāṇattiyampi vuttanayeneva āṇāpetabbo. Āṇāpentena ca sace uposathāgāre āsanāni natthi, saṅghikāvāsatopi āharitvā paññapetvā puna āharitabbāni. Āsanesu asati kaṭasārakepi taṭṭikāyopi paññapetuṃ vaṭṭati, taṭṭikāsupi asati sākhābhaṅgāni kappiyaṃ kāretvā paññapetabbāni, kappiyakārakaṃ alabhantassa laddhakappiyaṃ hoti.
在点灯中,也应依前述方法命令。命令者应说:「在某某处有油、灯芯或灯盏,取来点燃。」若无油等,也应以乞食寻求。寻求后若得不到,得净即得。此外,也应在灯盏中点火。
Padīpakaraṇepi vuttanayeneva āṇāpetabbo. Āṇāpentena ca ‘‘asukasmiṃ nāma okāse telaṃ vā vaṭṭi vā kapallikā vā atthi, taṃ gahetvā karohī’’ti vattabbo. Sace telādīni natthi , bhikkhācārenapi pariyesitabbāni. Pariyesitvā alabhantassa laddhakappiyaṃ hoti. Apica kapāle aggipi jāletabbo.
「点灯」者,此处「点燃后」为省略之词。或者应与「作」连接。「除去团白」者,除去「诸具寿请听,今日伍波萨他十五日,若诸具寿适时,我等应互相作清净伍波萨他」这样的团白。「应作三人伍波萨他」者,应由三位比库作伍波萨他。三人中,长老应偏袒上衣,蹲踞而坐,合掌后,对二人应三次如是说:「诸友,我清净,请持我为清净。」第二人、第三人应依次三次说:「尊者,我清净,请持我为清净。」
§2582
2582.Dīpanti ettha ‘‘jāletvā’’ti seso. Atha vā ‘‘katvā’’ti iminā ca yojetabbaṃ. Gaṇañattiṃ ṭhapetvāti ‘‘suṇantu me, āyasmantā, ajjuposatho pannaraso, yadāyasmantānaṃ pattakallaṃ, mayaṃ aññamaññaṃ pārisuddhiuposathaṃ kareyyāmā’’ti evaṃ gaṇañattiṃ nikkhipitvā. Kattabbo tīhuposathoti tīhi bhikkhūhi uposatho kātabbo. Tīsu therena ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ katvā ukkuṭikaṃ nisīditvā añjaliṃ paggahetvā dve evaṃ tikkhattumeva vattabbo ‘‘parisuddho ahaṃ, āvuso, ‘parisuddho’ti maṃ dhārethā’’ti (mahāva. 168). Dutiyena, tatiyena ca yathākkamaṃ ‘‘parisuddho ahaṃ, bhante, ‘parisuddho’ti maṃ dhārethā’’ti tikkhattumeva vattabbaṃ.
2582. 此处『点燃』，应补充「燃起」之意。或者，也应与「作」字连结使用。『放下群体单白』，即如此放下群体单白：『诸具寿，请听我言：今日十五日为伍波萨他，若诸具寿已准备好，我等应共同行清净伍波萨他。』『应由三人行伍波萨他』，即应由三位比库行伍波萨他。三人之中，长老偏袒一肩上衣，蹲踞而坐，合掌，应对另外两人各说三次：『友，我是清净的，请记取我为清净者。』（《大篇》168）第二人、第三人则依次各说三次：『尊者，我是清净的，请记取我为清净者。』
§2583
2583. Pubbakiccādīni katvā ñattiṃ aṭṭhapetvā therena navo evaṃ tikkhattumeva vattabbo ‘‘parisuddho ahaṃ, āvuso , ‘parisuddho’ti maṃ dhārehī’’ti (mahāva. 168), navena theropi ‘‘parisuddho ahaṃ, bhante, ‘parisuddho’ti maṃ dhārethā’’ti (mahāva. 168) tikkhattuṃ vattabbo. Imasmiṃ pana vāre ñattiyā aṭṭhapanañca ‘‘dhārehī’’ti ekavacananiddeso cāti ettakova visesoti taṃ anādiyitvā puggalena kātabbaṃ uposathavidhiṃ dassetumāha ‘‘pubbakiccaṃ samāpetvā, adhiṭṭheyya panekako’’ti. Adhiṭṭheyyāti ‘‘ajja me uposatho, pannaraso’ti vā ‘cātuddaso’ti vā adhiṭṭhāmī’’ti adhiṭṭheyya. Assāti avasāne vuttapuggalaṃ sandhāya ekavacananiddeso. Yathāvutto saṅghopi tayopi dvepi attano attano anuññātaṃ uposathaṃ antarāyaṃ vinā sace na karonti, evameva āpattimāpajjantīti veditabbo.
