Saṅghādisesakaṇḍaṃ · 桑喀地谢萨篇
Saṅghādisesakaṇḍaṃ桑喀地谢萨篇
1. Sukkavissaṭṭhisikkhāpadavaṇṇanā一、精漏学处注释
Aññatrasupinantāti svāyaṃ dubbalavatthukattā cetanāya paṭisandhiṃ ākaḍḍhituṃ asamatthā, supine upaṭṭhitaṃ nimittañhi dubbalaṃ. Pavatte pana aññehi kusalākusalehi upatthambhitā vipākaṃ deti. Kiñcāpi vipākaṃ deti, atha kho avisaye uppannattā abbohārikāva supinantacetanāti likhitaṃ. Yaṃ panettha ‘‘supine upaṭṭhitaṃ nimittañhi dubbala’’nti vuttaṃ, taṃ anekantaṃ, na ca ārammaṇadubbalatāya cittappavatti dubbalā atītānāgatārammaṇāya, paññattārammaṇāya vā adubbalattā. Tasmā dubbalavatthukattāti dubbalahadayavatthukattāti no takkoti (vajira. ṭī. pārājika 236-237) ācariyo. Avatthukatāya dubbalabhāvo yujjatīti ce? Na, avatthukāya bhāvanāpabhavāya atirekabalavasambhavato. Bhāvanābalasamappitañhi cittaṃ arūpampi samānaṃ atibhārampi karajakāyaṃ gahetvā ekacittakkhaṇeneva brahmalokampi pāpetvā ṭhapeti, tappaṭibhāgaṃ anappitampi kāmāvacaracittaṃ karajakāyaṃ ākāse laṅghanasamatthaṃ karoti. Kiṃ panettha taṃ anumānakaraṇaṃ? Yena cittasseva ānubhāvoti paññāyeyya cittānubhāvena ṭhapanalaṅghanādikiriyāvisesanibbattidassanato. Pakaticittasamuṭṭhānarūpaṃ viya asaṃsaṭṭhattā, nikkhamanattā ca vatthisīsaṃ, kaṭi, kāyoti tidhā sukkassa ṭhānaṃ pakappenti ācariyā. Sappavisaṃ viya taṃ daṭṭhabbaṃ, na ca vise ṭhānaniyamo, kodhavasena passantassa hoti. Evamassa na ṭhānaniyamo, rāgavasena upakkamantassa hotīti no takkoti ācariyo.
「除梦中」者,此(梦中思)因所依羸弱故,不能以思牵引结生,因为梦中现起之相是羸弱的。但在生起时,由其他善不善(业)支持,能给予果报。虽然给予果报,然而因生起于非境(非真实境),故如所记载,梦中思是无效的。然而此处所说「梦中现起之相是羸弱的」,此非决定,且因所缘羸弱而心行羸弱,对过去未来所缘或概念所缘并非羸弱。因此,老师说:「因所依羸弱」者,应理解为「因心所依处羸弱」。若问:因无所依故羸弱是否合理?不然,因无所依者由修习力生起,能生起极强力。因为由修习力成就之心,即使是无色(界心),也能取极重之身,仅以一心刹那即能送至梵天界并安置;与彼相应之欲界心虽未成就,也能使身在空中跳跃。此处何以推知?为了了知这是心之威力,因见到由心之威力而生起安置、跳跃等作用之差别。如同平常心等起之色,因不混杂、不出离故,诸老师施设精液之处有三种:所依头部、腰部、身体。应如蛇毒般看待它,毒并无处所决定,对以嗔恚见者而言有(毒)。如是对它无处所决定,对以贪欲行动者而言有,老师如是说。
‘‘Dakasotaṃ anotiṇṇepī’’ti idaṃ ‘‘otiṇṇamatte’’ti iminā virujjhatīti ce, taṃ dassetuṃ ‘‘ṭhānato pana cuta’’ntiādimāha. Tassattho – nimitte upakkamaṃ katvā sukkaṃ ṭhānā cāvetvā puna vippaṭisāravasena dakasotorohaṇaṃ nivāretuṃ na sakkā, tathāpi adhivāsādhippāyena adhivāsetvā antarā dakasotato uddhaṃ nivāretuṃ asakkuṇeyyatāya ‘‘bahi nikkhante vā’’ti vuttaṃ, tasmā ṭhānā cutañhi avassaṃ dakasotaṃ otaratīti aṭṭhakathāya adhippāyo. Tasmā ubhayaṃ sametīti gahetabbo.
若问:「即使未越过尿道」与「仅越过」此二相违?为显示此,故说「然而从处所退出」等。其义为:对相作行后,使精液从处所移动,再以追悔力欲阻止下降尿道,不能(阻止);虽然如此,以默许意乐而默许后,中途从尿道以上欲阻止而不能故,说「或出外」。因此,注疏之意趣为:从处所退出者,必定越过尿道。故应理解为两者皆具足。
Etthāha – kasmā imasmiṃ sikkhāpade ‘‘yo pana bhikkhū’’tiādinā kārako na niddiṭṭhoti? Vuccate – adhippāyāpekkhāya bhāvato kārako na niddiṭṭho tassa sāpekkhabhāvadassanatthaṃ. Kathaṃ? Kaṇḍuvanādiadhippāyacetanāvasena cetentassa kaṇḍuvanādiupakkamena upakkamantassa methunarāgavasena ūruādīsu dukkaṭavatthūsu, vaṇādīsu thullaccayavatthūsu ca upakkamantassa sukkavisaṭṭhiyā satipi na saṅghādiseso ‘‘anāpatti bhikkhu na mocanādhippāyassā’’ti (pārā. 263) vacanato. Tasmā tadatthadassanatthaṃ idha kārako na niddiṭṭho. Aññathā ‘‘yo pana bhikkhu sañcetanikaṃ sukkavisaṭṭhiṃ āpajjeyya, saṅghādiseso’’ti niddiṭṭhe kārake ‘‘ceteti na upakkamati muccati, anāpattī’’ti (pārā. 262) vuttavacanavirodho. Tathā ‘‘sañcetanikāya sukkavisaṭṭhiyā aññatra supinantā saṅghādiseso’’ti bhumme niddiṭṭhepi so eva virodho hetvatthaniyamasiddhito. Tasmā tadubhayampi vacanakkamaṃ avatvā ‘‘sañcetanikā sukkavisaṭṭhi aññatra supinantā saṅghādiseso’’ti vuttaṃ. Tattha nimittatthe bhummavacanābhāvato hetvatthaniyamo na kato hoti. Tasmiṃ akate sañcetanikā sukkavisaṭṭhi aññatra supinantā saṅghādisesoti, upakkame asati anāpattīti ayamattho dīpito hotīti veditabbaṃ.
