Pācittiyakaṇḍaṃ · 巴吉帝亚篇

277 段 · CSCD 巴利原典

Pācittiyakaṇḍaṃ巴吉帝亚篇

1. Musāvādavaggo

1. 妄语品

1. Musāvādasikkhāpadavaṇṇanā一、妄语学处解释

Sampajānamusāvādeti ettha musāti abhūtaṃ atacchaṃ vatthu, vādoti tassa bhūtato tacchato viññāpanaṃ, sampajānassa musāvādo sampajānamusāvādo, tasmiṃ sampajānamusāvādeti attho. Tenāha ‘‘pubbe’’tiādi. So ca pana musāvādo pubbabhāgakkhaṇe, taṅkhaṇe ca vijānantassa hoti ‘‘pubbevassa hoti ‘musā bhaṇissa’nti, bhaṇantassa hoti ‘musā bhaṇāmī’’’ti (pāci. 4) vuttattāti āha ‘‘pubbepi jānitvā vacanakkhaṇepi jānantassā’’ti. Etañhi dvayaṃ aṅgabhūtaṃ, itaraṃ pana hotu vā, mā vā, akāraṇametaṃ. Nanu cetaṃ bhaṇanameva ñāyatīti āha ‘‘bhaṇanañca nāmā’’tiādi. Abhūtassāti atacchassa.

「知而妄语」者,此中「妄」者,非实、非真之事也;「语」者,将彼作为实、作为真而令知也;知者之妄语为知而妄语,于彼知而妄语之义也。故说「于前」等。然而彼妄语,于前分刹那及彼刹那知者而有,「于前彼有『我将说妄语』,说时有『我正说妄语』」如是所说故,说「于前亦知,于言说刹那亦知者」。此二者为支分,其余者,有也好、无也好,非因也。岂非此唯说即可知耶?故说「说者名为」等。「非实之」者,非真之。

Hatthakaṃ sakyaputtanti ettha hatthakoti tassa therassa nāmaṃ. Sakyānaṃ puttoti sakyaputto. Buddhakāle kira sakyakulato asīti purisasahassāni pabbajiṃsu, tesaṃ so aññataro. Avajānitvā paṭijānanādivatthusminti ettha avajānitvā paṭijānanaṃ nāma titthiyehi saddhiṃ kathento attano vāde kañci dosaṃ sallakkhento ‘‘nāyaṃ mama vādo’’ti avajānitvā puna kathento kathento niddosataṃ sallakkhetvā ‘‘mameva ayaṃ vādo’’ti paṭijānāti. Ādisaddena paṭijānitvā avajānanaṃ, aññenaññaṃ paṭicaraṇaṃ, sampajānamusābhāsanaṃ, saṅketaṃ katvā visaṃvādakaraṇañca saṅgaṇhāti. Idāni āpattibhedadassanatthaṃ ‘‘uttarimanussadhammārocanattha’’ntiādi vuttaṃ.

「释迦子哈塔咖」者,此中「哈塔咖」者,彼长老之名也。「释迦之子」者,释迦子也。佛时,从释迦族八万人出家,彼为其中之一。「不思量而承认等事中」者,此中「不思量而承认」者,名为与外道共论时,见自己论中某过失,不思量「此非我论」,再论时论时,见无过失性,承认「此唯我论」也。以「等」字,摄取承认后不思量、以他代他、知而妄说、作约定后违背也。今为示犯相差别,说「为宣说上人法」等。

Anupadhāretvā sahasā bhaṇantassāti avīmaṃsitvā vegena diṭṭhampi ‘‘adiṭṭhaṃ me’’tiādinā bhaṇantassa . ‘‘Aññaṃ bhaṇissāmī’’ti aññaṃ bhaṇantassāti yo mandattā momūhattā pakkhalanto ‘‘cīvara’’nti vattabbe ‘‘cīra’’ntiādīni bhaṇati, ayaṃ ‘‘aññaṃ bhaṇissāmī’’ti aññaṃ bhaṇati nāma. Yo pana sāmaṇerena ‘‘api, bhante, mayhaṃ upajjhāyaṃ passitthā’’ti vutto keḷiṃ kurumāno ‘‘tava upajjhāyo dārusakaṭaṃ yojetvā gato bhavissatī’’ti vā siṅgālasaddaṃ sutvā ‘‘kassāyaṃ saddo’’ti vutto ‘‘mātuyā te yānena gacchantiyā kaddame laggacakkaṃ uddharantānaṃ ayaṃ saddo’’ti vā evaṃ neva davā, na ravā aññaṃ bhaṇati, so āpattiṃ āpajjatiyeva. Aññā pūraṇakathā nāma hoti – eko gāme thokaṃ telaṃ labhitvā vihāraṃ āgato sāmaṇeraṃ bhaṇati ‘‘tvaṃ ajja kuhiṃ gato, gāmo ekatelo ahosī’’ti vā, pacchikāya ṭhapitaṃ pūvakhaṇḍaṃ labhitvā ‘‘ajja gāme pacchikāhi pūve cāresu’’nti vā, ayaṃ musāvādova hoti. Visaṃvādanapurekkhāratāti visaṃ vādenti etenāti visaṃvādanaṃ, vañcanādhippāyavasappavattaṃ cittaṃ, tassa purekkhāratā visaṃvādanapurekkhāratā, visaṃvādanacittassa purato karaṇanti attho.

「不审察而急说者」者,不思惟而以速度,所见亦以「我未见」等说者。「『我将说他』而说他者」者,谓愚钝、愚痴而滑脱,应说「衣」而说「破布」等,此名为「『我将说他』而说他」。然而,为沙玛内拉所说「尊者,我见我之老师否」,作戏而「汝之老师驾木车而去矣」,或闻豺声,被问「此谁之声」,「汝母乘车而行,于泥中拔陷轮者之声」,如是非戏、非笑而说他者,彼确实犯罪。有他补充语,名为——一人于村得少许油,来寺告沙玛内拉「汝今往何处,村中一片是油」,或得置于篮中之饼片,「今村中以篮运饼」,此唯妄语也。「以欺诳为先导性」者,「以此欺诳」为欺诳,以欺诳意趣为行相而转起之心,彼之先导性为欺诳先导性,欺诳心之置于前之义也。

Musāvādasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. · 妄语学处解释完毕。

2. Omasavādasikkhāpadavaṇṇanā二、贬损语学处解释

Omasavādeti khuṃsanagarahaṇavacane. Yasmā pana taṃ neva kaṇṇasukhaṃ, na hadayasukhaṃ, tasmā tena kaṇṇañceva hadayañca vijjhatīti āha ‘‘ovijjhanavacane’’ti, jātiādīhi ghaṭetvā vacaneti vuttaṃ hoti. Tenāha ‘‘jātināmā’’tiādi. Tattha jāti nāma brāhmaṇādi ukkaṭṭhā ceva caṇḍālādi hīnā ca jāti. Nāmaṃ nāma avakaṇṇakādi hīnañceva buddharakkhitādi ukkaṭṭhañca nāmaṃ. Gottaṃ nāma kosiyādi hīnañceva gotamādi ukkaṭṭhañca gottaṃ. Kammaṃ nāma pupphachaḍḍakādi hīnañceva kasivaṇijjādi ukkaṭṭhañca kammaṃ. Sippaṃ nāma naḷakārādi hīnañceva muddāgaṇanādi ukkaṭṭhañca sippaṃ. Ābādho nāma sabbopi rogo hīnoyeva. Atha vā madhumeho ukkaṭṭho, seso hīnoti veditabbo. Liṅgaṃ nāma atidīghādi hīnañceva nātidīghādi ukkaṭṭhañca liṅgaṃ. Kileso nāma rāgādiko sabbopi kileso. Āpatti nāma sotāpattādikā ukkaṭṭhā ceva pārājikādi anukkaṭṭhā ca āpatti. Akkoso nāma ‘‘oṭṭhosī’’tiādiko hīno ceva ‘‘paṇḍitosī’’tiādiko (pāci. 15) ukkaṭṭho ca akkoso.

「轻蔑语」者,于轻贱、责难之语。然而彼既非耳乐、非心乐,故以彼刺耳及心,故说「于刺穿之语」,以生等结合而语,如是所说也。故说「以生名为」等。其中,生者,名为婆罗门等高贵及旃陀罗等卑贱之生。名者,名为阿瓦咖纳咖等卑贱及佛护等高贵之名。姓者,名为国西亚等卑贱及果德玛等高贵之姓。业者,名为弃花者等卑贱及农商等高贵之业。技艺者,名为芦匠等卑贱及印算等高贵之技艺。病者,名为一切病唯卑贱。或者,糖尿病为高贵,余者为卑贱,应如是知。相者,名为过长等卑贱及不过长等高贵之相。烦恼者,名为贪等一切烦恼。罪者,名为入流等高贵及巴拉基咖等非高贵之罪。骂者,名为「汝是厚唇者」等卑贱及「汝是智者」等高贵之骂。

Yathātathāti pāḷiāgatānāgatapadānaṃ yena kenaci ākārena. Imasmiṃ sikkhāpade ṭhapetvā bhikkhuṃ bhikkhuniādayo sabbe sattā anupasampannaṭṭhāne ṭhitāti āha ‘‘idha cā’’tiādi. Davakamyatā nāma keḷihasādhippāyatā. Sabbatthāti upasampannānupasampannesu ceva pāḷiāgatānāgatapadesu cāti sabbattha. Atthadhammaanusāsanipurekkhārānanti ettha ‘‘caṇḍālosī’’tiādikāya pāḷiyā atthaṃ vaṇṇento atthapurekkhāro nāma. Pāḷiṃ vācento dhammapurekkhāro nāma. Anusiṭṭhiyaṃ ṭhatvā ‘‘idānipi caṇḍālosi, pāpaṃ mā akāsi. Mā tamotamaparāyaṇo ahosī’’tiādinā (pāci. aṭṭha. 35) nayena kathento anusāsanipurekkhāro nāmāti veditabbo.

「如何」者,圣典所来、未来句之以任何行相。于此学处,除比库外,比库尼等一切有情,住于未达上位,故说「此中且」等。戏欲性者,名为戏笑意趣性。「一切处」者,于达上、未达上及圣典所来、未来句,一切处也。「义、法、教诫为先导者」者,此中以「汝是旃陀罗」等圣典,赞叹义者,名为义先导。诵圣典者,名为法先导。住于教诫中,以「今亦汝是旃陀罗,勿作恶。勿成暗中暗归趣者」等方式说者,名为教诫先导,应如是知。

Omasavādasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. · 贬损语学处解释完毕。

3. Pesuññasikkhāpadavaṇṇanā三、两舌学处解释

Bhikkhupesuññeti pisatīti pisuṇā, yāya vācāya samagge satte avayavabhūte vagge bhinne karoti, sā vācā pisuṇā, pisuṇā eva pesuññaṃ, tāya vācāya samannāgato pisuṇo, tassa kammaṃ pesuññaṃ, bhikkhussa pesuññaṃ bhikkhupesuññaṃ, tasmiṃ bhikkhupesuññe, bhikkhuto sutvā bhikkhunā, bhikkhussa vā upasaṃhaṭapesuññeti attho. Tenāha ‘‘jātiādīhī’’tiādi. Tañca kho dvīhi kāraṇehi upasaṃharatīti āha ‘‘bhikkhuno piyakamyatāya vā’’tiādi. Tattha bhikkhuno piyakamyatāyāti yassa taṃ bhāsati, tassa bhikkhuno ‘‘evamahaṃ etassa piyo bhavissāmī’’ti attano piyabhāvaṃ patthayamānatāya. Bhedādhippāyenāti ‘‘evamayaṃ tena saddhiṃ bhijjissatī’’ti parassa parena bhedaṃ icchantena. Atha vā piyasuññakaraṇato pesuññaṃ (sārattha. ṭī. pācittiya 3.36) niruttinayena, yāya vācāya yassa taṃ bhāsati, tassa hadaye attano piyabhāvaṃ, parassa ca suññabhāvaṃ karoti, sā vācā, ‘‘bhikkhussa pesuññaṃ bhikkhupesuñña’’ntiādinā evampettha attho daṭṭhabbo. ‘‘Vuttanayenevāti ‘‘jātiādīhi akkosavatthūhī’’tiādinā vuttanayena.

「比库两舌」者,『离间』者,即两舌,以何语令和合之有情、成为支分之众破裂,彼语即两舌,两舌即离间语,具足彼语者为两舌者,彼之业为离间,比库之离间为比库两舌,在彼比库两舌中,从比库听闻而由比库,或向比库传达之离间,此为义。故说「以种姓等」云云。而且以二因传达,故说「为令比库喜爱」云云。其中「为令比库喜爱」者,对彼所说之比库,「如是我将成为此人所喜爱者」,如是希求自己成为所喜爱者之状态。「以破坏之意图」者,「如是此人将与彼破裂」,如是欲令他人与他人破裂者。或者,从令喜爱成空之义为离间,依语源学之方法,以何语对彼所说者,在彼心中令自己成为喜爱者,令他人成为空无者,彼语,「比库之离间为比库两舌」等,如是在此应见其义。「如所说之方法」者,以「以种姓等为辱骂之事」等所说之方法。

Pāḷimuttakaakkosūpasaṃhāreti ‘‘corosī’’tiādinā akkosassa upasaṃhāre. ‘‘Anakkosavatthubhūtaṃ pana pesuññakaraṃ tassa kiriyaṃ, vacanaṃ vā piyakamyatāya upasaṃharantassa kiñcāpi iminā sikkhāpadena āpatti na dissati, tathāpi dukkaṭena bhavitabba’’nti (sārattha. ṭī. pācittiya 3.36) vadanti. Pāpagarahitāya vadantassāti ekaṃ akkosantaṃ, ekañca khamantaṃ disvā ‘‘aho nillajjo, īdisampi nāma bhavantaṃ puna vattabbaṃ maññissatī’’ti evaṃ kevalaṃ pāpagarahitāya bhaṇantassa.

「传达经文以外之辱骂」者,在传达「汝是贼」等辱骂时。「然而非辱骂事之离间行为,彼之作为,或语言,为令喜爱而传达者,虽然以此学处不见罪,然而仍应成为恶作」,如是说。「以恶之呵责而说者」者,见一人辱骂,一人忍受,「啊,无耻者,如是尊者竟然认为应再说」,如是仅以恶之呵责而说者。

Pesuññasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. · 两舌学处释毕。

4. Padasodhammasikkhāpadavaṇṇanā4. 逐句法学处释

Padaso dhammaṃ vāceyyāti ekato padaṃ padaṃ dhammaṃ vāceyya, koṭṭhāsaṃ koṭṭhāsaṃ vāceyyāti attho. Yasmā na kevalaṃ tisso saṅgītiyo āruḷhadhammaṃyeva padaso vācentassa āpatti, tasmā ‘‘saṅgītittayaṃ anāruḷhampī’’tiādi vuttaṃ. Ādi-saddena (pāci. aṭṭha. 45) sīlūpadesa dhutaṅgapañhaārammaṇakathā buddhikadaṇḍakaññāṇavatthuasubhakathādīnaṃ gahaṇaṃ. Meṇḍakamilindapañhesu therassa sakappaṭibhāne anāpatti. Yaṃ rañño saññāpanatthaṃ āharitvā vuttaṃ, tattha āpatti. Vaṇṇapiṭakaaṅgulimālapiṭakaraṭṭhapālagajjitaāḷavakagajjitagūḷhamaggagūḷhavessantaragūḷhavinayavedallapiṭakādīni pana abuddhavacanāniyeva.

「应逐句诵法」者,应一起逐句诵法,应逐段逐段诵,此为义。因为不仅诵已登入三次结集之法者逐句诵有罪,故说「即使未登入三次结集」云云。以「等」字摄取戒之教诫、头陀支、问、所缘之论、智之事、杖、智之事、不净之论等。在绵羊弥兰陀问中,长老之自己辩才无罪。为令王理解而引来所说者,在彼有罪。然而字母藏、鸯掘魔罗藏、国王吼、阿拉瓦咖吼、隐密道、隐密便所、隐密律、韦达喇藏等,实非佛语。

Yasmā pana taṃ padaṃ catubbidhaṃ hoti, tasmā taṃ dassetuṃ ‘‘padānupadaanvakkharānubyañjanesū’’ti vuttaṃ. Tattha padanti eko gāthāpādo adhippeto. Anupadanti dutiyapādo. Anvakkharanti ekekaṃ akkharaṃ. Anubyañjananti purimabyañjanena sadisaṃ pacchābyañjanaṃ. Yaṃ kiñci vā ekaṃ akkharaṃ anvakkharaṃ. Akkharasamūho anubyañjanaṃ. Akkharānubyañjanasamūho padaṃ. Paṭhamaṃ padaṃ padameva, dutiyaṃ anupadanti evamettha nānākaraṇaṃ veditabbaṃ. Etesu padādīsu yaṃ kañci koṭṭhāsaṃ bhikkhuñca bhikkhuniñca ṭhapetvā avasesapuggalehi saddhiṃ ekato bhaṇantassa padādigaṇanāya pācittiyanti sambandho.

然而因为彼句有四种,故为显示彼,说「句、随句、随字、随文」。其中「句」者,意指一偈句。「随句」者,第二句。「随字」者,每一字。「随文」者,与前文相似之后文。或任何一字为随字。字之集合为随文。字与文之集合为句。第一句即为句,第二为随句,如是应知此差别。在此等句等中,除比库与比库尼外,与其余人一起诵任何段者,以句等之计算为巴吉帝亚,此为连结。

Ettha gāthābandhesu (pāci. aṭṭha. 45) tāva ‘‘manopubbaṅgamā dhammā’’ti (dha. pa. 1, 2) ekamekaṃ padaṃ sāmaṇerena saddhiṃ ekato ārabhitvā ekatoyeva niṭṭhāpentassa padagaṇanāya pācittiyaṃ. Therena ‘‘manopubbaṅgamā dhammā’’ti vutte taṃ padaṃ apāpuṇitvā ‘‘manoseṭṭhā manomayā’’ti vacanakāle pattena sāmaṇerena ekato bhaṇantassa anupadagaṇanāya. ‘‘Rūpaṃ anicca’’ntiādi (ma. ni. 1.353, 356) vacanakāle tena saddhiṃ ‘‘rū’’ kāramattameva vācentassa anvakkharagaṇanāya. Esa nayo gāthābandhepi. ‘‘Rūpaṃ, bhikkhave, aniccaṃ, vedanā aniccā’’ti (ma. ni. 1.353, 356) imaṃ suttaṃ vācayamāno therena ‘‘rūpaṃ anicca’’nti vuccamāne sāmaṇero sīghapaññatāya ‘‘vedanā aniccā’’ti imaṃ aniccapadaṃ therassa ‘‘rūpaṃ anicca’’nti etena aniccapadena saddhiṃ ekato bhaṇanto vācaṃ nicchāreti, evaṃ vācentassa anubyañjanagaṇanāya pācittiyanti veditabbaṃ.

在此,首先在偈颂中,「诸法意先导」,每一句与沙玛内拉一起开始而一起完成者,以句之计算为巴吉帝亚。长老说「诸法意先导」时,未达彼句,在说「意最胜意所成」之语时,已达者沙玛内拉一起说者,以随句之计算。在说「色无常」等之语时,与彼一起仅诵『色』字者,以随字之计算。此方法在偈颂中亦然。「诸比库,色无常,受无常」,诵此经时,长老说「色无常」时,沙玛内拉以敏捷之慧,「受无常」,此无常句与长老之「色无常」此无常句一起说而发出语声,如是诵者,以随文之计算为巴吉帝亚,应如是知。

Tikapācittiyanti anupasampanne anupasampannasaññivematikaupasampannasaññīnaṃ vasena tīṇi pācittiyāni. Anupasampannena saddhiṃ ekato uddesaggahaṇe ekato bhaṇantassa anāpattīti sambandho. Esa nayo ‘‘sajjhāyakaraṇe, tassa santike uddesaggahaṇe’’ti etthāpi. Tatrāyaṃ vinicchayo – upasampanno ca anupasampanno ca nisīditvā uddisāpenti. Ācariyo ‘‘nisinnānaṃ bhaṇāmī’’ti tehi saddhiṃ ekato vadati, ācariyasseva āpatti. Anupasampannena saddhiṃ gaṇhantassa anāpatti. Dvepi ṭhitā gaṇhanti, eseva nayo. Daharabhikkhu nisinno, sāmaṇero ṭhito, ‘‘nisinnassa bhaṇāmī’’ti bhaṇato anāpatti. Sace daharo tiṭṭhati, itaro nisīdati, ‘‘ṭhitassa bhaṇāmī’’ti bhaṇatopi anāpatti. Sace bahūnaṃ bhikkhūnaṃ antare eko sāmaṇero nisinno hoti, tasmiṃ nisinne padaso dhammaṃ vācentassa acittakā āpatti. Sace sāmaṇero upacāraṃ muñcitvā ṭhito vā nisinno vā hoti, yesaṃ vāceti, tesu apariyāpannattā ekena disābhāgena palāyanakaganthaṃ nāma gaṇhātīti saṅkhaṃ gacchati, tasmā anāpatti.

「三巴吉帝亚」者,对未达上者、未达上想、疑、达上想之三巴吉帝亚。与未达上者一起诵、背诵时,一起说者无罪,此为连结。此方法在「令诵、在彼面前诵、背诵」中亦然。此处之判定:达上者与未达上者坐而令诵。老师「我为坐者说」,与彼等一起说,仅老师有罪。与未达上者一起背诵者无罪。二者皆立而背诵,此即方法。年少比库坐,沙玛内拉立,「我为坐者说」而说者无罪。若年少者立,另一者坐,「我为立者说」而说者亦无罪。若众多比库中间有一沙玛内拉坐,在彼坐时逐句诵法者,无心之罪。若沙玛内拉离开近处而立或坐,对彼等所诵者,因不摄入彼等,以一方向称为取逃走之经,故无罪。

Sajjhāyakaraṇeti anupasampannena saddhiṃ ekato sajjhāyakaraṇe. Tassa santike uddesaggahaṇeti anupasampannassa santike uddesaggahaṇe. Yebhuyyena paguṇaganthaṃ bhaṇantassāti sace ekagāthāya eko pādo nāgacchati, avasesā āgacchanti, ayaṃ yebhuyyena paguṇagantho nāma. Etena nayena suttepi veditabbo, taṃ bhaṇantassa. Osārentassa cāti parisāmajjhe suttaṃ uccārentassa ca.

「共诵」者,与未达上者一起共诵。「于彼处受诵」者,于未达上者处受诵。「大多诵连贯文句者」者,若一偈中一句不来,其余诸句来,此名为大多连贯文句。以此方法,于经中亦应知,诵彼者。「及令诵者」者,及于众中诵经者。

Padasodhammasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. · 逐句法学处释毕。

5. Paṭhamasahaseyyasikkhāpadavaṇṇanā5. 第一共宿学处释

Idha ‘‘bhikkhuṃ ṭhapetvā avaseso anupasampanno nāmā’’ti (pāci. 52) vacanato tiracchānagatopi anupasampannoyeva, so ca kho na sabbo, methunadhammāpattiyā vatthubhūtovāti āha ‘‘antamaso’’tiādi. Tassa ca paricchedo methunadhammāpattiyā vuttanayeneva veditabbo. Dirattatirattanti ettha dirattavacanena na koci visesattho labbhati, kevalaṃ lokavohāravasena byañjanasiliṭṭhatāya, mukhāruḷhatāya evaṃ vuttanti veditabbaṃ. Dvinnaṃ vā tiṇṇaṃ vā rattīnanti pana vacanatthamattadassanatthaṃ vuttaṃ, nirantaratirattadassanatthaṃ vā dirattaggahaṇaṃ katanti daṭṭhabbaṃ. Sahaseyyanti ekato seyyaṃ. Seyyāti ca kāyappasāraṇasaṅkhātaṃ sayanampi vuccati ‘‘sayanaṃ seyyā’’ti katvā, yasmiṃ senāsane sayanti, tampi ‘‘sayanti etthāti seyyā’’ti katvā. Tadubhayampi idha sāmaññena, ekasesanayena vā gahitanti āha ‘‘sabbacchannaparicchanne’’tiādi.

此中,依「除比库外,其余未达上者」之语,畜生道亦是未达上者,然非一切,唯成为行淫法之对境者,故说「乃至」等。彼之界限,应以行淫法所说之方法而知。「二夜或三夜」者,此中以二夜之语,不得任何特殊义,仅依世间言说,因文字习惯、口头惯用而如是说,应知。「二夜或三夜」之语,则为显示语义而说,或为显示连续三夜,故应见取二夜之语。「共宿」者,一起卧。「卧」者,称为身体伸展之卧,作「卧即卧」,于其中卧之住处,亦作「于此卧故为卧」。此二者,此中以总相,或以一卧之方法而取,故说「全覆全围」等。

Tattha yaṃ senāsanaṃ upari pañcahi chadanehi (pāci. aṭṭha. 51), aññena vā kenaci antamaso vatthenāpi sabbameva paricchannaṃ, bhūmito paṭṭhāya yāva chadanaṃ āhacca, anāhaccāpi vā sabbantimena pariyāyena diyaḍḍhahatthubbedhena pākārena vā aññena vā kenaci antamaso vatthenāpi parikkhittaṃ, idaṃ sabbacchannasabbaparicchannaṃ nāma. Yassa pana upari bahutaraṃ ṭhānaṃ channaṃ, appaṃ acchannaṃ, samantato ca bahutaraṃ parikkhittaṃ, appaṃ aparikkhittaṃ, idaṃ yebhuyyena channaṃ yebhuyyena paricchannaṃ nāma. Tasmiṃ sabbacchannaparicchanne, yebhuyyena channaparicchanne vā.

其中,凡住处上以五种覆盖物,或以任何其他,乃至以布亦全部覆盖,从地面开始直至覆盖物,或不直至,以一切边际方式,以二肘半高之墙,或以其他任何,乃至以布亦围绕,此名为全覆全围。然若上方大多处覆盖,少分未覆,周围大多围绕,少分未围,此名为大多覆大多围。于彼全覆全围,或大多覆大多围中。

Vidaheyyāti kareyya, tañca kho atthato sampādananti āha ‘‘sampādeyyā’’ti. Ayañhettha saṅkhepattho ‘‘senāsanasaṅkhātaṃ seyyaṃ pavisitvā kāyappasāraṇasaṅkhātaṃ seyyaṃ kappeyya vidaheyya sampādeyyā’’ti. Diyaḍḍhahatthubbedho vaḍḍhakihatthena gahetabbo. Ekūpacāroti valañjanadvārassa ekattaṃ sandhāya vuttaṃ. Satagabbhaṃ vā catusālaṃ ekūpacāraṃ hotīti sambandho. Tattha vāti purimapurimadivase yattha vuṭṭhaṃ, tasmiṃyeva senāsane vā. Aññattha vā tādiseti yathāvuttalakkhaṇena samannāgate aññasmiṃ pubbe avuṭṭhasenāsane vā. Tena vāti yena saha purimapurimadivase vuṭṭhaṃ, tena vā. Aññena vāti yena saha purimapurimasmiṃ divase vuṭṭhaṃ, tato aññena vā. Saṅkhepoti saṅkhepavaṇṇanā. Yadi evaṃ vitthāro kathaṃ veditabboti āha ‘‘vitthāro panā’’tiādi.

「应作」者,应作,且从义理上应成办,故说「应成办」。此中略义为「入住处之卧,应作、应设、应成办身体伸展之卧」。二肘半高应以木匠肘而取。「一入口」者,依门户之单一性而说。「百室或四堂一入口」,此为连结。「于彼处或」者,于前前日所住之同一住处或。「于他处如是」者,于具前述特相之其他先前未住之住处或。「与彼或」者,与前前日共住者或。「与他或」者,与前前日共住者之外的其他或。「略」者,略释。若如是,广说如何应知,故说「然广说」等。

Upaḍḍhacchannaparicchannādīsūti ādisaddena ‘‘sabbacchanne cūḷakaparicchanne dukkaṭaṃ, yebhuyyena channe cūḷakaparicchanne dukkaṭaṃ, sabbaparicchanne cūḷakacchanne dukkaṭaṃ, yebhuyyena paricchanne cūḷakacchanne dukkaṭa’’nti (pāci. aṭṭha. 53) aṭṭhakathāyaṃ vuttānaṃ gahaṇaṃ. Tatiyāya rattiyā purāruṇā nikkhamitvā puna vasantassāti tatiyāya rattiyā aruṇato puretarameva nikkhamitvā aruṇaṃ bahi uṭṭhāpetvā catutthadivase atthaṅgate sūriye puna vasantassa. Sabbacchannasabbāparicchannādīsūti ettha pana ādisaddena ‘‘sabbaparicchanne sabbaacchanne, yebhuyyena acchanne yebhuyyena aparicchanne’’ti (pāci. 54) pāḷiyaṃ āgatānaṃ, ‘‘upaḍḍhacchanne cūḷakaparicchanne anāpatti, upaḍḍhaparicchanne cūḷakacchanne anāpatti, cūḷakacchanne cūḷakaparicchanne anāpattī’’ti (pāci. aṭṭha. 53) aṭṭhakathāyaṃ āgatānañca gahaṇaṃ.

「于半覆半围等中」者,以「等」字,取注疏中所说「全覆小围恶作,大多覆小围恶作,全围小覆恶作,大多围小覆恶作」。「第三夜黎明前出去后再住者」者,第三夜黎明之前即出去,令黎明在外升起后,第四日日落时再住者。「于全覆全围等中」者,此中以「等」字,取圣典中所来「全围全不覆,大多不覆大多不围」,及注疏中所来「半覆小围无犯,半围小覆无犯,小覆小围无犯」。

Paṭhamasahaseyyasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. · 第一共宿学处释毕。

6. Dutiyasahaseyyasikkhāpadavaṇṇanā6. 第二共宿学处释

Manussitthiyāti jīvamānakamanussitthiyā. ‘‘Matitthī pana kiñcāpi pārājikavatthubhūtā, anupādinnapakkhe pana ṭhitattā sahaseyyāpattiṃ na karotī’’ti (vajira. ṭī. pācittiya 55) vadanti. Adissamānarūpāhi pana yakkhipetīhi, methunassa avatthubhūtāya ca tiracchānagatitthiyā anāpatti. Paṭhamadivasepīti paṭhamasmiṃ viya sikkhāpade na catuttheyeva divase, atha kho idha paṭhamadivasepīti attho. Iminā idha divasaparicchedo natthīti dasseti. Aṅgesu pana pācittiyavatthukasenāsanaṃ, tattha mātugāmena saha nipajjanaṃ, sūriyatthaṅgamananti tīṇi aṅgānīti ayampi viseso daṭṭhabbo.

「人女」者,活着之人女。「然死女虽成为巴拉基咖之对境,但因住于不取之边,故不成共宿之罪」,如是说。然于不现形之亚卡女鬼,及非行淫之对境之畜生道女,无犯。「于第一日亦」者,非如第一学处仅于第四日,而此中于第一日亦,此为义。以此显示此中无日数界限。然于支分中,应见此差别:巴吉帝亚之对境住处,于彼处与女人共卧,日落,此三为支分。

Dutiyasahaseyyasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. · 第二同宿学处注释完毕。

7. Dhammadesanāsikkhāpadavaṇṇanā7. 说法学处注释

Chappañcavācāhīti chahi pañcahi vācāhi. Vācāparicchedo panettha kathaṃ veditabboti āha ‘‘uttari chappañcavācāhī’’tiādi. Sabbatthāti sutte, aṭṭhakathāyañca. Sace aṭṭhakathaṃ, dhammapadaṃ, jātakādivatthuṃ vā kathetukāmo hoti, chappadamattameva kathetuṃ vaṭṭati. Pāḷiyā saddhiṃ kathentena ekaṃ padaṃ pāḷito, pañca aṭṭhakathātoti evaṃ cha padāni anatikkamitvāva kathetabbo. Purisenāti manussapurisena. Tenāha ‘‘manussaviggahaṃ gahetvā panā’’tiādi.

「六五语」者,以六、以五之语也。然于此,语之区分应如何了知耶?故说「超过六五语」等。「一切处」者,于经中,及于注疏中。若欲说注疏、法句、本生等事,仅说六句量即可。与圣典一同说者,应一句从圣典、五句从注疏,如是不超过六句而说。「以男子」者,以人男子。故说「取人身形之畜生」等。

Tikapācittiyanti mātugāme mātugāmasaññivematikaamātugāmasaññīnaṃ vasena tīṇi pācittiyāni. Aññassa vā mātugāmassāti ekassa mātugāmassa desetvā nisinne puna āgatassa aññassa mātugāmassa, evaṃ pana ekāsane nisinnena mātugāmasatassāpi desetuṃ vaṭṭati . ‘‘Viññumanussitthiyā’’ti vacanato aviññitthiyāpi desayato anāpatti. Iriyāpathaparivattābhāvoti attano vā mātugāmassa vā iriyāpathaparivattābhāvo. Kappiyakārakassābhāvoti viññussa kappiyakārakassābhāvo, dutiyāniyate vuttalakkhaṇassa manussassa abhāvoti vuttaṃ hoti. Kiriyākiriyanti ettha uttari chappañcavācāhi dhammadesanā kiriyā, kappiyakārakassa aggahaṇaṃ akiriyāti daṭṭhabbaṃ.

「三巴吉帝亚」者,依于女人、于女人有想、于女人有疑、于女人无想之三种巴吉帝亚。「或对另一女人」者,对一女人说已,对坐已后又来之另一女人,如是然而以一座坐者,对百女人说亦可。从「有智女人」之语故,对无智女人说者亦无犯。「威仪变易之无」者,自己或女人之威仪变易之无。「净人之无」者,有智净人之无,于第二不定中所说相之男子之无,此为所说。「作与不作」者,于此,以超过六五语之说法为作,不取净人为不作,应如是见。

Dhammadesanāsikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. · 说法学处注释完毕。

8. Bhūtārocanasikkhāpadavaṇṇanā8. 实得上人法学处注释

Nippariyāyenāti ‘‘paṭhamaṃ jhānaṃ samāpajji’’ntiādinā (pāci. 71) ujukameva. Pariyāyena ārocitanti ‘‘yo te vihāre vasi, so bhikkhu paṭhamaṃ jhānaṃ samāpajji, samāpajjati, samāpanno’’tiādinā (pāci. 75) aññāpadesena bhaṇitaṃ. Parinibbānakāle (pāci. aṭṭha. 77), pana antarā vā atikaḍḍhiyamānena upasampannassa bhūtaṃ ārocetuṃ vaṭṭati. Anatikaḍḍhiyamānenāpi (sārattha. ṭī. pācittiya 3.77) tathārūpe kāraṇe sati ārocetuṃ vaṭṭatiyeva. Teneva aññatarena daharabhikkhunā upavadito aññataro thero ‘‘āvuso, uparimaggatthāya vāyāmaṃ mā akāsi, khīṇāsavo tayā upavadito’’ti āha. Therena ca ‘‘atthi te, āvuso, imasmiṃ sāsane patiṭṭhā’’ti puṭṭho daharabhikkhu ‘‘āma, bhante, sotāpanno āha’’nti avoca. ‘‘Kārako aya’’nti ñatvāpi paṭipattiyā amoghabhāvadassanena samuttejanāya, sampahaṃsanāya ca ariyā attānaṃ pakāsentiyeva. Tenāha ‘‘tathārūpe kāraṇe sati upasampannassa ārocayato’’ti. Sutapariyattisīlaguṇaṃ pana anupasampannassapi ārocetuṃ vaṭṭati. Kasmā na idha ummattakādayo gahitāti āha ‘‘yasmā panā’’tiādi. Ādisaddena khittacittavedanāṭṭānaṃ gahaṇaṃ. Tasmiṃ satīti ummattakādibhāve sati. Idha na gahitāti imasmiṃ sikkhāpade padabhājaniyaṃ na gahitā. Acittakanti paṇṇattijānanacittābhāvena acittakaṃ. Kusalābyākatacittehi dvicitta’’nti idaṃ ukkaṭṭhaparicchedena ariyapuggaleyeva sandhāya vuttaṃ. Na hi paṇṇattiṃ ajānantā jhānalābhino puthujjanā vatthumhi lobhavasena akusalacittenāpi na ārocentīti. Dukkhavedanāya vā abhāvato ‘‘dvivedana’’nti imassa anurūpaṃ katvā evaṃ vuttanti daṭṭhabbaṃ.

「无譬喻」者,以「证入初禅」等直接之方式。「以譬喻告知」者,以「住于彼精舍者,彼比库证入初禅、正证入、已证入」等以他之指示而说。然于般涅槃时,或于中间被过度牵引者,对已达上者告知真实亦可。即使未被过度牵引者,有如是之因缘时,告知亦可。故某长老被某年少比库诃责,长老说:「具寿,勿为上道而努力,汝所诃责者为漏尽者。」长老问:「具寿,汝于此教法中有立足处耶?」年少比库答:「是,尊者,我是入流者。」即使知「此为作者」,圣者为示修行之不空性,为激励、为欢喜,而自赞。故说「有如是因缘时,已达上者告知」。然所闻之教理、戒、德,即使未达上者告知亦可。何故于此未取痴狂等耶?故说「然而因为」等。「等」字取心乱、受痛恼者。「于彼存在时」者,于痴狂等状态存在时。「于此未取」者,于此学处之句分别中未取。「无心」者,以无了知施设之心故为无心。「以善无记心为二心」者,此依最高限度,唯就圣者而说。因为不了知施设、得禅那之凡夫,于事中以贪之力,以不善心亦不告知。或以苦受之无故,「二受」此相应而如是说,应如是见。

Bhūtārocanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. · 实得上人法学处注释完毕。

9. Duṭṭhullārocanasikkhāpadavaṇṇanā9. 粗恶语学处注释

Dvinnaṃ‘āpattikkhandhānanti pārājikasaṅghādisesasaṅkhātānaṃ dvinnaṃ āpattikkhandhānaṃ. Āyatiṃ saṃvaratthāyāti ‘‘evamesa paresu hirottappenāpi āyatiṃ saṃvaraṃ āpajjissatī’’ti āyatiṃ saṃvaratthāya. Āpattīnañca kulānañca pariyantaṃ katvā vā akatvā vāti ‘‘ettakā āpattiyo ārocetabbā, ettakesu kulesu ārocetabbā’’ti evaṃ āpattīnañca kulānañca pariyantaṃ katvā vā akatvā vā.