【2583】完成前行事等后,确立求听,长老应对新比库如是说三次:『具寿,我清净,请持我为清净』,新比库也应对长老说三次:『尊者,我清净,请持我为清净』。然而在此场合,仅有求听的确立与『请持』的单数表述,仅此为差异。不采用此法,为显示个人应作的伍波萨他规则,故说『完成前行事后,若唯一人应决意』。『应决意』者,应决意『今日是我的伍波萨他,是十五日』或『是十四日』。『若有』者,关于最后所说之人的单数表述。应知:如所说的僧团、三人、二人,若无障碍而不行各自许可的伍波萨他,同样招致罪过。
§2584-5
2584-5. Idāni ‘‘cattārimāni, bhikkhave, uposathakammāni, adhammena vaggaṃ uposathakamma’’ntiādinā (mahāva. 149) nayena vuttaṃ kammacatukkaṃ dassetumāha ‘‘adhammena ca vaggenā’’tiādi. Adhammena vaggena kammaṃ, adhammato samaggena kammaṃ, dhammena vaggena kammaṃ, dhammato samaggena kammanti etāni cattāri uposathassa kammānīti jino abravīti yojanā. Catūsvapi panetesūti etesu catūsu kammesu pana. Catutthanti ‘‘samaggena ca dhammato’’ti vuttaṃ catutthaṃ uposathakammaṃ ‘‘dhammakamma’’nti adhippetaṃ.
【2584-5】今为显示以『诸比库,此四种伍波萨他甘马:非法别众的伍波萨他甘马』等方式所说的四种甘马,故说『以非法且别众』等。连接为:以非法别众的甘马、以非法和合的甘马、以如法别众的甘马、以如法和合的甘马,胜者说此四者为伍波萨他的甘马。『然而在此四者中』者,在此四种甘马中。『第四』者,所说『以和合且如法』的第四种伍波萨他甘马,意指『如法甘马』。
§2586-7
2586-7. Tāni kammāni vibhāvetumāha ‘‘adhammenidhā’’tiādi. Idha imasmiṃ sāsane ettha etesu catūsu uposathesu. Adhammena vaggo uposatho katamoti kathetukāmatāpucchā. Yattha yassaṃ ekasīmāyaṃ bhikkhuno cattāro vasantīti yojanā.
【2586-7】为分别彼等甘马,故说『在此以非法』等。『在此』者,在此教法中,在此四种伍波萨他中。『以非法别众的伍波萨他是何者』,此为欲说之问。『于何处』者,连接为:在某一界中有四位比库住。
Tatra ekassa pārisuddhiṃ ānayitvā te tayo janā pārisuddhiṃ uposathaṃ karonti ce, evaṃ kato uposatho adhammo vagguposatho nāmāti yojanā, ekasīmaṭṭhehi catūhi saṅghuposathe kātabbe gaṇuposathassa katattā adhammo ca saṅghamajjhaṃ vinā gaṇamajjhaṃ pārisuddhiyā agamanato tassa hatthapāsaṃ anupagamanena vaggo ca hotīti attho.
于彼处,若取来一人的清净,彼三人行清净伍波萨他,如是所行的伍波萨他名为非法别众伍波萨他。连接为:因住于一界的四人应作僧团伍波萨他时却作了部分伍波萨他,故为非法;因离开僧团中而在部分中,由于清净未到而未进入其手臂范围,故为别众。此为其义。
§2588
2588.Adhammena samaggoti ettha ‘‘uposatho katamo’’ti anuvattetabbaṃ. ‘‘Bhikkhuno ekato’’ti padacchedo. ‘‘Hoti adhammiko’’ti padacchedo. Catūhi samaggehi saṅghuposathe kātabbe gaṇuposathakaraṇaṃ adhammo, hatthapāsupagamanato samaggo hoti.