此处有问:为何此学处不以「若比库」等指明行为者?答曰:因依意乐而有,故不指明行为者,为显示其依赖性。如何?以搔痒等意乐之思而思者,以搔痒等行而行动者,以淫欲贪而对大腿等恶作事、对疮等偷兰遮事行动者,即使有精液漏出,也非桑喀地谢萨,因有「比库无漏出意乐者无犯」之语。因此,为显示彼义,此处不指明行为者。否则,若指明行为者为「若比库故意漏出精液者,桑喀地谢萨」,则与所说「思而不行动者无罪,无犯」之语相违。同样,即使在处格指明「以故意之精液漏出,除梦中,桑喀地谢萨」,也有同样相违,因目的义限定不成立。因此,不说彼二者之语序,而说「故意精液漏出,除梦中,桑喀地谢萨」。其中,因处格语无相义,故目的义限定未作。在彼未作时,故意精液漏出除梦中为桑喀地谢萨,即无行动时无犯,应知此义已显示。
Imasmiṃ sikkhāpade dve āpattisahassāni honti. Kathaṃ? Attano hatthādibhede ajjhattarūpe rāgūpatthambhanavasena aṅgajāte kammaniyappatte ārogyatthāya nīlaṃ mocentassa ekā āpatti, ajjhattarūpe eva rāgūpatthambhe pītakādīnaṃ mocanavasena navāti dasa. Evaṃ ‘‘sukhatthāyā’’tiādīnaṃ navannaṃ vasenāti rāgūpatthambhe ajjhattarūpavasena sataṃ. Evamevaṃ vaccappassāvavātauccāliṅgapāṇakadaṭṭhūpatthambhesu ca sataṃ sataṃ katvā sabbaṃ pañcasataṃ. Yathā ajjhattarūpe pañcasataṃ, evaṃ bahiddhārūpe vā ajjhattabahiddhārūpe vā ākāse vā kaṭiṃ kampentoti dve sahassāni āpattiyo hontīti.
此学处有二千罪。如何?对自己手等差别之内色,以贪支持力,对肢体生起、堪作业、为健康而漏出青色者,一罪;仅于内色贪支持时,以漏出黄色等力,九罪,共十罪。如是以「为乐」等九种力,故于贪支持时,以内色力,百罪。如是于粪、尿、风、呕吐、痰、唾液支持时,各百罪,一切五百罪。如于内色五百罪,如是于外色或内外色或空中摇动腰部,有二千罪。
Sukkavissaṭṭhisikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. · 精漏学处注释已毕。
2. Kāyasaṃsaggasikkhāpadavaṇṇanā二、身触学处注释
‘‘Otiṇṇo’’ti imināssa sevanādhippāyatā dassitā. Teneva ‘‘kāyasaṃsaggarāgasamaṅgissetaṃ adhivacana’’nti vuttaṃ. ‘‘Vipariṇatena…pe… saddhi’’nti imināssa vāyāmo dassito. ‘‘Saddhi’’nti hi padaṃ saṃyogaṃ dīpeti, so ca saṃyogo samāgamo. Kena cittena? Vipariṇatena cittena, na pattappaṭiggahaṇādhippāyādināti adhippāyo. ‘‘Kāyasaṃsaggaṃ samāpajjeyyā’’ti imināssa vāyamato phassappaṭivijānanā dassitā hoti. Vāyamitvā phassaṃ paṭivijānanto hi samāpajjati nāma. Evamassa tivaṅgasampatti dassitā hoti. Atha vā otiṇṇo vipariṇatena cittena yakkhādinā satto viya. Upayogatthe vā etaṃ karaṇavacanaṃ, otiṇṇo vipariṇataṃ cittaṃ kūpādiṃ viya satto. Atha vā ‘‘rāgato uttiṇṇo bhavissāmī’’ti bhikkhubhāvaṃ upagatopi yo pana bhikkhu tato uttiṇṇādhippāyato vipariṇatena cittena hetubhūtena tameva rāgaṃ otiṇṇo. Mātugāmena attano samīpaṃ vā āgatena, attanā upagatena vā. Etena mātugāmassa sārattatā vā hotu, virattatā vā, sā idha appamāṇaṃ.
「陷入」者,以此显示其受用意乐。因此说「此是具身触贪者之同义语」。「以变异……与」者,以此显示其努力。「与」此词显示结合,彼结合即会合。以何心?以变异心,非以接受施物意乐等,此为意趣。「应入身触」者,以此显示其从努力而觉知触。努力后觉知触者,名为入。如是显示其三支具足。或者,陷入者,如以变异心之亚卡等有情。或此为业格语表目的义,陷入者,有情如井等变异心。或者,「我将从贪欲超越」而得比库身者,若比库从彼超越意乐以变异心为因,陷入彼贪欲。以女人来至自己近处,或自己前往。以此,女人有贪或离贪,此处不定量。
Hatthaggāhaṃ vāti ettha hatthena sabbopi upādinnako kāyo saṅgahito, na bhinnasantāno tappaṭibaddho vatthālaṅkārādi. Veṇiggahaṇena anupādinnako abhinnasantāno kesalomanakhaggadantaggādiko kammapaccayautusamuṭṭhāno gahitoti veditabbaṃ. Tenevāha ‘‘antamaso lomena lomaṃ phusantassāpī’’ti. Tena aññatarassa vā…pe… parāmasananti ettha anupādinnakānampi sesalomādīnaṃ aṅgabhāvo veditabbo. Evaṃ sante ‘‘phassaṃ paṭijānantassa saṅghādiseso’’ti iminā virujjhatīti ce? Na, tadatthajānanato. Phuṭṭhabhāvaṃ paṭivijānantopi phassaṃ paṭijānāti nāma, na kāyaviññāṇuppattiyā eva. Anekantikañhettha kāyaviññāṇaṃ. Tasmā eva idha phassappaṭivijānanaṃ aṅgantveva na vuttaṃ. Tasmiñhi vutte ṭhānametaṃ vijjati ‘‘na ca me lomaghaṭṭanena kāyaviññāṇaṃ uppannaṃ, tasmiṃ ‘na phassaṃ paṭijānāmī’ti anāpannasaññī siyā’’ti. ‘‘Veṇī nāma kahāpaṇamālādisampayuttaṃ, tattha ‘veṇiṃ gaṇhissāmī’ti kahāpaṇamālādiṃ eva gaṇhāti, na lomaṃ, natthi saṅghādiseso’’ti vadanti. Vīmaṃsitabbaṃ.
