Aniyatakaṇḍaṃ · 不定篇
Aniyatakaṇḍaṃ不定篇
1. Paṭhamāniyatasikkhāpadavaṇṇanā一、第一不定学处解释
Aniyate āditova idaṃ pakiṇṇakaṃ. Seyyathidaṃ – idaṃ aniyatakaṇḍaṃ nippayojanaṃ tattha apubbābhāvatoti ce? Na, garukalahukabhedabhinnāpattiropanāropanakkamalakkhaṇadīpanappayojanato. Ettha hi ‘‘sā ce evaṃ vadeyya ‘ayyo mayā…pe… so ca taṃ paṭijānāti, āpattiyā kāretabbo’’’tiādinā (pārā. 446) āpattiyā garukāya, lahukāya ca āropanakkamalakkhaṇaṃ, ‘‘na kāretabbo’’ti iminā anāropanakkamalakkhaṇañca dassitaṃ. Lakkhaṇadīpanato ādimhi, ante vā uddisitabbanti ce? Na, asambhavato. Kathaṃ na tāva ādimhi sambhavati, yesamidaṃ lakkhaṇaṃ, tesaṃ sikkhāpadānaṃ adassitattā. Na ante garukamissakattā. Tasmā garukalahukānaṃ majjhe eva uddisitabbataṃ arahati ubhayamissakattā. Yā tattha pācittiyasaṅkhātā lahukāpatti dassitā, sāpi garukāti kathitā. Tenevāha ‘‘methunadhammasannissitakilesasaṅkhātena rahassādenā’’tiādi. Tasmā garukānaṃ eva anantaraṃ uddiṭṭhantipi eke. Evaṃ sati paṭhamāniyatamevālaṃ tāvatā lakkhaṇadīpanasiddhito, kiṃ dutiyenāti ce? Na, okāsaniyamapaccayamicchāgāhanivāraṇappayojanato. ‘‘Paṭicchanne āsane alaṃkammaniye’’ti okāsaniyamato hi tabbiparīte okāse idaṃ lakkhaṇaṃ na vikappitanti micchāgāho hoti. Taṃnivāraṇato dutiyāniyatampi sātthakamevāti adhippāyo. Kasmā? Okāsabhedato, rahobhedadīpanato, rahonisajjassādabhedadīpanato. Okāsaniyamabhāve ca rahonisajjassādabhedo jāto. Dvinnaṃ rahonisajjasikkhāpadānaṃ nānāttajānanañca siyā tathā kāyasaṃsaggabhedadīpanato. Nālaṃ kammaniyepi hi okāse appaṭicchanne, paṭicchannepi vā nisinnāya vātapānakavāṭacchiddādīhi nikkhantakesādiggahaṇena kāyasaṃsaggo labbhatīti evamādayopi nayā vitthārato veditabbā.
『不定』者，从一开始即为杂集之义。即：此不定品无有目的，彼处亦无先前所未有之义——若作此疑问，则答：不然，其目的在于阐明重罪与轻罪之别及施加罪名与不施加罪名之次第相。盖于此处，以『若彼如是言：「具寿，吾……乃至……彼亦承认之，应令其忏悔罪』』（《巴拉基咖》446）等语，示明了施加重罪与轻罪之次第相；又以『不应令其忏悔』一语，示明了不施加罪名之次第相。若问：以其阐明诸相，应在最初或最末结诵——答：不然，因无可能性故。何以故先不能在最初？因属此相之诸学处彼时尚未出现故。何以故不能在最末？因与重罪相混杂故。是故，以其兼杂两者，应在重罪与轻罪之间结诵，方为相宜。其中所示属巴吉帝亚之轻罪，亦被称为重罪——正因如此，乃有『以与淫法相关之烦恼所摄之密处喜乐』等语。因此，亦有论师谓其应紧接于重罪之后结诵。若然，以阐明相义已于第一不定中成立，第二不定有何必要——答：不然，其目的在于遮止因场所限定与因缘之错误理解。盖以『在屏蔽且足堪行事之座位』一语限定场所，若误解为在与此相反之场合此相亦不适用，则成邪解。为遮止此邪解，故第二不定亦有实义——此乃论旨所在。何以故？以场所有别故，以阐明密处之别故，以阐明密处坐位喜乐之别故。在无场所限定之情况下，密处坐位喜乐之别随之生起。由此，对两条密处坐位学处之差异得以了知，亦以阐明身体接触之别故。盖即便在不足堪行事之场所，若非屏蔽，或虽已就座于屏蔽处，亦可经由窗缝、门缝等处抓握头发等而得身体接触——如此等诸义，应广加理解。