【2588】『以非法和合』,此处应续接『伍波萨他是何者』。『比库一起』为词句分解。『成为非法的』为词句分解。四人和合时应作僧团伍波萨他却行部分伍波萨他为非法,因进入手臂范围故为和合。
§2589-90
2589-90. Yo uposatho dhammena vaggo hoti, so katamoti yojanā. Yattha yassaṃ ekasīmāyaṃ cattāro bhikkhuno vasanti, tatra ekassa pārisuddhiṃ ānayitvā te tayo janā pātimokkhaṃ uddisante ce, dhammena vaggo uposatho hotīti yojanā. Ekasīmaṭṭhehi catūhi saṅghuposathassa katattā dhammo, ekassa hatthapāsaṃ anupagamanena vaggo ca hotīti attho.
【2589-90】连接为:以如法而别众的伍波萨他是何者。于何处,在某一界中有四位比库住,于彼处,若取来一人的清净,彼三人诵巴帝摩卡,则成为以如法别众的伍波萨他。连接为:因住于一界的四人作了僧团伍波萨他故为如法,因未进入一人的手臂范围故为别众。此为其义。
§2591
2591. Yo dhammato samaggo, so katamoti yojanā. Idha imasmiṃ sāsane cattāro bhikkhuno ekato pātimokkhaṃ uddisanti ce, ayaṃ dhammato samaggo uposathoti mato adhippetoti yojanā. Catūhi saṅghuposathassa katattā dhammo, ekassāpi hatthapāsaṃ avijahanena samaggoti adhippāyo.
「从法和合者」,是何者?此为连接。在此教法中,若四位比库共同诵巴帝摩卡,此即从法和合的伍波萨他,此为所意指之义,此为连接。因四人行僧伍波萨他故为法,不离一手臂距离故为和合,此为所意指。
§2592
2592.Vagge saṅghe vaggoti saññino, samagge ca saṅghe vaggoti saññino ubhayattha vimatissa vā uposathaṃ karontassa dukkaṭaṃ āpatti hotīti yojanā.
「于破僧团中有破想者,于和合僧团中有破想者,于两处有疑者,行伍波萨他时,有恶作罪」,此为连接。
§2593
2593.Bhedādhippāyatoti ‘‘nassantete, vinassantete, ko tehi attho’’ti evaṃ bhedapurekkhāratāya ‘‘uposathaṃ karontassā’’ti ānetvā yojetabbaṃ. Tassa bhikkhuno thullaccayaṃ hoti akusalabalavatāya ca thullaccayaṃ hotīti. Yathāha – ‘‘bhedapurekkhārapannarasake akusalabalavatāya thullaccayaṃ vutta’’nti (mahāva. aṭṭha. 176). Vagge vā samagge vā saṅghe samaggo iti saññino uposathaṃ karontassa anāpattīti yojanā. Avaseso panettha vattabbavinicchayo pavāraṇavinicchayāvasāne ‘‘pārisuddhippadānenā’’tiādīhi (vi. vi. 2642) ekato vattumicchantena na vutto.
「有破意图者」,即「彼等将灭亡,彼等将毁灭,彼等有何用」,如是以破为先导之状态,应连接「行伍波萨他者」而结合。彼比库有土喇吒亚罪,因不善强力故亦有土喇吒亚罪。如所说:「于以破为先导之十五日,因不善强力故说土喇吒亚」。「于破或和合僧团中有和合想者,行伍波萨他时,无罪」,此为连接。然而此处其余应说之决断,于自恣决断末尾,欲与「以清净施与」等一同说者,未说。
§2594-5
2594-5.‘‘Ukkhittenā’’tiādikāni karaṇavacanantāni padāni ‘‘sahā’’ti iminā saddhiṃ ‘‘uposatho na kātabbo’’ti padena paccekaṃ yojetabbāni. Ukkhittenāti āpattiyā adassane ukkhittako, āpattiyā appaṭikamme ukkhittako, pāpikāya diṭṭhiyā appaṭinissagge ukkhittakoti tividhena ukkhittena. Etesu hi tividhe ukkhittake sati uposathaṃ karonto saṅgho pācittiyaṃ āpajjati.