「或握手」等,此处以手摄取一切所执取之身,非别相续所系属之衣服装饰等。应知以握发梢,取得未执取之不别相续之发毛爪齿尖等业缘节起生者。因此说「乃至以毛触毛者亦」。因此,「或某者……触摸」等,此处应知未执取之其余毛等也是肢体。如是时,若问:以「觉知触者,桑喀地谢萨」,此相违?不然,因知彼义。觉知被触状态者,也名觉知触,非仅以身识生起。此处身识非决定。因此,此处觉知触不说为肢体。若说彼,有此处「我以毛触未生身识,对彼『我不觉知触』而有无犯想」。「发梢者,名为与金钱鬘等相应,其中『我将取发梢』而仅取金钱鬘等,非毛,无桑喀地谢萨」,如是说。应审察。
Kāyasaṃsaggasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. · 身触学处注释已毕。
3. Duṭṭhullavācāsikkhāpadavaṇṇanā三、粗恶语学处注释
‘‘Kadā te mātā pasīdissatī’’ti āyācanaṃ duṭṭhullavācāya sikhāpattalakkhaṇadassanatthaṃ vuttaṃ, na methunupasaṃhiteyeva duṭṭhullavācāti dassanatthaṃ. ‘‘Ubhatobyañjanakāsī’’ti vacanaṃ pana purisanimittena asaṅghādisesavatthunā missavacanaṃ, purisaubhatobyañjanakassa ca itthinimittaṃ paṭicchannaṃ, itaraṃ pākaṭaṃ. Yadi tampi janeti, kathaṃ ‘animittāsī’tiādīni padāni na saṅghādisesaṃ janentī’’ti eke, taṃ na yuttaṃ purisassāpi nimittādhivacanattā. ‘‘Methunupasaṃhitāhi saṅghādiseso’’ti (pārā. 248) mātikāyaṃ lakkhaṇassa vuttattā ca methunupasaṃhitāhi obhāsane paṭivijānantiyā saṅghādiseso, appaṭivijānantiyā thullaccayaṃ, itarehi obhāsane paṭivijānantiyā thullaccayaṃ, appaṭivijānantiyā dukkaṭanti eke, vicāretvā gahetabbaṃ. Etthāha – ‘‘sikharaṇī’’tiādīhi akkosantassa paṭighacittaṃ uppajjati, kasmā ‘‘tivedana’’nti avatvā ‘‘dvivedana’’nti vuttanti? Rāgavasena ayaṃ āpatti, na paṭighavasena. Tasmā rāgavaseneva pavatto akkoso idha adhippeto. Tasmā ‘‘dvivedana’’nti vacanaṃ suvuttameva.
「何时汝母将欢喜?」此请求语,为显示粗恶语学处之特相而说,非为显示唯与交媾相关者方为粗恶语。然而「二根者」一词,乃以男相为不构成桑喀地谢萨事之混合语,男性二根者之女相为隐蔽,其余为显露。若彼亦生起,何以「无相者」等词不生桑喀地谢萨?有人如是说,此不合理,因男子亦有相之称呼。因于摄颂中说「以与交媾相关者为桑喀地谢萨」,且因特相已说,故以与交媾相关者赞叹时,若承认则为桑喀地谢萨,若不承认则为土喇吒亚;以其余者赞叹时,若承认则为土喇吒亚,若不承认则为恶作。有人如是说,应审察而取。于此有问:以「秃头女」等辱骂者生起嗔恨心,何以不说「三受」而说「二受」?此罪由贪而起,非由嗔恨而起。故此处所指唯由贪而发之辱骂。故「二受」一语确实善说。
Duṭṭhullavācāsikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. · 粗恶语学处的注释终了。
4. Attakāmasikkhāpadavaṇṇanā四、为己欲服务学处的注释
Duṭṭhullobhāsane vuttappakārāyāti duṭṭhullāduṭṭhullajānanasamatthāya. Parassa bhikkhuno attakāmapāricariyāya vaṇṇabhaṇane dukkaṭaṃ, ‘‘yo te vihāre vasati, tassa aggadānaṃ methunaṃ dhammaṃ dehī’’ti pariyāyavacanepi dukkaṭaṃ, ‘‘attakāmapāricariyāya vaṇṇaṃ bhāseyya, yā mādisaṃ sīlavanta’’nti ca vuttattāti eke. Pañcasu aṅgesu sabbhāvā saṅghādisesovāti eke, vicāretvā gahetabbaṃ. ‘‘Imasmiṃ sikkhāpadadvaye kāyasaṃsagge viya yakkhipetīsupi duṭṭhullattakaāmavacane thullaccayanti vadanti. Aṭṭhakathāsu pana nāgata’’nti (vajira. ṭī. pārājika 295) likhitaṃ. Ubhatobyañjanako pana paṇḍakagatikova.
「于粗恶赞叹中所说方式者」,谓对能知粗恶与非粗恶者。为他比库之自身欲乐服侍而赞美,为恶作;即使以迂回语「汝住于精舍者,应以最上供养交媾法与彼」,亦为恶作;因说「应为自身欲乐服侍而赞美,如我等具戒者」。有人说:于五支中,若全具则为桑喀地谢萨,应审察而取。「于此二学处中,如身触中,对亚卡女等亦说,于粗恶欲语中为土喇吒亚」,有人如是说。然于诸注疏中未见记载。然二根者唯是般哒咖之行相。
Attakāmasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. · 为己欲服务学处的注释终了。
5. Sañcarittasikkhāpadavaṇṇanā五、媒介学处的注释
Alaṃvacanīyāti na vacanīyā, nivāraṇe alaṃ-saddo, na alaṃvacanīyā nālaṃvacanīyā. ‘‘Paṭiggaṇhāti vīmaṃsati paccāharati, āpatti saṅghādisesassā’’ti (pārā. 305) vuttattā yassa ekantena saṅghādiseso hoti, tassa paṭiggaṇhanavīmaṃsanapayogā ete dukkaṭathullaccayā natthīti vadantīti likhitaṃ. Kiñcāpi ettha ‘‘itthī nāma manussitthī, na yakkhī na petī na tiracchānagatā. Puriso nāma manussapuriso, na yakkho na peto na tiracchānagato’’ti pāḷi natthi, tathāpi kāyasaṃsaggādīsu ‘‘mātugāmo nāma manussitthī’’ti (pārā. 285) itthivavatthānassa katattā idhāpi manussitthī evāti paññāyati. Methunapubbabhāgasāmaññato itthivavatthānena purisavavatthānaṃ katameva hoti. Tenevāha ‘‘yesu sañcarittaṃ samāpajjati, tesaṃ manussajātikatā’’ti (kaṅkhā. aṭṭha. sañcarittasikkhāpadavaṇṇanā). Kāyasaṃsaggādīsu ca paṇḍakayakkhipetiyo thullaccayavatthukāva vuttā, tathā idhāpi, paṇḍakasabhāvattā manussaubhatobyañjanako ca thullaccayavatthukova hoti. Sesā manussapurisaamanussapaṇḍakaubhatobyañjanakatiracchānagatapurisādayo dukkaṭavatthukāva micchācāradassanasabhāvatoti veditabbaṃ.