Tatridaṃ mukhamattanidassanaṃ – okāsabhedatoti alaṃkammaniyanālaṃkammaniyabhedato. Paṭicchannampi hi ekaccaṃ nālaṃkammaniyaṃ vātapānādinā antaritattā , ubhayappaṭicchannampi ekaccaṃ nālaṃkammaniyaṃ vijānataṃ ajjhokāsattā. Rahobhedadīpanatoti ettha rahabhāvasāmaññepi raho dvidhā paṭicchannāpaṭicchannabhedatoti adhippāyo. Rahonisajjassādabhedadīpanatoti methunassādavasena nisajjā, duṭṭhullassādavasena nisajjāti tādisassa bhedassa dīpanatoti attho. ‘‘Idha āgatanayattā bhikkhunipātimokkhe idaṃ kaṇḍaṃ parihīnanti veditabba’’nti vadanti. ‘‘Aṭṭhuppattiyā tattha anuppannattā’’ti eke, taṃ anekantabhāvadīpanato ayuttaṃ. Sabbabuddhakāle hi bhikkhūnaṃ pañca, bhikkhunīnaṃ cattāro ca uddesā santi. Pātimokkhuddesapaññattiyā asādhāraṇattā tattha niddiṭṭhasaṅghādisesapācittiyānanti eke. Tāsañhi bhikkhunīnaṃ ubbhajāṇumaṇḍalika (pāci. 658) -aṭṭhavatthuka (pāci. 675) -vasena kāyasaṃsaggaviseso pārājikavatthu, ‘‘hatthaggahaṇaṃ vā sādiyeyya, kāyaṃ vā tadatthāya upasaṃhareyyā’’ti (pāci. 675) vacanato sādiyanampi, ‘‘santiṭṭheyya vā’’ti (pāci. 675) vacanato ṭhānampi, ‘‘saṅketaṃ vā gaccheyyā’’ti (pāci. 675) vacanato gamanampi, ‘‘channaṃ vā anupaviseyyā’’ti (pāci. 675) vacanato paṭicchannaṭṭhānappavesopi hoti, tathā ‘‘rattandhakāre appadīpe, paṭicchanne okāse ajjhokāse ekenekā santiṭṭheyya vā sallapeyya vā’’ti (pāci. 839) vacanato duṭṭhullavācāpi pācittiyavatthukanti katvā tāsaṃ aññathā aniyatakaṇḍassa avattabbatāpattito na vuttanti tesaṃ adhippāyo. Pakiṇṇakaṃ.
其中，以下略举数端以示范：『以场所有别』者，即以足堪行事与不足堪行事之别。盖有些屏蔽之处，因有窗户等遮隔，乃为不足堪行事者；有些虽两方皆受遮蔽，因在知情者之视野之内，亦为不足堪行事者。『以阐明密处之别』者，意谓：虽同属密处，然密处有二，即受遮蔽与不受遮蔽之别——此乃论旨。『以阐明密处坐位喜乐之别』者，意谓：阐明以淫法之喜乐而就座，与以粗秽话语之喜乐而就座，此二者之别。有论师言：『此品因其义已引入此处，比库尼巴帝摩卡中此品应视为缺失。』又有些人言：『因彼处无相应事缘发生。』然此说因显示其非一概而论，故不当。盖一切佛陀之世，比库有五次结诵，比库尼有四次结诵。因巴帝摩卡结诵之制定非共通，故彼处所明之桑喀地谢萨与巴吉帝亚，亦有些论师如是言。盖比库尼之膝以上裸露（《巴吉帝亚》658）及涉及八事（《巴吉帝亚》675）之身体接触，乃属巴拉基咖之事项；又以『接受握手，或为此目的而靠近身体』（《巴吉帝亚》675）之语，承受之举亦包含在内；以『或驻立』（《巴吉帝亚》675）之语，站立亦包含在内；以『或前往约定之处』（《巴吉帝亚》675）之语，前往亦包含在内；以『或进入屏蔽之处』（《巴吉帝亚》675）之语，进入屏蔽处亦包含在内；又以『在黑暗无灯之夜、屏蔽之处或露天处，单独驻立、交谈』（《巴吉帝亚》839）之语，粗秽言语亦成为巴吉帝亚之事项——彼等论师之论旨，以比库尼另有方式，故不宜说不定品，是故未说。此为杂集。