「二犯聚」者,称为巴拉基咖、桑喀地谢萨之二犯聚。「为未来防护」者,「如是此人以惭愧于他人,亦将于未来得防护」,为未来之防护。「作或不作罪与家之限定」者,「应告知如许之罪,应告知于如许之家」,如是作或不作罪与家之限定。

Aduṭṭhullāyāti pārājikasaṅghādisesaṃ ṭhapetvā avasesapañcāpattikkhandhasaṅkhātāya aduṭṭhullāya āpattiyā. Avasese cha āpattikkhandheti saṅghādisesavajjite sese cha āpattikkhandhe. Purimapañcasikkhāpadavītikkamasaṅkhātaṃ duṭṭhullanti pāṇātipātaveramaṇiādikassa ādito pañcasikkhāpadassa vītikkamasaṅkhātaṃ duṭṭhullaṃ. Itaraṃ aduṭṭhullaṃ vā ajjhācāranti tato aññaṃ vikālabhojanādikapañcakaṃ, sukkavisaṭṭhikāyasaṃsaggaduṭṭhullaattakāmañceti aduṭṭhullaṃ vā ajjhācāraṃ. Vatthumattanti ‘‘ayaṃ sukkavissaṭṭhiṃ āpanno, duṭṭhullaṃ, attakāmaṃ, kāyasaṃsaggaṃ āpanno’’ti evaṃ vatthumattaṃ vā ārocentassa. Āpattimattanti ‘‘ayaṃ pārājikaṃ āpanno, saṅghādisesaṃ, thullaccayaṃ, pācittiyaṃ, pāṭidesanīyaṃ, dukkaṭaṃ, dubbhāsitaṃ āpanno’’ti evaṃ āpattimattaṃ vā ārocentassa. Vuttalakkhaṇassāti ‘‘pārājikaṃ anajjhāpannassā’’ti kaṅkhā. aṭṭha. duṭṭhullārocanasikkhāpadavaṇṇanā) evaṃ vuttalakkhaṇassa. Savatthukoti vatthunā saha ghaṭito.

「于非粗重」者,除巴拉基咖、桑喀地谢萨,于称为其余五犯聚之非粗重罪。「其余六犯聚」者,除桑喀地谢萨,其余六犯聚。「称为前五学处之违越为粗重」者,从离杀生等,从最初五学处之违越,称为粗重。「或其他非粗重之行」者,从彼之其他,非时食等五法、漏精、粗重、自欲、身触,或非粗重之行。「仅事」者,「此人犯漏精、粗重、自欲、身触」,如是告知仅事者。「仅罪」者,「此人犯巴拉基咖、桑喀地谢萨、土喇吒亚、巴吉帝亚、应悔过、恶作、恶说」,如是告知仅罪者。「所说相之」者,「未犯巴拉基咖」之疑,如是所说相之。「有事」者,与事相结合。

Duṭṭhullārocanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. · 恶粗语学处注释完毕。

10. Pathavīkhaṇanasikkhāpadavaṇṇanā10. 掘地学处注释

Pāsāṇasakkharakathalamarumbavālukādīsūti ettha muṭṭhippamāṇato upari pāsāṇāti veditabbā. Muṭṭhippamāṇā sakkharā. Kathalāti kapālakhaṇḍāni. Marumbāti kaṭasakkharā. Vālukā vālikāyeva. Aññatarassa tatiyabhāgo hotīti tatiyo bhāgo hoti. Idaṃ vuttaṃ hoti – yato paṃsuṃ vā mattikaṃ vā āharāpetvā visuṃ visuṃ kate dve koṭṭhāsā paṃsu vā mattikā vā eko pāsāṇādīsu aññataro hoti, ayaṃ missakapathavī nāmāti. Ovaṭṭho nāma devena ovaṭṭho (pāci. 86). Vuttanti padabhājaniyaṃ, sīhaḷaṭṭhakathāyameva vā vuttaṃ . Adhikatarapāsāṇādimissāti adhikatarapāsāṇādīhi missā, adaḍḍhāpi vuttappamāṇato adhikatarapāsāṇādimissāti adhippāyo. Vā-saddo avuttavikappattho, tena ūnakacatumāsovaṭṭhapathaviṃ saṅgaṇhāti. Suddhapāsāṇādibhedāyāti suddhā pāsāṇā etthāti suddhapāsāṇā, sā ādi yassa bhedassa so suddhapāsāṇādi. Ādi-saddena suddhasakkharādīnaṃ gahaṇaṃ. Suddhapāsāṇādibhedo yassā sā suddhapāsāṇādibhedā, tāya suddhapāsāṇādibhedāya, suddhapāsāṇādippakārāyāti attho.

「于石、砾、瓦片、碎石、沙等」者,于此,应知从拳量以上为石。拳量为砾。「瓦片」者,瓦片之碎片。「碎石」者,坚硬之砾。「沙」者,即细沙。「某一之三分之一」者,为第三部分。此所说为:从取来土或泥而分别作之二部分为土或泥,一为石等中之某一,此名为杂地。「覆盖」者,名为被天所覆盖。「所说」者,于句分别中,或于僧伽罗注疏中所说。「杂以较多之石等」者,与较多之石等相杂,即使未满半,与较多于所说量之石等相杂,此为意趣。「或」字为未说之选择义,故摄取少于四月覆盖之地。「为纯石等之种类」者,于此有纯石,此为纯石,彼为其种类之初,彼为纯石等。以「等」字取纯砾等。有纯石等之种类者,彼为纯石等种类,以彼纯石等种类,纯石等之类别,此为义。

Sayaṃ khaṇatīti ettha yo antamaso pādaṅguṭṭhakenapi khaṇati, udakampi chaḍḍento bhindati, pādaṅguṭṭhakenapi vilikhati, pattampi pacanto dahati, so sabbo khaṇatiyevāti veditabbo. Tenāha ‘‘khaṇanabhedanavilekhanapacanādīhi vikopetīti. Pattaṃ pacantena (pāci. aṭṭha. 87) hi pubbe pakkaṭṭhāneyeva pacitabbo. Adaḍḍhāya pathaviyā aggiṃ ṭhapetuṃ na vaṭṭati. Pattapacanakapālassa pana upari aggiṃ ṭhapetuṃ vaṭṭati. Dārūnaṃ upari ṭhapeti, so aggi tāni dahanto gantvā pathaviṃ dahati, na vaṭṭati. Iṭṭhakapāsāṇādīsupi eseva nayo. Tatrāpi hi iṭṭhakādīnaṃyeva upari ṭhapetuṃ vaṭṭati. Kasmā? Tesaṃ anupādānattā. Na hi tāni aggissa upādānasaṅkhaṃ gacchanti. Sukkhakhāṇurukkhādīsupi aggiṃ dātuṃ na vaṭṭati. Sace pana ‘‘pathaviṃ apattameva nibbāpetvā gamissāmī’’ti deti, vaṭṭati. Pacchā nibbāpetuṃ na sakkoti, avisayattā anāpatti. Vuttanayenevāti ‘‘khaṇanabhedanavilikhanapacanādīhī’’ti vutteneva nayena. Niyametvāti sanniṭṭhānaṃ katvā. Itaroti āṇāpako.

「自己挖掘」者,于此,凡以足趾尖挖掘者,乃至倒水时破坏者,以足趾尖刮擦者,乃至烧煮钵时烧灼者,一切皆应知为挖掘。故说「以挖掘、破坏、刮擦、烧煮等扰乱」。烧煮钵者,应于先前已烧煮之处烧煮。于未烧之地上置火不许可。然于钵烧煮瓦片之上置火则许可。若置于木材之上,彼火烧彼等而去烧地,则不许可。于砖石等亦此理。于彼等亦唯于砖等之上置火方许可。何故?因彼等非燃料故。彼等不入于火之燃料数故。于干树桩枯木等亦不许可给火。然若「我将于未及地即灭之而去」而给,则许可。后不能灭者,因非所及故无罪。「以前述方式」者,即以「以挖掘、破坏、刮擦、烧煮等」所说之方式。「限定」者,作确定。「其他」者,指令者。

‘‘Pokkharaṇiṃ khaṇā’’ti (pāci. aṭṭha. 86) vadati, vaṭṭati. Khatāyeva pokkharaṇī nāma hoti, tasmā ayaṃ kappiyavohāro. Esa nayo ‘‘vāpiṃ, taḷākaṃ, āvāṭaṃ khaṇā’’tiādīsupi. ‘‘Imaṃ okāsaṃ khaṇa, imasmiṃ okāse pokkharaṇiṃ khaṇā’’ti pana vattuṃ na vaṭṭati. ‘‘Kandaṃ khaṇa mūlaṃ khaṇā’’ti aniyametvā vattuṃ vaṭṭati. ‘‘Imaṃ valliṃ khaṇa, imasmiṃ okāse kandaṃ vā mūlaṃ vā khaṇā’’ti vattuṃ na vaṭṭati. Tenāha ‘‘okāsaṃ aniyametvā…pe… bhaṇantassā’’ti. Ātapena sukkhakaddamo ca phalati, tatra yo heṭṭhā pathaviyā asambaddho, tameva apanetuṃ vaṭṭati. Esa nayo gokaṇṭakepi . Tenāha ‘‘ātapena…pe… asambaddha’’nti. Tattha gokaṇṭako (pāci. aṭṭha. 86) nāma gāvīnaṃ khuracchinnakaddamo vuccati. Sace pana heṭṭhimatalena bhūmisambandho, vikopetuṃ na vaṭṭati. Bhijjitvā patitanaditaṭanti bhijjitvā nadisāmantā patitaṃ omakacātumāsaṃ ovaṭṭhaṃ naditaṭaṃ. Sace pana bhijjitvā udakeyeva pakati, deve atirekacātumāsaṃ ovaṭṭhepi udakeyeva udakassa patitattā vaṭṭati. Mahantampi naṅgalacchinnamattikāpiṇḍanti mahantampi kasitaṭṭhāne heṭṭhā pathaviyā asambaddhaṃ naṅgalacchinnamattikāpiṇḍaṃ. Evamādisaddena kūṭāsiñcanayoggatanukakaddamādīnaṃ gahaṇaṃ. Asañcicca rukkhādipavaṭṭanena bhindantassāti pāsāṇarukkhādīni vā pavaṭṭentassa, kattaradaṇḍena vā āhacca āhacca gacchantassa pathavī bhijjati, sā ‘‘tena bhindissāmī’’ti evaṃ sañcicca abhinnattā asañcicca bhinnā nāma hoti, iti asañcicca rukkhādippavaṭṭanena bhindantassa anāpatti. Asatiyā pādaṅguṭṭhakādīhi vilikhantassāti yo aññavihito kenaci saddhiṃ kiñci kathento pādaṅguṭṭhakena vā kattarayaṭṭhiyā vā pathaviṃ vilikhanto tiṭṭhati, tassa evaṃ asatiyā pādaṅguṭṭhakādīhi vilikhantassa anāpatti.

说「挖掘莲池」,许可。已挖者名为莲池,故此为净语。此理于「挖掘水池、挖掘池塘、挖掘坑」等亦同。然说「挖掘此处,于此处挖掘莲池」则不许可。说「挖掘块茎,挖掘根」而不限定,则许可。说「挖掘此藤,于此处挖掘块茎或根」则不许可。故说「不限定处所……乃至……说者」。日晒之干泥亦裂开,于彼中,凡下方与地不相连者,唯移除彼方许可。此理于牛刺亦同。故说「日晒……乃至……不相连」。于彼中,「牛刺」者,谓牛蹄所切之泥。然若以下端与地相连,则扰乱不许可。「断裂而落之河岸」者,断裂而从河边落下之少于四月所覆之河岸。然若断裂而成为水之本性,天雨超过四月所覆者亦因水之落入水中故许可。「大犁所切之土块」者,于耕作处下方与地不相连之大犁所切土块。以「等」字摄取锄头所掘、灌溉所适、细泥等。「无意以滚动树木等而破坏者」者,滚动石树等,或以锄柄击打击打而行者,地被破,彼「我将以此破之」如是无意破故,名为无意破,如是无意以滚动树木等而破坏者无罪。「无念以足趾尖等刮擦者」者,凡心不在焉与某人说某事而以足趾尖或锄杖刮擦地而立者,彼如是无念以足趾尖等刮擦者无罪。

Pathavīkhaṇanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. · 掘地学处注释完毕。

Musāvādavaggo paṭhamo. · 妄语品第一。

2. Bhūtagāmavaggo

二、植物品

1. Bhūtagāmasikkhāpadavaṇṇanā1. 有生命植物学处注释

‘‘Bhavantī’’ti (sārattha. ṭī. pācittiya 3.90) iminā viruḷhamūle nīlabhāvaṃ āpajjitvā vaḍḍhamānake taruṇagacche dasseti. ‘‘Ahesu’’nti iminā pana vaḍḍhitvā ṭhite mahante rukkhagacchādike dasseti. Tenāha ‘‘jāyantī’’tiādi. Ettha ca ‘‘bhavantī’’ti imassa vivaraṇaṃ ‘‘jāyanti vaḍḍhantī’’ti, ‘‘ahesu’’nti imassa ‘‘jātā vaḍḍhitā’’ti. Gāmoti samūho. Patiṭṭhitaharitatiṇarukkhādīnanti bhūmiyaṃ patiṭṭhitassa haritatiṇassa ceva haritarukkhādīnañca. Ādisaddena osadhigacchalatādayo veditabbā. Nimittatthe ca bhummaṃ. Yo attho sampajjati, tamāha ‘‘bhūtagāmapātabyatāyā’’tiādinā.

「生」者,以此显示于已发芽根中得青色而增长之幼树。「有」者,以此显示增长而住之大树木等。故说「生」等。于此,「生」者,此之解释为「生、增长」,「有」者,此之解释为「已生、已增长」。「聚」者,集合。「根植之青草树木等」者,根植于地之青草及青树木等。以「等」字应知药草、灌木、藤蔓等。「为」者,于地。所成就之义,以「植物聚之可破坏性」等说之。

Nanu ca rukkhādayo cittarahitatāya na jīvā, cittarahitatā ca pariphandābhāvato, chinnepi viruhanato, visadisajātikabhāvato, catuyoniyaṃ apariyāpannato ca veditabbā, vuḍḍhi pana pavāḷasilālavaṇānampi vijjatīti na tesaṃ jīvabhāve kāraṇaṃ, visayaggahaṇañca nesaṃ parikappanāmattaṃ supanaṃ viya ciñcādīnaṃ, tathā dohaḷādayo, atha kasmā bhūtagāmassa pātabyatāya pācittiyaṃ icchitanti? Samaṇaasāruppato, tannissitasattānurakkhaṇato ca. Tenevāha ‘‘jīvasaññino hi moghapurisā manussā rukkhasmi’’ntiādi (pāci. 89). Sāsapabījakasevālampīti sāsapabījakasaṅkhātaṃ sevālampi, sāsapasevālaṃ, bījakasevālampīti attho. Tattha sāsapasevālo nāma sāsapamatto khuddakasevālo. Bījakasevālo nāma upari khuddakapatto heṭṭhā khuddakamūlo sevālo.

然树木等因离心故非生命,离心性应从无颤动、被切亦生长、异类生起、不摄于四生而知,增长于枝条、石、盐等亦有故,非彼等生命性之因,取境亦彼等唯假想,如梦中之怀孕等,如是嗜欲等,然何故以植物聚之可破坏性为巴吉帝亚耶?因不适沙门,及为护依彼而住之有情故。故说「有生命想之愚人于树」等。「芥子种苔藓」者,名为芥子种之苔藓,芥子苔藓,种子苔藓之义。于彼中,芥子苔藓者,名为芥子许之小苔藓。种子苔藓者,名为上有小叶下有小根之苔藓。

Mūlabījakhandhabījaphaḷubījaaggabījabījabījānanti ettha mūlameva bījaṃ mūlabījaṃ. Evaṃ sesesupi. Tattha mūlabījaṃ haliddiādikaṃ. Khandhabījaṃ assatthādikaṃ. Phaḷubījaṃ ucchuādikaṃ. Aggabījaṃ hiriverādikaṃ. Bījaṃbījaṃ pubbaṇṇādikaṃ. Bhājanagatanti sarāvādibhājanagataṃ. Nikkhantaṃ mūlamattaṃ etasmāti nikkhantamūlamattaṃ. Matta saddena cettha paṇṇassa nikkhamanaṃ paṭikkhipati. Esa nayo nikkhantaaṅkuramattanti etthāpi. Sace pana mūlañca paṇṇañca niggataṃ, bhūtagāmasaṅkhaṃ gacchati. Vidatthimattā pattavaṭṭi niggacchatīti vidatthimattā anīlavaṇṇā pattavaṭṭi nikkhamati. Tenāha ‘‘nikkhante’’tiādi. Harito na hotīti nīlavaṇṇo na hoti. Muggādīnaṃ pana paṇṇesu uṭṭhitesu, vīhiādīnaṃ vā aṅkure harite bhūtagāmasaṅgahaṃ gacchanti. Esa nayo ambaṭṭhiādīsu.

「根种、茎种、节种、顶种、种子种」者,于此,根即种为根种。如是于余者亦同。于彼中,根种者,姜黄等。茎种者,菩提树等。节种者,甘蔗等。顶种者,胡椒等。种子种者,稻等。「器中」者,在碗等器中。「出根许」者,从此出根许。以「许」字于此遮止叶之出。此理于「出芽许」亦同。然若根与叶俱出,则入植物聚数。「张手许之叶轮出」者,张手许之非青色叶轮出。故说「出」等。「非青」者,非青色。然绿豆等叶生起时,稻等芽青时,入植物聚摄。此理于酸枣等亦同。

Bhūtagāmabījagāmeti ettha bhūtagāmato viyojitaṃ viruhanasamatthameva mūlabījādikaṃ bījagāmo nāmāti veditabbaṃ. Ubhayatthāti bhūtagāmabījagāmesu. Atathāsaññissāti abhūtagāmābījagāmasaññissa. Ko pana vādo abhūtagāmābījagāmesu abhūtagāmābījagāmasaññissa. Asañciccāti pāsāṇarukkhādīni vā pavaṭṭentassa, sākhaṃ vā kaḍḍhantassa, kattaradaṇḍena vā bhūmiṃ paharitvā gacchantassa tiṇāni kuppanti. Tāni tena ‘‘vikopessāmī’’ti evaṃ sañcicca avikopitattā asañcicca vikopitāni nāma honti. Iti asañcicca vikopentassa anāpatti.

「生物类与种子类」者,此中应知:从生物类分离出来、具有生长能力的根种子等,名为种子类。「于两者」者,于生物类与种子类中。「于非如是想者」者,于非生物类非种子类想者。何况于非生物类非种子类中有非生物类非种子类想者。「非故意」者,推动石头树木等,或拉扯树枝,或以手杖击地而行时,草被破坏。那些草因彼未以『我将破坏』之故意而破坏,故名为非故意破坏。如是非故意破坏者,无罪。

Asatiyāti aññavihito kenaci saddhiṃ kiñci kathento pādaṅguṭṭhakena vā hatthena vā tiṇaṃ vā lataṃ vā vikopento tiṭṭhati, evaṃ asatiyā vikopentassa anāpatti.

「无念」者,心在他处,与某人谈论某事时,以足趾或以手破坏草或藤蔓而住,如是无念破坏者,无罪。

Ajānitvāti ettha abbhantare ‘‘bījagāmo’’ti vā ‘‘bhūtagāmo’’ti vā na jānāti, ‘‘vikopemī’’ti pana jānāti. Evaṃ tiṇe vā palālapuñje vā khaṇittiṃ vā kudālaṃ vā saṅgopanatthāya ṭhapeti, ḍayhamānahattho vā aggiṃ pāteti. Tatra ce tiṇāni chijjanti vā ḍayhanti vā, evaṃ ajānitvā vikopentassa anāpatti.

「不知」者,此中内心不知『是种子类』或『是生物类』,但知『我在破坏』。如是为放置锄头或铲子而置于草中或稻草堆中或挖掘处,或手被烧而投火。于彼处若草被切断或被烧,如是不知而破坏者,无罪。

Yena kenaci aggināti kaṭṭhaggigomayaggiādīsu yena kenaci agginā, antamaso lohakhaṇḍenapi ādittena. ‘‘Kappiya’’nti vatvāvāti yāya kāyaci bhāsāya ‘‘kappiya’’nti vatvāva. Eva-saddena paṭhamaṃ agginā phusitvā pacchā ‘‘kappiya’’nti vattuṃ na vaṭṭatī’’ti dasseti. ‘‘Paṭhamaṃ aggiṃ nikkhipitvā taṃ anuddharitvāva ‘kappiya’nti vutte pana vaṭṭatī’’ti (sārattha. ṭī. pācittiya 3.93) vadanti. Esa nayo sesesupi. Tathevāti ‘kappiya’nti vatvāva. Assamahiṃsasūkaramigagorūpānaṃ pana khurā atikhiṇā, tasmā tehi na kātabbaṃ, katampi akataṃ hotīti āha ‘‘ṭhapetvā gomahiṃsādīnaṃ khure’’ti. Hatthinakhā pana khurā na honti, tasmā tehi vaṭṭati. Tiracchānānanti sīhabyagghadīpimakkaṭānaṃ, sakuntānañca. Tesañhi nakhā tikhiṇā honti, tasmā tehi kātabbaṃ. ‘‘Antamaso chinditvā āhaṭenapī’’ti iminā yehi kātuṃ vaṭṭati, tehi tatthajātakehi kātabbanti ettha vattabbameva natthīti dasseti. ‘‘Satthe vuttanayenevā’’ti iminā chedaṃ vā vedhaṃ vā dassentena ‘‘kappiyanti vatvāvā’’ti vuttamatidisati. Ettha ca kiñcāpi ‘‘kappiyanti vatvāva kātabba’’ntiādinā kappiyaṃ karontena kattabbākārameva dassitaṃ, tathāpi bhikkhunā ‘‘kappiyaṃ karohī’’ti vutteyeva anupasampannena ‘‘kappiya’’nti vatvā aggiparijitādi kātabbanti gahetabbaṃ. Avacanaṃ pana ‘‘punapi kappiyaṃ karohīti kāretvāva paribhuñjitabba’’nti paṭhamameva vuttattā.

「以任何火」者,于柴火、牛粪火等任何火中,乃至以燃烧的铁块。「说『净』后」者,以任何语言说『净』后。以『如是』之词显示:先以火触后再说『净』不允许。有说:「先投火后不取出而说『净』则允许。」此规则于其余亦同。「如是」者,说『净』后。「然而马、水牛、猪、鹿、牛之蹄极锐利,故不应以彼等作,即使作了也如未作」,故说「除去牛、水牛等之蹄」。象爪则非蹄,故以彼等允许。「畜生」者,狮子、虎、豹、猴之,及鸟类之。彼等之爪锐利,故应以彼等作。「乃至以切断后拿来的」,以此显示:以允许作的,应以生于彼处者作,此中无需多说。「如刀中所说之方式」,以此显示切断或穿刺时说『净』后,此说过于明显。此中虽然以「应说『净』后作」等仅显示作净者应作之方式,然而比库说「作净」后,未达上者说『净』后应作火触等,应如是理解。但无需说「再次说『作净』后才可受用」,因最初已说。

Ekasmiṃ…pe… kappiye kate sabbaṃ kataṃ hotīti ekaṃyeva ‘‘kappiyaṃ karomī’’ti adhippāyenapi kappiye kate ekābaddhattā sabbaṃ kataṃ hoti. Dārukaṃ vijjhatīti jānitvā vā ajānitvā vā vijjhati vā vijjhāpeti vā, vaṭṭatiyeva. Bhattasitthe vijjhatīti etthāpi eseva nayo. Taṃ vijjhati, na vaṭṭatīti valliādīnaṃ bhājanagatikattāti adhippāyo. Bhindāpetvā kappiyaṃ kāretabbanti bījato muttassa kaṭāhassa bhājanagatikattā vuttaṃ. Abījanti aṅkurajananasamatthabījarahitataruṇambaphalādi. Tenāha ‘‘yaṃ pana phalaṃ taruṇaṃ hoti, abīja’’nti. Nibbattabījaṃ nāma bījaṃ nibbattetvā visuṃ katvā paribhuñjituṃ sakkuṇeyyaṃ ambapanasādiphalaṃ. Tenāha ‘‘bījaṃ apanetvā paribhuñjitabba’’nti. Tattha kappiyakaraṇakiccaṃ natthi, sayameva kappiyānīti adhippāyo.

「于一处……作净后一切皆作」者,仅一处以『我作净』之意向作净后,因一次结合,一切皆作。「穿刺木片」者,知或不知而穿刺或令穿刺,皆允许。「穿刺饭匙」者,此中亦同此规则。「穿刺彼,不允许」者,因藤蔓等成为容器之故,此为意趣。「破坏后应作净」者,因无种子之锅成为容器之故而说。「无种子」者,无能生芽之种子的嫩芒果等果实。故说「然而果实嫩者,无种子」。「应生种子」者,名为种子,生出种子后分离可受用之芒果、波罗蜜等果实。故说「除去种子后应受用」。于彼处无作净之事,自身即为净,此为意趣。

Bhūtagāmasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. · 有生命植物学处注释完毕。

2. Aññavādakasikkhāpadavaṇṇanā二、异语学处释

Yamatthanti ‘‘tvaṃ kira dukkaṭāpattiṃ āpanno’’tiādikaṃ yaṃ kiñci atthaṃ. Tato aññanti pucchitatthato aññamatthaṃ. Aññenaññaṃ paṭicaraṇassāti vinayadharena yaṃ vacanaṃ dosapucchanatthaṃ vuttaṃ, tato aññena vacanena paṭicchādanassa. Paṭicchādanatthopi hi carasaddo hoti anekatthattā dhātūnaṃ. Vuttanti pāḷiyaṃ vuttaṃ.

「所问义」者,「汝闻说犯恶作罪」等任何义。「异于彼」者,异于所问义之其他义。「以异答异」者,持律者所说之语为问罪之故,以异于彼之语而覆藏。覆藏义中亦有行词,因诸词根多义故。「所说」者,于圣典中所说。

Sāvasesaṃ āpattiṃ āpannoti ettha ṭhapetvā pārājikaṃ sesā sāvasesāpatti nāma, taṃ āpanno. Anuyuñjiyamānoti ‘‘kiṃ, āvuso, itthannāmaṃ āpattiṃ āpannosī’’ti pucchiyamāno. Aññena vacanenāti ‘‘ko āpanno? Kiṃ āpanno? Kismiṃ āpanno? Kathaṃ āpanno? Kaṃ bhaṇatha? Kiṃ bhaṇathā’’ti aññena vacanena. Aññanti ‘‘kiṃ tvaṃ itthannāmaṃ āpattiṃ āpannosī’’tiādikaṃ anuyuñjakavacanaṃ. Tathā tathā vikkhipatīti tena tena pakārena vikkhipati. Kiṃ vuttaṃ hoti? So (pāci. aṭṭha. 94) kiñci vītikkamaṃ disvā ‘‘āvuso, āpattiṃ āpannosī’’ti saṅghamajjhe āpattiyā anuyuñjiyamāno ‘‘ko āpanno’’ti vadati. Tato ‘‘tva’’nti vutte ‘‘ahaṃ kiṃ āpanno’’ti vadati. Atha ‘‘pācittiyaṃ vā dukkaṭaṃ vā’’ti vutte ‘‘ahaṃ kismiṃ āpanno’’ti vadati. Tato ‘‘amukasmiṃ nāma vatthusmi’’nti vutte ‘‘ahaṃ kathaṃ āpanno, kiṃ karonto āpannomhī’’ti pucchati. Atha ‘‘idaṃ nāma karonto āpanno’’ti vutte ‘‘kaṃ bhaṇathā’’ti vadati. Tato ‘‘taṃ bhaṇāmā’’ti vutte ‘‘kiṃ bhaṇathā’’ti evamanekehi pakārehi vikkhipatīti vuttaṃ hoti.

「犯有余罪者」,此中,除巴拉基咖外,其余称为有余罪,即犯彼罪。「被诘问时」者,被问「具寿,汝犯某某罪耶」。「以他语」者,以「谁犯?犯何?于何犯?如何犯?汝等说谁?汝等说何」等他语。「他」者,诘问者之语,如「汝犯某某罪耶」等。「如是如是转移」者,以彼彼方式转移。何所说耶?彼见某违犯,于僧团中被以罪诘问「具寿,汝犯罪耶」时,说「谁犯」。其后被说「汝」时,说「我犯何」。然后被说「巴吉帝亚或恶作」时,说「我于何犯」。其后被说「于某某事」时,问「我如何犯,我作何而犯」。然后被说「作此而犯」时,说「汝等说谁」。其后被说「说汝」时,说「汝等说何」,如是以多种方式转移,此为所说。

Yo pana bhikkhu sāvasesaṃ āpattiṃ āpanno, taṃ na kathetukāmo tuṇhībhāvena vihesetīti sambandho. Vihesetīti ciranisajjācirabhāsanehi piṭṭhiāgilāyanatālusosādivasena saṅghaṃ viheseti, parissamaṃ tesaṃ karotīti attho. Parissamo hi vihesā nāma. Aññavādakakammanti aññavādakassa bhikkhuno aññavādakāropanatthaṃ kātabbaṃ ñattidutiyakammaṃ. Vihesakakammanti etthāpi eseva nayo. Tasmiṃ saṅghena kateti tasmiṃ aññavādakakamme ca vihesakakamme ca saṅghena ñattidutiyakammavācāya kate. Tathā karontānanti taṃ pakāraṃ karontānaṃ, aññavādakañca vihesakañca karontānanti attho.

「然而比库犯有余罪,不欲说彼,以默然恼乱」,此为连结。「恼乱」者,以久坐、久说,令背痛、颚干等方式恼乱僧团,令彼等疲劳,此为义。疲劳即名为恼乱。「异语者甘马」者,为令异语者比库成为异语者而应作之白二甘马。「恼乱者甘马」者,此中亦同此理。「于彼由僧团作时」者,于彼异语者甘马与恼乱者甘马,由僧团以白二甘马语作时。「如是作者」者,作彼方式者,作异语与恼乱者,此为义。

‘‘Vihesaketi ayamettha anupaññattī’’ti avacanañcettha ‘‘āpattikarā ca hoti aññavādakasikkhāpadādīsu viyā’’ti (kaṅkhā. aṭṭha. paṭhamapārājikavaṇṇanā) vuttattāyeva paññāyatīti katvā. Esa nayo upari sikkhāpadesu. Dhammakamme tikapācittiyanti dhammakamme dhammakammasaññivematikaadhammakammasaññīnaṃ vasena tīṇi pācittiyāni. Adhammakamme tikadukkaṭanti etthāpi eseva nayo. Anāropiteti kammavācāya anāropite, appatiṭṭhāpiteti attho. Gelaññenāti yena kathetuṃ na sakkoti, mukhe tādisena byādhinā. Saṅghassa bhaṇḍanādīni bhavissantīti saṅghamajjhe kathite tappaccayā saṅghassa bhaṇḍanaṃ vā kalaho vā viggaho vā vivādo vā saṅghabhedo vā saṅgharāji vā bhavissantīti iminā vā adhippāyena na kathentassa. Ettha ca adhammenāti abhūtena vatthunā.

「恼乱」,此中此为未制,然因于「犯罪者,如于异语者学处等」中所说而得知,如是作已。此理于后诸学处中。「法甘马三巴吉帝亚」者,于法甘马,依法甘马想、疑、非法甘马想之三巴吉帝亚。「非法甘马三恶作」者,此中亦同此理。「未令成」者,以甘马语未令成,未令确立,此为义。「因病」者,因彼不能说,口中有如是病。「僧团将有诤论等」者,于僧团中说时,因彼缘故,僧团将有诤论、争吵、争执、论议、僧团破裂、僧团分派,以此意趣而不说者。此中「以非法」者,以非真实之事。

‘‘Samuṭṭhānādīni adinnādānasadisānī’’ti avisesaṃ atidisitvā visesaṃ dassetuṃ ‘‘idaṃ panā’’tiādi vuttaṃ. Siyā kiriyaṃ aññenaññaṃ paṭicarantassa. Siyā akiriyaṃ tuṇhībhāvena vihesentassa.

「起等如不与取」,不分别地过度类比后,为示差别,说「然而此」等。或有作,于以他他行者。或有不作,于以默然恼乱者。

Aññavādakasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. · 异语学处释已毕。

3. Ujjhāpanakasikkhāpadavaṇṇanā三、诽谤学处释

Yenavacanenāti ‘‘chandāya itthannāmo idaṃ nāma karotī’’tiādikena yena vacanena. Tenāha ‘‘chandāyā’’tiādi. Tattha chandāyāti chandena pakkhapātena. ‘‘Akkharāya vācetī’’tiādīsu (pāci. 46) viya liṅgavipallāso esa. Idaṃ nāma karotīti attano sandiṭṭhasambhattānaṃ paṇītaṃ senāsanaṃ vā paññapeti, bhattādikaṃ vāti adhippāyo. Senāsanapaññāpakādibhedanti ettha ādisaddena bhattuddesakayāgubhājakaphalabhājakādīnaṃ gahaṇaṃ. Anekatthattā dhātūnaṃ jhe-saddo olokanatthopi hotīti āha ‘‘avaññāya olokāpentī’’ti. Cintanatthoyeva vā gahetabboti āha ‘‘lāmakato vā cintāpentī’’ti. Tatheva vadantāti ‘‘chandāya itthannāmo idaṃ nāma karotī’’tiādīni vadantā. Vuttanti pāḷiyaṃ vuttaṃ. ‘‘Khiyyanake’’ti (pāci. aṭṭha. 105) ayamettha anupaññatti.

「以何语」者,以「某某以偏袒作此」等何语。故说「以偏袒」等。其中「以偏袒」者,以偏袒、以偏私。如于「令诵字母」等中,此为性之颠倒。「作此」者,为自己所见所亲者指定殊胜之住所,或食等,此为意趣。「住所指定者等之别」者,此中以「等」字摄取食物指定者、粥分配者、果分配者等。因词根有多义,「jhe」音亦有观察义,故说「轻蔑令观察」。或应取思量义,故说「轻贱令思量」。「如是说者」者,说「某某以偏袒作此」等。「所说」者,于圣典中所说。「于轻毁者」,此中此为未制。

Asammatassāti saṅghena kammavācāya asammatassa. Kevalaṃ ‘‘taveso bhāro’’ti saṅghena āropitabhārassa, bhikkhūnaṃ vā phāsuvihāratthāya sayameva bhāraṃ vahantassa, yatra vā dve tayo bhikkhū viharanti, tatra tādisaṃ kammaṃ karontassāti adhippāyo. Yassa kassacīti upasampannassa vā anupasampannassa vā yassa kassaci. Anupasampannassa pana sammatassa vā asammatassavāti ettha pana (pāci. aṭṭha. 106) kiñcāpi anupasampannassa terasa sammatiyo dātuṃ na vaṭṭanti, tathāpi yo upasampannakāle laddhasammutiko pacchā anupasampannabhāve ṭhito, taṃ sandhāya ‘‘sammatassa vā’’ti vuttaṃ. Yassa pana byattassa sāmaṇerassa kevalaṃ saṅghena vā sammatena vā bhikkhunā ‘‘tvaṃ idaṃ kammaṃ karohī’’ti bhāro kato, taṃ sandhāya ‘‘asammatassa vā’’ti vuttaṃ. Yasmā ujjhāpanañca khiyyanañca musāvādavasena pavattaṃ, tasmā ādikammikassa imināva anāpatti, musāvādena pana āpattiyevāti gahetabbaṃ.

「未被认可者」者,未被僧团以甘马语认可者。仅「此为汝之担」由僧团所授之担者,或为比库们安乐住而自己承担担者,或于二三比库住处,作如是甘马者,此为意趣。「于任何人」者,于已达上或未达上之任何人。然而于未达上者,被认可或未被认可者,此中虽然不应给予未达上者十三种认可,然而于达上时得认可者,后住于未达上状态,就彼而说「被认可或」。然而于某贤能沙玛内拉,仅由僧团或被认可比库「汝作此甘马」而授担者,就彼而说「未被认可或」。因诽谤与轻毁依妄语而转起,故应取初作者以此无罪,然而以妄语则有罪。

Ujjhāpanakasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. · 诽谤学处释已毕。

4. Paṭhamasenāsanasikkhāpadavaṇṇanā四、第一住处学处释

Mañcaṃvāti masārako, bundikābaddho, kuḷīrapādako, āhaccapādakoti imesu catūsu yaṃ kañci mañcaṃ vā. Pīṭhaṃ vāti etthāpi eseva nayo. Bhisiṃ vāti uṇṇabhisi, coḷabhisi, vākabhisi, tiṇabhisi, paṇṇabhisīti imāsu pañcasu bhisīsu yaṃ kañci bhisiṃ vā. Tenāha ‘‘mañcādīsū’’tiādi. Tattha ‘‘mañcasaṅkhepenā’’ti iminā pīṭhasaṅkhepaṃ paṭikkhipati. Kappiyacammenāti migājeḷakacammena. Ettha pana migacamme eṇimigo, vātamigo, pasadamigo, kuruṅgamigo, migamātuko, rohitamigoti etesaṃyeva cammāni vaṭṭanti, aññesaṃ pana –

「床」者,有绳床、有带床、有蟹脚床、有穿孔脚床,此四种床中任何一种床。「椅」者,此处亦同此理。「褥」者,羊毛褥、布褥、树皮褥、草褥、叶褥,此五种褥中任何一种褥。故说「床等」云云。其中,以「床之省略」一词,排除椅之省略。「如法皮」者,鹿羚皮。然于兽皮中,黑鹿、风鹿、白鹿、麋鹿、母鹿、赤鹿,唯此等之皮许可,其余者——

Makkaṭo kāḷasīho ca, sarabho kadalīmigo;

猕猴与黑狮,羚羊芭蕉兽;

Ye ca vāḷamigā keci, tesaṃ cammaṃ na vaṭṭatīti. (mahāva. aṭṭha. 259);

凡诸猛兽者,彼等皮不许。

Tattha vāḷamigāti sīhabyagghaacchataracchā. Na kevalañca eteyeva, yesaṃ pana cammaṃ vaṭṭatīti vuttaṃ, te ṭhapetvā avasesā antamaso gomahiṃsasasabiḷārādayopi sabbe imasmiṃ atthe ‘‘vāḷamigā’’tveva veditabbā. Etesañhi sabbesaṃ cammaṃ na vaṭṭati. Tālīsapattanti suddhaṃ tamālapattaṃ, aññena missaṃ pana vaṭṭati. Tiṇavākacoḷesu akappiyaṃ nāma natthi. Kiṃ panettha bibbohane viya nisīdituñca nipajjituñca na vaṭṭatīti āha ‘‘tatthā’’tiādi. Na kevalañcedamevāti āha ‘‘pamāṇaparicchedopi cettha natthī’’ti, ‘‘ettakameva kātabba’’nti bhisiyā pamāṇaniyamopi natthīti attho. Mañcabhisipīṭhabhisibhūmattharaṇabhisicaṅkamanabhisipādapuñchanabhisīti etāsaṃ pana anurūpato sallakkhetvā attano rucivasena pamāṇaṃ kātabbaṃ. Anto saṃvellitvā baddhanti yathā vemajjhaṃ saṃkhittaṃ hoti, evaṃ majjhe suṭṭhu veṭhetvā baddhaṃ.