「不应说者」,谓不应说,「阿兰」声用于禁止,非不应说即非不应说。因说「接受、审察、拒绝,犯桑喀地谢萨」,故对彼绝对成桑喀地谢萨者,无接受、审察之用功所生之恶作与土喇吒亚,有人如是说而记载。虽于此无「女人者,谓人女,非亚卡女、非饿鬼女、非畜生女。男子者,谓人男,非亚卡男、非饿鬼男、非畜生男」之经文,然因于身触等中已作「妇女者,谓人女」之女人限定,故于此亦应知唯人女。由交媾前分之共通性,以女人限定即已作男子限定。故说「于彼等行媒嫁者,彼等为人类」。于身触等中,般哒咖女、亚卡女等说为土喇吒亚事,如是于此亦然,因般哒咖之自性故,人类二根者亦唯为土喇吒亚事。应知其余人男、非人般哒咖、二根者、畜生男等,唯为恶作事,因邪行见之自性。
Sañcarittasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. · 媒介学处的注释终了。
6. Kuṭikārasikkhāpadavaṇṇanā六、造小屋学处的注释
Kiṃ bhanteti ettakepi vutte. Pucchito yadatthāya paviṭṭho, taṃ kathetuṃ labhati pucchitapaññattā bhikkhācāravatteti likhitaṃ. Hatthakammaṃ yācito ‘‘upakaraṇaṃ, mūlaṃ vā dassatī’’ti yācati, vaṭṭati, na vaṭṭatīti? Vaṭṭati senāsane obhāsaparikathādīnaṃ laddhattāti eke. Tihatthā vāti ettha vaḍḍhakihatthena tihatthā. ‘‘Pamāṇayutto mañcoti pakatividatthiyā navavidatthippamāṇamañco, so tattha ito ca na sañcarati, tasmā catuhatthavitthārā na hotī’’tiādi likhitaṃ. Akuṭiyā pana vatthudesanākiccaṃ natthi ullittāvalittaṃ kātuṃ vuttattā. ‘‘Ullittādibhāvo…pe… ‘chadanameva sandhāya vutto’ti yuttamidaṃ. Kasmāti ce? Yasmā mattikāmayabhittiṃ uṭṭhāpetvā upari ullittaṃ vā avalittaṃ vā ubhayaṃ vā bhittiyā ghaṭitaṃ karontassa āpatti eva vināpi bhittilepenā’’ti likhitaṃ. Evamettha thambhatulāpiṭṭhasaṅghāṭādi niratthakaṃ siyā. Tasmā vicāretvāva gahetabbaṃ. ‘‘Uposathāgārampi bhavissati, ahampi vasissāmī’’ti vā ‘‘bhikkhūhi vā sāmaṇerehi vā ekato vasissāmī’’ti vā karontassa vaṭṭati eva. Kasmā? ‘‘Attuddesa’’nti vuttattāti likhitaṃ.
「尊者何事?」即使说此许。被问为何目的而入,得说彼事,因被问而制定之比库行相。被请求手工「将给工具或根本」而请求,是否允许?允许,因于住处得赞叹、谈论等。有人如是说。「三肘者」,于此以增长肘为三肘。「合量之床者,以通常指为九指量之床,彼于此处不从此处行,故非四肘宽」等,如是记载。然于小屋无指示地点之作用,因说应作涂抹。「涂抹等状态……乃至『唯关于覆盖而说』,此为合理。何以故?因于土墙竖立后,于上作涂抹或抹灰或二者,作与墙结合者,即使无墙涂抹亦有罪」,如是记载。如是于此,柱、横梁、门、窗等将成无义。故应唯审察而取。「将有伍波萨他堂,我亦将住」,或「将与比库们或沙玛内拉们一起住」而作者,确实允许。何以故?因说「为自己」,如是记载。
Idaṃ pana sikkhāpadaṃ catutthapārājikaṃ viya nidānāpekkhaṃ. Na hi vaggumudātīriyā bhikkhū sayameva attano asantaṃ uttarimanussadhammaṃ musāvādalakkhaṇaṃ pāpetvā bhāsiṃsu. Aññamaññañhi te uttarimanussadhammavaṇṇaṃ bhāsiṃsu. Na ca tāvatā pārājikavatthu hoti, tattakena pana lesena bhagavā taṃ vatthuṃ nidānaṃ katvā pārājikaṃ paññapesi, tathā idhāpi. Na hi nidāne ‘‘adesitavatthukāyo sārambhāyo aparikkamanāyo’’ti vuttaṃ. ‘‘Appamāṇikāyo’’ti pana vuttattā pamāṇamatikkamantassa saṅghādisesova nidānāpekkho. Tattha sārambhe aparikkamane saṅghādisesappasaṅgaṃ viya dissamānaṃ ‘‘vibhaṅgo taṃniyamako’’ti vuttattā vibhaṅge na nivāreti. Tathā mahallake.