「与被举者」等诸具工具格之词,应与「共」此词及「不应行伍波萨他」此句各别连接。「与被举者」,即与三种被举者:因不见罪而被举者,因不忏悔罪而被举者,因不舍恶见而被举者。于此三种被举者存在时,行伍波萨他之僧团犯巴吉帝亚罪。
‘‘Gahaṭṭhenā’’ti iminā titthiyopi saṅgahito. Sesehi sahadhammihīti bhikkhunī, sikkhamānā, sāmaṇero, sāmaṇerīti catūhi sahadhammikehi. Cutanikkhittasikkhehīti ettha cuto ca nikkhittasikkho cāti viggaho. Cuto nāma antimavatthuṃ ajjhāpannako. Nikkhittasikkho nāma sikkhāpaccakkhātako.
「与在家者」,以此亦摄外道。「与其余同法者」,即与四种同法者:比库尼、在学尼、沙玛内拉、沙玛内莉。「与舍戒者、舍学者」,此处之分析为:舍戒者与舍学者。舍戒者,名为犯最终事者。舍学者,名为舍弃学之人。
Ekādasahīti paṇḍako, theyyasaṃvāsako, titthiyapakkantako, tiracchānagato, mātughātako, pitughātako, arahantaghātako, bhikkhunidūsako, saṅghabhedako , lohituppādako, ubhatobyañjanakoti imehi ekādasahi abhabbehi.
「与十一种」,即与此十一种无能者:般哒咖、贼住者、转投外道者、畜生、杀母者、杀父者、杀阿拉汉者、污比库尼者、破僧者、出血者、二根者。
Sabhāgāpattikena vā saha uposatho na kātabbo, pārivutthena chandena uposatho na kātabbo, karoto dukkaṭaṃ hotīti yojanā. Evaṃ ukkhittavajjitesu sabbavikappesu dukkaṭameva veditabbaṃ. ‘‘Yaṃ dvepi janā vikālabhojanādinā sabhāgavatthunā āpattiṃ āpajjanti, evarūpā vatthusabhāgā ‘sabhāgā’ti vuccatī’’ti (mahāva. aṭṭha. 169) vacanato ‘‘sabhāgāpattī’’ti vatthusabhāgāpattiyeva gahetabbā.
「与同类罪者不应行伍波萨他,以别住者之欲不应行伍波萨他,若行者得恶作」,此为连结。如是,于舍弃被举者之一切种类中,应知唯恶作。由「凡二人以非时食等同类事由犯罪者,如是事同类者称为『同类』」之语,应取「同类罪」为事同类罪。
Uposathadivase sabbova saṅgho sace sabhāgāpattiṃ āpanno hoti,
于伍波萨他日,若全僧团犯同类罪,
‘‘Idha pana, bhikkhave, aññatarasmiṃ āvāse tadahuposathe sabbo saṅgho sabhāgaṃ āpattiṃ āpanno hoti, tehi, bhikkhave, bhikkhūhi eko bhikkhu sāmantā āvāsā sajjukaṃ pāhetabbo ‘gacchāvuso, taṃ āpattiṃ paṭikaritvā āgaccha, mayaṃ te santike taṃ āpattiṃ paṭikarissāmā’ti. Evañcetaṃ labhetha, iccetaṃ kusalaṃ. No ce labhetha, byattena bhikkhunā paṭibalena saṅgho ñāpetabbo – ‘suṇātu me, bhante saṅgho, ayaṃ sabbo saṅgho sabhāgaṃ āpattiṃ āpanno, yadā aññaṃ bhikkhuṃ suddhaṃ anāpattikaṃ passissati, tadā tassa santike taṃ āpattiṃ paṭikarissatī’’ti (mahāva. 171) ca,
「诸比库,于此,于某住处,于当日伍波萨他,全僧团犯同类罪,诸比库,彼等比库应从邻近住处速遣一比库:『具寿,去忏悔彼罪后回来,我等将于汝前忏悔彼罪。』若如是得成,此为善。若不得成,应由善巧、有能力之比库告知僧团:『大德僧团请听我言,此全僧团犯同类罪,当见其他清净无罪之比库时,将于彼前忏悔彼罪。』」以及
Vematiko ce hoti,
若有疑者,
‘‘Suṇātu me, bhante saṅgho, ayaṃ sabbo saṅgho sabhāgāya āpattiyā vematiko, yadā nibbematiko bhavissati, tadā taṃ āpattiṃ paṭikarissatī’’ti (mahāva. 171) ca,
「大德僧团请听我言,此全僧团对同类罪有疑,当无疑时,将忏悔彼罪。」以及
Vuttanayena uposatho kātabbo.