其中,「猛兽」者,狮、虎、熊、豹。非唯此等,除所说「彼等之皮许可」者外,其余乃至牛、水牛、兔、猫等,一切于此义中皆应知为「猛兽」。此等一切之皮皆不许可。「多罗叶」者,纯多罗树叶,然与他物混合者许可。草、树皮、布中无不如法者。然此处如铺展般,坐与卧不许可耶?故说「其中」云云。非唯此而已,故说「此处亦无尺寸限定」,褥无「应作如是尺寸」之尺寸规定,此为义。然床褥、椅褥、地敷褥、经行褥、拭足褥,此等应相应观察,随自己意乐而作尺寸。「向内卷束」者,如中间收缩,如是于中央善卷而束。

Ye aṭṭha māsāti sambandho. ‘‘Avassikasaṅketā’’ti etasseva vivaraṇaṃ ‘‘vassānamāsāti evaṃ apaññātā’’ti, appatitā appasiddhāti attho. ‘‘Asaññitā’’tipi pāṭho, tattha aviññātāti attho. Aṭṭha māsāti cattāro hemantikā, cattāro gimhikā māsāti aṭṭha māsā. Ovassakamaṇḍapeti sākhāmaṇḍapapadaramaṇḍapānaṃ yattha katthaci ovassake maṇḍape. Yatthāti yesu janapadesu. Sabbatthāti sabbesu janapadesu . Kākādīnaṃ nibaddhavāsarukkhamūleti yattha dhuvanivāsena kākā vā kulālā vā aññe vā sakuntā kulāvake katvā vasanti, tādisassa kākādīnaṃ nibaddhavāsassa yassa kassaci rukkhassa heṭṭhā. Yattha pana gocarappasutā sakuntā vissamitvā gacchanti, tassa rukkhassa mūle nikkhipituṃ vaṭṭati. ‘‘Kadācipī’’ti iminā na kevalaṃ vassikasaṅketeyevāti dasseti. Yatthāti yasmiṃ padese. Yadāti yasmiṃ kāle.

「八个月」,此为连结。「雨季标志」,此之解释为「雨季诸月,如是未知」,未到、未成就,此为义。亦有「未指定」之读法,其中未了知,此为义。「八个月」者,四个冬月、四个夏月,为八个月。「雨棚」者,树枝棚、阶梯棚等,于任何雨棚中。「何处」者,于诸地方中。「一切处」者,于一切地方中。「乌鸦等固定住处树下」者,以恒常住处,乌鸦或鹳或其他鸟类作巢而住,如是乌鸦等固定住处之任何树下。然于觅食而来之鸟类休息后离去之树下,放置许可。以「任何时」一词,显示非唯雨季标志。「何处」者,于何地方。「何时」者,于何时。

Soti yassatthāya santhato, so. Pakatisanthateti pakatiyāva santhate, yaṃ nevattanā santhataṃ, na parena santharāpitaṃ, tasminti vuttaṃ hoti. Lajjī hotīti lajjanasīlo hoti, parikkhāravināsane bhītoti attho. Tenāha ‘‘attano palibodhaṃ viya maññatī’’ti, iminā alajjiṃ āpucchitvā gantuṃ na vaṭṭatīti dasseti. Nirapekkhoti ‘‘āgantvā uddharissāmī’’ti apekkhārahito, iminā sāpekkho ce gacchati, anāpattīti dasseti. Teneva hi anāpattivāre ‘‘otāpento gacchatī’’ti (pāci. 113) vuttaṃ. Aññattha gacchantoti taṃ maggaṃ atikkamitvā aññattha gacchanto. Leḍḍupātūpacārato bahi ṭhitattā ‘‘pāduddhārena kāretabbo’’ti vuttaṃ, aññattha gacchantassa paṭhamapāduddhāre dukkaṭaṃ, dutiyapāduddhāre pācittiyanti attho.

「彼」者,为何义而敷设,彼。「本性敷设」者,本性即敷设,既非自己敷设,亦非令他人敷设,故说。「有惭」者,有惭愧性,于资具损坏中恐惧,此为义。故说「如自己之障碍而思」,以此显示问无惭者而去不许可。「无期待」者,无「来时将收起」之期待,以此显示若有期待而去,无犯。以此于无犯事中说「晒干而去」。「往他处去」者,越彼道而往他处去。因立于投石距离之外,故说「应以举足而作」,往他处去者,于第一举足恶作,于第二举足巴吉帝亚,此为义。

Tikapācittiyaṃ saṅghike saṅghikasaññivematikapuggalikasaññīnaṃ vasena. Imināva nayena tikadukkaṭampi veditabbaṃ. Cimilikādīnaṃ attho dutiyasikkhāpade dassitova. Pādapuñchanī (pāci. aṭṭha. 112) nāma rajjukehi vā pilotikāhi vā pādapuñchanatthaṃ katā. Phalakapīṭhaṃ nāma phalakamayaṃ pīṭhaṃ. Na kevalaṃ cimilikādīniyeva ajjhokāse ṭhapetvā gacchantassa dukkaṭanti āha ‘‘yaṃ vā panā’’tiādi. Yaṃ kiñci dārubhaṇḍaṃ, yaṃ kiñci mattikābhaṇḍanti sambandho. ‘‘Antamaso pattādhārakampī’’ti iminā tālavaṇṭabījanipattapānīyauḷauṅkapānīyasaṅkhādīsu vattabbameva natthīti dasseti.

三种巴吉帝亚,依僧团物、僧团物想、疑、个人物想之人而分。以此方法,三种恶作亦应了知。吉米离咖等之义,已于第二学处中显示。『足拭布』者,以绳或布条为拭足而制作者。『板凳』者,以板制成之凳。非仅吉米离咖等,置于露地而去者有恶作,故说「或任何」等。任何木器、任何陶器,此为连结。「乃至钵架」,以此显示:于扇、拂尘、种子盒、饮水器、水瓮、螺贝等中,无应作之事。

Araññe (pāci. aṭṭha. 110) paṇṇakuṭīsu vasantānaṃ sīlasampadāya pasannacittā manussā mañcapīṭhādīni denti ‘‘saṅghikaparibhogena paribhuñjathā’’ti, tattha kiṃ kātabbanti āha ‘‘āraññakena panā’’tiādi. Tattha asati anovassaketi pabbhārādianovassakaṭṭhāne asati. Idañca lakkhaṇavacanaṃ ‘‘sabhāgānaṃ abhāve’’ti ca icchitabbattā. Āraññakena hi bhikkhunā tattha vasitvā aññattha gacchantena sāmantavihāre bhikkhūnaṃ pesetvā gantabbaṃ. Sabhāgānaṃ abhāve anovassake nikkhipitvā gantabbaṃ. Anovassake asati rukkhe laggetvā gantabbaṃ.

「于林野」,住于叶屋中者,信心清净之人施与床凳等,言「以僧团受用而受用」,于此应作何事,故说「然林野比库」等。其中「若无不淋雨处」者,若无岩石等不淋雨之处。此为特相之语,应理解为「若无同类者」。林野比库于彼处住已,往他处去时,应送至邻近精舍之比库们处而去。若无同类者,应置于不淋雨处而去。若无不淋雨处,应挂于树上而去。

Na kevalaṃ idaṃyeva katvā gantuṃ vaṭṭatīti āha ‘‘yathā vā’’tiādi. Yathā vā upacikāhi na khajjatīti yathā ṭhapite upacikāhi senāsanaṃ na khajjati, evaṃ tathā pāsāṇānaṃ upari ṭhapanaṃ katvāti attho. Idaṃ vuttaṃ hoti – catūsu (pāci. aṭṭha. 116) pāsāṇesu mañcaṃ ṭhapetvā mañce avasesamañcapīṭhāni āropetvā upari bhisiādikaṃ rāsiṃ katvā dārubhaṇḍaṃ mattikābhaṇḍaṃ paṭisāmetvā gamikavattaṃ pūretvā gantabbanti.

非仅作此而去为允许,故说「或如」等。「或如不被白蚁食」者,如置放时白蚁不食住所,如是于石上置放,此为义。此所说者:于四块石上置床,于床上置其余床凳,于上堆积被褥等,收藏木器、陶器,完成行者之事而去。

Abbhokāsikenāpi ‘‘ahaṃ ukkaṭṭhaabbhokāsiko’’ti cīvarakuṭimpi akatvā asamaye ajjhokāse paññapetvā nisīdituṃ vā nipajjituṃ vā na vaṭṭatīti dassento āha ‘‘abbhokāsikenā’’tiādi. Sace pana catugguṇenapi cīvarena katakuṭi atementaṃ rakkhituṃ neva sakkoti, sattāhavaddalikādīni bhavanti, bhikkhuno kāyānugatikattā vaṭṭati. Rukkhamūlikassāpi eseva nayo.

露地住者亦「我是最上露地住者」,不作衣屋,于非时于露地敷设而坐或卧,不允许,为显示此,故说「露地住者」等。然若以四重衣所作之屋亦不能守护此,有七日药等,因比库之身随行性,允许。树下住者亦此法。

Yasmiṃ vissāsaggāho ruhati, tassa santakaṃ attano puggalikamiva hotīti āha ‘‘vissāsikapuggalike’’ti. Yasmiṃ pana vissāso na ruhati, tassa santake dukkaṭameva. Amanussoti yakkho vā peto vā. Palibuddhaṃ hotīti upaddutaṃ hoti.

于谁信赖增长,其所有物如自己个人物,故说「信赖者之个人物」。然于谁信赖不增长,其所有物仅恶作。「非人」者,亚卡或饿鬼。「被缠缚」者,被恼害。

Paṭhamasenāsanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. · 第一住处学处释已毕。

5. Dutiyasenāsanasikkhāpadavaṇṇanā5. 第二卧坐处学处解释

Yaṃkiñci cammanti kappiyākappiyaṃ yaṃ kiñci cammaṃ. Nanu ‘‘na, bhikkhave, mahācammāni dhāretabbāni sīhacammaṃ byagghacammaṃ dīpicammaṃ, yo dhāreyya, āpatti dukkaṭassā’’ti (mahāva. 255) khandhake sīhacammādīnaṃ paṭikkhepo katoti āha ‘‘sīhacammādīnañhī’’tiādi. Pariharaṇeyeva paṭikkhepoti attano santakaṃ katvā taṃ taṃ vihāraṃ haritvā mañcapīṭhādīsu attharitvā paribhogeyeva paṭikkhepo, senāsanasantakaṃ katvā bhūmattharaṇavasena pana paribhoge nevatthi doso. Tenāha ‘‘senāsanaparibhoge pana akappiyacammaṃ nāma natthī’’ti. Pāvārenti sañchādenti sarīraṃ etenāti pāvāro. Kojavoti uddalomiekantalomiādikojavattharaṇaṃ. Sesanti bhisi nisīdanaṃ tiṇasanthāro paṇṇasanthāroti avasiṭṭhaṃ senāsanaṃ. Tattha bhisīti mañcakabhisi vā pīṭhakabhisi vā. Nisīdananti sadasaṃ veditabbaṃ. Tiṇasanthāroti yesaṃ kesañci tiṇānaṃ santhāro. Esa nayo paṇṇasanthāre. Ettha ca bhisi heṭṭhā vuttattā pākaṭā. Nisīdanaṃ nisīdanasikkhāpadeneva (pāci. 531 ādayo) pākaṭaṃ. Tiṇasanthārapaṇṇasanthārāni pana lokapasiddhāniyeva. Tenevāha ‘‘pākaṭamevā’’ti.

「任何皮革」者,如法或不如法之任何皮革。岂非「诸比库,不应持大皮革:狮皮、虎皮、豹皮,若持者,犯恶作」,于篇集中已作狮皮等之禁止,故说「狮皮等」等。「仅持用之禁止」者,作为自己所有,持彼彼精舍,铺于床凳等上而受用之禁止;然作为住所所有,以地面铺设之受用,无过失。故说「然于住所受用中,无名为不如法皮革」。「被覆」者,以此覆盖身体,故为被覆。「毛毯」者,粗毛、单面毛等毛毯铺设。「其余」者,被褥、坐具、草铺、叶铺等剩余住所。其中「被褥」者,应知为床被褥或凳被褥。「坐具」者,应知为座垫。「草铺」者,任何诸草之铺设。此法于叶铺。此中,被褥因于下已说故明显。坐具以坐具学处本身明显。然草铺、叶铺,仅世间通晓者。故说「明显」。

Neva uddhareyya, na uddharāpeyyāti attanā vā uddharitvā patirūpe ṭhāne na ṭhapeyya, parena vā tathā na kāreyya. Tenāha ‘‘yathā ṭhapita’’ntiādi. Taṃ ṭhapentena ca ‘‘catūsu pāsāṇesū’’tiādinā (pāci. aṭṭha. 116) pubbe vuttanayeneva antogehe anovassake nikkhipitabbaṃ. Sace pana senāsanaṃ ovassati, chadanatthañca tiṇaṃ vā iṭṭhakā vā ānītā honti. Sace ussahati, chādetabbaṃ. No ce sakkoti, yo okāso anovassako, tattha nikkhipitabbaṃ. Sace sabbampi ovassati, ussahantena antogāme upāsakānaṃ ghare ṭhapetabbaṃ. Sace tepi ‘‘saṅghikaṃ nāma, bhante, bhāriyaṃ, aggidāhādīnaṃ bhāyāmā’’ti na sampaṭicchanti, ajjhokāse pāsāṇānaṃ upari mañcaṃ ṭhapetvā sesaṃ pubbe vuttanayeneva nikkhipitvā tiṇehi ca paṇṇehi ca paṭicchādetabbaṃ. Yañhi tattha aṅgamattampi avasissati, taṃ aññesaṃ tattha āgatānaṃ bhikkhūnaṃ upakāraṃ bhavissatīti. Upacāranti sabbapacchimasenāsanato dve leḍḍupātā.

「不应举起,不应令举起」者,自己举起后不应置于适当之处,或不应令他人如是作。故说「如所置」等。置放者应依「于四块石上」等先前所说之方法,置于室内不漏雨之处。若住所漏雨,而为覆盖已取来草或砖。若能胜任,应覆盖之。若不能,应置于不漏雨之处。若全部漏雨,能胜任者应置于村内近事男家中。若彼等不接受,说「尊者,僧团之物沉重,我们畏惧火烧等」,则应于露地石上置床,其余依先前所说之方法置放后,以草与叶覆盖之。凡于彼处留下肢体部分,将对其他来到彼处之比库有利益。「附近」者,从最后住所两掷石之距离。

Ayamettha āpucchitabbānāpucchitabbavinicchayo – (pāci. aṭṭha. 118) yā tāva bhūmiyaṃ dīghasālā vā paṇṇasālā vā hoti, yaṃ vā rukkhatthambhesu katagehaṃ upacikānaṃ uṭṭhānaṭṭhānaṃ hoti, tato pakkamantena āpucchitvāva pakkamitabbaṃ. Tasmiñhi katipayāni divasāni ajaggiyamāne vammikāva santiṭṭhanti. Yaṃ pana pāsāṇapiṭṭhiyaṃ vā pāsāṇatthambhesu vā katasenāsanaṃ siluccayaleṇaṃ vā sudhālittasenāsanaṃ vā, yattha upacikāsaṅkā natthi, tato pakkamantassa āpucchitvāpi anāpucchitvāpi gantuṃ vaṭṭati. Tenāha ‘‘yattha panā’’tiādi. Sace tādisepi senāsane ekena passena upacikā ārohanti, āpucchitvāva gantabbaṃ. Āpucchanaṃ pana vattanti āpucchanaṃ gamikavattaṃ. Idañca itikattabbatādassanatthaṃ vuttaṃ, na pana vattabhedadukkaṭanti (sārattha. ṭī. pācittiya 3.118) dassanatthaṃ. Keci pana ‘‘dukkaṭanti dassanattha’’nti vadanti, taṃ na yujjati vattakkhandhakaṭṭhakathāya ‘‘yaṃ pāsāṇapiṭṭhiyaṃ vā pāsāṇatthambhesu vā katasenāsanaṃ, yattha upacikānārohanti, taṃ anāpucchantassāpi anāpattī’’ti (cūḷava. aṭṭha. 360) vuttattā. Āpucchantena pana bhikkhumhi (pāci. aṭṭha. 116) sati bhikkhu āpucchitabbo, tasmiṃ asati sāmaṇero, tasmiṃ asati ārāmiko, tasmimpi asati yena vihāro kārāpito, so vihārasāmiko, tassa vā kule yo koci āpucchitabbo.

此处应问与不应问之判别:首先,凡地上之长堂或叶堂,或于树柱所作之屋为蚁之起立处,从彼处离去者应问后离去。于彼处若数日不守护,如蚁塔般存立。然而,于石背或石柱所作之住所,或石堆洞窟,或涂灰泥之住所,于彼处无蚁之疑虑,从彼处离去者无论问或不问皆可去。故说「然而于彼处」等。若于如是住所一侧蚁攀登,应问后去。「应问」者,说应问之行仪。此为显示应如是作之义而说,非为显示行仪差别之恶作。然而有些人说「为显示恶作」,此不合理,因篇集注疏中说「于石背或石柱所作之住所,于彼处蚁不攀登,即使不问者亦无罪」。应问者,若有比库应问比库,若无彼应问沙玛内拉,若无彼应问园民,若无彼应问令作寺院者,彼住所主人,或于其家中任何人应问。

‘‘Upacāre’’ti etasseva vivaraṇaṃ ‘‘bahi āsanne’’ti, vihārassa bahi āsannaṭṭhāneti attho. Upaṭṭhānasālāya vāti bhojanasālāyaṃ vā. Dukkaṭamevāti vuttappakārañhi dasavidhaṃ seyyaṃ antogabbhādimhi guttaṭṭhāne paññapetvā gacchantassa yasmā seyyāpi senāsanampi upacikāhi palujjati, vammikarāsiyeva hoti, tasmā pācittiyaṃ vuttaṃ. Bahi pana upaṭṭhānasālādīsu paññapetvā gacchantassa seyyāmattameva nasseyya ṭhānassa aguttatāya, na senāsanaṃ, tasmā ettha dukkaṭaṃ vuttaṃ. Mañcapīṭhaṃ pana yasmā na sakkā sahasā upacikāhi khāyituṃ, tasmā taṃ vihārepi santharitvā gacchantassa dukkaṭaṃ vuttaṃ. Vihārūpacāre pana taṃ vihāracārikaṃ āhiṇḍantā disvāva paṭisāmenti.

「附近」之阐释即「外面附近」,义为寺院外面附近之处。「或于侍奉堂」者,或于食堂。「仅恶作」者,如所说之十种卧具置于室内等守护处后离去者,因卧具与住所皆被蚁损坏,成为蚁塔堆,故说巴吉帝亚。然而置于外面侍奉堂等后离去者,因处所不守护,仅卧具损坏,非住所,故此处说恶作。然而床椅因不能立即被蚁啃食,故于寺院中铺设后离去者说恶作。然而于寺院附近,寺院行者巡行见后即收拾。

Uddharaṇāni katvāti ettha uddharitvā gacchantena mañcapīṭhakavānaṃ sabbaṃ apanetvā (pāci. aṭṭha. 118) saṃharitvā cīvaravaṃse laggetvā gantabbaṃ. Pacchā āgantvā vasanakabhikkhunāpi puna mañcapīṭhaṃ vā paññapetvā sayitvā gacchantena tatheva kātabbaṃ. Antokuṭṭato seyyaṃ bahikuṭṭe paññapetvā vasantena gamanakāle puna gahitaṭṭhāneyeva paṭisāmetabbaṃ. Uparipāsādato oropetvā heṭṭhāpāsāde vasantassāpi eseva nayo. Rattiṭṭhānadivāṭṭhānesu mañcapīṭhaṃ paññapetvāpi gamanakāle puna gahitaṭṭhāneyeva ṭhapetabbaṃ. Uddharāpetvā gamanepi eseva nayo. Āpucchitvā gacchantena pana ‘‘bhikkhumhi sati bhikkhu āpucchitabbo’’tiādinā (pāci. aṭṭha. 116) heṭṭhā vuttanayeneva āpucchitvā gantabbaṃ.

「作举起」者,此处举起后离去者应取去床椅帐之全部,收拾后挂于衣架上去。后来到住者比库亦再铺设床椅或卧后离去者应如是作。从内室将卧具铺设于外室住者,离去时应再收拾于所取之处。从上层楼降下于下层楼住者亦此法。于夜住处日住处铺设床椅后,离去时亦应再置于所取之处。令举起后离去亦此法。然而问后离去者应依「若有比库应问比库」等下文所说之方法问后去。

Dutiyasenāsanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. · 第二卧坐处学处解释完毕。

6. Anupakhajjasikkhāpadavaṇṇanā6. 侵夺学处解释

‘‘Jāna’’nti vutte ‘‘anuṭṭhāpanīyo ‘aya’nti jānanto’’ti ayaṃ viseso kuto labbhatīti āha ‘‘tenevassā’’tiādi. Nanu padabhājanepi vuḍḍhabhāvādijānanameva vuttaṃ, na tu anuṭṭhāpanīyabhāvanti anuyogaṃ sandhāyāha ‘‘vuḍḍho hī’’tiādi. Bahūpakāratanti ‘‘bhaṇḍāgārikattādibahuupakārabhāvaṃ’’. Na kevalaṃ idamevāti āha ‘‘guṇavisiṭṭhatañcā’’tiādi, tena bahūpakārattepi guṇavisiṭṭhattābhāve, guṇavisiṭṭhattepi bahūpakārattābhāve dātuṃ na vaṭṭatīti dasseti. ‘‘Bhaṇḍāgārikassa bahūpakārataṃ, dhammakathikādīnaṃ guṇavisiṭṭhatañca sallakkhetvā’’ti (sārattha. ṭī. pācittiya 3.119-121) keci. Dhuvavāsatthāyāti niccavāsatthāya. Sammannitvāti apalokanena kammena sammannitvā. Kāmañcettha gilānassāpi saṅghoyeva anucchavikaṃ senāsanaṃ deti, gilāno pana apaloketvā saṅghena adinnasenāsanopi na pīḷetabbo anukampitabboti dassetuṃ visuṃ vutto.

「知」所说「知此人不应令起」,此差别从何得?故说「故彼」等。岂非于词句分析中亦仅说知长老性等,非不应令起性?为解答此疑问说「长老」等。「多利益」者,「库藏管理等多利益性」。非仅此,故说「具德殊胜性」等,以此显示即使有多利益而无具德殊胜性,即使有具德殊胜性而无多利益,皆不应给与。有些人说「观察库藏管理者之多利益性,说法者等之具德殊胜性」。「为常住」者,为恒常住。「认可后」者,以求听甘马认可后。「虽然此处」,僧团亦给与病者不适当之住所,然而为显示病者即使未求听僧团所给之住所亦不应逼迫,应怜愍,故别说。

Samantā diyaḍḍho hatthoti majjhe paññattaṃ mañcapīṭhaṃ sandhāya vuttaṃ. Ekapassena ce pahonakadisā dissati, tato gahetabbaṃ. Pādadhovanapāsāṇatoti dvāre nikkhittapādadhovanapāsāṇato. Nisīdantassa vā nipajjantassa vā pācittiyanti ettha nisīdanamattena, nipajjanamatteneva vā pācittiyaṃ. Punappunaṃ karontassāti uṭṭhāyuṭṭhāya nisīdato vā nipajjato vā.

「周围一肘半」者,关于中间铺设之床椅而说。若一侧见有足够之方向,应从彼处取。「洗足石」者,从门口置放之洗足石。「坐者或卧者巴吉帝亚」者,此处仅以坐,或仅以卧即巴吉帝亚。「再再作者」者,起立后再坐或再卧者。

Saṅghike saṅghikasaññivematikapuggalikasaññīnaṃ vasena tikapācittiyaṃ veditabbaṃ. Tikadukkaṭaṃ pana puggalike saṅghikasaññivematikaaññapuggalikasaññīnaṃ vasena. Vihārassa upacāreti tassa bahi āsannappadese.

僧团物的三种巴吉帝亚,应依「对僧团物有僧团物想者、有疑者、有个人物想者」三种人而知。而三种恶作,则应依「对个人物有僧团物想者、有疑者、有其他个人物想者」三种人而知。『住所的附近』者,在其外围邻近之处。

Anupakhajjasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. · 侵夺学处解释完毕。

7. Nikkaḍḍhanasikkhāpadavaṇṇanā7. 拖出学处解释

Anekakoṭṭhakānīti anekadvārakoṭṭhakāni. ‘‘Nikkhamāti vacanaṃ sutvā attano ruciyā ce nikkhamati, anāpattī’’ti (sārattha. ṭī. pācittiya 126) vadanti.

『多房间』者,多门房间。有人说:「若听闻『出去』之语后,依自己意愿而出去者,无罪。」

Tassaparikkhāranikkaḍḍhaneti tassa santakaṃ yaṃ kiñci pattacīvaraparissāvanadhammakaraṇamañcapīṭhabhisibibbohanādibhedaṃ antamaso rajanachallipi atthi, tassa parikkhārassa nikkaḍḍhane. Tañcāti dukkaṭaṃ parāmasati. Nikkaḍḍhāpanepi eseva nayo. Gāḷhaṃ bandhitvā ṭhapitesu pana ekāva āpatti.

『拖拽其资具』者,在拖拽其现存的任何资具时——即钵、衣、滤水器、法器、床、椅、枕头、褥垫等种类,乃至染料碎片亦有——在拖拽那资具时。『并且』者,触犯恶作。在令他人拖拽时,也是同样方式。但对于牢固捆绑后放置之物,只有一罪。

Bhaṇḍanakārakakalahakārakameva sakalasaṅghārāmato nikkaḍḍhituṃ labhati. So hi pakkhaṃ labhitvā saṅghampi bhindeyya. Alajjiādayo pana attano vasanaṭṭhānatoyeva nikkaḍḍhitabbā. Sakalasaṅghārāmato nikkaḍḍhituṃ na vaṭṭati. Tenāha ‘‘sakalasaṅghārāmatopī’’tiādi.

只有制造争论者、制造诤讼者,才可从整个僧团园林中驱逐。因为他得到支持后,甚至可能破僧。但无惭等人,只应从其住处驱逐。不应从整个僧团园林中驱逐。因此说「即使从整个僧团园林」等。

Nikkaḍḍhanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. · 拖出学处解释完毕。

8. Vehāsakuṭisikkhāpadavaṇṇanā八、高架小屋学处解释

Uparivehāsakuṭiyāti uparimatale asanthatapadarāya kuṭiyā. Tenāha ‘‘upari acchannatalāyā’’tiādi. Yā hi kāci upari acchannatalā dvibhūmikakuṭikā vā tibhūmikādikuṭikā vā, sā ‘‘vehāsakuṭī’’ti vuccati. Idañhi vehāsakuṭilakkhaṇaṃ. Yadi evaṃ kasmā padabhājane ‘‘majjhimassa purisassa asīsaghaṭṭā’’ti (pāci. 131) vuttanti āha ‘‘padabhājane panā’’tiādi. Idha adhippetaṃ kuṭiṃ dassetunti imasmiṃ sikkhāpade adhippetaṃ vehāsakuṭiṃ dassetuṃ. Majjhimassa purisassāti pamāṇamajjhimassa purisassa. Sabbaheṭṭhimāhi tulāhi sīsaṃ na ghaṭṭetīti asīsaghaṭṭā. Aṅge vijjhitvāti aṭaniyo vijjhitvā. Pavesitapādakanti pavesitapādasikhaṃ. Tasmāti ‘‘bhūmatthe vā’’tiādinā vuttamevatthaṃ kāraṇabhāvena paccāmasati. Yasmā āhaccapādakādīsu yathāvutto attho hoti, tasmāti vuttaṃ hoti.

『上层空中屋』者,在上层楼面无铺设地板的屋中。因此说「在上层无覆盖楼面」等。凡是任何上层无覆盖楼面的二层屋或三层等屋,都称为『空中屋』。这就是空中屋的特相。若如此,为何在词句分析中说「对中等身量之人不触头」?故说「但在词句分析中」等。『为了显示此处所指的屋』者,为了显示在此学处中所指的空中屋。『对中等身量之人』者,对身量中等之人。『不触头』者,以所有最低的梁,头不触碰。『穿过肢体』者,穿过木钉。『已放入脚』者,已放入脚尖。『因此』者,以「或在地面意义」等所说之义作为理由而回忆。因为在门闩、门栓等处有如所说之义,因此如是说。

Sahasāti abhibhavitvā ajjhottharitvā. Avehāsakuṭikāyāti bhūmiyaṃ katapaṇṇasālādīsu, tattha anāpatti. Na hi sakkā tattha parassa pīḷā kātuṃ. Sīsaghaṭṭāyāti yā sīsaṃ ghaṭṭā hoti, tatthāpi anāpatti. Na hi sakkā tattha heṭṭhāpāsāde anoṇatena vicarituṃ, tasmā asañcaraṇaṭṭhānattā parapīḷā na bhavissati. Uparitalaṃ vā padarasañcitanti uparimatalaṃ dāruphalakehi ghanasanthataṃ. Kiñci gaṇhāti vāti upari nāgadantakādīsu laggitaṃ cīvarādiṃ yaṃ kiñci gaṇhāti vā. Laggati vāti etthāpi eseva nayo. Paṭipakkhabhūtā āṇi paṭāṇi. Yassā dinnāya nisīdantepi pādā na nipatanti, evaṃbhūtā āṇi mañcapīṭhānaṃ pādasikhāsu dinnā hotīti attho. Tenāha ‘‘pādasīsāna’’ntiādi.

『强行』者,压制后强占。『在非空中屋』者,在地面所作的叶屋等处,在那里无罪。因为在那里不可能对他人造成压迫。『在触头处』者,在触头之处,也无罪。因为在那里不可能在下层殿堂以不弯腰而行走,因此由于非行走之处,不会有对他人的压迫。『或上层楼面铺设地板』者,上层楼面以木板密实铺设。『或取任何物』者,或取上面挂在象牙钩等上的衣等任何物。『或挂』者,在此也是同样方式。相反的是木钉、铁钉。『给予那些即使给予后坐时脚也不会掉落的』,如此的木钉、铁钉给予在床椅的脚尖上之义。因此说「在脚尖」等。

Vehāsakuṭisikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. · 高架小屋学处解释完毕。

9. Mahallakavihārasikkhāpadavaṇṇanā九、大住处学处解释

Piṭṭhasaṅghāṭassāti dvārabandhassa. Sāmantā aḍḍhateyyahattho padesoti yassa (pāci. aṭṭha. 135) vemajjhe dvāraṃ hoti, uparibhāge ca uccā bhitti, tassa tīsu disāsu sāmantā aḍḍhateyyahattho padeso. Khuddakassa pana vihārassa dvīsu disāsu. Tatrāpi yaṃ bhittiṃ vivariyamānaṃ kavāṭaṃ āhanati, sā aparipuṇṇūpacārāpi hoti. Sace pana dvārassa adhobhāgepi lepokāso atthi, tampi limpituṃ vaṭṭati. Aggaḷaṭṭhapanāyāti ettha aggaḷasaddena taṃsambandhato dvāraphalakasahitaṃ dvārabandhanaṃ adhippetaṃ. Tenāha ‘‘sakavāṭakassā’’tiādi. ‘‘Niccalabhāvatthāyā’’ti iminā tañca kho ṭhapanaṃ idha niccalabhāvenāti dasseti. Ko panettha adhippāyoti āha ‘‘kavāṭañhī’’tiādi. Kampatīti calati. Yāva dvārakosā aggaḷaṭṭhapanāya punappunaṃ limpitabbo vā lepāpetabbo vāti aggaḷaṭṭhapanatthāya yāva dvārakosā punappunaṃ attanā limpitabbo vā, parehi lepāpetabbo vāti attho.

「背桑喀帝」者,门闩也。「周围一肘半之处」者,于其中央有门、上部有高墙者,其三方周围一肘半之处。然于小精舍,则于二方。于彼处,门扇开启时所触之墙,即使近行未圆满亦可。然若门之下部亦有涂抹之处,涂抹彼处亦许。「为安置门闩」者,此处以「门闩」一词,从其关联而言,意指连同门板之门闩装置。故说「自己之门扇」等。「为不动之故」者,以此显示:彼安置确实是为了不动之故。然此处何所意趣?故说「门扇确实」等。「摇动」者,移动也。「乃至为安置门闩,门框应反复涂抹或令涂抹」者,意谓:为安置门闩之故,乃至门框应由自己反复涂抹,或令他人涂抹。

Nanu cāyamattho neva mātikāyaṃ, na padabhājane vutto, atha kuto daṭṭhabboti āha ‘‘tatthā’’tiādi. Kiñcāpīti yadipi. Aṭṭhuppattiyanti sikkhāpadassa nidāne. Adhikāratoti anuvattanato. Ālokaṃ sandheti pidhetīti ālokasandhi. Tenāha ‘‘ālokasandhīti vātapānakavāṭakā vuccantī’’ti. Tattha vātapānakavāṭakāti vātapānaphalakā. Anuññātappadesato pana aññattha punappunaṃ vilimpituṃ vā vilimpāpetuṃ vā na vaṭṭati. ‘‘Mattikāya kattabbakiccaṃ niṭṭhāpetvā puna catutthalepe dinne pācittiya’’nti (sārattha. ṭī. pācittiya 3.135) keci. ‘‘Punappunaṃ lepadānassa vuttappamāṇato aññattha paṭikkhittamattaṃ ṭhapetvā pācittiyassa avuttattā dukkaṭa’’nti apare.

「然此义既非于母论中说,亦非于句分别中说,那么从何处应见?」故说「于彼处」等。「虽然」者,即使也。「于制戒因缘中」者,于学处之缘起中。「从统摄」者,从贯通而言。「光明孔」者,关闭光明之孔也。故说「『光明孔』者,谓窗扇」。于彼处,「窗扇」者,窗板也。然于所许之处以外,反复涂抹或令涂抹皆不许。「以泥土应作之事完成后,再给予第四次涂抹,则巴吉帝亚」,某些人如是说。「反复给予涂抹,于所说限量以外,除了所禁止者之外,因未说巴吉帝亚,故为恶作」,其他人如是说。

Adhiṭṭhātabbanti saṃvidhātabbaṃ. Appahariteti ettha appasaddo ‘‘appiccho’’tiādīsu (ma. ni. 1.252, 336; saṃ. ni. 2.148) viya abhāvatthoti āha ‘‘aharite’’ti. Sālivīhiādi (sārattha. ṭī. 2.30) pubbaṇṇaṃ ‘‘purakkhataṃ sassaphala’’nti katvā, tabbipariyāyato muggamāsādi aparaṇṇaṃ. Vuttanti vapitaṃ. ‘‘Tasmiṃ ṭhatvā adhiṭṭhahanto dukkaṭaṃ āpajjatī’’ti iminā yasmiṃ padese samantā vuttappamāṇe paricchede pubbaṇṇādīni na santi, tattha vihāro kāretabbo. Yattha pana santi, tattha kārāpetuṃ na vaṭṭatīti dasseti. Tathevāti mukhavaṭṭiantena. Tasmiṃ ṭhātabbaṃ patantassa vihārassa apatanokāsattā, tassa bhikkhuno upari na pateyyāti adhippāyo. Yathāparicchinnassa pana okāsassa abbhantaraṃ vihārassa patantassa okāso hotīti appaharitepi tasmiṃ ṭhatvā adhiṭṭhātuṃ na labhati. Tenāha ‘‘tassa anto aharitepi ṭhātuṃ na labhatī’’ti.

「应决意」者,应预定也。「无谷物」者,此处「无」字如「少欲」等中,为无之义,故说「无谷物」。稻谷等为前分,作「优先之谷果」,从其异名而言,绿豆、豆类等为后分。「已说」者,已播种也。「站在彼处决意者,犯恶作」,以此显示:于何处周围所说限量之范围内无前分等谷物,于彼处应建精舍。然于有谷物之处,则不许建造。「如是」者,以口说之方式。「应站在彼处」者,意趣为:精舍倒塌时,因无不倒之处,不应倒在彼比库之上。然于所限定之处所内部,有精舍倒塌之处,故即使在无谷物处,站在彼处亦不得决意。故说「其内部即使在有谷物处,亦不得站立」。

Tato ce uttarīti tiṇṇaṃ maggānaṃ vā pariyāyānaṃ vā upari catutthe magge vā pariyāye vāti attho. Tenāha ‘‘maggena chādiyamāne’’tiādi. Tattha maggena chādiyamāneti aparikkhipitvā ujukameva chādiyamāne. Pariyāyenāti parikkhepena. Tattha maggena chādanaṃ iṭṭhakasilāsudhāhi labbhati, pariyāyena chādanaṃ tiṇapaṇṇehīti āha ‘‘iṭṭhakasilāsudhāhī’’tiādi. Tasmā yathā icchati, tathā dve magge vā dve pariyāye vā adhiṭṭhahitvā tatiyaṃ maggaṃ vā pariyāyaṃ vā ‘‘evaṃ chādehī’’ti āṇāpetvā pakkamitabbaṃ. Sace na pakkamati, tuṇhībhāvena ṭhātabbaṃ. Sabbampi cetaṃ chadanaṃ chadanūpari veditabbaṃ. Uparūparichanno hi vihāro ciraṃ anovassako hotīti maññamānā evaṃ chādenti. Tiṇamuṭṭhigaṇanāyāti tiṇakaraḷagaṇanāya.

「若超过彼」者,意谓:于三道或三周之上,于第四道或第四周。故说「以道覆盖时」等。于彼处,「以道覆盖」者,不围绕而直接覆盖。「以周」者,以围绕。于彼处,以道覆盖,以砖、石、灰泥可得;以周覆盖,以草、叶可得,故说「以砖、石、灰泥」等。因此,如其所欲,决意二道或二周后,命令「如是覆盖」第三道或第三周后,应离去。若不离去,应默然而立。此一切覆盖,应知为覆盖之上的覆盖。因精舍上部覆盖,则长久不漏雨,如是思惟而如是覆盖。「以草把计数」者,以草束计数。

Tikapācittiyanti atirekadvattipariyāye atirekasaññivematikaūnakasaññīnaṃ vasena tīṇi pācittiyāni. Setavaṇṇādikaraṇeti setavaṇṇakāḷavaṇṇagerukaparikammamālākammalatākammamakaradantakapañcapaṭikānaṃ karaṇe. Leṇaguhātiṇakuṭikādīsūti ettha leṇanti dvārabaddhaṃ. Guhāti kevalā pabbataguhā. Tiṇakuṭikā pākaṭā eva.

「三巴吉帝亚」者,于超过二三周时,依超过想、疑、未满想之三者,有三巴吉帝亚。「作白色等」者,于作白色、黑色、赭色、装饰、花纹、鳄鱼牙、五图案之制作。「于洞窟、岩洞、草屋等」者,此处「洞窟」者,有门闩者。「岩洞」者,纯粹之山洞。「草屋」显然易知。

Mahallakavihārasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. · 大住处学处解释完毕。

10. Sappāṇakasikkhāpadavaṇṇanā十、有生命物学处解释

Ekasmiṃ ghaṭe ekāva āpattīti ekasmiṃ udakaghaṭe ekāva āpatti. Esa nayo sabbabhājanesu . Vicchindantassāti dhāraṃ vicchindantassa. Ekekaṃ pakkhipantassāti ekekaṃ tiṇaṃ vā paṇṇaṃ vā mattikaṃ vā aññaṃ vā kaṭṭhagomayādiṃ pakkhipantassa. Pariyādānanti khayaṃ.

「于一瓶一罪」者,于一水瓶一罪。此规则于一切器皿。「截断者」者,截断水流者。「投入一一者」者,投入一一草、叶、泥土或其他薪柴、牛粪等者。「耗尽」者,灭尽也。

‘‘Padīpe (sārattha. ṭī. pācittiya 3.140) patitvā paṭaṅgādipāṇakā marissantī’’ti jānantassāpi kusalacittena padīpujjalanaṃ viya ‘‘siñcanena pāṇakā marissantī’’ti pubbabhāge jānantassāpi ‘‘idaṃ jalaṃ siñcāmī’’ti siñcantassa vadhakacittaṃ na hotīti āha ‘‘vinā vadhakacetanāyā’’tiādi. Evañca katvā ‘‘paṇṇattivajja’’nti idampi samatthitaṃ hoti. Ticittanti kusalākusalābyākatavasena ticittaṃ. Tathā hi paṇṇattiṃ madditvā siñcantassa vā siñcāpentassa vā akusalacittena hoti, ‘‘āsanaṃ dhovissāmī’’ti cittena dhovanatthaṃ siñcantassa vā siñcāpentassa vā kusalacittena hoti, paṇṇattiṃ ajānatā arahatā siñcanādikaraṇe abyākatacittena hotīti kusalākusalābyākatacittavasena ticittaṃ hoti.