然此学处如第四巴拉基咖,依赖因缘。瓦咖木达提拉诸比库非自己将自己不存在之上人法以妄语特相而说。彼等互相说上人法之美。然以此尚不成巴拉基咖事,然以如此少分,世尊以彼事为因缘而制定巴拉基咖,如是于此亦然。于因缘中非说「未指示地点之有起作之无巡行」。然因说「无量」,故超越量者,依赖因缘之桑喀地谢萨。于彼处,于有起作、无巡行中,如显现桑喀地谢萨之可能性,因说「分别为彼之限定者」,于分别中不禁止。如是于大屋。
Etthāha – kimatthaṃ mātikāyaṃ dukkaṭavatthu vuttaṃ, nanu vibhaṅge eva vattabbaṃ siyāti? Evametaṃ. Kiṃ nu bhikkhū abhinetabbā vatthudesanāya, tehi bhikkhūhi vatthu desetabbaṃ, kīdisaṃ? Anārambhaṃ saparikkamananti. Itarañhi ‘‘sārambhe ce bhikkhu vatthusmiṃ aparikkamane’’ti evaṃ anuppasaṅgavasena āgatattā vuttaṃ. Yasmā vatthu nāma atthi sārambhaṃ aparikkamanaṃ, atthi anārambhaṃ saparikkamanaṃ, atthi sārambhaṃ saparikkamanaṃ, atthi anārambhaṃ aparikkamananti bahuvidhaṃ, tasmā bahuvidhattā vatthu desetabbaṃ anārambhaṃ saparikkamanaṃ, netaranti vuttaṃ hoti. Kimatthikā panettha vatthudesanāti ce? Garukāpattipaññāpanahetuparivajjanupāyattā. Vatthuadesanā hi garukāpattipaññāpanahetubhūtā. Garukāpattipaññāpanaṃ akataviññattigihipīḷājananaṃ, attadukkhaparadukkhahetubhūto ca sārambhabhāvoti ete vatthudesanāpadesena upāyena parivajjitā honti. Na hi bhikkhū akappiyakuṭikaraṇatthaṃ gihīnaṃ vā pīḷānimittaṃ, sārambhavatthukuṭikaraṇatthaṃ vā vatthuṃ desentīti. Honti cettha –
于此有问:何故于摄颂中说恶作事,岂非应于分别中说?确实如此。比库们是否应被带来为指示地点?彼诸比库应指示地点,何种?无起作、有巡行。其余者因说「若比库于有起作之地点、无巡行」,如是以不可能性而来,故说。因地点者,有有起作、无巡行,有无起作、有巡行,有有起作、有巡行,有无起作、无巡行,如是多种,故因多种性,应指示地点为无起作、有巡行,非其余,如是所说。然于此,地点指示有何用?若问,为避免重罪制定之因。地点不指示确实为重罪制定之因。重罪制定为未作白、逼恼在家众之生起,有起作性为自苦、他苦之因,此等以地点指示为方便而被避免。比库们非为作不如法小屋而为在家众逼恼之因,或为有起作地点小屋制作而指示地点。于此有——
‘‘Dukkaṭassa hi vatthūnaṃ, mātikāya pakāsanā;
「诸恶作事之阐明,于论母中已显示;
Garukāpattihetūnaṃ, tesaṃ evaṃ pakāsitā.
诸重罪因之阐明,于彼等中如是显示。
‘‘Vatthussa desanupāyena, garukāpattihetuyo;
「以事之说示方便,诸重罪因
Vajjitā honti yaṃ tasmā, sārambhādi jahāpita’’nti.
得以避免,是故舍弃有意图等。」
Kuṭikārasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. · 小屋建造学处注释结束。
7. Vihārakārasikkhāpadavaṇṇanā7. 住处建造学处注释
Kiriyāmattato samuṭṭhānabhāvato akiriyamevetaṃ. Taṃ desanāakaraṇavasena. Bhikkhū vā anabhineyyāti ettha vā-saddo avadhāraṇatthoti veditabbo. ‘‘Āyasmā channo cetiyarukkhaṃ chedāpesī’’ti (pārā. 365) āgatattā idampi nidānāpekkhanti veditabbaṃ.
从仅是行为、从生起之不存在而言,此即是无行为。此依不说示之方式而言。「比库们或不可教诫」,此处「或」字应知为决定义。因「具寿阐那令砍伐支提树」已出现于巴拉基咖,应知此亦依因缘而言。
Vihārakārasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. · 住处建造学处注释结束。
8. Duṭṭhadosasikkhāpadavaṇṇanā8. 恶意嗔怒学处注释
‘‘Kasmā mama vandanādīni…pe… ‘ghaṭiteyeva sīsaṃ etī’ti vuttattā antimavatthuajjhāpannakaṃ vandituṃ na vaṭṭatī’’ti vadanti, taṃ na gahetabbaṃ. Parivārāvasāne upālipañcake ‘‘kati nu kho, bhante, avandiyā’’tiādinā (pari. 467) vuttapāḷiyaṃ avuttattā, ‘‘pacchā upasampannena pure upasampanno vandiyo’’ti (pari. 468) vuttattā ca, tasmā eva imissaṃ kaṅkhāvitaraṇiyaṃ ‘‘upasampannoti saṅkhyupagamana’’nti vuttaṃ. Suttādhippāyo pana evaṃ gahetabbo – avandanto sāmīcippaṭikkhepasaṅkhātāya codanāya codeti nāmāti dassanatthaṃ vuttanti. Tasmā eva ‘‘ettāvatā ca codanā nāma hotī’’ti vuttaṃ. Idha adhippetaṃ āpattiāpajjanākāraṃ dassetuṃ ‘‘‘kasmā mama vandanādīni na karosī’tiādi vutta’’nti likhitaṃ.
「为何我之礼敬等……乃至……因说『头应破裂』故,不应礼敬犯最后事者」,如是所说不应采纳。因于律藏附随之伍巴离五法中,以「尊者,有几种不应礼敬者」等所说之文句中未说此义,且因说「后达上者应礼敬先达上者」故,正是因此,于此疑惑度脱中说「达上者,即数之达到」。然经文之意趣应如是理解:为显示不礼敬者以名为如法拒绝之举发而举发之义故如是说。正是因此而说「以此为举发」。此处为显示所意图之犯罪发生之方式,故书写「『为何汝不行我之礼敬等』等如是所说」。
Katūpasampadanti yassa upasampadā ruhati, taṃ, paṇḍakādayo. Ṭhapanakkhettanti ettha sabbasaṅgāhikaṃ, puggalikañcāti duvidhaṃ pavāraṇāṭhapanaṃ. Tattha sabbasaṅgāhike ‘‘suṇātu me, bhante, saṅgho…pe… tevācikaṃ pavāre’’ti su-kārato yāva re-kāro. Puggalikaṭhapane pana ‘‘saṅghaṃ, bhante, pavāremi…pe… passanto paṭī’’ti saṃ-kārato yāva ayaṃ sabbapacchimo ṭi-kāro, etthantare ekapadepi ṭhapentena ṭhapitā hoti. Uposathe pana iminānusārena viseso veditabbo ‘‘kareyyā’’ti re-kāre anatikkamante.