‘‘Desanāvuṭṭhānagāminīnaṃ āpattīnaṃ vasena alajjiādayo lajjīnaṃ codessantī’’ti āgatattā lajjipaggahatthāya patirūpāyapi upāsikāya vacanena akatvā bhikkhusseva paṭiññāya kātabbanti āpattiyo pana lakkhaṇadassanatthaṃ paññattaṃ vitthāranayameva gahetvā vattuṃ yuttaṃ ‘‘ime kho panāyasmanto dve aniyatā dhammā’’ti (pārā. 443) uddesadassanattāti likhitaṃ. Sotassa rahoti ettha rahoti vacanasāmaññato vuttaṃ. Duṭṭhullasāmaññato duṭṭhullārocanappaṭicchādanasikkhāpadesu pārājikavacanaṃ viya. Tasmā ‘‘cakkhusseva pana raho ‘raho’ti idha adhippeto’’ti vuttaṃ. Kathaṃ paññāyatīti ce? ‘‘Mātugāmo nāma…pe… antamaso tadahujātāpi dārikā’’ti (pārā. 445) vuttattā duṭṭhullobhāsanaṃ idha nādhippetanti dīpitamevāti. Antodvādasahatthepīti pi-saddena apihitakavāṭassa gabbhassa dvāre nisinnopīti attho. Acelakavagge rahopaṭicchannāsanasikkhāpade (pāci. 288) ‘‘yo koci viññū puriso dutiyo hotī’’ti imassa anurūpato ‘‘itthīnaṃ pana satampi anāpattiṃ na karotiyevā’’ti vuttaṃ. ‘‘Alaṃkammaniyeti sakkā hoti methunaṃ dhammaṃ paṭisevitu’’nti (pārā. 445) vibhaṅge vacanato rahonisajjassādo cettha methunadhammasannissitakileso, na dutiye viya duṭṭhullavācassādakileso. Tasmā ca paññāyati sotassa raho nādhippetoti.
以『令无惭者等依能引向发露忏悔之罪而检举持戒者』义之到来，为了护卫持戒者，不以适当近事女之语而作，应以比库自身之认罪方能处理——然罪名之示明乃为宣示其相而制定，取广义之方式来陈述为宜——此系因『诸具寿，此二不定法』（《巴拉基咖》443）乃为示结诵而书写。『耳之密处』——此处言『密处』，乃从语词之通义而说。从粗秽话语之通义，如同粗秽话语披露与隐覆学处中之巴拉基咖之语一般。因此，乃言『此处所意指之密处，唯为眼之密处』。若问何以得知——答：以『女人者……乃至即便是当日出生之女婴』（《巴拉基咖》445）之语，示明粗秽言语于此非所意指之义已明。『在十二肘之内』——此处『亦』字，意为：即便坐于未开之门扇之室内门口者，亦包含在内。于裸行者品之密处屏蔽座位学处（《巴吉帝亚》288）中，以与『任何有识别能力之人在场为第二者』相应，乃言『对于女人，即便百人亦不构成无犯』。以『足堪行事，乃能受用淫法』（《巴拉基咖》445）分别语之言，密处坐位之喜乐于此乃与淫法相关之烦恼，而非如第二不定中粗秽言语之喜乐烦恼。由此得知，耳之密处非此所意指。
Tiṇṇaṃ dhammānaṃ aññatarena vadeyyāti rahonisajjasikkhāpadavasena nisinnassa tassānusārena pācittiyameva avatvā pārājikasaṅghādisesāyapi āpattiyā bhedadassanatthaṃ vuttaṃ. Puna āpattippaṭijānanaṃ avatvā kasmā ‘‘nisajjaṃ bhikkhu paṭijānamāno’’ti vatthuppaṭijānanaṃ vuttanti? Vuccate – āpattiyā codite vinayadharena ‘‘kismiṃ vatthusmi’’nti pucchite cuditakena ‘‘imasmiṃ vatthusmi’’nti vutte vinayadharena ‘‘īdisaṃ nāma akāsī’’ti