「灯火点燃后,飞蛾等生物将死」,即使知此,仍以善心点灯,如同「以浇水,生物将死」,即使在先前阶段知此,仍以「我浇此水」之心浇水者,不生杀害心,故说「除杀害思外」等。如是作时,「制定罪」一词亦得成立。三心者,依善、不善、无记而为三心。如是,践踏制定而浇水者或令浇水者,以不善心;以「我将洗座位」之心为洗涤而浇水者或令浇水者,以善心;不知制定的阿拉汉在浇水等作为时,以无记心,故依善、不善、无记心而有三心。

Sappāṇakasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. · 有生命物学处解释完毕。

Bhūtagāmavaggo dutiyo. · 第二植物品。

3. Ovādavaggo

三、教诫品

1. Ovādasikkhāpadavaṇṇanā一、教诫学处解释

Aṭṭhaṅgasamannāgatassāti ‘‘sīlavā hotī’’tiādīhi (pāci. 147) aṭṭhahi aṅgehi samannāgatassa. Anuññātāti imassa sikkhāpadassa nidāne anuññātā . ‘‘Vassasatūpasampannāyā’’tiādi vakkhamānaaṭṭhagarudhammadassanaṃ. Tattha sāmīcikammanti maggasampadānabījanapānīyāpucchanādikaṃ anucchavikaṃ vattaṃ. Ādisaddena –

具足八支者,具足「持戒」等八支者。被允许者,在此学处的因缘中被允许。「达上百瓦萨者」等,将说的八敬法之显示。其中,适宜业者,道路准备、撒种子、询问水等适当的行为。以「等」字——

‘‘Na bhikkhuniyā abhikkhuke āvāse vassaṃ vasitabbaṃ, anvaddhamāsaṃ bhikkhuniyā bhikkhusaṅghato dve dhammā paccāsīsitabbā uposathapucchakañca ovādūpasaṅkamanañca, vassaṃvuṭṭhāya bhikkhuniyā ubhatosaṅghe tīhi ṭhānehi pavāretabbaṃ diṭṭhena vā sutena vā parisaṅkāya vā, garudhammaṃ ajjhāpannāya bhikkhuniyā ubhatosaṅghe pakkhamānattaṃ caritabbaṃ, dve vassāni chasu dhammesu sikkhitasikkhāya sikkhamānāya ubhatosaṅghe upasampadā pariyesitabbā, na bhikkhuniyā kenaci pariyāyena bhikkhu akkositabbo paribhāsitabbo, ajjatagge ovaṭo bhikkhunīnaṃ bhikkhūsu vacanapatho, anovaṭo bhikkhūnaṃ bhikkhunīsu vacanapatho’’ti (cūḷava. 403; a. ni. 8.51) –

「比库尼不应在无比库的住处过瓦萨,每半月比库尼应从比库僧团期待二法:伍波萨他询问及教诫来访,瓦萨毕后比库尼应在二部僧中以三事自恣:见、闻或疑,犯敬法的比库尼应在二部僧中行半月僧悦,在六法中学习二瓦萨的在学尼应在二部僧中求达上,比库尼不应以任何方式辱骂、诽谤比库,从今日起,比库尼对比库的言说道被遮止,比库对比库尼的言说道不被遮止」——

Ime satta dhamme saṅgaṇhāti. Garudhammeti garuke dhamme. Te hi gāravaṃ katvā bhikkhunīhi sampaṭicchitabbattā ‘‘garudhammā’’ti vuccanti.

摄此七法。敬法者,重要的法。因彼等应被比库尼们恭敬地接受,故称「敬法」。

Aññena vā dhammenāti ṭhapetvā aṭṭha garudhamme aññena yena kenaci dhammena. Bhikkhunīsu upasampannamattaṃ vā ovadatoti bhikkhunīsu upasampannamattaṃ garudhammena ovadato vā. Bhikkhūnaṃ santike upasampannāya yathāvatthukameva. ‘‘Adhammakamme’’tiādīsu bhikkhunovādasammutikammaṃ ‘‘kamma’’nti veditabbanti āha ‘‘sammatassāpī’’tiādi. Vagge bhikkhunisaṅghe ovadato tikapācittiyanti vagge bhikkhunisaṅghe ovadato vaggasaññivematikasamaggasaññīnaṃ vasena tīṇi pācittiyāni. Tathā vematikassa cāti adhammakamme vematikassa ca vagge bhikkhunisaṅghe ovadato tikapācittiyanti attho. Esa nayo dhammakammasaññino cāti etthāpi. Yathā ca vagge bhikkhunisaṅghe ovadato nava pācittiyāni, evaṃ adhammakamme adhammakammasaññino samagge bhikkhunisaṅghe ovadato tasmiṃ saṅghe vaggasaññivematikasamaggasaññīnaṃ vasena tikapācittiyaṃ, tathā vematikassa ca dhammakammasaññino cāti nava pācittiyāni. Tenāha ‘‘samaggepi bhikkhunisaṅghe navā’’tiādi. Dhammakamme pana adhammakammasaññino vaggaṃ bhikkhunisaṅghaṃ ovadato tikadukkaṭaṃ, tathā vematikassa, dhammakammasaññino cāti nava dukkaṭāni. Samaggaṃ pana bhikkhunisaṅghaṃ ovadato aṭṭhāti sattarasa dukkaṭāni. Tenāha ‘‘sace panā’’tiādi. Aññaṃ dhammanti aññaṃ suttantaṃ vā abhidhammaṃ vā. ‘‘Samaggāmhāyyā’’ti vacanena hi ovādaṃ paccāsīsanti. Tasmā ṭhapetvā ovādaṃ aññaṃ dhammaṃ bhaṇantassa dukkaṭaṃ. Ovādañca aniyyātetvāti ‘‘eso bhagini ovādo’’ti avatvā. Paripucchaṃ detīti tassāyeva paguṇāya garudhammapāḷiyā atthaṃ bhaṇati. Osārehīti uccārehi, kathehīti attho. Osāretīti aṭṭhagarudhammapāḷiṃ vadati. Pañhaṃ puṭṭhoti garudhammanissitaṃ vā khandhādinissitaṃ vā pañhaṃ bhikkhuniyā puṭṭho.

或以其他法者,除八敬法外,以任何其他法。教诫比库尼中刚达上者,或在比库尼中教诫刚达上者以敬法。在比库们面前达上者,如其所应。在「非法甘马」等中,比库教诫认可甘马应知为「甘马」,故说「即使被认可」等。在群体比库尼僧团中教诫者三巴吉帝亚,在群体比库尼僧团中教诫者,依群体想、疑、和合想而有三巴吉帝亚。同样疑者,在非法甘马中疑者,在群体比库尼僧团中教诫者三巴吉帝亚,此为义。此规则亦于法甘马想者。如在群体比库尼僧团中教诫者九巴吉帝亚,如是在非法甘马中非法甘马想者,在和合比库尼僧团中教诫者,在彼僧团中依群体想、疑、和合想而有三巴吉帝亚,同样疑者及法甘马想者,九巴吉帝亚。故说「在和合比库尼僧团中亦九」等。然在法甘马中非法甘马想者,教诫群体比库尼僧团者三恶作,同样疑者及法甘马想者,九恶作。然教诫和合比库尼僧团者八,十七恶作。故说「若然」等。其他法者,其他经或阿毗达摩。以「我们和合」之语期待教诫。故除教诫外,说其他法者恶作。不指定教诫者,未说「此为姊妹之教诫」。给予询问者,对彼女说适合的敬法文句之义。说出者,宣说,义为讲说。说出者,说八敬法文句。被问问题者,被比库尼问依敬法的或依蕴等的问题。

Ovādasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. · 教诫学处解释终了。

2. Atthaṅgatasikkhāpadavaṇṇanā二、日没后学处解释

Ekatoupasampannanti bhikkhunisaṅghe upasampannamattaṃ. Ito parampi ca yattha yattha ‘‘ekatoupasampanna’’nti vuccati, sabbattha ayameva attho daṭṭhabbo.

「一方达上者」,谓仅在比库尼僧团中达上者。此后凡说「一方达上者」之处,一切处皆应见此义。

Atthaṅgatasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. · 日没后学处解释终了。

3. Bhikkhunupassayasikkhāpadavaṇṇanā三、比库尼住处学处解释

Saṃvāsāyāti uposathādiatthaṃ. Itaranti ubhatosaṅghe upasampannaṃ.

「为共住」者,为伍波萨他等之义。「另一方」者,谓在两方僧团中达上者。

Bhikkhunupassayasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. · 比库尼住所学处之解释已毕。

4. Āmisasikkhāpadavaṇṇanā4. 食物学处之解释

Taṇhādiṭṭhīhi āmasitabbato āmisaṃ, cīvarādi, āmisameva hetu āmisahetu. Tenāha ‘‘cīvarādīnaṃ aññatarahetū’’ti. Ādisaddena piṇḍapātasenāsanagilānapaccayasakkāragarukāramānanavandanapūjanānaṃ gahaṇaṃ. Avaṇṇakāmatāyāti ayasakāmatāyeva.

因被渴爱与邪见所触故为利养,即衣等,利养本身即为因,故为利养因。故说「衣等诸因中之任一因」。以「等」字摄取钵食、住所、病缘药、恭敬、尊重、名誉、礼拜、供养。「欲不名誉」者,即欲不名声也。

Dhammakammetiādīsu bhikkhunovādasammutikammaṃ ‘‘kamma’’nti veditabbaṃ. Tattha tikapācittiyanti dhammakamme dhammakammasaññivematikaadhammakammasaññīnaṃ vasena tīṇi pācittiyāni. Tatheva adhammakamme tikadukkaṭaṃ veditabbaṃ. Asammatanti sammatena vā saṅghena vā bhāraṃ katvā ṭhapitaṃ upasampannaṃ. Nanu ovādasammuti upasampannasseva dīyati, na sāmaṇerassāti āha ‘‘tatthā’’tiādi. Sammatena vā saṅghena vā ṭhapito pana bahussuto sāmaṇero ‘‘asammato’’ti veditabbo. Pakatiyā cīvarādihetu ovadantaṃ pana evaṃ bhaṇantassāti pakatiyā cīvarādihetu ovadantaṃ ‘‘esa cīvarādihetu ovadatī’’ti saññāya evaṃ bhaṇantassa. ‘‘Na cīvarādihetu ovadatī’’ti saññāya pana evaṃ bhaṇantassa dukkaṭaṃ. Anāmisantaratāti āmisacittābhāvo, ‘‘āmisahetu ovadissāmī’’ti evaṃ pavattaajjhāsayābhāvoti attho. Cittapariyāyo hettha antarasaddo ‘‘yassantarato na santi kopā’’tiādīsu (udā. 20) viya.

「法甘马」等中,应知比库尼教诫许可甘马为「甘马」。其中,「三巴吉帝亚」者,于法甘马中,依法甘马想、疑、非法甘马想之三种而有三巴吉帝亚。同样,于非法甘马中应知有三恶作。「未许可者」,谓由许可之僧团负担而设立之达上者。岂非教诫许可唯给予达上者,而非沙玛内拉耶?故说「于此」等。然由许可之僧团所设立之多闻沙玛内拉应知为「未许可者」。「对于本性以衣等为因而教诫者如是说」者,谓对于本性以衣等为因而教诫者,以「此人以衣等为因而教诫」之想如是说者。然以「非以衣等为因而教诫」之想如是说者,则为恶作。「无利养之间隔」者,无利养心,谓无「我将以利养为因而教诫」如是生起之意乐,此为义。此处「间隔」一词为心之同义语,如「其内无诸忿」等处。

Āmisasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. · 食物学处之解释已毕。

5. Cīvaradānasikkhāpadavaṇṇanā5. 施衣学处之解释

Pañcamasikkhāpadaṃ uttānatthameva.

第五学处义甚明显。

Cīvaradānasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. · 施衣学处之解释已毕。

6. Cīvarasibbanasikkhāpadavaṇṇanā6. 缝衣学处之解释

Sūciṃ pavesetvā pavesetvā nīharaṇeti ārāpathe ārāpathe pācittiyaṃ. ‘‘Sibbissāmī’’ti pana vicārentassa, chindantassāpi dukkaṭaṃ. Satakkhattumpi vijjhitvā sakiṃ nīharantassāti sakalasūciṃ anīharanto dīghasuttappavesanatthaṃ satakkhattumpi vijjhitvā sakiṃ nīharantassa. ‘‘Sibbā’’ti vuttoti sakiṃ ‘‘cīvaraṃ sibbā’’ti vutto. Niṭṭhāpetīti sabbaṃ sūcikammaṃ pariyosāpeti. Tassa ārāpathe ārāpathe pācittiyanti āṇattassa sūciṃ pavesetvā pavesetvā nīharaṇe ekamekaṃ pācittiyaṃ.

「插入针后又插入而拔出」者,于每一针路有巴吉帝亚。然于思量「我将缝」时,及于切断时,有恶作。「即使刺入百次而一次拔出」者,谓为长线穿入之故,不拔出全针而即使刺入百次亦一次拔出者。「被说『缝』」者,被一次说「缝衣」。「令完成」者,完成一切针作。「其每一针路有巴吉帝亚」者,谓被命令者于插入针后又插入而拔出时,每一次有一巴吉帝亚。

Udāyittheranti lāḷudāyittheraṃ. Vuttalakkhaṇaṃ sibbanaṃ vā sibbāpanaṃ vāti ‘‘sūciṃ pavesetvā’’tiādinā vuttalakkhaṇaṃ sibbanaṃ vā sibbāpanaṃ vā.

「伍答夷长老」者,指懒伍答夷长老。「以所说之相缝或令缝」者,以「穿入针」等所说之相而缝或令缝。

Cīvarasibbanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. · 缝衣学处的解释完毕。

7. Saṃvidhānasikkhāpadavaṇṇanā七、约定同行学处的解释

Saṃvidahitvāti ‘‘ehi, asukagāmaṃ gacchāmā’’ti vā ‘‘sve ahaṃ gacchāmi, tvampi āgaccheyyāsī’’ti vā vatvā. Tañca kho saṃvidahanaṃ atthato saṅketakammanti āha ‘‘gamanakāle saṅketaṃ katvāti attho’’ti. Akappiyabhūmiyaṃ saṃvidahantassāti antogāme, bhikkhuniupassayadvāre, rathikāya, aññesu vā catukkasiṅghāṭakahatthisālādīsu ṭhatvā saṃvidahantassa. Tenāha ‘‘tattha ṭhapetvā’’tiādi. Āsannassāpīti accāsannassāpi, ratanamattantarassāpīti adhippāyo. Aññassa gāmassāti yato nikkhamati, tato aññassa gāmassa. Taṃ okkamantassāti taṃ antaragāmassa upacāraṃ okkamantassa. Sace dūraṃ gantukāmo hoti, gāmūpacāragaṇanāya okkamante okkamante purimanayeneva āpatti. Tenāha ‘‘iti gāmūpacārokkamanagaṇanāya pācittiyānī’’ti. Tassa tassa pana gāmassa atikkamane anāpatti. Gāme asatīti addhayojanabbhantare gāme asati. Tasmiṃ pana gāme sati gāmantaragaṇanāyeva pācittiyāni. Addhayojanagaṇanāya pācittiyanti addhayojane addhayojane pācittiyaṃ, ekamekaṃ addhayojanaṃ atikkamantassa ‘‘idāni atikkamissāmī’’ti paṭhamapāde dukkaṭaṃ, dutiyapāde pācittiyanti attho. Imasmiñhi naye atikkamane āpatti, okkamane anāpatti.

「约定」者,说「来,我们去某村」或「明日我去,你也应来」而说。而且,彼约定从义理上是约定甘马,故说「在行时作约定,此为义」。「对在非适宜地约定者」,指站在村内、比库尼住处门口、街道、或其他四衢道、象厩等处而约定者。因此说「于此,除去」等。「即使对极近者」,意为即使对极近者,乃至一宝珠量之距离者。「另一村」者,从所出发处至另一村。「进入彼」者,进入彼中间村之近处。若欲远行,以村近处计算,每进入时,依前述方式有罪。因此说「如是以村近处进入计算,有诸巴吉帝亚」。然而,在越过彼彼村时,无罪。「村不存在时」者,在半由旬之内村不存在时。然而,在彼村存在时,仅以村间计算有诸巴吉帝亚。「以半由旬计算有巴吉帝亚」者,每半由旬有巴吉帝亚,对越过每一半由旬者,「现在将越过」,在第一足时有恶作,在第二足时有巴吉帝亚,此为义。因为在此规则中,在越过时有罪,在进入时无罪。

Visaṅketenāti (pāci. aṭṭha. 185) ettha ‘‘purebhattaṃ gamissāmā’’ti vatvā pacchābhattaṃ gacchanti, ‘‘ajja vā gamissāmā’’ti sve gacchanti, evaṃ kālavisaṅketeyeva anāpatti. Dvāravisaṅkete, pana maggavisaṅkete, vā satipi āpattiyeva. Āpadāsūti raṭṭhabhede cakkasamāruḷhā jānapadā pariyāyanti, evarūpāsu āpadāsu anāpatti. Cakkasamāruḷhāti ca iriyāpathacakkaṃ vā sakaṭacakkaṃ vā samāruḷhāti attho. Mātugāmasikkhāpadenāti (pāci. 413 ādayo) sappāṇakavagge sattamasikkhāpadena.

「以变更」者,于此处,说「我们将在午前去」而在午后去,说「今日或将去」而在明日去,如是仅以时间变更无罪。然而,在门变更或道路变更时,即使有,确实有罪。「在灾难中」者,在国土分裂时,乘车之民众流离,在如是之灾难中无罪。「乘车」者,意为乘行道之车或货车。「以女人学处」者,以应悔过品中第七学处。

Saṃvidhānasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. · 约定同行学处的解释完毕。

8. Nāvābhiruhanasikkhāpadavaṇṇanā八、登船学处的解释

Kīḷāpurekkhāroti lokassādamittasanthavavasena kīḷāpurekkhāro. Tathevāti kīḷāvaseneva. Agāmakatīrapassenāti addhayojanabbhantare gāmānaṃ abhāvato agāmakatīrapassena. Pāḷiyaṃ ‘‘uddhaṃgāminiṃ vā adhogāminiṃ vā’’ti (pāci. 186) vacanato pana vāpisamuddādīsu kīḷāpurekkhāratāyapi gacchantassa anāpatti. Tenāha ‘‘samudde pana yathāsukhaṃ gantuṃ vaṭṭatī’’ti. Visaṅketenāti idhāpi kālavisaṅketeneva anāpatti, titthavisaṅketena, pana nāvāvisaṅketena vā gacchantassa āpattiyeva.

『游戏前往』者，乃以世间友伴相交之缘故而游戏前往也。『亦如是』者，即以游戏为缘故也。『无村落岸边』者，以半由旬范围之内无诸村落，故云无村落岸边。然依巴利原文『或向上游、或向下游』（《巴吉帝亚》第一八六条）之语，于湖泊、海洋等处，即便以游戏前往之心而前行，亦无犯戒。故言『于海中则可随意而行』。『无时间约定』者，此处亦唯以时间无约定方无犯；若以地点相约定，或以船只相约定而前往，则有犯戒。

Sesanti saddhiṃ samuṭṭhānādīhi avasesaṃ, keci pana ‘‘kīḷāpurekkhāro ‘saṃvidahitvā’ti (sārattha. ṭī. pācittiya 3.188) vacanato imaṃ sikkhāpadaṃ akusalacittaṃ lokavajjaṃ, tasmā sesaṃ nāma ṭhapetvā ‘paṇṇattivajjaṃ ticitta’nti idaṃ dvayaṃ avasesa’’nti vadanti, taṃ na gahetabbaṃ. Kīḷāpurekkhāratāya hi abhiruhitvāpi gāmantarokkamane, addhayojanātikkame vā saṃvegaṃ paṭilabhitvā arahattaṃ vā sacchikareyya, niddaṃ vā okkameyya, kammaṭṭhānaṃ vā manasi karonto gaccheyya, kuto cassa akusalacittasamaṅgitā, yenidaṃ sikkhāpadaṃ akusalacittaṃ, lokavajjañca siyāti.

「其余」者,连同生起等之其余。然而,某些人说「『以游戏为先』『未约定』之语,此学处是不善心、世间过失,因此,其余名为除去『制定过失』『三心』,此二者为其余」,彼不应取。因为即使以游戏为先而登上,在村间进入时、或在半由旬越过时,若获得悚惧而现证阿拉汉果、或入睡眠、或作意业处而行,何来彼之不善心具足,以致此学处是不善心与世间过失。

Nāvābhiruhanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. · 登船学处的解释完毕。

9. Paripācitasikkhāpadavaṇṇanā九、受促成食学处的解释

Paripācitanti paripākamāpāditaṃ, yathā labhati, tathā katvā ṭhapitanti vuttaṃ hoti. Tenāha ‘‘neva tassā’’tiādi tassāti yo paribhuñjeyya, tassa bhikkhuno. Bhikkhussa guṇaṃ pakāsetvāti ‘‘ayyo bhāṇako, ayyo bahussuto’’tiādinā (pāci. 195) guṇaṃ pakāsetvā . Piṇḍapātanti pañcannaṃ bhojanānaṃ aññataraṃ. Kammasādhanoyaṃ samārambhasaddoti āha ‘‘samāraddha’’nti. Paṭiyāditassāti sampāditassa. Yasmā ñātakappavāritehi bhikkhussa atthāya asamāraddhopi piṇḍapāto atthato samāraddhova hoti yathāsukhaṃ harāpetabbato, tasmā ‘‘ñātakappavāritānaṃ vā santaka’’nti vuttaṃ.

「令成熟」者,令达成熟,如所得而作置,此为所说。因此说「非彼」等。「彼」者,对将受用之彼比库。「显示比库之德」者,以「尊者是诵者、尊者是多闻者」等显示德。「钵食」者,五种食物中之任一。「此是业成就之发起词」,故说「已发起」。「已接受者」者,已完成者。因为由亲属或受邀请者为比库之利益,即使未发起之钵食,从义理上如同已发起,因可随意令取,因此说「或亲属受邀请者之现有」。

Ubhayatthāti paripācitāparipācitesu. Avaseseti bhikkhuniparipācitepi yāgukhajjakaphalāphalādike sabbattha. Nimittobhāsaparikathāviññattivasena pana avasesepi dukkaṭato na muccati.

「两方面」者,于已煮与未煮两者。「其余」者,即使是比库尼所煮的粥、硬食、果实等一切处。然而,就其余而言,依相、光明、言说、表示之故,亦不免于恶作。

Paripācitasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. · 圆满学习学处的解释已毕。

10. Rahonisajjasikkhāpadavaṇṇanā十、独坐学处的解释

Uparīti acelakavagge. Upanandassa catutthasikkhāpadenāti appaṭicchanne mātugāmena saddhiṃ rahonisajjasikkhāpadena (pāci. 284 ādayo). Tañhi upanandattheraṃ ārabbha paññattesu catutthabhāvato ‘‘upanandassa catutthasikkhāpada’’nti vuttaṃ. Yadi ekaparicchedaṃ, atha kasmā visuṃ paññattanti āha ‘‘aṭṭhuppattivasena pana visuṃ paññatta’’nti. Tattha aṭṭhuppattivasenāti atthassa uppattivasena, bhikkhuniyā eva rahonisajjāya uppattivasenāti attho. Ayaṃ hetthādhippāyo – catutthasikkhāpadavatthuto imassa sikkhāpadassa vatthuno paṭhamaṃ uppannattā ekaparicchedepi idaṃ paṭhamaṃ visuṃ paññattanti.

「在上」者,在裸行者品。「伍波难德的第四学处」者,即与女人在无遮蔽处独坐的学处(巴吉帝亚第二百八十四等)。因为那是在为伍波难德长老而制定的诸学处中居第四位,故说「伍波难德的第四学处」。若是一章节,那么为何分别制定?对此说「然而依义理生起之故而分别制定」。其中「依义理生起之故」者,依义理的生起之故,即依仅与比库尼独坐的生起之故,此为其义。此处的意趣如下:从第四学处的事缘来看,因为此学处的事缘最先生起,故即使在一章节中,此亦最先分别制定。

Rahonisajjasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. · 独坐学处的解释已毕。

Ovādavaggo tatiyo. · 教诫品第三。

4. Bhojanavaggo

四、食品品

1. Āvasathasikkhāpadavaṇṇanā一、住处学处的解释

‘‘Agilāno’’ti ettha antamaso dvigāvutaṃ gantuṃ samattho adhippetoti āha ‘‘addhayojanampi gantuṃ samatthenā’’ti. Āvasathapiṇḍoti āvasathe piṇḍo, sālādīsu anodissa yāvadatthaṃ paññattaṃ pañcannaṃ bhojanānaṃ aññataraṃ bhojananti attho. Tenāha ‘‘imesaṃ vā’’tiādi. Tattha imesaṃ vāti imesaṃ pāsaṇḍānaṃ vā. Ettakānaṃ vāti imasmiṃ pāsaṇḍe ettakānaṃ pāsaṇḍānaṃ vā. Pāsaṇḍanti channavutividhaṃ samaṇaparibbājakādiṃ. Te hi taṇhāpāsañceva diṭṭhipāsañca ḍenti oḍḍentīti pāsaṇḍāti vuccanti. Anodissāti anuddisitvā, aparicchinditvāti attho. Sālādīsu yattha katthacīti sālārukkhamūlaabbhokāsādīsu yattha katthaci ṭhānesu. Ekadivasameva bhuñjitabboti ekadivasaṃ sakiṃyeva bhuñjitabbo, ekasmiṃ divase punappunaṃ bhuñjituṃ na vaṭṭati. Dutiyadivasato paṭṭhāyāti bhuttadivasassa dutiyadivasato paṭṭhāya. Ajjhohāre ajjhohāre pācittiyanti ālope ālope kabaḷe kabaḷe pācittiyaṃ. Nānākulehi (pāci. aṭṭha. 206) pana nānāṭṭhānesu paññattaṃ, ekasmiṃ ṭhāne ekadivasaṃ bhuñjitvā dutiyadivase aññattha bhuñjituṃ vaṭṭati, paṭipāṭiṃ pana khepetvā puna ādito paṭṭhāya bhuñjituṃ na vaṭṭati. Ekapūganānāpūgaekagāmanānāgāmesupi eseva nayo. Yopi ekakulassa vā nānākulānaṃ vā ekato paññatto taṇḍulādīnaṃ abhāvena antarantarā chijjati, sopi na bhuñjitabbo. Sace pana ‘‘na sakkoma dātu’’nti upacchinditvā puna kalyāṇacitte uppanne dātuṃ ārabhanti, etaṃ puna ekadivasaṃ bhuñjituṃ vaṭṭati.

「无病」者,此处乃至能行走二伽伍德者为所指,故说「能行走半由旬者」。「住处食」者,住处之食,即在堂等处不指定而随意施设的五种食物中任一食物之义。故说「这些或」等。其中「这些或」者,这些派别或。「若干或」者,在此派别中若干派别或。「派别」者,六十二种沙门游方者等。因为他们抛弃、投掷渴爱之索与见之索,故称为派别。「不指定」者,不指定,即不限定之义。「在堂等处随何处」者,在堂、树下、露地等随何处所。「仅一日应食」者,一日仅一次应食,在一日中不许再三食用。「从第二日起」者,从已食日的第二日起。「每次吞咽为巴吉帝亚」者,每次吞下、每团食为巴吉帝亚。然而「诸家」(巴吉帝亚注疏第二百零六)则施设于诸处,在一处一日食后,第二日可在他处食用,但不许跳过次序而从头再食。在一群与诸群、一村与诸村中亦是此法。即使是一家或诸家一起施设的,因米等之缺乏而中断者,亦不应食。但若「我们不能施」而中断后,再次善心生起而开始施予,此则许一日食用。

Tikapācittiyanti agilāne agilānasaññivematikagilānasaññīnaṃ vasena tīṇi pācittiyāni. Gilānassa gilānasaññinoti gilānassa pana ‘‘gilāno aha’’nti saññino anuvasitvā bhuñjantassa anāpatti. Sakiṃ bhuñjatīti ekadivasaṃ bhuñjati. ‘‘Gacchanto vā’’ti idaṃ addhayojanavasena gahetabbaṃ, tathā ‘‘paccāgacchanto’’ti (sārattha. ṭī. pācittiya 3.208) idampīti vadanti. Kenaci upaddavenāti nadipūracorabhayādinā kenaci upaddavena. Aññanti yāgukhajjakaphalāphalādibhedaṃ yaṃ kiñci aññaṃ. Anuvasitvāti puna vasitvā.

「三巴吉帝亚」者,依无病者有无病想、疑、有病想之故,有三巴吉帝亚。「病者有病想」者,然而病者有「我是病者」之想而续食者,无罪。「一次食」者,一日食。「行去或」者,此应依半由旬而取,如是「返回」(沙拉塔注疏巴吉帝亚第三第二百零八)此亦如是,如是说。「以某种危难」者,以河水涨、盗贼、怖畏等某种危难。「其他」者,粥、硬食、果实等差别的任何其他。「续食」者,再次食。

Āvasathasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. · 住处学处的解释已毕。

2. Gaṇabhojanasikkhāpadavaṇṇanā2. 众食学处解释

Gaṇabhojaneti gaṇena laddhattā gaṇassa santake bhojane. Tenāha ‘‘gaṇassa bhojane’’ti. Nanu cettha ‘‘gaṇassa bhojane’’ti vuccati, so ca kho gaṇo ‘‘katthaci dvīhi, katthaci tīhī’’tiādinā anekadhā adhippeto, idha katihīti āha ‘‘idha cā’’tiādi. Taṃ panetaṃ gaṇabhojanaṃ dvīhi pakārehi pasavati nimantanato vā viññattito vāti āha ‘‘tesaṃ nimantanato vā’’tiādi. Tattha nimantanato vāti akappiyanimantanato vā. Odanādīnaṃ pañcannanti odanasattukummāsamacchamaṃsānaṃ pañcannaṃ.

「众食」者,因众所得之故,在众的所有物之食。故说「众之食」。此处虽说「众之食」,而那众则以「某处二人、某处三人」等多种方式所指,此处几人?故说「此处且」等。然而那众食以二种方式产生,从邀请或从表示,故说「彼等从邀请或」等。其中「从邀请或」者,从不如法邀请或。「五种饭等」者,饭、麦粥、炒粉、鱼、肉五种。

‘‘Odanena nimantemi, odanaṃ me gaṇhathā’’tiādinā nayena yena kenaci vevacanena vā bhāsantarena vā pañcannaṃ bhojanānaṃ nāmaṃ gahetvā nimantetīti sambandho. Cattāroti ekaṭṭhāne vā nānāṭṭhānesu vā ṭhite cattāro bhikkhū. Lakkhaṇavacanañcetaṃ, tasmā cattāro vā tato vā adhike bhikkhūti attho. Vevacanena vāti bhattaannādipariyāyasaddena vā. Bhāsantarena vāti andhadamiḷādibhāsantarena vā. Pañcannaṃ bhojanānaṃ nāmaṃ gahetvāti pañcannaṃ bhojanānaṃ aññatarassa nāmaṃ gahetvā. Odanena nimantemīti tumhe bhante odanena nimantemi. Ādisaddena ‘‘ākaṅkhatha oloketha adhivāsetha paṭimānetha, sattunā nimantemi, sattuṃ me gaṇhatha ākaṅkhatha oloketha adhivāsetha paṭimānethā’’tiādīnaṃ (pāci. aṭṭha. 217-218) gahaṇaṃ. Ekato vāti ekattha ṭhite vā nisinne vā bhikkhū disvā ‘‘tumhe, bhante, odanena nimantemī’’tiādinā evaṃ ekato nimantitā. Nānāto vā nimantitāti cattāri pariveṇāni vā vihāre vā gantvā nānāto vā nimantitā. Ekaṭṭhāne ṭhitesuyeva vā eko puttena, eko pitarāti evampi nimantitā nānātoyeva nimantitā nāma honti. Ekato gaṇhantiti aññamaññassa dvādasahatthūpacāre ṭhitā gaṇhanti.

「我以饭食邀请,请诸位取我的饭食」等方式,以任何同义词或其他语言,取五种主食之一的名称而邀请,此为关联。「四位」者,在一处或在不同处所站立的四位比库。此为特征说,故意为四位或更多比库。「以同义词」者,以饭食等同义词。「以其他语言」者,以安达语、达米拉语等其他语言。「取五种主食的名称」者,取五种主食中任一的名称。「我以饭食邀请」者,诸位尊者,我以饭食邀请你们。以「等」字摄取「请期望、请观察、请接受、请衡量,我以糕饼邀请,请取我的糕饼、请期望、请观察、请接受、请衡量」等。「在一处」者,见到站立或坐在一处的比库们,以「诸位尊者,我以饭食邀请你们」等方式,如是在一处被邀请。「在不同处被邀请」者,前往四个住处或寺院,在不同处被邀请。即使在一处站立,一位被儿子邀请,一位被父亲邀请,如是被邀请者也名为在不同处被邀请。「在一处取」者,站在彼此十二肘范围内而取。

Kasmā pana nānāto bhuttepi gaṇabhojanaṃ hotīti āha ‘‘paṭiggahaṇameva hettha pamāṇa’’nti. Yadi evaṃ atha kasmā pāḷiyaṃ ‘‘gaṇabhojanaṃ nāma yattha cattāro bhikkhū pañcannaṃ bhojanānaṃ aññatarena bhojanena nimantitā bhuñjanti, etaṃ gaṇabhojanaṃ nāmā’’ti (pāci. 218) vuttaṃ? Taṃ paṭiggahaṇaniyamanatthameva . Na hi appaṭiggahitakaṃ bhikkhū bhuñjantīti ‘‘bhuñjantī’’ti padaṃ paṭiggahaṇaniyamavacanaṃ hoti. Ekato vā nānāto vā viññāpetvāti cattāro bhikkhū ekato ṭhitā vā nisinnā vā upāsakaṃ disvā ‘‘amhākaṃ catunnampi bhattaṃ dehī’’ti vā pāṭekkaṃ pavisitvā ‘‘mayhaṃ bhattaṃ dehi, mayhaṃ bhattaṃ dehī’’ti vā ekato vā nānāto vā viññāpetvā. Tassa duvidhassāpīti yañca nimantanato laddhaṃ gaṇabhojanaṃ, yañca viññattito laddhaṃ, tassa duvidhassāpi gaṇabhojanassa. Evaṃ paṭiggahaṇeti ekato paṭiggahaṇe.

为何在不同处食用也成为别众食?故说「在此以接受为量」。若如是,那为何在圣典中说「别众食者,四位比库被以五种主食之一的主食邀请而食用,此名为别众食」?那只是为了限定接受。因为比库们不食用未接受之物,故「食用」一词是限定接受之说。「在一处或在不同处告知」者,四位比库站立或坐在一处,见到近事男,说「请给我们四位食物」,或分别进入说「请给我食物,请给我食物」,在一处或在不同处告知。「对那两种」者,从邀请所得的别众食,以及从告知所得的,对那两种别众食。「如是接受」者,在一处接受。

Pādānampi phalitattāti (pāci. aṭṭha. 217-218) antamaso pādānampi yathā mahācammassa parato maṃsaṃ dissati, evaṃ phalitattā. Na sakkā piṇḍāya caritunti vālikāya vā sakkharāya vā phuṭṭhamatte dukkhuppattito antogāme piṇḍāya carituṃ na sakkoti. Cīvare kariyamāneti sāṭakañca suttañca labhitvā cīvare kariyamāne. Yaṃ kiñci cīvare kattabbakammanti cīvaravicāraṇachindanamoghasuttāropanādi yaṃ kiñci cīvare kattabbaṃ kammaṃ, antamaso sūcivedhanampīti adhippāyo. ‘‘Addhayojanampī’’tiādi avakaṃsato vuttaṃ. Yo pana dūraṃ gantukāmo, tattha vattabbameva natthi, gacchanto addhayojanabbhantare gāvutepi bhuñjituṃ labhati, gato pana ekadivasaṃ. Yadā nāvaṃ abhiruhitukāmo vā hoti āruḷho vā oruḷho vā, ayaṃ nāvābhiruhanasamayo nāmāti āha ‘‘nāvābhiruhanasamayepi eseva nayo’’ti. Ayaṃ pana viseso – abhiruḷhena icchitaṭṭhānaṃ gantvāpi yāva na orohati, tāva bhuñjitabbaṃ. Cattāro bhikkhūti antimaparicchedo. Yattha pana sataṃ vā sahassaṃ vā sannipatitaṃ, tattha vattabbameva natthi. Tasmā tādise kāle ‘‘mahāsamayo’’ti adhiṭṭhahitvā bhuñjitabbaṃ. Yo koci pabbajitoti sahadhammikesu vā titthiyesu vā aññataro.

「乃至脚底也裂开」者,乃至脚底如大皮革之外显现肉般裂开。「不能行乞」者,因触及沙粒或碎石即生苦,在村内不能行乞。「在制作衣时」者,获得布料和线而在制作衣时。「任何在衣上应作之事」者,衣的检查、裁剪、穿线、缝合等任何在衣上应作之事,乃至穿针也是意趣。「半由旬」等是约略而说。然而欲远行者,在那里根本无需说,行走时在半由旬内乃至一伽伍德也可食用,但去了则一日。当欲登船或已登或已下时,此名为登船时,故说「在登船时也是此法」。然而此有差别——已登者,前往所欲之处,乃至未下船,期间可食用。「四位比库」者,最后限定。然而在百人或千人集会处,在那里根本无需说。因此在那样的时候,应确定「大集会」而食用。「任何出家者」者,在同法者或外道中的任一。

Ye ca dve tayo ekato gaṇhantīti yepi akappiyanimantanaṃ sādiyitvā dve vā tayo vā ekato gaṇhanti, tesampi anāpatti. Paṇītabhojanasūpodanaviññattīhi pana āpattiyevāti vadanti, upaparikkhitabbaṃ. Niccabhattādīsūti niccabhatte salākabhatte pakkhike uposathike pāṭipadike. Tattha niccabhattanti dhuvabhattaṃ vuccati. ‘‘Niccabhattaṃ gaṇhathā’’ti vadanti , bahūnampi ekato gaṇhituṃ vaṭṭati. Salākabhattādīsupi eseva nayo.