「于何者达上不成就」者,其达上不成就者,即般哒咖等。「舍置之地」者,此处有二种舍置巴瓦拉那:摄一切者与个别者。其中,摄一切者,从「尊者们,请僧团听我……乃至……我三次巴瓦拉那」之苏音至勒音。而个别舍置者,从「尊者们,我向僧团巴瓦拉那……乃至……见者请说」之桑音至此最后之帝音,于此中间舍置一词者,即为已舍置。然于伍波萨他,依此类推,应知差别在于「应作」之勒音不超越。
Duṭṭhadosasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. · 恶意嗔怒学处注释结束。
9. Aññabhāgiyasikkhāpadavaṇṇanā9. 他分事学处注释
Aññabhāgovā assa atthīti yathā suvaṇṇassedaṃ sovaṇṇamityatra suvaṇṇavā anena suvaṇṇo ityuccate. Taṃ paṭimāya sarīraṃ, silāputtakassa sarīranti ca nidassanaṃ. Chagalakassa ‘‘dabbo’’ti dinnaṃ nāmaṃ ‘‘deso’’ti vuccati. Kasmā? Theraṃ anuddhaṃsetuṃ therassāpi apadisitabbattā. Aññampi vatthuṃ na theraṃyeva. Lissati silissati vohāramattenevana atthato. Īsakaṃ allīyatīti lesoti adhippāyo. Lisaselachakolaallībhāve. Tena vuttaṃ ‘‘īsakaṃ allīyatīti leso’’ti. Yasmā desalesā atthato ninnānākaraṇaṃ, tasmā ‘‘kiñcidesaṃ lesamattaṃ upādāyā’’ti padaṃ uddharitvā ‘‘dasa lesā jātileso’’tiādi (pārā. 394) padabhājane vuttaṃ.
「彼有异分」者,如黄金之此为金制品,于此处,由黄金而称为黄金。以此为譬喻,即身体,以及石子之身体为例示。山羊之「达波」为所给之名,称为「德索」。为何?因为不应诽谤长老,亦不应诽谤长老。其他事例亦非仅长老。黏着、石黏着,仅是言说而已,从义理上。「稍微黏着」,此为黏之意趣。黏、石、黏着之状态。因此说「稍微黏着,故为黏」。因为德索黏从义理上是低下之作,故举「取某德索、黏之量」之句,于「十黏:种姓黏」等词句分析中说。
Aṭṭhuppattivaseneva āvibhūtanti ettha kiñca bhiyyo aniyamattā. Na hi mettiyabhūmajakānaṃ viya aññesaṃ sabbesampi ‘‘chagalakamevettha aññabhāgiyaṃ adhikaraṇaṃ hoti, aññaṃ gomahiṃsādikampi hoti, na ca mettiyabhūmajakā viya sabbepi nāmalesamattameva upādiyanti, aññampi jātilesādiṃ upādiyanti, tasmā aniyamattā na vibhattaṃ. Kiñca bhiyyo tathāvutte chagalakasseva aññabhāgiyatā sambhavati, na aññassa, yena sova dassito. Leso ca nāma lesova, na jātiādi, yena sova dassitoti evaṃ micchāgāhappasaṅgatoti veditabbaṃ. Idha ca…pe… saññinopīti imasmiṃ sikkhāpade ca amūlakasikkhāpade cāti attho.
「仅依八种生起之方式而显现」,于此处,何以更多?因不决定故。非如梅提亚布玛咖等,其他一切人「于此处山羊即为异分诤事,其他牛水牛等亦有,且非如梅提亚布玛咖等一切人仅取名黏之量,亦取其他种姓黏等,故因不决定而未分别」。何以更多?如是所说,仅山羊有异分性,非其他,由此仅示彼。黏者名为黏,非种姓等,由此仅示彼,如是应知为错误理解之过失。「于此处……乃至……有想者」,于此学处及无根学处之义。
Aññabhāgiyasikkhaṃ yo, neva sikkhati yuttito;
「异分学,彼不如理学;」
Gacche vinayaviññūhi, aññabhāgiyataṃva so. (vajira. ṭī. pārājika 408);
「应往律通达者处,彼即异分性。」
Aññabhāgiyasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. · 关于以异类事项作指控的学处注释已结束。
11. Bhedānuvattakasikkhāpadavaṇṇanā十一、随顺破僧者学处注释。
Tiṇṇaṃ uddhaṃ kammārahā…pe… karotīti ettha ‘‘ime cattāro’’ti vā ‘‘imañca imañcā’’ti vā vatvā kātuṃ na vaṭṭatīti likhitaṃ.
「三者之后,应作甘马者……乃至……作」,于此处,说「此四者」或「此与此」而作,不许,如是所书。
Bhedānuvattakasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. · 随顺破僧者学处注释已结束。
12. Dubbacasikkhāpadavaṇṇanā十二、难受劝诫者学处注释。
Dukkhena vattabbo dubbaco. Vuccamāno na sahati.
「应以苦言说,难劝谏。被说时不忍受。」
Dubbacasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. · 难受劝诫者学处注释已结束。
Nigamanavaṇṇanā结语注释。
‘‘Nāmamattavasenā’’ti pāṭho. ‘‘Nāmagottavasenā’’ti likhitaṃ. Idaṃ vuttaṃ hoti – ‘‘ayaṃ kiriyā bhikkhūnaṃ kātuṃ na vaṭṭatī’’ti jānitvā sace chādeti, channāva hotīti attho. Sabhāgamattamevāti averisabhāgamattamevāti adhippāyo.
「仅依名」者,此为读法。「依名与姓」者,此为所写。此所说之义为:知「此行为比库们不应作」后,若覆藏,则成已覆藏,此为义。「仅同类」者,意趣为「仅非敌同类」。
Vatthu ceva gottañcāti ettha vatthūti vītikkamanaṃ asucimuccanaṃ. Gottanti gaṃ tāyatīti gottaṃ, sajātito aññattha gantuṃ adatvā gaṃ buddhiṃ, vacanañca tāyatīti attho. Vatthu ca sajātimeva gacchati. Sajāti nāmettha aññehi visiṭṭhāvisiṭṭhabhūtā kiriyā, na kāyasaṃsaggādi. Nāmañceva āpatti cāti ettha āpattīti vītikkamenāpannāpattiyā nāmaṃ.