pucchite so vatthuṃ paṭijānamānova kāretabboti dassanatthaṃ ‘‘nisajjaṃ bhikkhu paṭijānamāno’’ti vuttaṃ. Yadi evaṃ nisajjaṃ paṭijānamānopi āpattiyāva kāretabboti? Anurūpameva. Evaṃ pana gahetabbaṃ – tiṇṇampi āpattīnaṃ vatthūni aggahetvā idha sikkhāpadavasena nisajjameva vuttaṃ. Tasmiṃ gahitepi hi āpatti gahitāva hotīti. Yena vā sāti ettha vā-saddo ‘‘tena so bhikkhu kāretabbo vā’’ti yojetabbo. So ca vikappattho. Tasmā ‘‘kāretabbo vā paṭijānamāno, na vā kāretabbo appaṭijānamāno’’ti attho. Tena vuttaṃ ‘‘paṭijānamāno vā’’tiādi. Rahonisajjasikkhāpadavasena nisajjapaccayā āpattiyā vuttattā sesesupi sesasikkhāpadavasena āpatti gahetabbā. ‘‘Samuṭṭhānādīni paṭhamapārājikasadisānevā’’ti vuttattā idha duṭṭhullobhāsanassa anadhippetabhāvo veditabbo.
『以三法中之任何一法而告』——此语之所以宣说，乃为示明：对依密处坐位学处就座者，不仅说巴吉帝亚，亦为示明可判处巴拉基咖与桑喀地谢萨之罪的差别。又为何不宣说认罪，而宣说『比库承认坐位』之承认事实——答：当律持者以罪名检举时，被检举者被问及『于何事』，彼答『于此事』，律持者又问『汝曾作如此之事』，为示明彼承认事实时方应予以处置，故言『比库承认坐位』。若然，承认坐位者，亦应以罪而处置——此正相宜。然应如此理解：三罪之事项皆未取，此处依学处仅说坐位。盖取此，则罪亦即已取故。或言『以彼』——此处『或』字，应连接为『应以彼处置该比库，或』。此具简择之义。因此，意为：『承认者，或应处置；不承认者，或不应处置。』故言『承认者，或』等。以密处坐位学处之坐位因缘而说罪，在其余情况，亦应依其余学处取其罪。以『诸起处等与第一巴拉基咖相似』已说，故于此处，粗秽言语非所意指之义应知。
Paṭhamāniyatasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. · 第一不定学处解释已毕。
2. Dutiyāniyatasikkhāpadavaṇṇanā二、第二不定学处解释
Saṅghādisesenavāti kāyasaṃsaggaduṭṭhullobhāsanena. Tasmā evaṃ kāyasaṃsaggavāro pāḷiyampi vutto. Anandho abadhiroti anandho kāyasaṃsaggaṃ passati, abadhiro duṭṭhullaṃ suṇāti, tasmā eva adinnādānasadisānevāti vutta’’nti likhitaṃ. Ettha ca kāyavācācittato samuṭṭhānaṃ kathanti ce? Kāyasaṃsaggañhi samāpajjanto duṭṭhullampi bhaṇati, duṭṭhullaṃ bhaṇanto nisīdati cāti sambhavati, duṭṭhullameva vā sandhāya vuttaṃ. Tañhi adinnādānasamuṭṭhānanti.
『以桑喀地谢萨』者，即以身体接触与粗秽言语。因此，身体接触一节于巴利原文中亦如是宣说。『非盲者、非聋者』——非盲者见身体接触，非聋者闻粗秽言语，因此乃言『与不与取相似』——如是书写。此处若问其从身、语、意之起处——答：受用身体接触者亦说粗秽话语，说粗秽话语者亦就坐，此皆可能发生；或仅就粗秽话语而言。盖彼与不与取同一起处。
Yo desanaṃ sabbavidūpamova;
说法者，犹如遍知一切者之喻；
Nānānayākāravicittabhedaṃ;
种种行相差别分明之法,
Ñātuṃ upāyāna mano satimā;
具念者之心不能了知,
Taṃ lābhahetuṃ na karoti puññanti.
为得彼利不作福德。
Dutiyāniyatasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. · 第二不定学处解释已毕。
Aniyatavaṇṇanā niṭṭhitā. · 不定解释已毕。