「那些二三位在一处取者」者,即使接受了不如法的邀请,二位或三位在一处取者,对他们也无犯。然而有人说,对于精美食物、汤饭的告知则有犯,应当审察。「在常食等」者,在常食、筹食、半月食、伍波萨他食、月初食。其中「常食」者,称为固定食。说「请取常食」,即使多人在一处取也允许。在筹食等也是此法。

Gaṇabhojanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. · 众食学处解释已毕。

3. Paramparabhojanasikkhāpadavaṇṇanā3. 辗转食学处解释

Gaṇabhojane vuttanayenevāti bhikkhuṃ upasaṅkamitvā ‘‘tumhe, bhante, odanena nimantemi, odanaṃ me gaṇhathā’’tiādinā (pāci. aṭṭha. 217-218) nayena yena kenaci vevacanena vā bhāsantarena vā pañcannaṃ bhojanānaṃ aññatarassa nāmaṃ gahetvā nimantetīti vutteneva nayena . Nimantitassāti akappiyanimantanena nimantitassa. Avikappetvāti sammukhāsammukhavasena avikappetvā, apariccajitvāti attho. Ayañhi bhattavikappanā nāma sammukhāparammukhāpi vaṭṭati. Tenāha ‘‘yo bhikkhu pañcasu sahadhammikesū’’tiādi.

「如别众食中所说之法」者,前往比库处,以「诸位尊者,我以饭食邀请你们,请取我的饭食」等方式,以任何同义词或其他语言,取五种主食之一的名称而邀请,即以所说之法。「被邀请者」者,以不如法邀请被邀请者。「未分配」者,未以面对面方式分配,意为未舍弃。因为此食物分配,面对面或不面对面都允许。故说「若比库在五位同法者中」等。

Aññatra nimantanabhojanavatthusminti aññatra paṭhamaṃ nimantitā hutvā aññasmiṃ nimantane bhuñjanavatthusmiṃ. Yadi tividhā anupaññatti, atha kasmā parivāre ‘‘catasso anupaññattiyo’’ti vuttanti āha ‘‘parivāre panā’’tiādi. Vikappanampi gahetvāti vikappanānujānanampi anupaññattisamānanti anupaññattibhāvena gahetvā. Ekasaṃsaṭṭhānīti ekasmiṃ missitāni. Idaṃ vuttaṃ hoti (pāci. aṭṭha. 229) – dve tīṇi kulāni nimantetvā ekasmiṃ ṭhāne nisīdāpetvā ito cito ca āharitvā bhattaṃ ākiranti, sūpabyañjanaṃ ākiranti, ekamissakaṃ hoti, ettha anāpattīti. Sace pana mūlanimantanaṃ heṭṭhā hoti, pacchimaṃ pacchimaṃ upari, taṃ uparito paṭṭhāya bhuñjantassa āpatti. Hatthaṃ pana anto pavesetvā paṭhamanimantanato ekampi kabaḷaṃ uddharitvā bhuttakālato paṭṭhāya yathā tathā vā bhuñjantassa anāpatti. Dve tīṇi nimantanāni ekato vā katvā bhuñjatīti dve tīṇi nimantanāni ekato pakkhipitvā missetvā ekaṃ katvā bhuñjatīti attho. ‘‘Sakalena gāmena vā’’tiādīsu sakalena gāmena ekato hutvā nimantitasseva yattha katthaci bhuñjato anāpatti. Pūgepi eseva nayo. Nimantiyamāno vā ‘‘bhikkhaṃ gahessāmī’’ti vadatīti ‘‘bhattaṃ gaṇhā’’ti nimantiyamāno ‘‘na mayhaṃ tava bhattena attho, bhikkhaṃ gahessāmī’’ti bhaṇati. Kiriyākiriyanti ettha bhojanaṃ kiriyaṃ, avikappanaṃ akiriyaṃ.

「除了邀请食物的事项」者,除了最初被邀请后在另一邀请中食用的事项。若有三种不制定,那为何在《附随》中说「四种不制定」?故说「然而在《附随》中」等。「也取分配」者,也取分配的允许为不制定同等,以不制定性而取。「混合在一处」者,混合在一处。此所说为:邀请二三家,使坐在一处,从这里那里搬来倾倒食物,倾倒汤菜,成为一混合物,在此无犯。然而若根本邀请在下,后来的后来的在上,从上面开始食用者有犯。但将手伸入内部,从最初邀请中取出一团食物后,从食用时开始,无论如何食用者无犯。「将二三邀请合在一处食用」者,将二三邀请合在一处放置混合成一而食用之意。「以全村」等中,以全村合在一处被邀请者,在任何处所食用无犯。在群体中也是此法。「被邀请时说『我将取乞食』」者,被说「请取食物」而被邀请时,说「我不需要你的食物,我将取乞食」。「作与不作」者,在此食用是作,不分配是不作。

Paramparabhojanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. · 辗转食学处解释已毕。

4. Kāṇamātāsikkhāpadavaṇṇanā4. 独眼母学处解释

Paheṇakatthāyāti paṇṇākāratthāya. Pātheyyatthāyāti maggaṃ gacchantānaṃ antarāmaggatthāya. Sattūti baddhasattu, abaddhasattu ca. Dvattipattapūre paṭiggahetvāti mukhavaṭṭiyā heṭṭhimalekhāya samaṃ pūre dvattipattapūre gahetvāti attho. Imassa catthassa heṭṭhā vuttanayeneva pākaṭattā tattha kattabbappakārameva dassetuṃ ‘‘etthā’’tiādimāha. Sesanti tato ekapattato aññaṃ pattaṃ. Sace tayo pattapūrā gahitā dve, sace dve gahitā, ekanti vuttaṃ hoti.

「为了送去之义」者,为了送达之义。「为了路粮之义」者,为了行路者的中途道路之义。「萨都」者,有绑缚的萨都与无绑缚的萨都二种。「接受二三钵满」者,意为:取与口缘下唇线齐平的满量,即二钵满或三钵满。此义因以下述方式已明了,故为显示于此应作之方式,说「于此」等。「其余」者,从那二钵或三钵之外的另一钵。若取了三钵满则二钵,若取了二钵则一钵,如是所说。

Gamanevā paṭippassaddheti antarāmagge upaddavaṃ disvā, anatthikatāya vā ‘‘mayaṃ idāni na pesissāma na gamissāmā’’ti evaṃ gamane upacchinne dentānanti attho.

「正在前往时平息」者,意为:在中途道路见到障难,或因不需要而说『我们现在不送去、不前往』,如是前往被中断时给予者。

Kāṇamātāsikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. · 独眼母学处解释已毕。

5. Paṭhamapavāraṇāsikkhāpadavaṇṇanā五、第一足食学处注释

Bhuttavāti katabhattakicco. Sāsapamattampi ajjhoharitanti evaṃ parittampi bhojanaṃ saṅkhāditvā vā asaṅkhāditvā vā gilitaṃ. Pavāritoti paṭikkhepito. Yo hi bhuñjanto parivesakena upanītaṃ bhojanaṃ anicchanto paṭikkhipati, so tena pavārito paṭikkhipito nāma hoti. Byañjanaṃ pana anādiyitvā atthamattameva dassetuṃ ‘‘katappavāraṇo katappaṭikkhepoti attho’’ti vuttaṃ. Sopi ca paṭikkhepo yasmā na paṭikkhepamattena, atha kho pañcaṅgavasena. Tenassa padabhājane ‘‘asanaṃ paññāyatī’’tiādi (pāci. 239) vuttaṃ.

「已食」者,已作食事。「即使芝麻许也已吞咽」者,如是即使少量食物,或计数或不计数而吞下。「已受拒」者,被拒绝。凡正在食用者不欲受侍者所奉上的食物而拒绝,他即被那拒绝所拒,名为已受拒。然而不取其语词,仅为显示义理,故说「已作拒绝、已作拒绝之义」。而且那拒绝,因为不仅是拒绝本身,而是依五支。故在其词句分析中说「座位已备」等。

Bhojanaṃpaññāyatīti pañcannaṃ bhojanānaṃ aññataraṃ pattādīsu dissati. Tenāha ‘‘pavāraṇappahonakaṃ ce bhojana’’ntiādi. Sālīti (pāci. aṭṭha. 238-239) antamaso nīvāraṃ upādāya sabbāpi sālijāti. Vīhīti sabbāpi vīhijāti. Yavagodhumesu bhedo natthi. Kaṅgūti setarattakāḷabhedā sabbāpi kaṅgujāti. Varakoti antamaso varakacorakaṃ upādāya sabbāpi setavaṇṇā varakajāti. Kudrūsakoti kāḷakodravo ceva sāmākādibhedā ca sabbāpi tiṇadhaññajāti.

「食物已备」者,五种食物中的任一种在钵等中可见。故说「若是能生拒绝的食物」等。「沙离」者,乃至取尼瓦拉,一切沙离种类。「维希」者,一切维希种类。在亚瓦与果度玛中无差别。「康古」者,白、红、黑之别的一切康古种类。「瓦拉咖」者,乃至取瓦拉咖乔拉咖,一切白色的瓦拉咖种类。「库德儒萨咖」者,黑库德拉瓦以及萨玛咖等之别的一切草谷种类。

Nīvāravarakacorakā cettha ‘‘dhaññānulomā’’ti vadanti. Yāgunti ambilayāgukhīrayāguādibhedaṃ yaṃ kiñci yāguṃ. Imināva pāyāsassāpi gahitattā ‘‘ambilapāyāsādīsu aññataraṃ pacāmāti vā’’ti na vuttaṃ. Pavāraṇaṃ janetīti anatirittabhojanāpattinibandhanaṃ paṭikkhepaṃ sādheti. Sace pana odhi na paññāyati, yāgusaṅgahaṃ gacchati, pavāraṇaṃ na janeti. Puna pavāraṇaṃ janeti ghanabhāvagamanato paṭṭhāya bhojanasaṅgahitattāti adhippāyo.

「尼瓦拉、瓦拉咖、乔拉咖」,于此说为「随顺于谷」。「亚古」者,酸亚古、乳亚古等之别的任何亚古。由此已摄取巴亚萨,故未说「在酸巴亚萨等中的任一种,或煮」。「生起拒绝」者,成就作为不得额外食物之因的拒绝。然而若稠度不显现,则归入亚古类,不生起拒绝。再次生起拒绝,从达到浓稠状态开始,因被摄入食物类,此为意趣。

Udakakañjikakhīrādīni ākiritvāti udakañceva kañjikañca khīrādīni ca ākiritvā tehi saddhiṃ amadditvā bhattamissake katvā. Tenāha ‘‘yāguṃ gaṇhathā’’tiādi. Sace pana bhatte udakakañjikakhīrādīni ākiritvā madditvā ‘‘yāguṃ gaṇhathā’’ti denti, pavāraṇā na hoti. Yāguyāpīti evaṃ yāgusaṅgahaṃ gatāya vā aññāya vā yāguyāpi. Suddharasako, pana rasakayāgu vā na janeti.

「洒入水、酸浆、乳等」者,洒入水以及酸浆以及乳等,与它们一起不搅拌而使饭混合。故说「取亚古」等。然而若在饭中洒入水、酸浆、乳等后搅拌而给予说『取亚古』,则不成拒绝。「即使以亚古」者,如是归入亚古类的,或其他的,即使以亚古。然而纯汁液或汁液亚古不生起拒绝。

Pañcannaṃ bhojanānaṃ aññataravasena vippakatabhojanabhāvassa upacchinnattā ‘‘dvepi khāditāni honti…pe… na pavāretī’’ti vuttaṃ. Akappiyamaṃsaṃ (pāci. aṭṭha. 238-239), akappiyabhojanañca buddhapaṭikuṭṭhaṃ paṭikkhipato pavāraṇāya avatthutāya na pavāraṇā hotīti āha ‘‘yo panā’’tiādi. Yañhi bhikkhuno khādituṃ vaṭṭati, taṃ eva paṭikkhipato pavāraṇā hoti. Idaṃ pana jānanto akappiyattā paṭikkhipati. Ajānantopi paṭikkhipitabbaṭṭhāne ṭhitameva paṭikkhipati nāma, tasmā na pavāreti. Sace pana akappiyamaṃsaṃ khādanto kappiyamaṃsaṃ vā bhojanaṃ vā paṭikkhipati, pavāreti. Kasmā? Vatthutāya. Yañhi tena paṭikkhittaṃ, taṃ pavāraṇāya vatthu. Yaṃ pana khādati, taṃ kiñcāpi paṭikkhipitabbaṭṭhāne ṭhitaṃ, khādiyamānaṃ pana maṃsabhāvaṃ na jahati, tasmā pavāreti. Ko pana vādo kappiyamaṃsaṃ khādato kappiyamaṃsabhojanappaṭikkhepe. Esa nayo akappiyabhojanaṃ khādato kappiyabhojanappaṭikkhepe.

因以五种食物中任一方式成为已熟食物之性的中断,故说「二者皆已食……乃至……不成受请」。不如法肉与不如法食物,因佛所呵责而拒绝,由于受请无所依,故不成受请,是故说「然而」等。凡比库可食者,唯拒绝彼者方成受请。然此人知其不如法而拒绝。即使不知,若拒绝应拒绝之处所立者,亦名为拒绝,是故不成受请。然而若食不如法肉时拒绝如法肉或食物,则成受请。为何?因有所依。凡彼所拒绝者,即受请之所依。然而所食者,虽立于应拒绝之处,但正被食时不舍肉之性,是故成受请。何况食如法肉时拒绝如法肉食物。此理亦同于食不如法食物时拒绝如法食物。

Bhojane satīti pañcasu bhojanesu ekasmimpi bhojane sati. Aññaṃ vuttalakkhaṇaṃ bhojananti pattādigatato aññaṃ vuttalakkhaṇaṃ pañcasu bhojanesu ekampi bhojanaṃ. ‘‘Nirapekkho hotī’’ti etasseva vivaraṇaṃ ‘‘yaṃ pattādīsū’’tiādi. Na kevalaṃ nirapekkho vāti āha ‘‘aññatra vā’’tiādi. So paṭikkhipantopi na pavāretīti tasmiṃ ce antare aññaṃ bhojanaṃ abhihaṭaṃ, taṃ so paṭikkhipantopi na pavāreti. Kasmā? Vippakatabhojanabhāvassa upacchinnattā.

「食物存在时」者,五种食物中即使一种食物存在时。「另一所说相之食物」者,从钵等所得之外的另一所说相,即五种食物中的一种食物。「成为无欲求者」,此之解释即「凡在钵等中」等。非仅无欲求,故说「或者」等。「彼虽拒绝亦不成受请」者,若于其间另一食物被送来,彼虽拒绝亦不成受请。为何?因已熟食物之性的中断。

‘‘Upanāmetī’’ti (pāci. aṭṭha. 238-239) iminā kāyābhihāraṃ dasseti. Hatthe vā ādhārake vāti ettha vā-saddo avuttavikappattho, tena ‘‘ūrūsu vā’’ti vikappeti. Dūre nisinnassa daharabhikkhussa pattaṃ pesetvā ‘‘ito odanaṃ gaṇhāhī’’ti vadati, gaṇhitvā pana gato tuṇhī tiṭṭhati, tampi paṭikkhipato eseva nayo. Kasmā? Bhikkhussa dūrabhāvato, dūtassa ca anabhiharaṇato. Sace pana gahetvā āgato bhikkhu ‘‘imaṃ bhattaṃ gaṇhā’’ti vadati, taṃ paṭikkhipato pavāraṇā hoti. Evaṃ vuttepīti ‘‘bhattaṃ gaṇhā’’ti vuttepi.

「送来」者,以此显示身体的送来。「在手或在托盘」,此处「或」字为未说之选择义,由此选择「或在大腿上」。对远坐的年少比库送钵后说「从此取饭」,彼取后前来默然而立,拒绝彼者亦同此理。为何?因比库远离,且使者未送来。然而若取后前来的比库说「取此食」,拒绝彼者成受请。「虽如是说」者,虽说「取食」。

Bhattapacchiṃ gahetvā parivisantassāti ekena hatthena bhattapacchiṃ gahetvā ekena hatthena kaṭacchuṃ gahetvā parivisantassa. Añño ‘‘ahaṃ dhāressāmī’’ti gahitamattakameva karotīti añño āgantvā ‘‘ahaṃ pacchiṃ dhāressāmi, tvaṃ odanaṃ dehī’’ti vatvā gahitamattakameva karoti. Abhihaṭāva hotīti parivesakeneva abhihaṭāva hoti. Idāni asati tassa dātukāmābhihāre gahaṇasamayepi paṭikkhipato na hotīti dassetuṃ ‘‘sace panā’’tiādi vuttaṃ. Uddhaṭeti uddhaṭe bhatte. Kaṭacchuabhihāroyeva hi tassa abhihāroti adhippāyo. Anantarassa diyyamāneti anantarassa bhikkhuno bhatte diyyamāne. Kāyavikārenāti ‘‘aṅguliṃ vā hatthaṃ vā macchikabījaniṃ vā cīvarakaṇṇaṃ vā cāleti, bhamukāya vā ākāraṃ karoti, kuddho vā oloketī’’ti (pāci. aṭṭha. 238-239) evaṃ vuttena aṅgulicalanādinā kāyavikārena. ‘‘Alaṃ mā dehī’’tiādinā vacīvikārenāti ‘‘ala’’nti vā ‘‘na gaṇhāmī’’ti vā ‘‘mā ākirā’’ti vā ‘‘apagacchā’’ti vā evaṃ yena kenaci vacīvikārena.

「取饭勺而分配者」,一手取饭勺,一手取饭匙而分配者。「另一人仅作取之量」者,另一人前来说「我将持勺,汝给饭」后,仅作取之量。「已被送来」者,由分配者已被送来。今为显示若无彼施与欲之送来,即使拒绝取时亦不成,故说「然而若」等。「已提起」者,在已提起的食中。意趣为:饭匙之送来即是彼之送来。「正给予紧邻者」,正给予紧邻比库食时。「以身变化」者,以如是所说「摇动手指或手或拂尘或衣角,或以眉毛作相,或嗔视」等手指摇动等身变化。「以『够了,莫给』等语变化」者,以「够了」或「我不取」或「莫倒」或「去」等任何语变化。

Abhihaṭe pana bhatte pavāraṇāya bhīto hatthe apanetvā punappunaṃ patte odanaṃ ākirantaṃ ‘‘ākira ākira, koṭṭetvā pūrehī’’ti vadato pavāraṇā na hoti. Esa nayo bhattaṃ abhiharantaṃ bhikkhuṃ sallakkhetvā ‘‘kiṃ, āvuso, itopi kiñci gaṇhissasi, dammi te kiñcī’’ti vadatopi.

然而食已送来时,畏惧受请而从手移开,对反复在钵中倒饭者说「倒吧倒吧,捣实后填满」,不成受请。此理亦同于观察送食之比库后说「友,汝从此还取某物否?我给汝某物」。

‘‘Rasaṃ paṭiggaṇhathā’’ti appavāraṇājanakassa nāmaṃ gahetvā vuttattā ‘‘taṃ sutvā paṭikkhipato pavāraṇā natthī’’ti vuttaṃ. Maṃsarasanti ettha pana na kevalaṃ maṃsassa rasaṃ ‘‘maṃsarasa’’micceva viññāyati, atha kho maṃsañca rasañca maṃsarasanti evaṃ pavāraṇājanakanāmavasenāpi. Tasmā taṃ paṭikkhipato pavāraṇāva hotīti āha ‘‘maṃsarasanti vutte pana paṭikkhipato pavāraṇā hotī’’ti. Parato macchamaṃsaṃ byañjananti etthāpi eseva nayo. Yasmiṃ iriyāpathe pavāreti, taṃ avikopenteneva bhuñjitabbanti yo gacchanto (pāci. aṭṭha. 238-239) pavāreti, tena gacchanteneva bhuñjitabbaṃ. Kaddamaṃ vā udakaṃ vā patvā ṭhitena atirittaṃ kāretabbaṃ. Sace antarā nadī pūrā hoti, naditīre gumbaṃ anupariyāyantena bhuñjitabbaṃ. Atha nāvā vā setu vā atthi, taṃ abhiruhitvāpi caṅkamanteneva bhuñjitabbaṃ, gamanaṃ na upacchinditabbaṃ. Esa nayo itarairiyāpathesupi. Taṃ taṃ iriyāpathaṃ kopentena atirittaṃ kāretabbaṃ. Yo ukkuṭikova nisīditvā pavāreti, tena ukkuṭikeneva bhuñjitabbaṃ. Tassa pana heṭṭhā palālapīṭhaṃ vā kiñci vā nisīdanaṃ dātabbaṃ. Pīṭhake nisīditvā pavāritena pana āsanaṃ acāletvāva catasso disā parivattantena bhuñjituṃ labbhati. Mañce nisīditvā pavāritena ito vā etto vā saṃsarituṃ na labbhati. Sace pana saha mañcena ukkhipitvā aññatra nenti, vaṭṭati. Nipajjitvā pavāritenāpi nipanneneva bhuñjitabbaṃ. Parivattantena yena passena nipanno, tassa ṭhānaṃ nātikkametabbaṃ.

「接受汤」者,因取不生受请者之名而说,故说「闻彼而拒绝,无受请」。「肉汤」者,此处非仅肉之汤理解为「肉汤」,而是肉与汤为肉汤,如是亦以生受请者之名。是故拒绝彼者即成受请,故说「然而说肉汤时拒绝者,成受请」。「从他处鱼肉菜」,此处亦同此理。「凡以何威仪受请,应不改变彼而食」者,行走时受请者,应行走而食。遇泥或水时,应站立而作余食。若中间河满,应沿河岸绕丛而食。若有船或桥,登上后亦应经行而食,不应中断行走。此理亦同于其余威仪。改变彼彼威仪者应作余食。蹲踞而坐受请者,应蹲踞而食。然而应给彼下方草席或某种坐具。坐小凳受请者,不移动座位而转向四方可食。坐床受请者,不得从此至彼移动。然而若连床举起移至他处,则可。卧而受请者亦应卧而食。转身时,不应越过所卧侧之处所。

Alametaṃ sabbanti etaṃ sabbaṃ alaṃ pariyattaṃ, idampi te adhikaṃ, ito aññaṃ na lacchasīti adhippāyo. Yo atirittaṃ karotīti yo ‘‘alametaṃ sabba’’nti atirittaṃ karoti. Paṭipakkhanayenāti ‘‘kappiyakataṃ, paṭiggahitakataṃ, uccāritakataṃ, hatthapāse kataṃ, bhuttāvinā kataṃ, bhuttāvinā pavāritena āsanā avuṭṭhitena kataṃ ‘alametaṃ sabba’nti vutta’’nti (pāci. 239) imehi sattahi vinayakammākārehi yaṃ atirittaṃ kappiyaṃ kataṃ, yañca gilānātirittaṃ, tadubhayampi atirittanti evaṃ tasseva paṭipakkhanayena. Ettha ca ‘‘alametaṃ sabba’’nti tikkhattuṃ vattabbaṃ, ayaṃ kira āciṇṇo. Vinayadharā pana ‘‘sakiṃ eva vattabba’’nti vadanti.

「『此已足,一切』者」:此一切已足够学习,此对你已是过分,从此之外不应得,此为所指之义。「作过分者」:即对「此已足,一切」作过分者。「以对治之方式」:「以『作净、作受取、作说出、作置于手掌范围内、作由已食者、作由已食已辞谢而未离座者说「此已足,一切」』这七种律行方式所作之过分净,以及病人之过分,此二者皆为过分」,如是以对彼之对治。于此,「此已足,一切」应说三次,此据说是惯例。然而持律者说「仅应说一次」。

Kasmā taṃ so puna kātuṃ na labhatīti āha ‘‘yañhī’’tiādi. Tattha yañhi akatanti yena paṭhamaṃ kappiyaṃ kataṃ, tena yaṃ akataṃ, taṃ kātabbaṃ. Paṭhamabhājane pana kātuṃ na labbhati. Yena ca akatanti aññena bhikkhunā yena paṭhamaṃ na kataṃ, tena ca kātabbanti attho. Vuttanti sīhaḷaṭṭhakathāsu vuttaṃ. Aññasmiṃ pana bhājaneti yasmiṃ pana bhājane paṭhamaṃ kataṃ, tato aññasmiṃ patte vā kuṇḍe vā pacchiyaṃ vā yattha katthaci purato ṭhapetvā onāmitabhājane.

「为何彼不得再作」,故说「凡未作」等。其中「凡未作」:以最初作净者,凡彼所未作者,应作。然而不得于最初之容器中作。「以未作者」:以另一比库最初未作者,以彼应作,此为义。「已说」:于僧伽罗注疏中已说。「于另一容器中」:于最初所作之容器,从彼另一钵或锅或后面或任何处,除置于前面外,于倾入之容器中。

Aññatra bhuñjanavatthusminti bhuttāvinā pavāritena hutvā aññatra bhuñjanavatthusmiṃ. Tikapācittiyanti anatiritte anatirittasaññivematikaatirittasaññīnaṃ vasena tīṇi pācittiyāni. Ajjhoharato ca dukkaṭanti ajjhoharato ajjhohāre ajjhohāre dukkaṭaṃ. Sace pana āmisasaṃsaṭṭhāni honti, āhāratthāyapi anāhāratthāyapi paṭiggahetvā ajjhoharantassa pācittiyameva. Tesaṃ anuññātaparibhogavasenāti yāmakālikādīnaṃ anuññātaparibhogavasena, yāmakālikaṃ pipāsāya sati pipāsacchedanatthaṃ, sattāhakālikaṃ yāvajīvikañca tena tena upasametabbake ābādhe sati tassa upasamanatthanti vuttaṃ hoti. Idampi ajjhoharaṇato kāyakammaṃ, vācāya ‘‘atirittaṃ karotha bhante’’ti akārāpanena vacīkammanti āha ‘‘samuṭṭhānādīni paṭhamakathinasadisānevā’’ti. Kiriyākiriyanti ettha paṭikkhipitvā bhuñjanaṃ kiriyaṃ. Atirittassa akaraṇaṃ akiriyanti veditabbaṃ.

「除食事外」:已食已辞谢后,除食事外。「三巴吉帝亚」:于非过分、非过分想疑、过分想之方式,有三巴吉帝亚。「吞咽者恶作」:吞咽者,每一吞咽为恶作。然而若与食物混合,为食之目的或非食之目的,受取后吞咽者,唯巴吉帝亚。「以彼等许可受用之方式」:以夜分药等许可受用之方式,夜分药于渴时为止渴之目的,七日药及终生药于应以彼彼平息之病时为平息彼之目的,如是已说。此亦从吞咽为身业,以语「诸尊,请作过分」不令作为语业,故说「生起等恰如第一咖提那衣相同」。「作与不作」:于此,拒绝而食为作。应知过分之不作为不作。

Paṭhamapavāraṇāsikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. · 第一足食学处注释结束。

6. Dutiyapavāraṇāsikkhāpadavaṇṇanā六、第二足食学处注释

Sutvāvāti aññena vā teneva vā ārocitaṃ sutvā. ‘‘Bhuttasmiṃ pācittiya’’nti (pāci. 243) vuttattā bhojanapariyosāne pācittiya’’nti vuttaṃ.

「闻后」:由他人或由彼自己告知后闻。因说「于已食巴吉帝亚」,故说「于食事终了巴吉帝亚」。

Dutiyapavāraṇāsikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. · 第二足食学处注释结束。

7. Vikālabhojanasikkhāpadavaṇṇanā七、非时食学处注释

Vikāleti ettha aruṇuggamanato paṭṭhāya yāva majjhanhiko, ayaṃ buddhādīnaṃ ariyānaṃ āciṇṇasamāciṇṇo bhojanassa kālo nāma. Tadañño vikālo ‘‘vigato kālo’’ti katvā. Tenāha ‘‘vigate kāle’’tiādi. Ṭhitamajjhanhikopi (pāci. aṭṭha. 248-249) kālasaṅgahaṃ gacchati. Tato paṭṭhāya pana khādituṃ vā bhuñjituṃ vā na sakkā. Sahasā pivituṃ sakkā bhaveyya, kukkuccakena pana na kātabbaṃ. Kālaparicchedajānanatthañca kālatthambho yojetabbo. Kālabbhantareva bhattakiccaṃ kātabbaṃ. ‘‘Yaṃ kiñci…pe… khādanīyaṃ vā’’ti iminā yaṃ tāva sakkhalimodakādi pubbaṇṇāparaṇṇamayaṃ, tattha vattabbameva natthīti dasseti. Bhojanīyaṃ nāma pañca bhojanāni.

「非时」:于此,从日出开始直至正午,此名为佛陀等圣者惯行与随行之食之时。彼之外为非时,作「已过之时」。故说「已过之时」等。已立之正午亦入于时之摄。然而从彼开始不能嚼或食。或许能突然饮,然而有顾虑者不应作。为知时之限定,应设置时标。应于时之内作食事。「凡任何……乃至……或副食」,以此首先凡糖球糕等由前食后食所成者,于彼实无应说者,如是显示。主食者,名为五种主食。

Sati paccayeti pipāsādikāraṇe vijjamāne. Romaṭṭhakassāti romaṭṭhakassa bhikkhuno ajjhoharitvā uggiritvā mukheva ṭhapito bahi mukhadvārā viniggato bhojanassa maggā bahi niggato ‘‘romaṭṭho’’ti pavuccati. Idha pana ajjhoharitvā uggiritvā mukheva ṭhapitoti adhippeto. Tenāha ‘‘na ca, bhikkhave’’tiādi. Ṭhapetvā romaṭṭhakaṃ sesānaṃ āgataṃ uggāraṃ mukhe sandhāretvā gilantānaṃ āpatti. Sace pana asandhārentameva paragalaṃ gacchati, vaṭṭati.

「有因缘」:于渴等原因存在时。「罗玛塔咖者」:比库之罗玛塔咖,吞咽后呕出仅置于口中,从口门外出,从食之道外出者,称为「罗玛塔」。然而于此,所指为吞咽后呕出仅置于口中。故说「诸比库,非」等。除罗玛塔咖外,其余已来之呕吐物,于口中保持后吞咽者有罪。然而若不保持而自行入喉,允许。

Vikālabhojanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. · 非时食学处注释结束。

8. Sannidhikārakasikkhāpadavaṇṇanā8. 储藏学处解释

‘‘Kāro karaṇaṃ kiriyāti atthato eka’’nti etena kārasaddassa bhāvatthataṃ dasseti. Sammā nidhānaṃ ṭhapanaṃ sannidhi. ‘‘Paṭiggahetvā ekarattaṃ vītināmitassetaṃnāma’’nti iminā paṭiggahetvā ekarattaṃ vītināmite imassa duddhotabhāvaṃ dasseti. Kiñcāpi yāmakālikaṃ khādanīyaṃ, bhojanīyaṃ vā na hoti, ‘‘anāpatti yāmakālikaṃ yāme nidahitvā bhuñjatī’’tiādi vacanato pana tatthāpi yāmātikkame sannidhipaccayā pācittiyena bhavitabbanti ‘‘yaṃ kiñci yāvakālikaṃ vā yāmakālikaṃ vā’’ti vuttaṃ. Idāni duddhotabhāvameva vibhāvetuṃ ‘‘yaṃ aṅguliyā’’tiādi vuttaṃ. Tattha yaṃ aṅguliyā ghaṃsantassa lekhā paññāyatīti yaṃ pattaṃ dhotaṃ aṅguliyā ghaṃsantassa patte aṅgulilekhā paññāyati, so patto duddhoto hotīti attho. Telavaṇṇapatte pana aṅgulilekhā paññāyati, sā abbohārikā. Snehoti telaṃ. Sandissatīti yāguyā upari sandissati. Tādise pattepīti paṭiggahaṇaṃ avissajjitvā sayaṃ vā aññena vā bhojanaṃ nīharitvā na sammā dhote pattepi. Punadivase bhuñjantassa pācittiyanti patte laggaṃ avijahitappaṭiggahaṇaṃ hotīti dutiyadivase bhuñjantassa pācittiyaṃ. Pariccatte pana patte punadivase bhuñjantassa anāpatti.

「『咖罗』者,作、作用、行为,义理上为一」,以此显示咖罗一词具有存在之义。正确的安置、放置,即为储藏。「受取后经一夜者,名为此」,以此显示受取后经一夜,此物即成为难净之物。虽然时限食与副食或主食并非如此,但从「无犯:于时限内受取时限食而食」等语句来看,在彼处亦应于时限过后因储藏之缘而成巴吉帝亚,故说「凡任何时限食或时限食」。现在为了阐明难净之性质,故说「凡以指」等。其中,「凡以指擦拭时显现划痕者」,即洗净之钵以指擦拭时,钵上显现指痕,此钵即为难净,此为其义。然而在油色钵上显现指痕,此为非正式的。「油脂」者,即油。「显现」者,显现于粥之上。「即使在此类钵中」者,即使在未舍弃受取、自己或令他人取出食物、未正确洗净之钵中。「翌日食者,巴吉帝亚」者,附着于钵上的未舍弃之受取物存在,故于第二日食者,巴吉帝亚。然而在已舍弃之钵中,翌日食者,无犯。

Yaṃ panāti yaṃ bhojanaṃ pana. Apariccattameva hīti anapekkhavissajjanena vā anupasampannassa nirapekkhadānena vā apariccattameva. Kappiya bhojananti antamaso ekasitthamattampi kappiyabhojanaṃ. Akappiyesūti akappiyamaṃsesu. Sesesūti manussamaṃsato avasesesu hatthiassasunakhaahisīhabyagghadīpiacchataracchamaṃsesu ceva appaṭivekkhite uddissakatamaṃse ca. Pāḷiyaṃ ‘‘sattāhakālikaṃ yāvajīvikaṃ āhāratthāya paṭiggaṇhāti, āpatti dukkaṭassā’’tiādinā (pāci. 255) sannihitesu sattāhakālikayāvajīvikesu purebhattampi āhāratthāya ajjhoharaṇepi dukkaṭassa vuttattā yāmakālikepi āhāratthāya ajjhoharaṇepi visuṃ dukkaṭenāpi bhavitabbanti āha ‘‘āhāratthāya ajjhoharato dukkaṭena saddhiṃ pācittiya’’nti. Sabbavikappesūti ‘‘kappiyabhojanaṃ bhuñjantassā’’tiādinā vuttesu sabbesu vikappesu aparampi pācittiyaṃ vaḍḍhati. Idaṃ vuttaṃ hoti (pāci. aṭṭha. 253) – kappiyabhojane dve pācittiyāni, manussamaṃse thullaccayena saddhiṃ dve pācittiyāni, avasesesu pana akappiyamaṃsesu dukkaṭena saddhiṃ dve pācittiyāni. Yāmakālikaṃ sati paccaye sāmisena mukhena ajjhoharato dve pācittiyāni, nirāmisena ekameva. Āhāratthāya ajjhoharato vikappadvayepi dukkaṭena saddhinti.

「然而凡」者,凡食物。「确实未舍弃」者,以不期待之舍弃,或以无期待之施予未达上者,确实未舍弃。「净食」者,乃至仅一粒芝麻之净食。「于不净中」者,于不净肉中。「余者中」者,于人肉之外的余者,即象肉、马肉、犬肉、蛇肉、狮肉、虎肉、豹肉、熊肉、鬣狗肉中,以及未观察之为己所杀之肉中。律文中以「受取七日药、尽形寿药为食用,犯恶作」等,说明在已储藏之七日药、尽形寿药中,即使于午前为食用而吞咽亦犯恶作,故于时限食中亦应为食用而吞咽时,另有恶作,故说「为食用而吞咽者,恶作与巴吉帝亚俱」。「于一切变异中」者,于以「食净食者」等所说之一切变异中,更增加巴吉帝亚。此所说之义为:于净食中二巴吉帝亚,于人肉中土喇吒亚与二巴吉帝亚俱,然而于余不净肉中恶作与二巴吉帝亚俱。时限食存在时,若有因缘以有食物之口吞咽,二巴吉帝亚;以无食物之口,仅一。为食用而吞咽者,于二种变异中皆与恶作俱。

Avasesesūti yāmakālikādito avasesesu. Pācittiyaṃ vaḍḍhatiyevāti aparampi pācittiyaṃ vaḍḍhatiyeva. Idaṃ vuttaṃ hoti – sace vikāle ajjhoharati, pakatibhojane sannidhipaccayā ca vikālabhojanapaccayā ca dve pācittiyāni, akappiyamaṃsesu manussamaṃse thullaccayena saddhiṃ dve pācittiyāni, avasesesu dukkaṭena saddhiṃ dveti.

「于余者中」者,于时限食等之外的余者中。「巴吉帝亚更增加」者,更增加巴吉帝亚。此所说之义为:若于非时吞咽,于本性食物中因储藏之缘与因非时食之缘,二巴吉帝亚;于不净肉中,于人肉中土喇吒亚与二巴吉帝亚俱,于余者中恶作与二巴吉帝亚俱。

Belaṭṭhasīso nāma jaṭilasahassassa abbhantare eko mahāthero. Tikapācittiyanti sannidhikārake sannidhikārakasaññivematikaasannidhikārakasaññīnaṃ vasena tīṇi pācittiyāni. Saṃsaṭṭhānīti saṃsaṭṭharasāni. Sambhinnarasaṃ sandhāyeva hi ‘‘tadahupaṭiggahitaṃ kāle kappatī’’tiādi vuttaṃ. Tenāha ‘‘tasmā’’tiādi. Ettha ca asambhinnarasanti amissitarasaṃ. Idañca sītalapāyāsādinā saha laddhaṃ sappipiṇḍādikaṃ sandhāya vuttaṃ. ‘‘Sudhotaṃ vā’’ti idaṃ pana piṇḍapātena saddhiṃ laddhaṃ takkolajātiphalādiṃ, yāguādīsu pakkhipitvā dinnasiṅgīverādikañca sandhāya vuttaṃ.

「贝拉塔西萨」者,名为结发者千人中之一大长老。「三巴吉帝亚」者,依储藏者、储藏者想、疑、非储藏者想之三,为三巴吉帝亚。「混合者」者,混合之味。确实唯依混合之味,故说「彼日受取者,于时中净」等。故说「因此」等。此中「未混合之味」者,未混杂之味。此依与冷粥等一同获得之熟酥团等而说。「或已善净」者,此依与钵食一同获得之多罗果、肉豆蔻果等,以及投入粥等中所施之干姜等而说。

Tenāti sattāhakālikena. Tadahu paṭiggahitaṃ assāti tadahupaṭiggahitaṃ, tena tadahupaṭiggahitena. Esa nayo ‘‘dvīhapaṭiggahitenā’’tiādīsupi. Tasmāti yasmā purebhattaṃ paṭiggahitampi vaṭṭati, tasmā. Paṭiggahitaṃ sattāhaṃ kappatīti vuttanti ‘‘sattāhakālikena, bhikkhave, yāvajīvikaṃ paṭiggahitaṃ sattāhaṃ kappati, sattāhātikkante na kappatī’’ti (mahāva. 305) bhesajjakkhandhake vuttaṃ. Kiñcāpi mukhe ekarattaṃ na vuttaṃ, tathāpi mukhe pakkhittameva yasmā sannidhi nāma hoti, tasmā ‘‘mukhasannidhī’’ti vuttaṃ.

「以彼」者,以七日药。「彼日受取者」者,彼日受取,以彼日受取者。此法则于「以二日受取者」等中亦同。「因此」者,因为午前受取者亦许可,因此。「受取者七日净,如是所说」者,于药篇集中说「诸比库,以七日药受取之尽形寿药七日净,七日过后不净」。虽然于口中未说一夜,然而因为唯于口中放置者名为储藏,故说「口储藏」。

Catasso kappiyabhūmiyoti ussāvanantikā, gonisādikā, gahapati, sammutīti catasso kappiyakuṭiyo. Tattha ussāvanantikā (mahāva. aṭṭha. 295) nāma gehe kariyamāne samparivāretvā ṭhitehi ‘‘kappiyakuṭiṃ karoma, kappiyakuṭiṃ karomā’’ti vā ‘‘kappiyakuṭi kappiyakuṭī’’ti vā vadantehi ṭhapitapaṭhamiṭṭhakathambhādikā saṅghassa vā ekassa bhikkhuno vā kuṭi. Yo pana ārāmo yebhuyyena vā aparikkhitto hoti, sakalopi vā , so ‘‘gonisādī’’ti vuccati. Gahapatīti yā ṭhapetvā bhikkhuṃ sesehi ‘‘kappiyakuṭiṃ demā’’ti dinnā, tesaṃ vā santakā. Sammuti nāma kammavācāya sāvetvā katā. Kathaṃ panetāsaṃ vinicchayo jānitabboti āha ‘‘tāsaṃ vinicchayo samantapāsādikāyaṃ vutto’’ti.