应以所说方式行伍波萨他。
Ettha ca sajjhukanti tadahevāgamanatthāya. Gaṇuposathādīsupi eseva nayo. Vuttañhi aṭṭhakathāgaṇṭhipade ‘‘yathā saṅgho sabhāgaṃ āpattiṃ āpajjitvā suddhaṃ alabhitvā ‘yadā suddhaṃ passissati, tadā tassa santike taṃ āpattiṃ paṭikarissatī’ti vatvā uposathaṃ kātuṃ labhati, evaṃ dvīhipi aññamaññaṃ ārocetvā uposathaṃ kātuṃ vaṭṭati. Ekenāpi ‘parisuddhaṃ labhitvā paṭikarissāmī’ti ābhogaṃ katvā kātuṃ vaṭṭati kirā’’ti. Kirāti cettha anussavatthe daṭṭhabbo, na panāruciyaṃ.
此中「应预先」者,为当日前来之义。于僧伍波萨他等亦同此理。于注疏结集中已说:「如僧团犯同类罪而未得清净者,说『当见清净者时,将于彼前忏悔彼罪』后,得行伍波萨他。如是二人亦互相告知后,得行伍波萨他。一人亦作『得清净后将忏悔』之意向后,得行之」。此中「据说」应见为传闻义,非不许可义。
Pārivutthena chandenāti chandaṃ āharitvā kammaṃ kātuṃ nisinnenapi ‘‘asubhalakkhaṇatādinā kenaci kāraṇena na karissāmī’’ti vissaṭṭhe chande sace puna karissati, puna chandapārisuddhiṃ āharitvā kātabbaṃ. Yathāha – ‘‘etasmiṃ pārivāsiye puna chandapārisuddhiṃ anānetvā kammaṃ kātuṃ na vaṭṭatī’’ti (mahāva. aṭṭha. 1167).
「以被舍弃之欲」者,持来欲而坐行甘马时,若因不净相等任何理由而舍弃欲为『不行』,若再欲行时,应再持来欲之清净而行。如所说:「对此别住者,未再持来欲之清净而行甘马,不得」。
§2596
2596.Adesetvāpanāpattinti āpannaṃ āpattiṃ adesetvā. Nāvikatvāna vematinti ‘‘ahaṃ, bhante, sambahulāsu āpattīsu vematiko, yadā nibbematiko bhavissāmi, tadā tā āpattiyo paṭikarissāmī’’ti vimatiṃ anārocetvā. ‘‘Yadā nibbematikoti ettha sace panesa nibbematiko na hoti, vatthuṃ kittetvāva desetuṃ vaṭṭatī’’ti (mahāva. aṭṭha. 169) andhakaṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ. Tatrāyaṃ desanāvidhi – sace meghacchanne sūriye ‘‘kālo nu kho, vikālo’’ti vematiko bhuñjati, tena bhikkhunā ‘‘ahaṃ, bhante, vematiko bhuñjiṃ, sace kālo atthi, sambahulā dukkaṭā āpattiyo āpannomhi. No ce atthi, sambahulā pācittiyāpattiyo āpannomhī’’ti evaṃ vatthuṃ kittetvā ‘‘ahaṃ, bhante, yā tasmiṃ vatthusmiṃ sambahulā dukkaṭā vā pācittiyā vā āpattiyo āpanno, tā tumhamūle paṭidesemī’’ti vattabbaṃ. Eseva nayo sabbāpattīsūti.