「事与姓」者,于此,「事」者,越界、漏不净。「姓」者,「往彼处」故为姓,不给予从同类往他处之往智,及言说亦守护,此为义。事与同类俱往。同类者,于此为与其他有区别无区别之行为,非身相触等。「名与罪」者,于此,「罪」者,以越界所犯之罪之名。
Punaāgatāgatānaṃ bhikkhūnaṃ ārocentenāti ettha dvinnaṃ ārocentena ‘‘āyasmantā dhārentu’’tiṇṇaṃ vā atirekānaṃ vā ārocentena ‘‘āyasmanto dhārentū’’ti evaṃ ārocanavidhānaṃ veditabbaṃ. Vattabhedañca ratticchedañca akatvāti ettha ṭhapetvā navakataraṃ pārivāsikaṃ avasesānaṃ antamaso mūlāyapaṭikassanārahādīnampi abhivādanādisādiyane, paṭipāṭiyā nisīdane, ovadane, kammikānaṃ garahaṇe cātiādīsu vattabhedo hoti. Dassanasavanavisayesu anārocane ca bhikkhūhi ekacchanne vasane ca ajānantasseva vihāre bhikkhūnaṃ āgantvā gamane cātiādīsu ratticchedo hoti. Nānāsaṃvāsakehi vinayakammābhāvato tesaṃ anārocane ratticchedo na hoti. ‘‘Dve leḍḍupāte atikkamitvā’’ti vacanato anto na vaṭṭati. Nikkhittavatteneva hutvā vicarantena yassa santike pubbe samādiyitvā ārocitaṃ, tassāpi santike pacchā nikkhipanakāle ārocetvāva nikkhipitabbaṃ. Tasmā puna samādānakālepi so ce tato gacchati, taṃ divasaṃ agantvā divā ārocetvāpi yadi evaṃ atītadivasaṃ hoti, ‘‘aruṇe uṭṭhite tassa santike ārocetvā vattaṃ nikkhipitvā vihāraṃ gantabbanti tassa santike ārocetvā vattaṃ nikkhipitabba’’nti vuttaṃ. Apica ‘‘vihāraṃ gantvā yaṃ sabbapaṭhamaṃ bhikkhuṃ passati, tassa ārocetvā nikkhipitabba’’nti vuttaṃ. Sace ratticchedo hoti, vihārasīmāpariyāpannānaṃ sabbesaṃ ārocetabbaṃ siyā. ‘‘Tassa ārocetvā’’ti idaṃ pana pubbe anārocitaṃ sandhāya vattabhedarakkhaṇatthaṃ vuttaṃ. Tasmā eva samantapāsādikāyaṃ (cūḷava. aṭṭha. 97) evaṃ vuttaṃ ‘‘aññaṃ vihārato nikkhantaṃ vā āgantukaṃ vā’’ti.
「对再来来之比库们告知」者,于此,对二人告知「愿具寿持守」,或对三人或更多告知「愿诸具寿持守」,如是告知之规定应知。「不作行之破与夜之断」者,于此,除新近之别住者外,其余乃至应退回原本者等,于接受礼敬等、依次而坐、教诫、呵责作甘马者等,有行之破。于见闻境不告知、与比库们共一覆处而住、不知而于住处比库们来去等,有夜之断。对异住者因无律甘马故,对彼等不告知无夜之断。因「越过二石掷」之语故,内不应。以已舍行而行者,于先前受持后告知之人处,后舍时亦应告知后舍。故再受持时,若彼从彼处去,当日不来,日间告知后,若如是成过去日,「黎明升起时,于彼处告知后舍行,应往住处」,于彼处告知后应舍行,如是所说。又「往住处后,见最初之比库,应告知彼后舍」,如是所说。若有夜之断,应告知住处界所摄之一切。「告知彼后」者,此为守护行之破故,关联先前未告知而说。故于《善见》中如是说「从其他住处出或来者」。
Suddhantaparivāse pana sace ‘‘māsamattaṃ asuddhomhī’’ti aggahesi, parivasanto puna ūnaṃ vā adhikaṃ vā sanniṭṭhānaṃ karoti, tattakampi parivasitabbameva, parivāsadānakiccaṃ natthi. Ayañhi suddhantaparivāso nāma uddhampi ārohati, heṭṭhāpi orohati. Idamassa lakkhaṇaṃ.
于净终别住,若「我一月不净」而受持,别住者再作少或多之决定,亦应别住彼许,无给予别住之事。此名净终别住者,向上亦升,向下亦降。此为其相。
Samodahitvāti mūlāpattiṭṭhāne ṭhapetvā, pakkhipitvāti attho. Appaṭicchannā ce antarāpatti, mūlāya paṭikassanaṃ akatvā pubbe gahitaparivāseneva parivasitabbaṃ. Yo pana āpattiṃ āpajjitvā vibbhamitvā puna upasampanno hutvāpi paṭicchādeti, yo ca pubbe paṭicchādetvā pacchā na paṭicchādeti, yo ca ubhayattha paṭicchādeti, sabbesaṃ paṭicchannadivasavasena parivāso dātabbo. ‘‘Purimasmiṃ āpattikkhandhe vā’’ti ca ‘‘pacchimasmiṃ āpattikkhandhe vā’’ti (cūḷava. 166 ādayo) ca pāḷiyaṃ vuttattā dve bhikkhū visuddhikaṃ āpannā honti, te suddhikadiṭṭhino honti. Eko chādeti, eko na chādeti. Yo chādeti, so dukkaṭaṃ desāpetabbo. ‘‘Ubhopi yathādhammaṃ kārāpetabbā’’ti (cūḷava. 181) vacanato yaṃ kañci āpattiṃ chādetvā dukkaṭaṃ āpajjatīti veditabbo.
「合并」者,除本罪处,置入,此为义。若中间罪未覆藏,不作本罪之退回原本,应以先前受持之别住而别住。然犯罪后还俗再受具足后亦覆藏者,及先前覆藏后不覆藏者,及两处俱覆藏者,一切应依覆藏日数给予别住。因圣典中说「于前罪聚」及「于后罪聚」故,二比库犯清净罪,彼等为清净见者。一人覆藏,一人不覆藏。覆藏者应令悔恶作。因「两者俱应依法作」之语故,应知覆藏任何罪而犯恶作。
Tesu gatesu vā agatesu vā purimanayeneva paṭipajjitabbanti ettha ūne gaṇe caraṇaṃ, anuṭṭhahanaṃ ekarattampi gaṇena vippavāsaṃ, sace rattiyā ekakkhaṇena saṅgho vasati, sace so pure aruṇameva kenaci karaṇīyena gatoti etthapi mānattepi evaṃ jāte. ‘‘Ayañca yasmā gaṇassa ārocetvā, bhikkhūnañca atthibhāvaṃ sallakkhetvāva vasi, tenassa ūne gaṇe caraṇadoso vā vippavāso vā na hotī’’ti (cūḷava. aṭṭha. 97) samantapāsādikāyaṃ vuttaṃ. Tasmā tena ārocite muhuttampi nisīditvā gatepi vippavāso natthi. Pārivāsikassa, ukkhittakassa ca pakatattena tasmiṃ vasanaṃ udakapātena vāritaṃ, tasmā nānūpacārepi ekacchanne na vaṭṭati.