「四种净地」者,围墙边、牛棚等、居士、共许,为四种储食净屋。其中「围墙边」者,名为建造房屋时,周围站立者说「我们作储食净屋,我们作储食净屋」或「储食净屋,储食净屋」而设置之最初砖石柱等,为僧团或一比库之屋。然而凡寺院大部分未围绕者,或全部,彼称为「牛棚等」。「居士」者,除比库外,由余者「我们施予储食净屋」而施予者,或为彼等所有者。「共许」者,名为以甘马语宣告而作者。「然而如何应知此等之判别」,故说「此等之判别于《善见律毗婆沙》中已说」。

Sannidhikārakasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. · 储藏学处解释已毕。

9. Paṇītabhojanasikkhāpadavaṇṇanā9. 美食学处解释

‘‘Paṇītabhojanānī’’ti idaṃ majjhe padalopaṃ katvā niddiṭṭhanti āha ‘‘paṇītasaṃsaṭṭhānī’’tiādi. Sabbopi ‘‘odako’’ti vuttalakkhaṇo macchoti ‘‘maccho nāma odako vuccatī’’ti (pāci. 260) evaṃ vibhaṅge vuttalakkhaṇo, sabbopi maccho eva. Yo koci udake jāto maccho nāmāti vuttaṃ hoti. Mahānāmasikkhāpadenāti –

「『精美食物』」者,此处省略中间词语而说明,故说「与精美混合者」等。一切被称为「水生者」的鱼,即「名为鱼者,称为水生者」,如此在分别中所说的特相,一切皆是鱼。凡是生于水中者,名为鱼,如是所说。以大名学处者——

‘‘Agilānena bhikkhunā catumāsapaccayapavāraṇā sāditabbā aññatra punapavāraṇāya aññatra niccapavāraṇāya. Tato ce uttari sādiyeyya, pācittiya’’nti –

「无病比库应受四月资具邀请,除再邀请外,除常邀请外。若受用超过此者,巴吉帝亚。」

Iminā sikkhāpadena (pāci. 306). Ettha hi saṅghavasena gilānapaccayapavāraṇāya pavāritaṭṭhāne sace tattha rattīhi vā bhesajjehi vā paricchedo kato hoti ‘‘ettikāyeva rattiyo, ettakāni vā bhesajjāni viññāpetabbānī’’ti, tato rattipariyantato vā bhesajjapariyantato vā uttari nabhesajjakaraṇīyena vā bhesajjaṃ, aññabhesajjakaraṇīyena vā aññaṃ bhesajjaṃ viññāpentassa pācittiyaṃ vuttaṃ. Tasmā agilāno gilānasaññīpi hutvā pañca bhesajjāni viññāpento nabhesajjakaraṇīyena bhesajjaṃ viññāpento nāma hotīti ‘‘mahānāmasikkhāpadena kāretabbo’’ti vuttaṃ.

以此学处。此中,若以僧团之力,在病人资具邀请所邀请之处,若在那里以夜数或药物作了限定『仅此许夜数,或应请求此许药物』,从那夜数限度或药物限度,以非药物所需而请求药物,或以其他药物所需而请求其他药物者,说为巴吉帝亚。因此,无病者即使有病想,请求五种药物者,以非药物所需而请求药物者,名为如是,故说「应以大名学处治罚」。

Yo pana nabhesajjatthāya viññāpeti, atha kho kevalaṃ attano bhuñjanatthāya, so sūpodanaviññattiyāyeva kāretabbo. Vuttañhetaṃ samantapāsādikāyaṃ ‘‘suddhāni sappiādīni viññāpetvā bhuñjanto pācittiyaṃ nāpajjati , sekhiyesu sūpodanaviññattidukkaṭaṃ āpajjatī’’ti (pāci. aṭṭha. 259). Sūpodanaviññattiyā kāretabboti ‘‘na sūpaṃ vā odanaṃ vā agilāno’’tiādinā (pāci. 613) sikkhāpadena kāretabbo, dukkaṭena kāretabboti vuttaṃ hoti. Imināti iminā paṇītabhojanasikkhāpadena.

若非为药物目的而请求,而仅为自己食用目的者,应仅以汤饭请求治罚。此在《善见》中已说:「请求纯净的酥油等而食用者,不犯巴吉帝亚,在应学法中犯汤饭请求恶作。」应以汤饭请求治罚者,应以「无病者不得汤或饭」等学处治罚,说为应以恶作治罚。以此者,以此精美食物学处。

‘‘Sappibhattaṃ dehī’’ti vutte kiṃ hotīti āha ‘‘sappibhattaṃ ‘dehī’ti vutte panā’’tiādi. Sūpodanaviññattiyā dukkaṭameva hotīti sambandho. Kasmāti āha ‘‘yasmā’’tiādi. Atha yathā ‘‘paṇītabhojanānī’’ti, evaṃ ‘‘sappibhatta’’nti idampi kasmā na viññāyatīti ce? Anekantikattā. Tathā hi ‘‘paṇītabhojanānī’’ti vutte ‘‘paṇītasaṃsaṭṭhāni bhojanāni paṇītabhojanānī’’ti ayamattho ekantato paññāyati, ‘‘sappibhatta’’nti vutte pana ‘‘sappimayaṃ bhattaṃ sappibhatta’’ntipi viññāyamānattā ‘sappisaṃsaṭṭhaṃ bhattaṃ sappibhatta’’nti ayamattho na ekantato paññāyati. Esa nayo ‘‘navanītabhattaṃ dehī’’tiādīsupi.

「若说『给酥油饭』,会如何?」故说「若说『给酥油饭』」等。仅是汤饭请求恶作,此为关联。为何?故说「因为」等。然而,如同「精美食物」,为何「酥油饭」此语也不被理解?因为不确定。如是,若说「精美食物」,「与精美混合的食物为精美食物」,此义确定地被理解;但若说「酥油饭」,因为也被理解为「酥油所成的饭为酥油饭」,故「与酥油混合的饭为酥油饭」此义不确定地被理解。此理在「给生酥饭」等中也同样。

Purimanayenevāti ‘‘bhattaṃ datvā sappiṃ katvā bhuñjā’’ti purimeneva nayena. Sace pana ‘‘sappinā’’ti vutte kevalaṃ sesesu navanītādīsu aññatarena deti, visaṅketameva hoti. Anāpattīti visaṅketattā sabbāhiyeva āpattīhi anāpatti. ‘‘Kiñcāpi anāpatti, attano pana payogena nibbattattā na bhuñjitabba’’nti vadanti. Kappiyasappināti kappiyamaṃsasappinā. Esa nayo akappiyasappināti etthāpi. Kappiyākappiyatā hi maṃsānaṃyeva, na sappiādīnaṃ. Ṭhapetvā ekaṃ manussavasātelaṃ sabbesaṃ khīradadhisappinavanītavasātelesu akappiyaṃ nāma natthi.

以前述方式者,「给饭后作成酥油而食」,以前述方式。但若说「以酥油」,仅以其余生酥等中任一者给予,即是违约。无犯者,因违约故,从一切罪中无犯。「虽然无犯,但因由自己的努力而生起,故不应食用」,如是说。以如法酥油者,以如法肉类酥油。此理在以非法酥油此处也同样。如法与非法性,仅是肉类的,非酥油等的。除去一种人脂油外,在一切乳酪酥生酥脂油中,没有名为非法者。

Paribhogepi dukkaṭameva idha anadhippetattāti adhippāyo. Sace asati akappiyasappimhi purimanayeneva akappiyanavanītādīni deti ‘‘sappiṃ katvā bhuñjā’’ti, akappiyasappināva dinnaṃ hoti. Yathā ca ‘‘kappiyasappinā dehī’’ti vutte akappiyasappinā deti, visaṅketaṃ, evaṃ ‘‘‘akappiyasappinā’ti vutte kappiyasappinā detī’’ti etthāpi paṭipāṭiyā ekamekaṃ vitthāretvā vuccamānepi ayamevattho vattabbo siyā, so ca saṅkhepenapi sakkā viññātunti vitthāranayaṃ hitvā imināva nayena sabbapadesu vinicchayo veditabboti vuttaṃ. Ayañhettha saṅkhepattho – yena yena viññatti hoti, tasmiṃ vā tassa mūle vā laddhe taṃ taṃ laddhameva hoti. Sace pana aññaṃ pāḷiyā āgataṃ vā anāgataṃ vā deti, visaṅketanti. Nānāṭṭhāne vāti tasmiṃyeva ghare sappiṃ, itarasmiṃ navanītantiādinā nānāṭṭhāne vā.

「于受用时亦仅恶作」,此处不摄取之义也。若无不净酥,依前述方式给予不净生酥等,言「作成酥后食用」,则以不净酥所给予也。如言「以净酥给予」时,以不净酥给予,此为违约;如是「言『以不净酥』时,以净酥给予」,于此处亦依次第逐一详说时,应说此义,然以略说亦可了知,故舍详说之法,应知以此法于一切句决择也。此处略义如下:以何何告知,得彼或得彼之根本时,即得彼彼也。然若给予经文所来或未来之其他物,则为违约。「或于异处」者,于同一家中酥,于他处生酥等,或于异处也。

Paṇītabhojanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. · 美食学处解释已毕。

10. Dantaponasikkhāpadavaṇṇanā10. 齿木学处解释

Kāyenāti hatthādīsu yena kenaci sarīrāvayavena, antamaso pādaṅguliyāpi gaṇhanto kāyena gaṇhāti nāmāti veditabbo. Dānepi eseva nayo. Kāyappaṭibaddhenāti pattādīsu yena kenaci sarīrasambaddhena upakaraṇena. Dānepi eseva nayo. Kaṭacchuādīsu yena kenaci upakaraṇena dinnaṃ kāyappaṭibaddhena dinnaṃyeva hoti. Aññatarenāti kāyena vā kāyappaṭibaddhena vā nissaggiyena vāti attho. Tattha nissaggiyenāti (pāci. aṭṭha. 265) kāyato ca kāyappaṭibaddhato ca mocetvā hatthapāse ṭhitassa kāye vā kāyappaṭibaddhe vā pātiyamānañhi nissaggiyena payogena dinnaṃ nāma hoti. Tassāti paṭiggahitakassa. Vuttavipallāsavasenāti vuttassa paṭipakkhavasena. Idaṃ vuttaṃ hoti – yaṃ kāyakāyappaṭibaddhanissaggiyānaṃ aññatarena diyyamāne kāyena vā kāyappaṭibaddhena vā gaṇhāti, etaṃ paṭiggahitaṃ nāmāti.

「以身」者,应知以手等任何身体支分,乃至以足趾取者,名为以身取也。于给予时亦此法也。「以身所系属」者,以钵等任何与身相连之用具。于给予时亦此法也。以木杓等任何用具所给予者,即以身所系属所给予也。「以任一」者,以身或以身所系属或以舍弃也,此为义也。其中「以舍弃」者,从身及从身所系属解脱,置于手掌范围内,落于身或身所系属时,名为以舍弃之方式所给予也。「彼之」者,受取者之。「依所说颠倒之方式」者,依所说之相反方式。此所说者:以身、身所系属、舍弃之任一给予时,以身或以身所系属取者,此名为受取也。

Saṃhārimenāti thāmamajjhimena purisena saṃhārimena, iminā asaṃhārime phalake vā pāsāṇe vā paṭiggahaṇaṃ na ruhatīti dasseti. Dhāretuṃ samatthenāti sandhāretuṃ yoggena, iminā sukhumesu tintiṇikādipaṇṇesu paṭiggahaṇaṃ na ruhatīti dasseti. Atatthajātakarukkhapaṇṇenāti jātaṭṭhānato cutena paduminipaṇṇādinā, iminā pana mahantepi tatthajātake paduminipaṇṇe vā kiṃsukapaṇṇādimhi vā paṭiggahetuṃ na vaṭṭati. Na hi taṃ kāyappaṭibaddhasaṅkhaṃ gacchatīti dasseti. Yathā ca tatthajātake, evaṃ khāṇuke bandhitvā ṭhapitamañcādimhipi. Nanu paṭibaddhappaṭibaddhenāpi pattādhārādinā paṭiggaṇhantassa paṭiggahaṇaṃ ruhati, atha kasmā kāyakāyappaṭibaddhehiyeva paṭiggahaṇaṃ idha vuttaṃ, na paṭibaddhappaṭibaddhenāpīti āha ‘‘paṭibaddhappaṭibaddhaṃ nāma idha natthī’’ti. Keci pana ‘‘ādhārakena paṭiggahaṇaṃ kāyappaṭibaddhappaṭibaddhena paṭiggahaṇaṃ nāma hoti, tasmā na vaṭṭatī’’ti vadanti, taṃ vacanamattameva. Atthato pana sabbampi taṃ kāyappaṭibaddhameva hotīti dasseti.

「以可搬运」者,以力量中等之人可搬运,以此显示于不可搬运之板或石上受取不许也。「以能持」者,以适于保持,以此显示于细微之草叶等叶上受取不许也。「以非生于彼处之树叶」者,以从生处落下之莲叶等,然以此于大之生于彼处之莲叶或紫矿花叶等上受取不许。此不入身所系属之数也,以此显示也。如生于彼处者,如是于桩上绑缚安置之床等上亦然。岂非以系属之系属物,如钵架等受取者,受取亦许,然何故此处仅说以身、身所系属受取,非以系属之系属物耶?故说「系属之系属物,此处名为无也」。然有些人说「以支持物受取,名为以身所系属之系属物受取,故不许」,此仅言说而已。然从义理言,一切彼皆仅身所系属也,以此显示也。

Akallakoti gilāno. Mukhena paṭiggaṇhātīti sahatthena gahetvā paribhuñjituṃ asakkonto mukhena paṭiggaṇhāti. Abhihaṭabhājanato patitarajampi vaṭṭati abhihaṭattāti adhippāho.

「无力者」者,病人也。「以口受取」者,不能以手取而受用,以口受取也。从所持来之器皿落下之食物亦许,因所持来故,此为意趣也。

Tasmiṃ ṭhatvāti tādise hatthapāse ṭhatvā. Yanti yaṃ bhāraṃ. Majjhimo purisoti thāmamajjhimapuriso. Vinaye paññattaṃ dukkaṭaṃ vinayadukkaṭaṃ. Taṃ anupasampannassa datvāti piṇḍāya caritvā vihāraṃ vā āsanasālaṃ vā gantvā taṃ bhikkhaṃ anupasampannassa datvā, idañca pubbābhogassa anurūpavasena vuttaṃ. Yasmā pana taṃ ‘‘anupasampannassa dassāmī’’ti cittuppādamattena taṃsantakaṃ nāma na hoti, tasmā vināpi tassa dānādiṃ paṭiggahetvā paribhuñjituṃ vaṭṭati.

「于彼处立」者,于如是手掌范围内立。「去」者,去何重担。「中等人」者,力量中等之人也。「律中制定之恶作」者,律恶作也。「给予彼未达上者」者,行乞食后往精舍或会堂,给予彼乞食于未达上者,此依前受用之相应而说也。然因彼非以「将给予未达上者」之心生起时即名为彼之所有,故不给予彼而受取受用亦许也。

Assukheḷasiṅghāṇikādīsūti ettha assu nāma akkhijalaṃ. Kheḷo nāma lālā. Siṅghāṇikāti antosīsato pūtisemhabhāvaṃ āpannaṃ matthaluṅgaṃ galitvā tālumatthakavivarena otaritvā nāsāpuṭe pūretvā ṭhitaṃ vuccati, ādisaddena muttakarīsasemhadantamalaakkhigūthakaṇṇagūthakānaṃ, sarīre uṭṭhitaloṇassa ca gahaṇaṃ. Ṭhānatoti akkhikūpādito. Antarā ce gaṇhāti, kiṃ hotīti āha ‘‘uggahitakaṃ nāma hotī’’ti, duṭṭhu gahitakaṃ nāma hotīti attho. Phalininti phalavantaṃ. Tatthajātakaphalinisākhāya vāti tasmiṃ rukkhe jātāya phalinisākhāya vā. Durupaciṇṇadukkaṭanti ‘‘na kattabba’’nti vāritassa katattā duṭṭhu āciṇṇaṃ caritanti durupaciṇṇaṃ, tasmiṃ dukkaṭaṃ durupaciṇṇadukkaṭañca āpajjatīti attho.

「于泪、唾、鼻涕等」者,此中泪者,眼水也。唾者,涎也。鼻涕者,从头内腐败痰之状态,脑髓溶化,从腭顶之孔下降,充满鼻孔而住,如是说也。以「等」字摄取尿、粪、痰、齿垢、眼屎、耳垢,及身上生起之盐也。「从处所」者,从眼窝等也。「若于中间取」,何耶?故说「名为取出也」,名为恶取也,此为义也。「结果之」者,有果之也。「或以生于彼处之结果枝」者,或以生于彼树之结果枝也。「恶行恶作」者,「不应作」所禁止之作故,恶行也,行也,恶行,于彼恶作,犯恶行恶作也,此为义也。

Āharīyatīti āhāro, ajjhoharitabbaṃ yaṃ kiñci, idha pana cattāri kālikāni adhippetānīti āha ‘‘yaṃ kiñcī’’tiādi. Tattha aruṇuggamanato yāva ṭhitamajjhanhikā bhuñjitabbato yāva kālo assāti yāvakālikaṃ. Aruṇuggamanato yāva yāmāvasānā pipāsāya sati pipāsacchedanatthaṃ pātabbato yāmo kālo assāti yāmakālikaṃ. Yāva sattāhaṃ nidahitvā paribhuñjitabbato sattāhaṃ kālo assāti sattāhakālikaṃ. Yāvajīvampi pariharitvā paribhuñjitabbato yāva jīvaṃ etassāti yāvajīvikaṃ. Tenāha ‘‘tatthā’’tiādi.

「被摄取」故为「食」,凡应被吞咽者。然而此处意指四种时限食,故说「凡任何」等。其中,从日出至正午立定之时可食用,故「时限为至此」,是时限食。从日出至夜分终了,有渴时为断渴而可饮用,故「夜分为时限」,是夜分限食。可储存至七日而受用,故「七日为时限」,是七日限食。乃至终生可持守而受用,故「至其命终」,是尽形寿食。故说「其中」等。

Vanamūlapattapupphaphalādīti ettha tāva mūlaṃ nāma mūlakakhārakacaccutambakādīnaṃ tesu tesu janapadesu pakatiāhāravasena manussānaṃ khādanīyatthañceva bhojanīyatthañca pharaṇakaṃ sūpeyyapaṇṇamūlaṃ. Pattaṃ nāma mūlakakhārakacaccutambakādīnaṃ tādisaṃyeva pattaṃ. Pupphaṃ nāma mūlakakhārakādīnaṃ tādisaṃyeva pupphaṃ. Phalaṃ nāma panasalabujādīnaṃ tesu tesu janapadesu pakatiāhāravasena manussānaṃ khādanīyatthañceva bhojanīyatthañca pharaṇakaṃ phalaṃ. Ādisaddena kandamūlādīnaṃ gahaṇaṃ.

「林根叶花果等」中,首先所谓「根」者,萝卜、芜菁、姜黄、姜等,在各地作为人们的常规食物,可作副食及主食之用的汤料叶根。所谓「叶」者,萝卜、芜菁、姜黄、姜等如是之叶。所谓「花」者,萝卜、芜菁等如是之花。所谓「果」者,波罗蜜、面包果等,在各地作为人们的常规食物,可作副食及主食之用的果实。以「等」字摄取块根等。

Ambapānanti (mahāva. aṭṭha. 300) āmehi vā pakkehi vā ambehi katapānaṃ. Tattha āmehi karontena ambataruṇādīni bhinditvā udake pakkhipitvā ātape ādiccapākena pacitvā parissāvetvā tadahupaṭiggahitehi madhusakkarakappūrādīhi yojetvā kātabbaṃ. Evaṃ kataṃ purebhattameva kappati. Anupasampannena kataṃ labhitvā pana purebhattaṃ paṭiggahitaṃ purebhattaṃ sāmisaparibhogenāpi vaṭṭati, pacchābhattaṃ nirāmisaparibhogena yāva aruṇuggamanā vaṭṭati. Esa nayo sabbapānesu.

「芒果饮」者,以生芒果或熟芒果所制之饮料。其中以生芒果制作者,应将芒果嫩芽等捣碎,投入水中,在日光下以太阳热力煮熟,过滤后,与当日所受取的蜂蜜、糖、樟脑等调和而制成。如是制成者,仅在午前时许可。若得未达上者所制,于午前受取者,午前以有肉食受用亦可,午后以无肉食受用至日出时许可。此规则适用于一切饮料。

Tesu pana jambupānanti jambuphalehi katapānaṃ. Cocapānanti aṭṭhikehi kadaliphalehi katapānaṃ. Mocapānanti anaṭṭhikehi kadaliphalehi katapānaṃ. Madhukapānanti madhukānaṃ jātirasena katapānaṃ. Taṃ pana udakasambhinnaṃ vaṭṭati, suddhaṃ na vaṭṭati. Muddikāpānanti muddikā udake madditvā ambapānaṃ viya katapānaṃ . Sālūkapānanti rattuppalanīluppalādīnaṃ sālūke madditvā katapānaṃ. Phārusakapānanti phārusakehi ambapānaṃ viya katapānaṃ. Imināva nayena vettapānādīni veditabbāni. Etāni ca pana sabbāni pānāni aggipākāni na vaṭṭanti. Tenāha ‘‘sītodakenā’’tiādi. Avasesesupianuññātaphalapattapuppharasesūti dhaññaphalapakkasākamadhukapuppharasato avasesesu ‘‘anujānāmi, bhikkhave, sabbaṃ phalarasaṃ ṭhapetvā dhaññaphalarasa’’ntiādinā (mahāva. 300) anuññātakesu phalapattapuppharasesupi.

其中「阎浮饮」者,以阎浮果所制之饮料。「椰子饮」者,以有核之芭蕉果所制之饮料。「无核饮」者,以无核之芭蕉果所制之饮料。「蜜树饮」者,以蜜树之种类汁液所制之饮料。然而其与水混合者许可,纯者不许可。「葡萄饮」者,将葡萄在水中揉碎如芒果饮般所制之饮料。「莲藕饮」者,将红睡莲、青睡莲等之莲藕揉碎所制之饮料。「苦瓜饮」者,以苦瓜如芒果饮般所制之饮料。以此同样方式应知竹笋饮等。然而这一切饮料,火煮者不许可。故说「以冷水」等。「于其余许可之果叶花汁中」者,除谷果煮熟之菜、蜜树花汁外,于其余以『诸比库,我许可一切果汁,除谷果汁』等所许可之果叶花汁中。

Khādanīyatthanti khādanīyena kattabbakiccaṃ. Neva pharatīti na nipphādeti. Anāhārepi udake āhārasaññāyāti ‘‘āhāraṃ āhareyyā’’ti padassa padabhājane (pāci. 265) vuttamatthaṃ sammā asallakkhetvā ‘‘āharīyatīti āhāro’’ti anāhārepi udake āhārasaññāya kukkuccāyantānaṃ. Dantapone ca ‘‘mukhadvāraṃ āhaṭaṃ ida’’nti saññāyāti mukhadvāraṃ anāhaṭampi dantaponaṃ ‘‘mukhadvāraṃ āhaṭaṃ idaṃ dantapona’’nti vipallatthasaññāya kukkuccāyantānaṃ. Yathāsukhaṃ pātunti paṭiggahetvā vā appaṭiggahetvā vā yathākāmaṃ pātuṃ. Dantaponaparibhogenāti dantakaṭṭhaparibhogena, dantadhovanādināti attho, iminā tassa pana rasaṃ gilituṃ na vaṭṭatīti dasseti.

「副食之义」者,以副食应作之事。「既不充饥」者,不产生饱足。「于非食之水中亦有食想」者,对于『应摄取食』一句在句分别中所说之义未正确理解,于非食之水中有食想而生疑虑者。「于牙木中有『已持入口门』之想」者,对未持入口门之牙木,以颠倒想『此牙木已持入口门』而生疑虑者。「随意饮用」者,受取或不受取,随欲而饮。「以牙木受用」者,以齿木受用,意为以洗齿等,以此显示然而不许可吞咽其汁液。

Cattāri mahāvikaṭānīti gūthaṃ, muttaṃ, chārikā, mattikā (mahāva. 268) ca ‘‘āsayādivasena virūpāni jātānī’’ti katvā vikaṭānīti vā apakatibhojanattā vikaṭāni ‘‘virūpāni jātānī’’ti vā attho. Sati paccayeti kāraṇe sati, sappadaṭṭheti attho. Dhūmādiabbohārikābhāvoti dhūmapupphagandhadantakhayādiabbohārikābhāvo.

「四大不净物」者,粪、尿、灰、土,『依处所等而成丑恶之物』故为「不净物」,或因非正常食物故为「不净物」,『成为丑恶之物』是其义。「有因缘时」者,有理由时,意为被蛇咬时。「烟等非日常性之无」者,烟、花、香、齿磨等非日常性之无。

Dantaponasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. · 齿木学处解释已毕。

Bhojanavaggo catuttho. · 饮食品第四。

5. Acelakavaggo

5. 裸行者品

1. Acelakasikkhāpadavaṇṇanā一、裸形外道学处注释

Acelakassāti yassa kassaci pabbajjāsamāpannassa naggassa. Paribbājakassāti ṭhapetvā bhikkhuñca sāmaṇerañca avasesassa yassa kassaci pabbajjāsamāpannassa. Paribbājikāyāti ṭhapetvā bhikkhuniṃ, sikkhamānaṃ, sāmaṇeriñca avasesāya yāya kāyaci pabbajjāsamāpannāya. Ete ca sabbe aññatitthiyā veditabbā. Tenāha ‘‘etesaṃ acelakādīnaṃ aññatitthiyāna’’nti.

「裸行者」者,任何已达出家之裸体者。「游方者」者,除比库与沙玛内拉外,其余任何已达出家者。「女游方者」者,除比库尼、在学尼与沙玛内莉外,其余任何已达出家之女性。此等一切应知为外道。故说「此等裸行者等之外道」。

Tesanti aññatitthiyānaṃ. Bhājanaṃ nikkhipitvāti āmisabharitaṃ bhājanaṃ nikkhipitvā. Bāhirālepanti telādiṃ.

「彼等」者,外道。「置下钵」者,置下充满食物之钵。「外涂物」者,油等。

Acelakādayo yasmā, titthiyāva matā idha;

裸行者等于此,确实被视为外道;

Tasmā titthiyanāmena, tikacchedo kato tayo.

故以外道之名,作三种切断。

Atitthiyassa naggassa, tathā titthiyaliṅgino;

非外道之裸体者,以及持外道相者;

Gahaṭṭhassāpi bhikkhussa, kappatīti vinicchayo.

对在家人或比库,允许也,此为决断。

Atitthiyassa cittena, titthiyassa ca liṅgino;

对外道之心者,及外道之相者;

Sotāpannādino dātuṃ, kappatītīdha no mati.

对入流者等施与,允许也,此是我等之见。

Acelakasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. · 裸形外道学处注释完毕。

2. Uyyojanasikkhāpadavaṇṇanā二、遣离学处注释

Gāmaṃ vā nigamaṃ vāti ettha nagarampi gāmaggahaṇeneva gahitanti daṭṭhabbaṃ. Pavisissāmāti ettha gahetvā ‘‘gantvā’’ti pāṭhaseso, asamannāhāro vā tassā itthiyā tasmiṃ gāme sannihitabhāvaṃ ajānanto vā ‘‘ehāvuso, gāmaṃ vā nigamaṃ vā piṇḍāya pavisissāmā’’ti bhikkhuṃ gahetvā gantvāti attho. Yaṃ kiñci āmisanti yāguādikaṃ yaṃ kiñci āmisaṃ. Uyyojeyyāti attano kīḷānurūpaṃ itthiṃ disvā uyyojeyya pahiṇeyya. Tenāha ‘‘mātugāmena saddhi’’ntiādi. Ādisaddena vuttāvasesaṃ kāyavacīdvāravītikkamaṃ saṅgaṇhāti. ‘‘Gacchā’’tiādīni vatvāti ‘‘gacchāvuso, na me tayā saddhiṃ kathā vā nisajjā vā phāsu hoti, ekakassa me kathā vā nisajjā vā phāsu hotī’’ti (pāci. 275) vatvā. Etaṃ anācāramevāti etaṃ yathāvuttaṃ hasanādianācārameva. Na aññaṃ patirūpaṃ kāraṇanti ṭhapetvā vuttappakāraṃ anācāraṃ ubhinnaṃ ekato na yāpanādiṃ aññaṃ patirūpakāraṇaṃ paccayaṃ karitvā na hotīti attho. Assāti uyyojakassa. Soti yo uyyojito, so.

「村或镇」者,此中城市亦应以村之摄取而被摄取,应如是见。「将入」者,此中取之后「去」为文句之余,或者不知彼女在彼村之存在,或者「来,具寿,我等将入村或镇行乞」,取比库而去,此为义。「任何食物」者,粥等任何食物。「应遣」者,见适合自己嬉戏之女人后应遣,应遣送。因此说「与女人共」等。以「等」字摄取所说之余,即身语二门之违越。「说『去』等」者,说「去,具寿,与汝之谈话或坐卧不安乐于我,独自之谈话或坐卧安乐于我」。「此唯非行」者,此如所说之笑等非行。「非其他适当之因」者,除所说种类之非行,二者一起非为不能行等其他适当之因、缘,此为义。「应有」者,遣者之。「彼」者,被遣者,彼。

Anupasampanneti sāmaṇere. Sova idha anupasampannoti adhippetoti vadanti. Ubhinnampīti upasampannassa vā anupasampannassa vāti dvinnampi. Kalisāsanāropaneti (pāci. aṭṭha. 277) kalīti kodho, tassa sāsanaṃ āṇaṃ kalisāsanaṃ, tassāropaneti attho, ‘‘appeva nāma imināpi ubbāḷho pakkameyyā’’ti kodhavasena ṭhānanisajjādīsu dosaṃ dassetvā ‘‘passatha bho imassa ṭhānaṃ nisajjaṃ ālokitaṃ vilokitaṃ, khāṇu viya tiṭṭhati, sunakho viya nisīdati, makkaṭo viya ito cito ca viloketī’’ti evaṃ amanāpavacanassa bhaṇaneti vuttaṃ hoti. Suddhacittena panevaṃ bhaṇane doso natthi. Evamādīhīti ettha ādisaddena ‘‘mahagghaṃ bhaṇḍaṃ passitvā lobhadhammaṃ uppādessatī’’ti uyyojeti, ‘‘mātugāmaṃ passitvā anabhiratiṃ uppādessatī’’ti uyyojeti, ‘‘gilānassa vā ohiyyakassa vā vihārapālassa vā yāguṃ vā bhattaṃ vā khādanīyaṃ vā nīharā’’ti uyyojeti, ‘‘na anācāraṃ ācaritukāmo sati karaṇīye uyyojetī’’ti (pāci. 278) etesaṃ gahaṇaṃ.

「未达上者」者,沙玛内拉。彼于此为未达上者,此为所意欲,如是说。「二者」者,达上者或未达上者,二者之。「嗔恨教令之施设」者,「嗔」者,嗔恨,彼之教令、命令为嗔恨教令,彼之施设,此为义,「或许以此亦被驱逐而离去」,以嗔恨之力,于站立坐卧等处示过失后,「诸君,看此人之站立、坐卧、前视、环视,如木桩般站立,如狗般坐卧,如猕猴般到处环视」,如是不可意语之说,此为所说。然以清净心如是说,无过失。「如是等」者,此中以「等」字,见贵重物品后「将生起贪法」而遣,见女人后「将生起不喜」而遣,「对病者或侍者或寺院守护者,取出粥或饭或副食」而遣,「非欲行非行,有应作事而遣」,此等之摄取。

Uyyojanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. · 遣离学处注释完毕。

3. Sabhojanasikkhāpadavaṇṇanā三、有食之家学处注释

‘‘Sabhojane’’ti bāhiratthasamāsoyaṃ, ubhasadde ukārassa ca lopoti āha ‘‘saha ubhohi janehī’’tiādi. Tattha ubhohi janehīti jāyā ca pati cāti ubhohi janehi. Bhuñjitabbanti vā bhojanaṃ, itthī ca puriso ca, tena saha vattatīti sabhojananti āha ‘‘atha vā’’tiādi. Rāgapariyuṭṭhitassāti methunādhippāyassa. Sayanigharanti sayanīyagharaṃ, vāsagehanti attho. Mahallakassāti mahallakassa sayanigharassa. Piṭṭhasaṅghāṭatoti dvārabāhato khuddakassavāti yathā tathā vā katassa khuddakassa sayanigharassa. Vemajjhaṃ atikkamitvā nisīdeyyāti piṭṭhivaṃsaṃ atikkamitvā nisīdeyya. Khuddakaṃ (sārattha. ṭī. pācittiya 3.280) nāma sayanigharaṃ vitthārato pañcahatthappamāṇaṃ hoti, tassa ca majjhimaṭṭhānaṃ piṭṭhasaṅghāṭato aḍḍhateyyahatthappamāṇameva hoti, tasmā tādise sayanighare piṭṭhasaṅghāṭato hatthapāsaṃ vijahitvā nisinno piṭṭhivaṃsaṃ atikkamitvā nisinno nāma hoti. Evaṃ nisinno ca vemajjhaṃ atikkamitvā nisinno nāma hoti. Tena vuttaṃ pāḷiyaṃ ‘‘piṭṭhivaṃsaṃ atikkamitvā nisīdatī’’ti (pāci. 281). Sacittakañcettha anupavisitvā nisīdanacittena daṭṭhabbaṃ.

「在共食」者,此为外连带复合词,二者之词中伍音之省略,故说「与二者之人共」等。其中「与二者之人」者,妻与夫,与二者之人。「应食之食」或者,女人与男人,与彼共存在,故为共食,故说「或者」等。「为贪所缠者」者,有交媾意图者。「卧室」者,卧室之屋,住处,此为义。「大」者,大之卧室。「门后之小」者,从门柱小之,或如何如何作之小之卧室。「越中间而坐」者,越脊柱而坐。「小」者,名为卧室,从宽度五肘之量,彼之中间处从门后仅二肘半之量,因此在如是之卧室中,从门后舍弃一肘之距离而坐者,名为越脊柱而坐者。如是坐者,名为越中间而坐者。因此在圣典中说「越脊柱而坐」。此中有心者,应以坐卧之心不入而见。

Sabhojanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. · “有食之家学处”的注释结束。

4-5. Rahopaṭicchannarahonisajjasikkhāpadavaṇṇanā四至五．隐秘屏蔽处坐与隐秘处坐学处注释

Catutthapañcamasikkhāpade yaṃ vattabbaṃ siyā, taṃ sabbaṃ aniyatadvaye vuttamevāti āha ‘‘seso kathānayo aniyatadvaye vuttanayeneva veditabbo’’ti.

「在第四、第五学处中应说之事,一切皆已于不定二法中说」,故说「其余说法之方式,应以不定二法中所说之方式而知」。

Rahopaṭicchannarahonisajjasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. · “隐秘屏蔽处坐与隐秘处坐学处”的注释结束。

6. Cārittasikkhāpadavaṇṇanā六．往访俗家学处注释

Antoupacārasīmāya dassanūpacāre bhikkhuṃ disvāti yattha ṭhitassa kulāni payirupāsanacittaṃ uppannaṃ, tato paṭṭhāya gacchanto antoupacārasīmāya dassanūpacāre bhikkhuṃ passe vā abhimukhe vā disvā. Pakativacanenāti yaṃ dvādasahatthabbhantare ṭhitena sotuṃ sakkā, tādisena vacanena, ito cito ca pariyesitvā ārocanakiccaṃ pana natthi. Yo hi evaṃ pariyesitabbo, so asantoyeva. Tenāha ‘‘tādisa’’ntiādi. Anāpucchitvāti anārocetvā.

「在内近行界之见近行处见比库」者,站立于彼处之人生起亲近诸家族之心,从彼处开始前行,在内近行界之见近行处见比库,或面对面而见。「以常态语」者,以站立于十二手肘之内者能听闻之语,如是之语。然而,从此处至彼处寻求而告知之义务并不存在。因为如是应被寻求者,实际上并不存在。故说「如是」等。「未询问」者,未告知。

Antarārāmabhikkhunupassayatitthiyaseyyapaṭikkamanabhattiyagharānīti ettha antarārāmanti antogāme vihāro. Paṭikkamananti āsanasālā. Bhattiyagharanti nimantitagharaṃ vā salākabhattādidāyakānaṃ vā gharaṃ. Āpadāsūti jīvitabrahmacariyantarāyesu. Kiriyākiriyanti ettha kulesu cārittāpajjanaṃ kiriyaṃ, anāpucchanaṃ akiriyanti veditabbaṃ.

「内园、比库住处、外道卧处、退回处、施食家」,于此中,「内园」者,村内之精舍。「退回处」者,座堂。「施食家」者,受邀请之家,或施与筹食等之施主之家。「于难事中」者,于生命与梵行之障碍中。「作与不作」者,于此中,应知于诸家族中行邪行为作,不询问为不作。

Cārittasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. · “往访俗家学处”的注释结束。

7. Mahānāmasikkhāpadavaṇṇanā七．大名学处注释

Sabbañcetaṃvatthuvasena vuttanti ‘‘agilānena bhikkhunā catumāsapaccayapavāraṇā sāditabbā aññatra punapavāraṇāya aññatra niccapavāraṇāyā’’ti (pāci. 306) etaṃ sabbaṃ sikkhāpadanidānasaṅkhātassa vatthuno vasena vuttaṃ. Tattha hi mahānāmena sakkena ‘‘icchāmahaṃ, bhante, saṅghaṃ catumāsaṃ bhesajjena pavāretu’’ntiādinā (pāci. 303) ussannussannena ca bhesajjena catumāsaṃ puna niccaṃ pavāraṇā katā, tasmā bhagavatā tassa vasena evaṃ vuttanti vuttaṃ hoti. Aññatra punapavāraṇāyāti yadi punapavāraṇā atthi, taṃ ṭhapetvā. Aññatra niccapavāraṇāyāti etthāpi eseva nayo. Yadi pana tāpi atthi, sāditabbāvāti adhippāyo. Tenāha ‘‘ayaṃ panettha attho’’tiādi. Tatthāti tissaṃ pavāraṇāyaṃ. Bhesajjehi vā paricchedo kato hotīti ‘‘sappi tela’’nti evamādinā nāmavasena vā ‘‘patthena nāḷiyā āḷhakenā’’tiādinā parimāṇavasena vā ‘‘ettakāni vā bhesajjāni viññāpetabbānī’’ti bhesajjehi paricchedo kato hoti. Nabhesajjakaraṇīyeti missakabhattenāpi ce yāpetuṃ sakkoti, nabhesajjakaraṇīyaṃ nāma hoti. Aññaṃ bhesajjanti sappinā pavārito telaṃ, āḷhakena pavārito doṇaṃ.