「未告知而犯罪」者,未告知所犯之罪。「未告知疑」者,「尊者,我于众多罪中有疑,当我无疑时,将忏悔彼诸罪」,未告知疑。「当无疑时,此中若彼不成无疑者,仅说明事实而告知即得」,于安达咖注疏中如是说。此中告知法如下:若于云遮日时,疑『是时耶、非时耶』而食,彼比库应说明事实:「尊者,我有疑而食,若是时,我犯众多恶作罪。若非,我犯众多巴吉帝亚罪」,如是应说:「尊者,我于彼事实中所犯众多恶作或巴吉帝亚罪,于汝前忏悔」。于一切罪亦同此理。
Gaṇṭhipadesu panevaṃ vinicchayo vutto – ‘‘ahaṃ, āvuso, itthannāmāya āpattiyā vematiko, yadā nibbematiko bhavissāmi, tadā taṃ āpattiṃ paṭikarissāmī’ti vatvā uposatho kātabbo, pātimokkhaṃ sotabba’’nti (mahāva. 170) vacanato yāva nibbematiko na hoti, tāva sabhāgāpattiṃ paṭiggahetuṃ na labhati. Aññesañca kammānaṃ parisuddho nāma hoti. ‘‘Puna nibbematiko hutvā desetabbamevā’’ti (kaṅkhā. abhi. ṭī. nidānavaṇṇanā) neva pāḷiyaṃ, na aṭṭhakathāyaṃ atthi, desite pana na doso. ‘‘Ito vuṭṭhahitvā taṃ āpattiṃ paṭikarissāmī’’ti (mahāva. 170) etthāpi eseva nayoti.
然于结集中如是说决断:「友,我于某名罪有疑,当我无疑时,将忏悔彼罪」,说后应行伍波萨他、应听巴帝摩卡。由此语,乃至未成无疑,不得受同类罪。于其他甘马则名为清净者。「再成无疑后应告知」,既非于圣典,亦非于注疏中有,然告知则无过。「从此起后将忏悔彼罪」,此中亦同此理。
§2597
2597.Uposatheti dinakārakakattabbākāravasena pannarasī, saṅghuposatho, suttuddesoti imehi tīhi lakkhaṇehi samannāgate uposathe. Sabhikkhumhā ca āvāsāti ‘‘yasmiṃ uposathe kicca’’ntiādinā vakkhamānappakārā sabhikkhukā āvāsā. Idha ‘‘anāvāsā’’ti seso. Āvāso vā anāvāso vāti ettha ‘‘abhikkhuko vā nānāsaṃvāsakehi sabhikkhuko vā’’ti ca na gantabboti ettha ‘‘aññatra saṅghena aññatra antarāyā’’ti ca seso. ‘‘Anāvāso’’ti udositādayo vuttā. Bhikkhunā uposathe sabhikkhumhā āvāsā vā anāvāsā vā abhikkhuko vā nānāsaṃvāsakehi sabhikkhuko vā āvāso vā anāvāso vā aññatra saṅghena aññatra antarāyā kudācanaṃ kadācipi na gantabboti yojanā.
「伍波萨他」者,于应作日之作法方面为十五日、僧伍波萨他、经诵,具此三相之伍波萨他。「有比库之住处」者,以「于何伍波萨他有事」等将说之种类,有比库之住处。此中「无住处」为余。「住处或无住处」者,此中「无比库或有比库而别住者」及「不应去」,此中「除僧团除障碍」为余。「无住处」者,说露宿等。比库于伍波萨他,有比库之住处或无住处,无比库或有比库而别住者之住处或无住处,除僧团除障碍,任何时、任何处皆不应去,此为连结。
§2598
2598. Yasmiṃ āvāse pana uposathe kiccaṃ sace vattati, so āvāso ‘‘sabhikkhuko nāmā’’ti pakāsitoti yojanā, iminā sace yattha uposatho na vattati, so santesupi bhikkhūsu abhikkhuko nāmāti dīpeti.
「然于何住处,若伍波萨他有事,彼住处名为『有比库』」,此为连结。以此显示:若何处伍波萨他不行,虽有比库在,彼名为无比库。
§2599
2599. Uposathassa payojanaṃ, tappasaṅgena pavāraṇāya ca niddhāretukāmatāyāha ‘‘uposatho kimatthāyā’’tiādi.
【2599】为显示伍波萨他之目的,以及与此相关的巴瓦拉那之目的,故说「伍波萨他为何义」等。
§2600
2600.Paṭikkoseyyāti nivāreyya. Adentassapi dukkaṭanti ettha ‘‘kopetuṃ dhammikaṃ kamma’’nti ānetvā sambandhitabbaṃ.
【2600】「应遮止」者,应阻止也。「即使不给予,亦为恶作」者,于此应引「为令愤怒而作如法甘马」一句来连结。
§2601
2601.So cāti (kaṅkhā. aṭṭha. nidānavaṇṇanā) catuvaggādippabhedena pañcavidho so saṅgho ca. Heṭṭhimaparicchedena kattabbakammānaṃ vasena paridīpito, na chabbaggādīnaṃ kātuṃ ayuttatādassanavasena.