「彼等去或未去时,依前述方法而行」者,此中,于不足众行,不起,即使一夜亦与众别住。若夜间僧团住一刹那,若彼于黎明前即因某事务而去,此处于僧悦中亦如是生起。「此人因已向众告知,且观察比库等之存在而住,故彼于不足众行之过失或别住不生」,于《善见律注》中如是说。是故,于彼告知后,即使坐须臾而去,亦无别住。别住者及被举者,以本性于彼处住被水滴所遮,是故即使于近处同一覆盖下亦不许。
Idāni pāṭhavicāraṇā veditabbā – ‘‘nava paṭhamāpattikā cattāro yāvatatiyakā’’ti idaṃ sabhāvaniyamavacanaṃ. Tena vuṭṭhānaṃ aniyamanti dasseti. Ekaccāpattivuṭṭhānañhi kammatopi hoti akammatopi, na evaṃ āpajjananti vuttaṃ hoti. Aññataraṃ vā aññataraṃ vāti tesaṃ dvidhā bhinnānampi vuṭṭhānakkamabhedābhāvadīpakavacanaṃ. Yāvatīhaṃ, tāvatīhanti ettha ahaparicchedo aruṇavasena. ‘‘Jāna’’nti iminā jānanappaṭicchannassa akāmā parivatthabbanti dasseti. Tena bhikkhunā akāmā parivatthabbanti tena bhikkhunā vasatā akāmā parivatthabbaṃ, na parivattitaliṅgenāti dassanatthaṃ vuttaṃ. Parivutthaparivāsenāti ādimhi parivutthaparivāseneva parivāsato uttari itivārena ādito bhikkhunāva chārattaṃ, parivattitaliṅgena uddhampi bhikkhumānattāya paṭipajjitabbaṃ, na parivāse viya tappaccayā aciṇṇamānatto. Ciṇṇamānattova abbhetabbo, na itaro, na parivāse viya mānattārahe, pakkhamānattañca carantiyā bhikkhuniyā liṅgaṃ parivattātikkame sati ciṇṇamānatto bhikkhu hoti, puna bhikkhumānattaṃ gahetvā ciṇṇamānattova bhikkhu abbhetabboti dasseti.
今应知文句考察——「九初犯者,四至三次者」,此是自性限定之语。以此显示出罪非限定。某些罪之出者,或由甘马亦有,或由非甘马亦有,非如是犯,如是所说。「或某或某」者,此是显示彼等二分之出罪次第无差别之语。「几日我,几日彼」者,此中日之限定以黎明为界。「知」者,以此显示知而不覆藏者应不情愿地转。「彼比库应不情愿地转」者,为显示「彼住之比库应不情愿地转,非以转之相」之义而说。「以转别住」者,于初以转别住,从别住更进,如是从初由比库六夜,以转之相,其后亦比库应行僧悦,非如别住因彼未行僧悦。唯行僧悦者应出罪,非他者,非如别住于应僧悦者。且行半僧悦之比库尼,于相转时,若有超越,行僧悦之比库成,再取比库僧悦,唯行僧悦之比库应出罪,如是显示。
Yattha siyāti yassaṃ samānasaṃvāsakasīmāyampi vīsatigaṇo bhikkhusaṅgho atthi. Ekenapi ce ūno vīsatigaṇoti na yujjati, ūno ce. Na hi vīsatigaṇo, saṅgho ce ūno. Tasmā ‘‘ekenapi ce ūno saṅgho’’ti ettakameva vattabbanti ce? Na, catuvaggapañcavaggadasavaggappasaṅganivāraṇappayojanato. Tasmā vīsativaggo bhikkhusaṅgho ce bhikkhunā ekenapi ūno, naṭṭho daṭṭhabbo. Keci pana vinaye appakataññuno ‘‘yathā atirekacatuvaggopi saṅgho catuvaggakaraṇīye kamme ‘catuvaggo’ti vuccati, tathā pañcavaggadasavaggakaraṇīye kamme atirekapañcavaggadasavaggopi ‘pañcavaggadasavaggo’ti vuccati. Tasmā ūnopi catuvaggapañcavaggadasavaggavīsativaggovā’’ti maññeyyuṃ, tesaṃ maññanānivāraṇatthaṃ ‘‘ekenapi ce ūno’’tiādi vuttaṃ. Atha vā vīsati bhikkhusaṅgho ce, ṭhapetvā ekenapi ce ūno appakatatto, taṃ ṭhapetvā ekenapi ceti evamettha attho daṭṭhabbo. Ayaṃ tattha sāmīcīti vacanaṃ yaṃ vuttaṃ sabbattha ‘‘tassa āpattiyā parivāsaṃ deti, mūlāya paṭikassati, mānattaṃ deti, abbhetī’’ti, tassa āvibhāvakaraṇatthaṃ vuttanti veditabbaṃ. Tena tesu ayaṃ yathāvuttā sāmīci niyatā icchitabbā, na rājasikkhāpadādīsu viya aniyatā. Tattha hi kenaci antarāyena taṃ sāmīcimakarontepi anāpattīti dīpitaṃ hoti.
「于何处有」者,于彼同一共住界中亦有二十众比库僧团。「若缺一于二十众」者不相应,若缺。非二十众,若僧团缺。是故「若缺一僧团」,仅此应说耶?非也,为遮止四众、五众、十众之关联之目的。是故二十众比库僧团,若由比库缺一,应见为失。然某些于律不知恩者,「如超过四众之僧团,于四众所作之甘马中称为『四众』,如是于五众、十众所作之甘马中,超过五众、十众亦称为『五众、十众』。是故缺亦为四众、五众、十众、二十众」,彼等应如是思。为遮止彼等之思,说「若缺一」等。或者,若二十比库僧团,除一若缺,未作,除彼一,此处应见如是义。此处「此是正当」之语,凡所说一切处「与彼罪之别住,退回原本,与僧悦,出罪」,应知为显示彼而说。以此,于彼等此如所说之正当应欲为限定,非如王学处等为非限定。于彼处,即使因某障碍未作彼正当,亦显示为无罪。
Saṅghādisesavaṇṇanā niṭṭhitā. · 桑喀地谢萨的解释已完毕。