「此一切依事而说」者,「无病比库应受四月药资具之邀请,除再邀请外,除常邀请外」,此一切依名为学处因缘之事而说。于彼中,大名萨咖以「尊者,我欲以药资具邀请僧团四月」等,以及以殊胜殊胜之药资具作四月、再次、常时之邀请,故世尊依彼而如是说,此为所说之义。「除再邀请外」者,若有再邀请,除彼外。「除常邀请外」者,于此中亦是此方式。然而若彼亦存在,应受用,此为意趣。故说「然而此中之义」等。「于彼中」者,于三种邀请中。「以药资具作限定」者,以「酥、油」等如是以名称,或以「一钵、一那利、一阿拉咖」等以量,或「应告知如是如是之药资具」,以药资具作限定。「非药资具所作」者,若以混合食亦能维生,名为非药资具所作。「其他药资具」者,以酥受邀请者取油,以一阿拉咖受邀请者取一多那。

Yathābhūtaṃ ācikkhitvāti ‘‘imehi tayā bhesajjehi pavāritamhā, amhākañca iminā ca iminā ca bhesajjena attho, yāsu tayā rattīsu pavāritamhā, tā rattiyo vītivattā, amhākañca bhesajjena attho’’ti yathābhūtaṃ ārocetvā. Evañca viññāpetuṃ gilānova labhati, na itaro.

「如实告知」者,「我等以此等药资具邀请汝,我等需要此药资具与此药资具,汝受邀请之诸夜已过,我等需要药资具」,如实告知。如是告知,唯病者得,非其他人。

Mahānāmasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. · 大名学处注释终了。

8. Uyyuttasenāsikkhāpadavaṇṇanā八、出征军学处注释

Caturaṅgininti hatthiassarathapattīti cattāri aṅgāni etissāti caturaṅginī, taṃ caturaṅginiṃ. ‘‘Dvādasapuriso hatthī, tipuriso asso, catupuriso ratho, cattāro purisā sarahatthā pattī’’ti (pāci. 314) ayaṃ pacchimakoṭiyā caturaṅgasamannāgatā senā nāma, īdisaṃ senanti attho. Taṃ pana vijahitvāti kenaci antaritā vā ninnaṃ oruḷhā vā na dissati, idha ṭhatvāna sakkā daṭṭhunti taṃ dassanūpacāraṃ vijahitvā aññaṃ ṭhānaṃ gantvā.

「四支」者,象、马、车、步兵,此等四支属于此,故为四支,彼四支。「十二人之象,三人之马,四人之车,四人持箭之步兵」,此为最后边际具足四支之军队,如是之军队之义。「舍弃彼」者,被某物遮蔽或下降隐没而不可见,从此处站立能见,舍弃彼见近行处而前往其他处所。

Senādassanavatthusminti senaṃ dassanāya gamanavatthusmiṃ. Ayameva vā pāṭho. Hatthiādīsu ekamekanti hatthiādīsu catūsu aṅgesu ekamekaṃ, antamaso ekapurisāruḷhahatthimpi ekampi sarahatthaṃ purisanti attho. Anuyyuttā nāma rājā uyyānaṃ vā nadiṃ vā gacchati, evaṃ anuyyuttā hoti. Tathārūpappaccayeti ‘‘mātulo senāya gilāno hotī’’tiādike (pāci. 312) anurūpakāraṇe sati. Āpadāsūti jīvitabrahmacariyantarāyesu ‘‘ettha gato muccissāmī’’ti gacchato anāpatti.

「在观军阵事中」者,在为观军阵而前往之事中。或此即为读法。「在象等中,每一」者,在象等四军支中,每一,乃至一人所乘之象,亦一持弓之人,此为义。「随行」者,名为王前往园林或河流,如是随行。「如是因缘」者,在「舅父在军中病」等相应理由存在时。「在危难中」者,在生命与梵行障碍中,「前往此处将得解脱」而前往者,无罪。

Uyyuttasenāsikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. · 出征军学处注释终了。

9. Senāvāsasikkhāpadavaṇṇanā九、军中住宿学处注释

Paṭisenāruddhāyāti yathā sañcāro chijjati, evaṃ paṭisenāya ruddhāya senāya. Kenaci palibuddhassāti verikena vā issarena vā kenaci ruddhassa.

「被敌军围困」者,如交通被断,如是被敌军围困之军队。「被某者围困」者,被敌人或统治者或某者围困。

Senāvāsasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. · 军中住宿学处注释终了。

10. Uyyodhikasikkhāpadavaṇṇanā十、战场学处注释

Sampahāraṭṭhānassāti yuddhabhūmiyā. Balassa aggaṃ jānantīti ‘‘ettakā hatthī, ettakā assā, ettakā rathā, ettakā pattī’’ti (pāci. 324) balassa koṭṭhāsaṃ jānanti. ‘‘Anujānāmi, bhikkhave, vihāraggenā’’tiādīsu (cūḷava. 318) viya koṭṭhāsattho hettha aggasaddo. Tenāha ‘‘balagaṇanaṭṭhānanti attho’’ti. Senāya viyūhanti ‘‘ito hatthī hontu, ito assā hontu, ito rathā hontu, ito pattī hontū’’ti (pāci. 324) senāya ṭhapanaṃ, rāsiṃ katvā ṭhapananti attho. Tenāha ‘‘senāsannivesassetaṃ nāma’’nti. Dvādasapuriso hatthīti cattāro ārohakā, ekekapādarakkhakā dve dveti evaṃ dvādasapuriso hatthī. Tipuriso assoti eko ārohako, dve pādarakkhakāti evaṃ tipuriso asso. Catupuriso rathoti eko sārathi, eko yodho, dve āṇirakkhakāti evaṃ catupuriso rathoti.

「战场」者,战斗之地。「知军力之数」者,知「如许象、如许马、如许车、如许步兵」之军力部分。如「诸比库,我允许以寺院之数」等中,此处数字之义为部分义。故说「军队计数之处,此为义」。「军队之布阵」者,「从此处象应在、从此处马应在、从此处车应在、从此处步兵应在」,军队之安置,作成堆而安置,此为义。故说「此名为军队之驻扎」。「十二人之象」者,四骑乘者,各脚守护者二二,如是十二人之象。「三人之马」者,一骑乘者,二脚守护者,如是三人之马。「四人之车」者,一御者,一战士,二轴守护者,如是四人之车。

Uyyodhikasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. · 战阵演习学处注释完毕。

Acelakavaggo pañcamo. · 裸形外道品第五。

6. Surāpānavaggo

六、饮酒品

1. Surāpānasikkhāpadavaṇṇanā一、饮酒学处注释

Piṭṭhādīhikataṃ majjaṃ surāti piṭṭhapūvaodanakiṇṇasambhārehi kataṃ majjaṃ surāti attho. Idaṃ vuttaṃ hoti – piṭṭhasurā, pūvasurā, odanasurā, kiṇṇapakkhittā, sambhārasaṃyuttāti (pāci. 328) imāni pañca surā nāmāti. Tattha piṭṭhaṃ bhājane pakkhipitvā tajjaṃ udakaṃ datvā madditvā katā piṭṭhasurā (sārattha. ṭī. pācittiya 3.326-328). Evaṃ sesāsupi. Kiṇṇāti pana tassā surāya bījaṃ vuccati. Ye ‘‘surāmodakā’’tipi vuccanti, te pakkhipitvā katā kiṇṇapakkhittā. Harītakisāsapādinānāsambhārehi saṃyojitā sambhārasaṃyuttā.

「以面粉等所作之醉品为酒」者,以面粉、糕、饭、酵母、配料所作之醉品为酒,此为义。此所说者,面粉酒、糕酒、饭酒、投酵母、配料和合,此等五种名为酒。其中,面粉投入器中,给予其所生之水,揉捏而作成面粉酒。如是于其余中亦然。「酵母」者,称为彼酒之种子。凡称为「酒丸」者,投入而作成投酵母。以诃梨勒、芥子等种种配料和合者为配料和合。

Pupphādīhi kato āsavo merayanti pupphaphalamadhuguḷasambhārehi kato ciraparivāsito merayanti attho. Idaṃ vuttaṃ hoti – pupphāsavo, phalāsavo, madhvāsavo, guḷāsavo, sambhārasaṃyuttoti pañcamerayaṃ nāmāti. Tattha madhukatālanāḷikerādi puppharaso ciraparivāsito pupphāsavo. Panasādiphalaraso phalāsavo. Muddikāraso madhvāsavo. Samantapāsādikāyaṃ pana ‘‘phalāsavo nāma muddikāphalādīni madditvā tesaṃ rasena kato. Madhvāsavo nāma muddikānaṃ jātirasena kato, makkhikāmadhunāpi karīyatīti vadantī’’ti (pāci. aṭṭha. 328) vuttaṃ. Ucchuraso guḷāsavo. Harītakāmalakakaṭukabhaṇḍādinānāsambhārānaṃ raso ciraparivāsito sambhārasaṃyutto. Ettha ca surāya, merayassa ca samānepi sambhārasaṃyoge madditvā katā surā, ciraparivāsitamattena merayanti evamimesaṃ nānākaraṇaṃ daṭṭhabbaṃ. Bījato paṭṭhāyāti sambhāre paṭiyādetvā cāṭiyaṃ pakkhittakālato ceva tālanāḷikerādīnaṃ puppharasassa abhinavakālato ca paṭṭhāya.

「以花等所作之酿为果酒」者,以花、果、蜜、糖配料所作、久置之果酒,此为义。此所说者,花酿、果酿、蜜酿、糖酿、配料和合,此等五种名为果酒。其中,蜜树、棕榈、椰子等花汁久置者为花酿。波罗蜜等果汁为果酿。葡萄汁为蜜酿。然于《善见》中说「果酿者,名为揉捏葡萄果等,以其汁所作。蜜酿者,名为以葡萄之天然汁所作,亦以蜂蜜作成,如是说」。甘蔗汁为糖酿。诃梨勒、余甘子、苦味药物等种种配料之汁久置者为配料和合。于此,酒与果酒虽配料和合相同,揉捏而作者为酒,仅久置者为果酒,如是应见此等之差别作法。「从种子开始」者,从准备配料、投入酵母之时起,以及从棕榈、椰子等花汁之新鲜时起。

Loṇasovīrakaṃ vā suttaṃ vāti ime dve anekehi bhesajjehi abhisaṅkhatā āsavavisesā. Vāsaggāhāpanatthanti sugandhabhāvagāhāpanatthaṃ. Vatthuṃ ajānanatāya cettha acittakatā veditabbā. Akusaleneva pātabbatāya lokavajjaṃ. Yaṃ panettha vattabbaṃ siyā, taṃ sabbaṃ paṭhamapārājikavaṇṇanāya vuttanayameva.

「盐酸饮或酒」者,此二者是以众多药物调制的酒类特品。「为了摄取香气」者,为了摄取芳香之性。此处应知,因不知事实而无心造作。因以不善而应饮,故为世间所呵。然而此处应说之事,一切皆如第一巴拉基咖注释中所说之方式。

Surāpānasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. · 饮酒学处注释完毕。

2. Aṅgulipatodakasikkhāpadavaṇṇanā二、手指戳弄学处注释

Hasādhippāyassāti khiḍḍādhippāyassa, iminā kāyasaṃsaggādhippāyaṃ paṭikkhipati.

「以嬉笑之意」者,以游戏之意,以此排除身体接触之意。

Ettha ca bhikkhunimpi hasādhippāyena phusato bhikkhussa dukkaṭaṃ. Tathā bhikkhumpi phusantiyā bhikkhuniyāti āha ‘‘idha pana bhikkhunīpi bhikkhussa, bhikkhu ca bhikkhuniyā anupasampanno evā’’ti. Kāyappaṭibaddhādīsu sabbatthāti ‘‘kāyena kāyappaṭibaddhe, kāyappaṭibaddhena kāye, kāyappaṭibaddhena kāyappaṭibaddhe, nissaggiyena kāye, nissaggiyena kāyappaṭibaddhe, nissaggiyena nissaggiye’’ti (pāci. 332) sabbattha. Sati karaṇīye āmasatoti sati karaṇīye purisaṃ āmasato anāpatti. Itthī pana sati karaṇīyepi āmasituṃ na vaṭṭati.

此处,比库尼以嬉笑之意触碰比库者,比库得恶作。同样,比库触碰比库尼者,故说「此处,比库尼对比库,比库对比库尼,未达上者亦然」。「在身体所系属等一切处」者,「以身触身体所系属物,以身体所系属物触身,以身体所系属物触身体所系属物,以应舍物触身,以应舍物触身体所系属物,以应舍物触应舍物」,在一切处。「有应作之事而触碰」者,有应作之事而触碰男子,无犯。然而女子即使有应作之事,亦不应触碰。

Aṅgulipatodakasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. · 手指戳弄学处注释完毕。

3. Hasadhammasikkhāpadavaṇṇanā三、戏笑法学处注释

Uparigopphaketi gopphakānaṃ uparibhāgappamāṇe. Hasādhippāyoti kīḷādhippāyo. Yena yena aṅgenāti hatthapādādīsu yena yena aṅgena. Tathā nāvāya kīḷatoti phiyārittādīhi nāvaṃ pājentassa vā tīre ussārentassa vā dukkaṭanti attho.

「踝骨以上」者,踝骨上部之量度。「以嬉笑之意」者,游戏之意。「以任何肢体」者,在手足等中,以任何肢体。「同样在船上游戏」者,意为以亲爱戏笑等驾船者,或在岸边使船上岸者,得恶作。

Hasadhammasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. · 戏笑法学处注释完毕。

4. Anādariyasikkhāpadavaṇṇanā四、不恭敬学处注释

Duvidhañhettha anādariyaṃ puggalānādariyañca dhammānādariyañcāti āha ‘‘puggalassa vā’’tiādi. Tattha yo bhikkhu upasampannena paññattena vuccamāno ‘‘ayaṃ ukkhittako vā vambhito vā garahito vā, imassa vacanaṃ akataṃ bhavissatī’’ti (pāci. 342) anādariyaṃ karoti, ayaṃ puggale anādariyaṃ karoti nāma. Yo pana paññattena vuccamāno ‘‘kathāyaṃ nasseyya vā vinasseyya vā antaradhāyeyya vā’’ti, taṃ vā nasikkhitukāmo anādariyaṃ karoti, ayaṃ dhamme anādariyaṃ karoti nāma. Tenāha ‘‘tasmā’’tiādi.

此处不恭敬有二种,对人不恭敬与对法不恭敬,故说「对人或」等。其中,若比库被达上者以学处告知时,「此人是被举罪者、被呵责者、被谴责者,对此人之言将不作」而作不恭敬,此名为对人作不恭敬。然而,若被以学处告知时,「此说将失坏、毁灭、消失」,或欲不学彼而作不恭敬,此名为对法作不恭敬。故说「因此」等。

Idaṃna sallekhāya saṃvattatīti sammā kilese likhatīti sallekho, appicchatā, tadatthaṃ nayidaṃ saṃvattati. Ādisaddena ‘‘idaṃ na dhutatthāya saṃvattati, na pāsādikatāya, na apacayāya, na vīriyārambhāya saṃvattatī’’ti (pāci. 343) idaṃ saṅgaṇhāti. Apaññattenāti sutte vā abhidhamme vā āgatena. Paveṇiāgatanti saṅgītikālato paṭṭhāya mahākassapādiācariyaparamparāya āgataṃ. Sace pana yasmā ucchuraso sattāhakāliko, tassa kasaṭo yāvajīviko, dvinnaṃyeva samavāyo ucchuyaṭṭhi, tasmā vikāle ucchuyaṭṭhiṃ khādituṃ vaṭṭati guḷaharītakaṃ viyāti evamādikaṃ gārayhācariyuggahaṃ gahetvā ‘‘evaṃ amhākaṃ ācariyānaṃ uggaho paripucchā’’ti bhaṇati, āpattiyeva.

「此不导向削减」者,正确地削除烦恼为削减,即少欲,此不导向彼之目的。以「等」字摄取「此不导向头陀行,不导向令人信乐,不导向减损,不导向精进策励」。「以未制定者」者,以经或阿毗达摩中所来者。「以传承所来」者,从结集时开始,以大咖萨巴等老师传承而来。然而,若取应呵责之老师传承,如「因甘蔗汁为七日药,其糖浆为终生药,二者之结合为甘蔗杖,故非时食甘蔗杖如糖块余甘子般是允许的」等,而说「如是我等老师之传承、询问」,即有罪。

Anādariyasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. · 不恭敬学处注释完毕。

5. Bhiṃsāpanasikkhāpadavaṇṇanā五、恐吓学处注释

Rūpādīnīti bhayānakāni rūpasaddagandharasaphoṭṭhabbāni. Bhayānakakathanti corakantāravāḷakantārapisācakantārappaṭisaṃyuttakathaṃ.

「色等」者,可怖之色、声、香、味、触也。「可怖之谈论」者,与盗贼险林、野兽险林、亚卡险林相关之谈论。

Bhiṃsāpanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. · 恐吓学处注释完毕。

6. Jotisikkhāpadavaṇṇanā第六，火学处注释

Agilānoti yassa vinā agginā phāsu hoti, so idha agilāno nāma. Jotinti aggiṃ.

「无病者」者,凡无火而得安乐者,于此名为无病者。「火光」者,火也。

Bhaggesūti evaṃnāmake janapade. Bhaggānāma jānapadino rājakumārā, tesaṃ nivāso ekopi janapado ruḷhisaddena ‘‘bhaggā’’ti vuccati. Tena vuttaṃ ‘‘bhaggesūti evaṃnāmake janapade’’ti. Tathā patilātaṃ ukkhipantassāti ḍayhamānaṃ alātaṃ patitaṃ ukkhipantassa tathā dukkaṭanti attho. Tañcāti dukkaṭaṃ parāmasati. Avijjhātanti anibbutālātaṃ. Padīpajotikajantāghareti padīpujjalanapattapacanasedakammādīsu jotikaraṇe aggisālāyañca samādahantassa anāpattīti attho. Tathārūpappaccayeti ṭhapetvā padīpādīni aññasmimpi tathārūpapaccaye. Āpadāsūti duṭṭhavāḷamigaamanussehi upaddavesu.

「在跋耆」者,于如是名之地方。名为跋耆之王族子弟,彼等之住处,即一地方,依俗成语称为『跋耆』。由此而说「『在跋耆』者,于如是名之地方」。「如是拾起落下之火把」者,拾起燃烧之火把落下时,如是为恶作,此为义也。「彼」者,触犯恶作。「未熄灭」者,未熄之火把。「灯火光明之家」者,于点灯、燃烧、炊煮、蒸煮等作火光明,及于火堂中燃起者,无罪,此为义也。「如是之因缘」者,除灯等外,于其他如是之因缘亦然。「于危难」者,于恶野兽、恶人等之灾难。

Jotisikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. · 火学处注释完毕。

7. Nahānasikkhāpadavaṇṇanā第七，沐浴学处注释

‘‘Diyaḍḍhomāso seso gimhāna’’nti ‘‘vassānassa paṭhamo māso’’iccete aḍḍhateyyamāsā uṇhasamayo, pariḷāhasamayoti gimhānaṃ seso diyaḍḍho māso uṇhasamayo, vassānassa paṭhamo māso pariḷāhasamayoti evaṃ ete aḍḍhateyyamāsā kamena uṇhasamayo, pariḷāhasamayo nāma hotīti attho teneva padabhājaniyaṃ ‘‘uṇhasamayo nāma diyaḍḍho māso seso gimhāna’’nti, ‘‘pariḷāhasamayo nāma vassānassa paṭhamo māso’’ti vuttaṃ. Yadā vinā nahānena na phāsu hoti, ayaṃ gilānasamayo. Padabhājaniyaṃ (pāci. 364) pana gilāne nicchite gilānakālo nicchitova hotīti ‘‘yassa vinā nahānena na phāsu hoti, ‘gilānasamayo’ti nahāyitabba’’nti vuttaṃ. Pariveṇasammajjanamattampīti antamaso pariveṇasammajjanamattampi.

「热季余一月半」与「雨季之第一月」,此二月半为热时、炎热时,意谓热季余一月半为热时,雨季之第一月为炎热时,如是此二月半依次为热时、炎热时之名,此为义也。由此,于词句分析中说「热时者,名为热季余一月半」,「炎热时者,名为雨季之第一月」。当无沐浴而不得安乐时,此为病时。然于词句分析中,于病者决定时,病时即决定,故说「凡无沐浴而不得安乐者,『病时』应沐浴」。「乃至扫寺院」者,至少乃至扫寺院。

Vālukaṃ ukkiritvāti sukkhāya nadiyā vālikaṃ uttiritvā. Āvāṭesupīti pi-saddena nadiyaṃ vattabbameva natthīti dasseti. Āpadāsūti bhamarādīhi anubandhesu.

「掘沙」者,于干涸之河掘沙。「于水池」者,以『亦』字显示于河中亦应说。「于危难」者,于蜂等之追逐。

Nahānasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. · 沐浴学处注释完毕。

8. Dubbaṇṇakaraṇasikkhāpadavaṇṇanā第八，作坏色学处注释

Lābhasaddoyaṃ kammasādhano ‘‘ko bhavatā lābho laddho’’tiādīsu viya, so cettha atītakālikoti āha ‘‘alabbhīti labho’’ti , laddhanti attho. ‘‘Labho eva lābho’’ti iminā sakatthe ṇapaccayoti dasseti. Kiṃ alabbhīti kiṃ laddhaṃ. Navanti abhinavaṃ. Ettāvatā ca navañca taṃ cīvarañcāti navacīvaraṃ, navacīvaraṃ lābho etenāti navacīvaralābhoti evamettha samāso daṭṭhabboti. Yadi evaṃ kathaṃ ‘‘navaṃ cīvaralābhenā’’ti vuttanti āha ‘‘iti navacīvaralābhenā’’tiādi. Ettha ca ‘‘vikappanupagaṃ pacchima’’nti na vuttattā cīvaranti yaṃ nivāsetuṃ vā pārupituṃ vā sakkā hoti, tadeva veditabbanti āha ‘‘nivāsanapārupanupagaṃ cīvara’’nti. ‘‘Dubbaṇṇakaraṇaṃ ādātabba’’nti etaṃ kappabinduṃ sandhāya vuttaṃ, na nīlādīhi sakalacīvaraṃ dubbaṇṇakaraṇaṃ, tañca pana kappaṃ ādiyantena cīvaraṃ rajitvā catūsu vā koṇesu, tīsu vā dvīsu vā ekasmiṃ vā koṇe morassa akkhimaṇḍalamattaṃ vā maṅgulapiṭṭhimattaṃ vā ādātabbanti āha ‘‘tassā’’tiādi. Kaṃsanīlenāti cammakāranīlena. Mahāpaccariyaṃ pana ‘‘ayomalaṃ lohamalaṃ, etaṃ kaṃsanīlaṃ nāmā’’ti (pāci. aṭṭha. 368) vuttaṃ . Pattanīlenāti yena kenaci nīlavaṇṇena paṇṇarasena. Kappabinduṃ ādiyitvāti vaṭṭaṃ ekaṃ kappabinduṃ ādiyitvā.

「利得」此语为业成就,如「汝得何利得」等,彼于此为过去时,故说「『得』者,利得也」,已得之义也。以「利得即利得」,显示此为自义之『拿』后缀。「何得」者,何已得。「新」者,新近。由此,新与彼衣,为新衣;以新衣为利得者,为新衣利得,如是应见此复合词。若如是,云何说「以新衣利得」耶?故说「如是以新衣利得」等。于此,因未说「不许分配之最后」,故「衣」者,凡可着或可披者,即应知彼,故说「可着可披之衣」。「应取坏色」,此依咖巴宾度而说,非以青等坏全衣之色,然取彼咖巴时,染衣后,于四角、或三、或二、或一角,应取如孔雀眼圈大、或如猫头鹰背大,故说「彼」等。「以铜青」者,以皮革青。然于大注疏中说「铁垢、铜垢,此名为铜青」。「以钵青」者,以任何青色叶汁。「取咖巴宾度后」者,取一圆之咖巴宾度后。

Pāḷikappakaṇṇikakappādayo pana sabbaṭṭhakathāsu paṭisiddhā. Aggaḷādīni kappakatacīvare pana pacchā āropetvā kappakaraṇakiccaṃ natthīti āha ‘‘pacchā āropitesū’’tiādi. Aggaḷaanuvātaparibhaṇḍesūti uddharitvā alliyāpanakakhaṇḍapiṭṭhianuvātakucchianuvātesu. Kiriyākiriyanti nivāsanapārupanato, kappassa anādānato kiriyākiriyaṃ.

然而,巴利咖巴咖、康尼咖咖巴等,在一切注疏中皆被禁止。但于咖巴咖衣上,后来附加的门闩等物,则无需行咖巴咖之事,故说「于后来附加者」等。「门闩、风带、边缘等」者,即于提起后的湿润处、角落、背部风带、腰部风带等处。「行为与非行为」者,由于着用与披覆,由于未取咖巴,故为行为与非行为。

Dubbaṇṇakaraṇasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. · 作坏色学处注释完毕。

9. Vikappanasikkhāpadavaṇṇanā9. 分配学处注释

Sammukhena vikappanā sammukhavikappanā. Parammukhena vikappanā parammukhavikappanā. Sannihitāsannihitabhāvanti āsannadūrabhāvaṃ. Āsannadūrabhāvo ca adhiṭṭhāne vuttanayeneva veditabbo.

以面前而行维咖巴那,名为面前维咖巴那。以背面而行维咖巴那,名为背面维咖巴那。「近与不近之状态」者,即近与远之状态。近与远之状态,应依阿迪提他那中所说之方式而了知。

Mittoti daḷhamitto. Sandiṭṭhoti diṭṭhamatto nātidaḷhamitto. Akatapaccuddhāranti ‘‘mayhaṃ santakaṃ paribhuñja vā vissajjehi vā’’tiādinā akatapaccuddhāraṃ. Yena vinayakammaṃ katanti yena saddhiṃ vinayakammaṃ kataṃ.

「友」者,坚固之友。「相识」者,仅见过之人,非极坚固之友。「未作舍弃」者,未以『请受用我之所有物,或请处分之』等语而作舍弃。「与之共作律甘马者」者,与之共同作律甘马者。

Paribhogena kāyakammaṃ, apaccuddhārāpanena vacīkammanti āha ‘‘samuṭṭhānādīni paṭhamakathinasadisānevā’’ti. Kiriyākiriyanti ettha paribhuñjanaṃ kiriyaṃ. Apaccuddhārāpanaṃ akiriyaṃ.

以受用为身业,以不令舍弃为语业,故说「生起等,恰如第一咖提那中所说」。「行为与非行为」者,此中受用为行为,不令舍弃为非行为。

Vikappanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. · 分配学处注释已毕。

10. Apanidhānasikkhāpadavaṇṇanā10. 不指定学处注释

Adhiṭṭhānupaganti adhiṭṭhānayoggaṃ ayopattañceva mattikāpattañca. Sūkarantakaṃ nāma kuñcikākoso viya anto susiraṃ katvā koṭṭitaṃ.

「阿迪提他那伍巴咖」者,适合阿迪提他那之铜钵与陶钵。「苏咖兰德咖」者,名为如钥匙盒般,内部作成中空而敲打成形者。

Aññaṃparikkhāranti pāḷiyā anāgatapattatthavikādiṃ. Dhammakathaṃ katvāti ‘‘samaṇena nāma anihitaparikkhārena bhavituṃ na vaṭṭatī’’ti evaṃ ‘‘dhammakathaṃ kathetvā dassāmī’’ti nikkhipato anāpatti.

「其他资具」者,巴利中所说之未来钵架等。「说法后」者,以『沙门不应无所寄托资具而住』等方式说法后,以『我将施与』而放置,无罪。

Apanidhānasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. · 不指定学处注释已毕。

Surāpānavaggo chaṭṭho. · 饮酒品第六。

7. Sappāṇakavaggo

7. 有生命品

1. Sañciccasikkhāpadavaṇṇanā1. 故意学处注释

Pācittiyanti antamaso mañcapīṭhaṃ sodhento maṅgulabījakepi pāṇasaññī nikkāruṇikatāya taṃ bhindanto apaneti (pāci. aṭṭha. 382), pācittiyaṃ. Tenāha ‘‘taṃ khuddakampī’’tiādi. Upakkamamahantatāya akusalaṃ mahantaṃ hotīti bahukkhattuṃ pavattajavanehi laddhāsevanāya sanniṭṭhāpakacetanāya vasena payogassa mahantattā akusalaṃ mahantaṃ hoti, mahāsāvajjaṃ hotīti adhippāyo.

「巴吉帝亚」者,乃至清扫床椅时,对蚁卵等有生命想,以无悲悯心破坏而除去之,即巴吉帝亚。故说「即使微小」等。「因着手之大故,不善为大」者,意谓:因多次生起之速行心获得串习故,由完成思之力,着手为大故,不善为大,成大过失也。

Sañciccasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. · 故意学处解释完毕。

2. Sappāṇakasikkhāpadavaṇṇanā2. 有生命学处解释

Ettha ca paṭaṅgapāṇakānaṃ patanaṃ ñatvāpi suddhacittatāya padīpujjalane viya sappāṇakabhāvaṃ ñatvāpi udakasaññāya paribhuñjitabbato paṇṇattivajjatā veditabbā.

于此,虽知飞虫之堕落,然以清净心点灯,如是虽知有生命,然以水想而受用,应知此为制定之例外。

Sappāṇakasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. · 有生命学处解释完毕。

3. Ukkoṭanasikkhāpadavaṇṇanā3. 挖掘学处解释

Tassa tassa bhikkhunoti yena yena vūpasamitaṃ, tassa tassa bhikkhuno. ‘‘Akataṃ kamma’’ntiādīni vadantoti ‘‘akataṃ kammaṃ, dukkaṭaṃ kammaṃ, puna kātabbaṃ kammaṃ, anihataṃ dunnihataṃ puna nihanitabba’’nti (pāci. 394) vadanto. Yathāṭhitabhāvena patiṭṭhātuṃ na dadeyyāti tesaṃ pavatti ākāradassanatthaṃ vuttaṃ. Tenāha ‘‘yaṃ pana dhammena adhikaraṇaṃ nihataṃ, taṃ sunihatamevā’’ti.

「彼彼比库」者,由彼彼所止息之彼彼比库。「说『未作业』等」者,说「未作业、恶作业、应再作业、未灭、难灭、应再灭」等。「不应令以如实状态而住立」者,为显示彼等之进行方式而说。故说「然而依法所灭之诤事,即善灭也」。

Ukkoṭanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. · 挖掘学处解释完毕。

4. Duṭṭhullasikkhāpadavaṇṇanā4. 粗恶学处解释

Cattāri pārājikāni atthuddhāravasena padabhājaniyaṃ dassitānīti āha ‘‘duṭṭhullanti saṅghādisesaṃ adhippeta’’nti. Yena kenaci upāyenāti ‘‘sāmaṃ vā jānāti, aññe vā tassa ārocenti, so vā ārocetī’’ti (pāci. 399) vuttesu yena kenaci upāyena. Pācittiyaṃ dhuraṃ nikkhittamatteyevāti adhippāyo. Sace pacchāpi āroceti, dhuranikkhepane āpattito na muccati. Tenāha ‘‘sacepī’’tiādi. Samaṇasatampi āpajjatiyevāti samaṇasatampi sutvā yadi chādeti, pācittiyaṃ āpajjatiyevāti attho. Yenassa ārocitanti yena dutiyena assa tatiyassa ārocitaṃ. Tassevāti tassa dutiyasseva. Ārocetīti paṭicchādanatthameva ‘‘mā kassaci ārocesī’’ti vadati. Koṭichinnā hotīti (sārattha. ṭī. pācittiya 3.399) yasmā paṭicchādanapaccayā āpattiṃ āpajjitvāva dutiyena tatiyassa ārocitaṃ, tasmā tappaccayā puna tena āpajjitabbāpattiyā abhāvato āpattiyā koṭi chinnā nāma hoti.

「四巴拉基咖以提取要义之方式,已显示分句」,故说「『粗重』者,意指桑喀地谢萨」。「以任何方便」者,于「自知,或他人告彼,或彼告知」所说中,以任何方便。意谓:巴吉帝亚,仅于卸责时即成。若后来亦告知,于卸责时之罪不得脱免。故说「即使」等。「即使百沙门亦犯」者,意谓:即使闻百沙门,若覆藏,即犯巴吉帝亚也。「由彼所告知」者,由彼第二人向彼第三人所告知。「彼即」者,即彼第二人。「告知」者,为覆藏故说「勿向任何人告知」。「边际已断」者,因由覆藏之缘已犯罪,故由第二人向第三人告知,因此由彼缘再应犯之罪不存在故,罪之边际名为已断。

Ādipadeti duṭṭhullāpattisaññī, vematiko, aduṭṭhullāpattisaññīti imesu tīsu ‘‘duṭṭhullāpattisaññī paṭicchādetī’’ti (pāci. 400) imasmiṃ paṭhamapade. Itaresu dvīsūti ‘‘vematiko paṭicchādeti, aduṭṭhullāpattisaññī paṭicchādetī’’ti imesu padesu. Aduṭṭhullāyāti avasesapañcāpattikkhandhe. Anupasampannassa duṭṭhulle vā aduṭṭhulle vā ajjhācāreti anupasampannassa purimapañcasikkhāpadavītikkamasaṅkhāte duṭṭhulle vā itarasmiṃ aduṭṭhulle vā ajjhācāre. Yaṃ pana samantapāsādikāyaṃ ‘‘anupasampannassa sukkavisaṭṭhi ca kāyasaṃsaggo cāti ayaṃ duṭṭhullaajjhācāro nāmā’’ti (pāci. aṭṭha. 400) vuttaṃ, taṃ duṭṭhullārocanasikkhāpadaṭṭhakathāya (pāci. aṭṭha. 78 ādayo) na sameti, na cāpi evaṃ vattuṃ yujjati ‘‘ārocane anupasampannassa duṭṭhullaṃ aññathā adhippetaṃ, paṭicchādane aññathā’’ti (sārattha. ṭī. pācittiya 400) visesakāraṇassānupalabbhanato, tasmā taṃ upaparikkhitabbaṃ.

「初句」者,于「粗重罪想者覆藏」「疑者覆藏」「非粗重罪想者覆藏」此三中之「粗重罪想者覆藏」此初句。「于其余二」者,于「疑者覆藏」「非粗重罪想者覆藏」此等句中。「于非粗重」者,于其余五罪聚。「于未达上者之粗重或非粗重之违犯」者,于未达上者之前五学处违越所摄之粗重,或其余之非粗重违犯。然而于《善见》中所说「未达上者之漏精与身触,此名为粗重违犯」,此与粗重告知学处之注释不相合,亦不应如是说「于告知时,未达上者之粗重意指别义,于覆藏时意指别义」,因不得差别之理由故,是故彼应详察。

Duṭṭhullasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. · 粗重罪学处注释完毕。

5. Ūnavīsativassasikkhāpadavaṇṇanā五、未满二十岁学处注释

Gabbhavīsopi hi ‘‘paripuṇṇavīso’’ tveva saṅkhaṃ gacchatīti āha ‘‘paṭisandhiggahaṇato paṭṭhāyā’’tiādi. Tattha paṭisandhiggahaṇato paṭṭhāyāti yaṃ mātukucchismiṃ paṭhamaṃ cittaṃ uppannaṃ paṭhamaṃ viññāṇaṃ pātubhūtaṃ, taṃ ādiṃ katvā. Soti yo puggalo ūnavīsativasso upasampādito, so puggalo. Aññaṃ upasampādetīti upajjhāyo vā kammavācācariyo vā hutvā aññaṃ puggalaṃ upasampādeti. Tanti ūnavīsativassaṃ puggalaṃ. Sīmaṃ vā sammannatīti navaṃ sīmaṃ bandhati.

「胎中二十」者,确实被计为「满二十」,故说「从结生执取开始」等。其中,「从结生执取开始」者,即以母胎中最初生起的心、最初显现的识为始。「彼」者,即被授达上的未满二十岁之人。「授他人达上」者,作为戒师或甘马语诵者而授他人达上。「彼」者,即未满二十岁之人。「或认可界」者,结新界。

Ūnavīsativassasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. · 未满二十岁学处注释完毕。

6. Theyyasatthasikkhāpadavaṇṇanā六、盗贼队伍学处注释

Rājānaṃ vā vañcetvāti rājānaṃ thenetvā rañño santakaṃ kiñci gahetvā, ‘‘idāni tassa na dassāmā’’ti maggappaṭipannā akatakammā ceva katakammāca corāti vuttaṃ hoti. Esa nayo suṅkaṃ pariharitukāmāti etthāpi.

「欺骗王」者,即偷盗王,取王之所有物,「现在不给他」,正在路上行进,未作业者与已作业者皆称为盗贼。此理亦适用于「欲避关税」等处。

Kālavisaṅketenāti kālassa visaṅketena, divasavisaṅketenāti vuttaṃ hoti. Maggavisaṅketena, pana aṭavivisaṅketena vā gacchato āpattiyeva.

「以时间标记」者,即以时间之标记,意即以日期标记。然而,以道路标记或以森林标记而行者,即有罪。

Theyyasatthasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. · 盗贼队伍学处注释完毕。

7. Saṃvidhānasikkhāpadavaṇṇanā七、约定同行学处注释

Mātugāmenāti itthiyā. Ekatoupasampannā, pana sikkhamānā, sāmaṇerī cāti imā tissopi idha saṅgahaṃ gacchanti. Imāsaṃ pana tissannaṃ samayo rakkhati. Ayametāsaṃ, mātugāmassa ca visesoti veditabbaṃ.

「女人」者,即女性。然而,一起受达上者、在学尼、沙玛内莉,此三者亦包含于此。但时机保护此三者。应知此为彼等与女人之差别。

Saṃvidhānasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. · 共议学处注释完毕。

8. Ariṭṭhasikkhāpadavaṇṇanā八、阿利德他学处注释

Taṃtaṃsampattiyā (sārattha. ṭī. pācittiya 3.417) vibandhanavasena sattasantānassa antare vemajjhe eti āgacchatīti antarāyo, diṭṭhadhammikādianattho, anatikkamanatthena tasmiṃ antarāye niyuttā, antarāyaṃ vā phalaṃ arahanti, antarāyassa vā karaṇasīlāti antarāyikā. Tenāha ‘‘saggamokkhānaṃ antarāyaṃ karontīti antarāyikā’’ti (ma. ni. aṭṭha. 1.234). Te kammakilesavipākaupavādapaññattivītikkamavasena pañcavidhāti ettha ca pañcānantariyakammaṃ kammantarāyikaṃ nāma, tathā bhikkhunidūsakakammaṃ. Taṃ pana mokkhasseva antarāyaṃ karoti, na saggassa. Niyatamicchādiṭṭhidhammā kilesantarāyikā nāma. Paṇḍakatiracchānagataubhatobyañjanakānaṃ paṭisandhidhammā vipākantarāyikā nāma. Ariyūpavādā upavādantarāyikā nāma. Te pana yāva ariye na khamāpenti, tāvadeva, na tato paraṃ. Sañcicca āpannā āpattiyo paññattivītikkamantarāyikā nāma. Tāpi yāva bhikkhubhāvaṃ vā paṭijānāti, na vuṭṭhāti vā na deseti vā, tāvadeva, na tato paraṃ.