【2601】「彼及」者,以四众等之差别而有五种,彼僧团也。于下品章节中,依应作甘马之方式而阐明,非为显示六群比库等不适合作之故。
§2602
2602. Catuvaggādibhedanibandhanaṃ kammaṃ dassetumāha ‘‘pavāraṇa’’ntiādi. Pavāraṇañca tathā abbhānañca upasampadañca ṭhapetvā catuvaggena akattabbaṃ kammaṃ na vijjatīti yojanā.
【2602】为显示依四众等差别而系属之甘马,故说「巴瓦拉那」等。应连结为:除巴瓦拉那、阿帕那(驱摈)及达上外,无有不能以四众作之甘马。
§2603
2603. Majjhadese upasampadā majjhadesūpasampadā, taṃ. Abbhānaṃ, majjhadesūpasampadañca vinā pañcavaggena sabbaṃ kammaṃ kātuṃ vaṭṭatīti yojanā.
【2603】「中地达上」者,中地之达上也。应连结为:除阿帕那及中地达上外,一切甘马皆可以五众作。
§2604
2604. Kiñcipi kammaṃ na na kattabbanti yojanā, sabbampi kammaṃ kattabbamevāti attho. Dve paṭisedhā pakatatthaṃ gamayantīti. Vīsativaggena saṅghena sabbesampi kammānaṃ kattabbabhāve kimatthaṃ atirekavīsativaggassa gahaṇanti āha ‘‘ūne dosoti ñāpetuṃ, nādhike atirekatā’’ti. Yathāvutte catubbidhe saṅghe gaṇanato ūne doso hoti, adhike doso na hotīti ñāpetuṃ atirekatā dassitā, atirekavīsativaggasaṅgho dassitoti adhippāyo.
【2604】应连结为「任何甘马皆非不应作」,意为一切甘马皆应作也。两重否定显示本义。以二十众僧团能作一切甘马之情况下,为何取超过二十众?故说「为令知下限有过失,非上限,故显超过」。于所说四种僧团中,从计数而言,下限不足则有过失,上限超过则无过失,为令知此,故显示超过性,意为显示超过二十众之僧团。
§2605
2605. Catuvaggena kattabbe pakatattāva cattāro kammappattāti dīpitāti yojanā. Sesā pakatattā chandārahāti seso. Pakatattāti anukkhittā ceva antimavatthuṃ anajjhāpannā ca gahetabbā. Sesesu cāti pañcavaggādīsupi.
「以四众应作」者,应连接为:「显示仅本性清净的四人为甘马所需」。「余者本性清净故可作意欲者」,此为余义。「本性清净」者,应理解为:既未被驱摈,亦未犯最终罪,且未陷入其中。「于余众中」者,于五众等中亦然。
§2606
2606.Catuvaggādikattabbakammaṃ asaṃvāsapuggalaṃ gaṇapūraṃ katvā karontassa dukkaṭaṃ hoti. Na kevalaṃ dukkaṭameva, katañca kammaṃ kuppatīti yojanā.
以四众等应作之甘马,若以非共住者充作众数而作,得恶作。非仅得恶作,所作之甘马亦破坏,应如是连接。
§2607
2607.Parivāsādīti ettha ādi-saddena mūlāyapaṭikassanādīnaṃ gahaṇaṃ. Tatraṭṭhanti parivāsādīsu ṭhitaṃ. ‘‘Tathā’’ti iminā ‘‘kataṃ kuppati dukkaṭa’’nti idaṃ anuvatteti. Sesaṃ tūti parivāsādikammato aññaṃ pana uposathādikammaṃ . Vaṭṭatīti te pārivāsikādayo gaṇapūrake katvā kātuṃ vaṭṭati.
「别住等」者,此处以「等」字摄取退回原本等。「住于其中」者,住于别住等中。「如是」者,以此语承接「所作破坏,得恶作」之义。「然余者」者,别住等甘马以外的其他伍波萨他等甘马。「允许」者,允许以彼等受别住者等充作众数而作。
Uposathakkhandhakakathāvaṇṇanā. · 伍波萨他篇集注疏之解释。