「障碍者」,由于各种成就之束缚,于有情相续之间、中间来,故为障碍,即现法等之不利,由于不超越之义而专注于彼障碍,或应得障碍之果,或有造作障碍之性,故为障碍者。因此说「造作天界与解脱之障碍,故为障碍者」。彼等依业、烦恼、果报、诽谤、制定、违越而有五种。其中,五无间业名为业障碍,同样,污比库尼之业。然而,彼仅造作解脱之障碍,非天界之障碍。决定邪见等法名为烦恼障碍。般哒咖、畜生、二根者之结生法名为果报障碍。诽谤圣者名为诽谤障碍。然而,彼等仅在未向圣者道歉之前如此,非其后。故意犯之罪名为制定违越障碍。彼等亦仅在主张比库身份、或不出罪、或不说明之前如此,非其后。

Tatrāyaṃ (ma. ni. aṭṭha. 1.234; pāci. aṭṭha. 417) ariṭṭho bhikkhu bahussuto dhammakathiko sesantarāyike jānāti, vinaye pana akovidattā paṇṇattivītikkamantarāyike na jānāti, tasmā rahogato evaṃ cintesi ‘‘ime āgārikā pañca kāmaguṇe paribhuñjantā sotāpannāpi sakadāgāminopi anāgāminopi honti, bhikkhūpi manāpikāni cakkhuviññeyyāni rūpāni passanti…pe… kāyaviññeyye phoṭṭhabbe phusanti, mudukāni attharaṇapāvuraṇādīni paribhuñjanti, etaṃ sabbaṃ vaṭṭati. Kasmā? Itthirūpā…pe… itthiphoṭṭhabbā eva na vaṭṭanti, etepi vaṭṭantī’’ti evaṃ rasena rasaṃ saṃsanditvā sacchandarāgaparibhogañca nicchandarāgaparibhogañca ekaṃ katvā thūlavākehi saddhiṃ atisukhumasuttaṃ ghaṭento viya, sāsapena saddhiṃ sineruṃ upasaṃharanto viya ca pāpakaṃ diṭṭhigataṃ uppādetvā ‘‘kiṃ bhagavatā mahāsamuddaṃ bandhantena viya mahatā ussāhena paṭhamapārājikaṃ paññattaṃ, natthi ettha doso’’ti sabbaññutaññāṇena saddhiṃ paṭivirujjhanto bhabbapuggalānaṃ āsaṃ chindanto jinassa āṇācakke pahāramadāsi. Tenāha ‘‘tesū’’tiādi.

其中,此阿利德比库多闻、说法者,知其余障碍者,然而由于不精通律,不知制定违越障碍者,因此独处时如是思惟:『此等在家人享受五欲功德,亦有入流者、一来者、不还者,比库们亦见可意之眼识所知色……乃至……触身识所知触,享受柔软之敷具覆具等,此一切皆许可。为何?女色……乃至……女触确实不许可,此等亦许可』,如是以味混合味,将随欲贪享受与无欲贪享受合为一,如同以粗线编织极细之线,如同以芥子比拟须弥山,生起恶见,『世尊何以如同结大海般以大努力制定第一巴拉基咖,此中无过失』,与一切智智相违,断有能力者之希望,对胜者之教令轮施加打击。因此说『于彼等』等。

Tattha tesūti yathāvuttesu antarāyesu. Aṭṭhikaṅkalūpamā kāmāti ettha aṭṭhikaṅkalaṃ (sārattha. ṭī. pācittiya 3.417) nāma uraṭṭhi vā piṭṭhikaṇṭakaṃ vā sīsaṭṭhi vā. Tañhi nimmaṃsattā ‘‘kaṅkala’’nti vuccati. Vigatamaṃsāya hi aṭṭhisaṅkhalikāya ekaṭṭhimhi vā kaṅkalasaddo niruḷho , taṃsadisā kāmā appassādaṭṭhenāti attho. Ādisaddena ‘‘maṃsapesūpamā kāmā, tiṇukkūpamā kāmā, aṅgārakāsūpamā kāmā, supinakūpamā kāmā, yācitakūpamā kāmā, rukkhaphalūpamā kāmā, asisūnūpamā kāmā, sattisūlūpamā kāmā, sappasirūpamā kāmā’’ti (ma. ni. 1.234, 236; 2.43-48; pāci. 417; cūḷava. 65) etesaṃ gahaṇaṃ.

其中,「于彼等」者,于如前所说之诸障碍中。「骸骨譬喻之诸欲」者,此中「骸骨」之名,谓胸骨、或脊椎骨、或头骨。彼因无肉故称为「骸骨」。于无肉之骨锁,或于一骨,「骸骨」之声确立。诸欲如彼,以少味之义也,此为义。以「阿地」之声,摄取「肉片譬喻之诸欲、草炬譬喻之诸欲、炭火坑譬喻之诸欲、梦境譬喻之诸欲、借用物譬喻之诸欲、树果譬喻之诸欲、刀剑譬喻之诸欲、矛枪譬喻之诸欲、蛇头譬喻之诸欲」等。

Tattha maṃsapesūpamā kāmā (pāci. aṭṭha. 417) bahusādhāraṇaṭṭhena. Tiṇukkūpamā kāmā anudahanaṭṭhena. Aṅgārakāsūpamā kāmā mahābhitāpanaṭṭhena. Supinakūpamā kāmā ittarapaccupaṭṭhānaṭṭhena. Yācitakūpamā kāmā tāvakālikaṭṭhena. Rukkhaphalūpamā kāmā sabbaṅgapaccaṅgapalibhañjanaṭṭhena. Asisūnūpamā adhikuṭṭanaṭṭhena. Sattisūlūpamā vinivijjhanaṭṭhena. Sappasirūpamā sāsaṅkasappaṭibhayaṭṭhena.

其中,「肉片譬喻之诸欲」者,以多共有之义。「草炬譬喻之诸欲」者,以焚烧之义。「炭火坑譬喻之诸欲」者,以大热恼之义。「梦境譬喻之诸欲」者,以暂时现起之义。「借用物譬喻之诸欲」者,以暂时性之义。「树果譬喻之诸欲」者,以破坏一切肢体支分之义。「刀剑譬喻」者,以极切割之义。「矛枪譬喻」者,以贯穿之义。「蛇头譬喻」者,以有怖畏蛇之恐惧之义。

Tathevāti ‘‘mā āyasmā’’tiādīhi. Itaresanti so saṅghamajjhaṃ ākaḍḍhitvā yehi ‘‘mā āyasmā’’tiādinā vutto, tattha tehi aññesaṃ sutānaṃ bhikkhūnaṃ. Ñatticatutthena kammenāti ‘‘suṇātu me, bhante, saṅgho, itthannāmassa bhikkhuno evarūpaṃ pāpakaṃ diṭṭhigataṃ uppanna’’ntiādinā (pāci. 420) padabhājaniyaṃ vuttena ñatticatutthena kammena.

「如是」者,以「尊者勿」等。「其余者」者,彼将其拖至僧团中央,以「尊者勿」等所告之彼等以外,于彼处闻此之其余诸比库。「以白四甘马」者,以「大德,请僧团听我言,某名比库生起如是恶见」等,于词句分别中所说之白四甘马。

Ariṭṭhasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. · 阿利德他学处注释完毕。

9. Ukkhittasambhogasikkhāpadavaṇṇanā九、被举羯磨者共住学处注释

Akatānudhammenāti ukkhipitvā anosāritena. Tenāha ‘‘anudhammo vuccatī’’tiādi. Ettha anudhammoti osāraṇā vuccatīti sambandho. Ukkhepanīyakammassānurūpo, pacchā kattabbo vā dhammoti anudhammo. Anulomavattaṃ disvāti ‘‘na upasampādetabbaṃ, na nissayo dātabbo’’tiādikaṃ (cūḷava. 70) aṭṭhārasavidhaṃ vattaṃ disvā, etesu aṭṭhārasasu anulomavattesu vattantaṃ disvāti adhippāyo. Āmisasambhogaṃ vā dhammasambhogaṃ vāti ettha yaṃ kiñci āmisassa dānaṃ, paṭiggahaṇañca āmisasambhogo. Dhammassa uddisanaṃ, uddisāpanañca dhammasambhogo. Saṃvaseyyāti ‘‘uposathaṃ vā pavāraṇaṃ vā saṅghakammaṃ vā’’ti (pāci. 425) evaṃ padabhājaniyaṃ vuttaṃ tividhaṃ saṃvāsaṃ kareyya. Yasmā panettha uposathapavāraṇāpi saṅghehiyeva kātabbattā saṅghakammāniyeva honti, tasmā ‘‘uposathādikaṃ saṅghakammaṃ kareyyā’’ti vuttaṃ. Payoge payogeti dāne dāne, gahaṇe gahaṇe cāti attho.

「未作随法」者,举罪后未令还净。故说「随法者,谓」等。此中,「随法」者,谓还净也,此为连结。适合举罪甘马、或后应作之法,谓随法。「见随顺行」者,见「不应授达上、不应给予依止」等十八种行,见于此十八种随顺行中行持,此为意趣。「或资具共享、或法共享」者,此中,任何资具之施与及受取,为资具共享。法之教授及令教授,为法共享。「应共住」者,应作「伍波萨他、或自恣、或僧团甘马」等,如是于词句分别中所说之三种共住。然而此中,因伍波萨他与自恣亦唯应由僧团作,故唯为僧团甘马,是故说「应作伍波萨他等僧团甘马」。「于行为中行为」者,于施与中施与、于受取中受取也,此为义。

Paṇṇattiṃ ajānantena arahatāpi kiriyābyākatacittena āpajjitabbattā ‘‘ticitta’’nti vuttaṃ.

「以不知制定」者,因阿拉汉亦以唯作无记心可犯,故说「以三心」。

Ukkhittasambhogasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. · 被举羯磨者共住学处注释完毕。

10. Kaṇṭakasikkhāpadavaṇṇanā十、刺学处注释

Pireti (sārattha. ṭī. pācittiya 3.428) nipātapadaṃ sambodhane vattamānaṃ parasaddena samānatthaṃ vadantīti āha ‘‘para amāmakā’’ti, amhākaṃ anajjhattikabhūtāti attho. Pireti vā ‘‘parato’’ti iminā samānatthaṃ nipātapadaṃ, tasmā cara pireti parato gaccha, mā idha tiṭṭhāti evamettha attho daṭṭhabbo.

「毗勒」者,为语词,用于呼唤,以「巴勒」之声同义,故说「巴勒,非我等之」,非我等内在之义也。或「毗勒」者,与「巴勒德」同义之语词,是故「行去,毗勒,从此去,勿于此住」,如是此中义应见。

Kaṇṭakasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. · 关于甘达咖的学处注释已结束。

Sappāṇakavaggo sattamo. · 有生命品第七。

8. Sahadhammikavaggo

8. 同法品

1. Sahadhammikasikkhāpadavaṇṇanā一、如法劝谏学处注释

Sahadhammikaṃ vuccamānoti sahadhammikena vuccamāno. Karaṇatthe cetaṃ upayogavacanaṃ. ‘‘Pañcahi sahadhammikehi sikkhitabbattā, tesaṃ vā santakattā ‘sahadhammika’nti laddhanāmena buddhapaññattena sikkhāpadena vuccamānoti attho’’ti (kaṅkhā. aṭṭha. dubbacasikkhāpadavaṇṇanā; pārā. aṭṭha. 2.425-426) dubbacasikkhāpade vuttattā ‘‘sahadhammikaṃ vuccamānoti imassattho dubbacasikkhāpade vutto’’ti vuttaṃ. Anādariyabhayāti anādarakaraṇe bhayā, tattha pācittiyabhayāti attho. Lesena evaṃ vadantassāti ujukaṃ ‘‘na sikkhissāmī’’ti avatvā ‘‘yāva na aññaṃ bhikkhu’’ntiādinā lesena vadantassa.

「被同法者所说」者,被同法者所说。此为作用意义的用法。「因应与五位同法者一起学习,或因彼等之存在,故名为『同法者』,被佛所制定、获得此名之学处所说」,此为其义。因于难教诫学处中已说此义,故说「『被同法者所说』者,此义于难教诫学处中已说」。「不恭敬之怖畏」者,因不恭敬而生之怖畏,于此指巴吉帝亚之怖畏,此为其义。「以暗示如是说者」者,不直接说「我不学」,而以「直到另一比库」等暗示而说者。

Sahadhammikasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. · 如法劝谏学处注释已结束。

2. Vilekhanasikkhāpadavaṇṇanā二、扰恼学处注释

Khuddakehica anukhuddakehi cāti saṅghādisesādīhi khuddakehi ceva thullaccayādīhi anukhuddakehi ca. Ṭhapetvā hi cattāri pārājikāni avasesāni sabbāni sikkhāpadāni pariyāyena khuddakāni ceva honti anukhuddakāni ca. Vuttañhetaṃ pañcasatikakkhandhake (cūḷava. 441) –

「以小及随小」者,以桑喀地谢萨等为小,以土喇吒亚等为随小。除四巴拉基咖外,其余一切学处依次第既是小亦是随小。于五百篇集中已说此:「

‘‘Katamāni pana, bhante, khuddānukhuddakāni sikkhāpadānīti? Ekacce therā evamāhaṃsu – ‘cattāri pārājikāni ṭhapetvā avasesāni khuddānukhuddakāni sikkhāpadānī’ti. Ekacce therā evamāhaṃsu – ‘cattāri pārājikāni ṭhapetvā terasa saṅghādisese ṭhapetvā avasesāni khuddānukhuddakāni sikkhāpadānī’ti. Ekacce therā evamāhaṃsu – ‘cattāri pārājikāni ṭhapetvā terasa saṅghādisese ṭhapetvā dve aniyate ṭhapetvā avasesāni khuddānukhuddakāni sikkhāpadānī’ti. Ekacce therā evamāhaṃsu – ‘‘cattāri pārājikāni ṭhapetvā terasa saṅghādisese ṭhapetvā dve aniyate ṭhapetvā tiṃsa nissaggiye pācittiye ṭhapetvā avasesāni khuddānukhuddakāni sikkhāpadānī’ti. Ekacce therā evamāhaṃsu – ‘cattāri pārājikāni ṭhapetvā terasa saṅghādisese ṭhapetvā dve aniyate ṭhapetvā tiṃsa nissaggiye pācittiye ṭhapetvā dvenavutipācittiye ṭhapetvā avasesāni khuddānukhuddakāni sikkhāpadānī’ti. Ekacce therā evamāhaṃsu ‘cattāri pārājikāni ṭhapetvā terasa saṅghādisese ṭhapetvā dve aniyate ṭhapetvā tiṃsa nissaggiye pācittiye ṭhapetvā dvenavutipācittiye ṭhapetvā cattāro pāṭidesanīye ṭhapetvā avasesāni khuddānukhuddakāni sikkhāpadānī’’’ti.

『尊者,何者为小随小学处?』某些长老如是说:『除四巴拉基咖外,其余为小随小学处。』某些长老如是说:『除四巴拉基咖、除十三桑喀地谢萨外,其余为小随小学处。』某些长老如是说:『除四巴拉基咖、除十三桑喀地谢萨、除二不定外,其余为小随小学处。』某些长老如是说:『除四巴拉基咖、除十三桑喀地谢萨、除二不定、除三十尼萨耆亚巴吉帝亚外,其余为小随小学处。』某些长老如是说:『除四巴拉基咖、除十三桑喀地谢萨、除二不定、除三十尼萨耆亚巴吉帝亚、除九十二巴吉帝亚外,其余为小随小学处。』某些长老如是说:『除四巴拉基咖、除十三桑喀地谢萨、除二不定、除三十尼萨耆亚巴吉帝亚、除九十二巴吉帝亚、除四应悔过外,其余为小随小学处。』」

Yaṃ pana nāgasenattherena milindaraññā puṭṭhena vuttaṃ ‘‘dukkaṭaṃ, mahārāja, khuddakaṃ sikkhāpadaṃ, dubbhāsitaṃ anukhuddaka’’nti (mi. pa. 4.2.1), tattha antimakoṭṭhāsameva gahetvā vuttaṃ. Taṃ vādapathopacchedanatthanti daṭṭhabbaṃ.

然而,龙军长老被弥陵德王所问而说:「大王,恶作为小学处,恶说为随小」,于此仅取最后一类而说。应知此为断诤论之道。

Saṃvattanamariyādaparicchedavacananti saṃvattanassa mariyādā avadhi saṃvattanamariyādā, tāya niyamavasena yo paricchedo, tassa vacanaṃ saṃvattanamariyādaparicchedavacanaṃ. Idāni taṃ mariyādaṃ vivaritvā dassetuṃ ‘‘idaṃ vuttaṃ hotī’’tiādi vuttaṃ. Tattha uddisantīti ācariyā attano ruciyā uddisanti. Uddisāpentīti ācariyaṃ yācitvā antevāsikā uddisāpenti. Sajjhāyantīti dhārenti. Kukkuccavippaṭisāroti kukkuccasaṅkhāto vippaṭisāro. Vihesāvicikicchāmanovilekhāti vihesāvicikicchāsaṅkhātā manovilekhā. Garahaṇeti nindane.

「转向界限之限定语」者,转向之界限、边际为转向界限,依彼限定而有之限定,彼之语为转向界限限定语。今为阐明彼界限而说「此所说为」等。于此,「诵」者,老师依自己之意乐而诵。「令诵」者,弟子请求老师而令诵。「背诵」者,受持。「恶作追悔」者,名为恶作之追悔。「恼害疑惑心之忧恼」者,名为恼害疑惑之心之忧恼。「责难」者,于呵责。

Anupasampannassa vivaṇṇaneti anupasampannassa santike nindato tassa tasmiṃ vimatiṃ uppādetuṃ vinayavivaṇṇane.

「对未达上者诽谤」者,在未达上者面前诽谤时,为了在彼处生起疑惑,在律的诽谤中。

Vilekhanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. · 扰恼学处注释已结束。

3. Mohanasikkhāpadavaṇṇanā三、装痴学处注释

Tasmiṃanācāreti tasmiṃ anācāre āciṇṇe. Mokkho natthīti tassā āpattiyā mokkho natthi. Tassa teti tassa tava. Alābhāti ye aññesaṃ pātimokkhe uddissamāne sādhukaṃ aṭṭhiṃ katvā manasikaraṇassa ānisaṃsasaññitā diṭṭhadhammikasamparāyikā ca lābhā icchitabbā, te sabbe tuyhaṃ alābhā eva honti. Dulladdhanti puññavisesena laddhampi manussattaṃ dulladdhaṃ. Sādhukanti suṭṭhu. Aṭṭhiṃ katvāti atthikabhāvaṃ katvā, atthiko hutvāti vuttaṃ hoti. Ñattidutiyena kammenāti ‘‘suṇātu me, bhante, saṅgho’’tiādinā (pāci. 446) padabhājaniyaṃ vuttena mohāropanakena ñattidutiyena kammena.

「在彼恶行」者,在彼恶行已行之中。「无解脱」者,对彼罪无解脱。「对汝」者,对汝之汝。「无所得」者,凡其他人在诵巴帝摩卡时善作意、作意之利益所摄之现法与来世之所得应欲求者,彼一切对汝皆成无所得。「难得」者,以福德殊胜所得之人身亦难得。「善」者,极善。「作意」者,作成意欲之状态,成为意欲者,如是所说。「以白二甘马」者,以『尊者们,请僧团听我说』等开始,以句分别中所说之愚痴覆藏甘马之白二甘马。

Adhammakammeti ettha mohāropanakammaṃ adhippetaṃ.

「非法甘马」者,此处意指愚痴覆藏甘马。

Mohanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. · 装痴学处注释终。

4. Pahārasikkhāpadavaṇṇanā四、殴打学处注释

Pahāraṃ dadeyyāti antamaso uppalapattaṃ upādāya kāyakāyappaṭibaddhanissaggiyānaṃ aññatarena pahāraṃ dadeyya. Evaṃ pana pahāre dinne hattho vā bhijjatu, pādo vā sīsaṃ vā, maratu vā, pācittiyameva. Tenāha ‘‘paharitukāmatāyā’’tiādi.

「应给予打击」者,乃至取莲花瓣,以身身相触之舍堕中任一给予打击。如是给予打击时,手或断、足或断、头或断、或死,仅巴吉帝亚。因此说『以欲打之心』等。

Anupasampanneti gahaṭṭhe vā pabbajite vā itthiyā vā purise vā antamaso tiracchānagatepi. Sace pana rattacitto itthiṃ paharati, saṅghādiseso. Kenaci viheṭhiyamānassāti manussena vā tiracchānagatena vā viheṭhiyamānassa. Mokkhādhippāyassāti tato attano mokkhaṃ patthayamānassa. Sacepi antarāmagge (pāci. aṭṭha. 453) coraṃ vā paccatthikaṃ vā viheṭhetukāmaṃ disvā ‘‘upāsaka, ettheva tiṭṭha, mā āgamitthā’’ti vatvā vacanaṃ anādiyitvā āgacchantaṃ ‘‘gaccha re’’ti muggarena vā satthakena vā paharitvā yāti, so ce tena pahārena marati, anāpattiyeva. Vāḷamigesupi eseva nayo.

「未达上者」者,在家者或出家者或女人或男子,乃至畜生趣中。然若以染心打女人,则桑喀地谢萨。『被任何侵扰者』者,被人或畜生趣侵扰者。『以解脱为目的者』者,从彼处希求自己解脱者。即使在中途见欲侵扰之盗贼或敌人,说『近事男,就在此处站住,莫来』后,不受语而来者,说『去吧』以棒或刀打击而去,若彼以彼打击而死,无罪。对猛兽亦此法。

Pahārasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. · 殴打学处注释终。

5. Talasattikasikkhāpadavaṇṇanā五、扬掌威吓学处注释

Talasattikanti talameva talasattikaṃ. ‘‘Pothanasamatthaṭṭhena sattika’’nti (vajira. ṭī. pācittiya 456) eke. Uccāreyyāti ukkhipeyya. Napaharitukāmatāya dinnattā dukkaṭanti ettha paharitukāmatāya paharite purimasikkhāpadena pācittiyaṃ. Uccāretukāmatāya kevalaṃ uggiraṇamatte kate iminā pācittiyaṃ. Iminā pana virajjhitvā pahāro dinno, tasmā dukkaṭaṃ. Ettha pana ‘‘tiracchānagatādīnaṃ asucikaraṇādīni disvā kujjhitvāpi uggirantassa mokkhādhippāyoyevā’’ti (sārattha. ṭī. pācittiya 3.471) vadanti.

「掌杖」者,掌即掌杖。有人说『以击打能力之义为杖』。『应举起』者,应举。『非以欲打之心给予故恶作』者,此处以欲打之心打击,以前学处成巴吉帝亚。以欲举起之心仅作举起时,以此成巴吉帝亝。然以此未中而给予打击,故恶作。然此处说『见畜生趣等作不净等而嗔恚举起者亦唯以解脱为目的』。

Talasattikasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. · 扬掌威吓学处注释终。

6. Amūlakasikkhāpadavaṇṇanā6. 无根学处注释

Chaṭṭhasikkhāpadaṃ uttānameva.

第六学处,其义显然。

Amūlakasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. · 无根学处注释已毕。

7. Sañciccasikkhāpadavaṇṇanā7. 故意学处注释

Kukkuccaṃ uppādentassāti (vajira. ṭī. pācittiya 468) saṃsayaṃ janentassa. Paro kukkuccaṃ uppādetu vā, mā vā, taṃ appamāṇaṃ. Maññeti takkayāmi. Ādisaddena ‘‘vikāle maññe tayā bhuttaṃ, majjaṃ maññe tayā pītaṃ, mātugāmena saddhiṃ raho maññe tayā nisinna’’ntiādīnaṃ (pāci. 466) gahaṇaṃ. Anupasampanneti sāmaṇere.

「令生追悔者」,即令生疑虑者。他人生追悔或不生,此不可量。「我认为」者,我思量也。以「阿迪」一词,摄取「我认为汝非时而食」、「我认为汝饮酒」、「我认为汝与女人独坐」等语。「未达上者」,指沙玛内拉。

Sañciccasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. · 故意学处注释已毕。

8. Upassutisikkhāpadavaṇṇanā8. 听闻学处注释

Suyyatīti suti, saddo, sutiyā samīpaṃ upassutīti āha ‘‘sutisamīpa’’nti, saddasamīpanti attho. Yattha pana ṭhitena sakkā hoti saddaṃ sotuṃ , tattha tiṭṭhanto saddasamīpe tiṭṭhati nāmāti āha ‘‘yattha ṭhatvā’’tiādi. Atha vā upecca suyyati etthāti upassuti, ṭhānaṃ, yaṃ ṭhānaṃ upagatena sakkā hoti kathentānaṃ saddaṃ sotuṃ, tatthāti evampettha attho daṭṭhabbo. Turitagamanepīti pacchato gacchantassa purato gacchantānaṃ saddasavanatthaṃ sīghagamanepi. Ohīyamānepīti purato gacchantassa pacchato gacchantānaṃ vacanasavanatthaṃ ohīyamānepi.

「被听闻」者,声也。「听闻之近处」者,谓「声之近处」,义为声音之附近。然而,站立于能听闻声音之处者,名为站立于声音之近处,故说「站立于何处」等。或者,「靠近而被听闻之处」者,即靠近之处,即靠近何处能听闻说话者之声音,于彼处,此义应如是见。「即使在急行时」者,即使在后行者为听闻前行者之声而急速行走时。「即使在落后时」者,即使在前行者为听闻后行者之言语而落后时。

Vūpasamissāmīti upasamaṃ gamissāmi, kalahaṃ na karissāmi. Attānaṃ parimocessāmīti mama akārakabhāvaṃ kathetvā attānaṃ parimocessāmi. Siyā kiriyanti kadāci sotukāmatāya gamanavasena samuṭṭhānato siyā kiriyaṃ. Siyā akiriyanti kadāci ṭhitaṭṭhānaṃ āgantvā mantayamānānaṃ ajānāpanavasena samuṭṭhānato siyā akiriyaṃ.

「我将寂静」者,我将趋向寂静,我将不作诤论。「我将解脱自己」者,说明我之无过状态而解脱自己。「或有作」者,有时因欲听闻而行走之缘起故,或有作。「或有不作」者,有时因来到站立之处而不告知商议者之缘起故,或有不作。

Upassutisikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. · 听闻学处注释已毕。

9. Kammappaṭibāhanasikkhāpadavaṇṇanā九、拒绝甘马学处注释

Dhammikānanti dhammena vinayena satthusāsanena katattā dhammo etesu atthīti dhammikāni, tesaṃ dhammikānaṃ. Kammānanti catunnaṃ saṅghakammānaṃ. Tenāha ‘‘dhammenā’’tiādi. Tattha dhammenāti bhūtena vatthunā. Vinayenāti codanāya ceva sāraṇāya ca. Satthusāsanenāti ñattisampadāya ceva anussavanāsampadāya ca. Samaggassa saṅghassāti sīmaṭṭhakasaṅghaṃ sodhetvā chandārahānaṃ chandaṃ āharitvā kattabbattā kāyena ceva cittena ca ekībhūtassa saṅghassa. Taṃ taṃ vatthunti avaṇṇabhaṇanādiṃ taṃ taṃ vatthu.

「如法者」,因以法、以律、以师教而作故,于此等中有法,故为如法,彼等如法者之。「甘马」者,四种僧团甘马。故说「以法」等。其中,「以法」者,以真实之事。「以律」者,以举罪及忆念。「以师教」者,以单白之成就及随顺之成就。「和合僧团之」者,因应除去界内住僧团而取来欲者及有资格者之欲而作故,身与心合一之僧团。「彼彼事」者,说恶等彼彼事。

Osārenti saṅghamajjhaṃ etenāti osāraṇaṃ. Nissārenti saṅghamhā etenāti nissāraṇaṃ. Bhaṇḍukammanti muṇḍakaraṇaṃ, kesacchedanāpucchananti attho. Kammameva lakkhaṇaṃ kammalakkhaṇaṃ. Osāraṇādayo viya kammañca hutvā aññañca nāmaṃ na labhati, kammameva hutvā lakkhīyatīti kammalakkhaṇanti attho. ‘‘Osāraṇaṃ nissāraṇa’’nti (pari. aṭṭha. 495-496) cettha padasiliṭṭhatāyetaṃ vuttaṃ. Paṭhamaṃ pana nissāraṇā hoti, pacchā osāraṇāti āha ‘‘tattha kaṇṭakasāmaṇerassā’’tiādi. Kaṇṭakasāmaṇerassa nāsanā viya nissāraṇāti yathā kaṇṭakasāmaṇerassa daṇḍakammanāsanā nissāraṇā, tathā buddhassa vā dhammassa vā saṅghassa vā avaṇṇaṃ bhaṇato, akappiyaṃ ‘‘kappiya’’nti dīpayato, micchādiṭṭhikassa antaggāhikāya diṭṭhiyā samannāgatassa aññassāpi sāmaṇerassa –

「以此令入」者,令入僧团中,故为令入。「以此驱出」者,从僧团驱出,故为驱出。「剃发甘马」者,剃发,义为剃除头发之询问。「甘马即标志」者,甘马标志。如令入等,既是甘马又不得其他名称,仅作为甘马而被标识,故为甘马标志,此为义。「令入、驱出」,此处因词之连结而如是说。然而,首先有驱出,其后有令入,故说「其中,对刺沙玛内拉」等。「如刺沙玛内拉之灭摈」者,驱出也,犹如对刺沙玛内拉之惩罚甘马灭摈为驱出,如是对说佛或法或僧团之恶者,对指示不净为「净」者,对具邪见、具边执见者,对其他沙玛内拉亦——

‘‘Saṅghaṃ, bhante, pucchāmi ‘ayaṃ itthannāmo sāmaṇero buddhassa vā dhammassa vā saṅghassa vā avaṇṇavādī micchādiṭṭhiko, yaṃ aññe sāmaṇerā labhanti dirattatirattaṃ bhikkhūhi saddhiṃ sahaseyyaṃ, tassa alābhāya nissāraṇā ruccati saṅghassā’ti. Dutiyampi…pe… tatiyampi, bhante, saṅghaṃ pucchāmi ‘ayaṃ itthannāmo sāmaṇero…pe… ruccati saṅghassā’ti, cara pire vinassā’’ti (pari. aṭṭha. 495-496) –

「尊者,我问僧团:『此某名沙玛内拉是佛或法或僧团的诽谤者、邪见者,其他沙玛内拉所得的与比库们共住二三夜,为使彼不得,驱摈可喜于僧团否?』第二次……乃至……第三次,尊者,我问僧团:『此某名沙玛内拉……乃至……可喜于僧团否?』去吧,你被灭摈了。」

Kattabbanāsanā nissāraṇāti attho. Tādisaṃyeva sammāvattantaṃ disvā pavesanā osāraṇāti tādisaṃyeva aparena samayena ‘‘ahaṃ, bhante, bālatāya aññāṇatāya alakkhikatāya evaṃ akāsiṃ, svāhaṃ saṅghaṃ khamāpemī’’ti khamāpentaṃ disvā yāvatatiyaṃ yācāpetvā –

「应作的灭摈」即「驱摈」之义。见如是者正行时,「纳入」即「收回」,如是者于后时「尊者,我因愚痴、无知、不善巧而如是作,我今向僧团忏悔」,见其忏悔时,令其乃至三次请求后——

‘‘Saṅghaṃ, bhante, pucchāmi ‘ayaṃ itthannāmo sāmaṇero buddhassa vā dhammassa vā saṅghassa vā avaṇṇavādī micchādiṭṭhiko, yaṃ aññe sāmaṇerā labhanti bhikkhūhi saddhiṃ dirattatirattaṃ sahaseyyaṃ, tassa alābhāya nissārito, svāyaṃ idāni sorato nivātavutti lajjidhammaṃ okkanto hirottappe patiṭṭhito katadaṇḍakammo accayaṃ deseti, imassa sāmaṇerassa yathā pure kāyasambhogasāmaggidānaṃ ruccati saṅghassā’ti. Dutiyampi…pe… tatiyampi, bhante, saṅghaṃ pucchāmi…pe… ruccati saṅghassā’’ti (pari. aṭṭha. 495-496) –

「尊者,我问僧团:『此某名沙玛内拉是佛或法或僧团的诽谤者、邪见者,其他沙玛内拉所得的与比库们共住二三夜,为使彼不得而被驱摈,今此人已调柔、行为温和、入于惭愧法、安立于惭愧、作了惩罚业、说露过失,对此沙玛内拉如前的身共住、和合施与,可喜于僧团否?』第二次……乃至……第三次,尊者,我问僧团……乃至……可喜于僧团否?」

Pavesanā osāraṇāti attho.

「纳入」即「收回」之义。

Kesacchedanāpucchananti sīmāpariyāpanne bhikkhū sannipātāpetvā pabbajjāpekkhaṃ tattha netvā ‘‘saṅghaṃ, bhante, imassa dārakassa bhaṇḍukammaṃ āpucchāmī’’ti tikkhattuṃ vā dvikkhattuṃ vā sakiṃ vā vacanaṃ. Idha ca ‘‘imassa dārakassa bhaṇḍukammaṃ āpucchāmā’’tipi ‘‘imassa samaṇakaraṇaṃ āpucchāmā’’tipi ‘‘imassa pabbājanaṃ āpucchāmā’’tipi ‘‘ayaṃ samaṇo hotukāmo’’tipi ‘‘ayaṃ pabbajitukāmo’’tipi vattuṃ vaṭṭatiyeva.

「剃发之问」者,集合界内的比库们,将求出家者带到那里后,「尊者,我向僧团问此童子的剃发业」,三次或二次或一次的言说。于此,说「我问此童子的剃发业」或「我问此人的沙门作」或「我问此人的出家」或「此人欲成沙门」或「此人欲出家」,皆是适当的。

Mukharassāti mukhena kharassa. Yaṃ avandiyakammaṃ anuññātanti sambandho. Ūruṃ vivaritvā dassanādivatthūsūti –

「口粗」者,以口粗恶。「所允许的不应剃除业」,此为关联。「张开大腿示现等事」者——

‘‘Tena kho pana samayena chabbaggiyā bhikkhū bhikkhuniyo kaddamodakena osiñcanti ‘appeva nāma amhesu sārajjeyyu’nti, kāyaṃ vivaritvā bhikkhunīnaṃ dassenti, ūruṃ vivaritvā bhikkhunīnaṃ dassenti, aṅgajātaṃ vivaritvā bhikkhunīnaṃ dassenti, bhikkhuniyo obhāsenti, bhikkhunīhi saddhiṃ sampayojenti ‘appeva nāma amhesu sārajjeyyu’’’nti (cūḷava. 411) –

「尔时,六群比库以泥团投掷比库尼,『或许她们会对我们生染』,露出身体给比库尼看,露出大腿给比库尼看,露出生支给比库尼看,对比库尼作淫秽语,与比库尼交媾,『或许她们会对我们生染』」——

Imesu vatthūsu.

在这些事例中。

Acchinnacīvarakādīnanti acchinnacīvarajiṇṇacīvaranaṭṭhacīvaragilānabahussutasaṅghabhāranittharakādīnaṃ. Cīvarādīnīti cīvarabhesajjasenāsanādīni. Paribhuñjitabbānīti paribhuñjitabbāni mūlatacapattaaṅkurapupphaphalādīni. Apanetabbānipi vatthūnīti āvāsakaraṇādiatthaṃ haritabbānipi chāyūpagaphalūpagarukkhādīni. Tathārūpaṃ vā dhammikaṃ katikaṃ karontehīti cīvarapiṇḍapātatthāya dinnato āvāsajagganādikaṃ tādisaṃ vā aññampi dhammikaṃ katikaṃ karontehi.

「未截衣等」者,未截衣、旧衣、失衣、病者、多闻者、僧团负担者、完成者等。「衣等」者,衣、药、住所等。「应受用」者,应受用的根、树干、叶、芽、花、果等。「亦应移除的事例」者,为了住所建造等目的应搬运的荫树、果树、树木等。「或作如是如法的工作」者,为了衣、钵食而给予的住所清扫等,或作如是其他如法的工作。

Neva suttaṃ āgacchatīti na mātikā āgacchati. No suttavibhaṅgoti vinayopi na paguṇo. Byañjanacchāyāya atthaṃ paṭibāhatīti (cūḷava. aṭṭha. 233) byañjanamattameva gahetvā atthaṃ paṭisedheti. Jātarūparajatakhettavatthuppaṭiggahaṇādīsu vinayadharehi bhikkhūhi āpattiyā kāriyamāne disvā ‘‘kiṃ ime āpattiyā kāretha, nanu ‘jātarūparajatappaṭiggahaṇā paṭivirato hotī’ti (dī. ni. 1.10, 194) evaṃ sutte paṭiviratimattameva vuttaṃ, natthi ettha āpattī’’ti vadati. Aparo dhammakathiko suttassa āgatattā olambetvā nivāsentānaṃ āpattiyā āropiyamānāya ‘‘kiṃ imesaṃ āpattiṃ āropetha, nanu ‘parimaṇḍalaṃ nivāsessāmīti sikkhā karaṇīyā’ti (pāci. 576) evaṃ sikkhākaraṇamattameva vuttaṃ, natthi ettha āpattī’’ti vadati. Ubbāhika vinicchayeti samathakkhandhake vuttaubbāhikavinicchaye ‘‘sīlavā hotī’’tiādikāya hi dasaṅgasampattiyā samannāgate dve tayo bhikkhū uccinitvā vinicchayo ubbāhikavinicchayoti daṭṭhabbo.

「经不来」者,母论不来。「非经分别」者,律也不精通。「以文字之影而拒斥义」者,仅取文字而拒斥义理。在金银、田地、房屋受取等,当持律比库们作为罪时,见而说:『为何你们作为罪?岂非经中仅说『离受取金银』,此中无罪』。另一说法者,因经已来而垂下着下衣时,当被归罪时说:『为何你们归罪于他们?岂非仅说『我将圆满着下衣,应学』,此中无罪』。「举罪评判」者,在止诤篇集所说的举罪评判中,具足『具戒』等十支具足的二三比库选出而作评判,应见为举罪评判。

Pavāraṇappaccukkaḍḍhanāti pavāraṇāya ukkassanā, uddhaṃ kaḍḍhanāti attho. Tiṇavatthārakasamathe sabbasaṅgāhikañatti cāti ‘‘suṇātu me, bhante, saṅgho, amhākaṃ bhaṇḍanajātānaṃ…pe… ṭhapetvā gihippaṭisaṃyutta’’nti (cūḷava. 212-213) evaṃ tiṇavatthārakasamathe katā sabbapaṭhamā sabbasaṅgāhikañatti ca.

「自恣的撤回」者,自恣的取消,向上拉回之义。「草布地止诤中的一切摄受白」者,『大德,请僧团听我,我们诤论生起……除与在家相关』,如是在草布地止诤中所作的一切最初的一切摄受白。

Alābhāya parisakkanādikehīti catunnaṃ paccayānaṃ alābhatthāya payogakaraṇādikehi. Ādisaddena ‘‘anatthāya parisakkanaṃ, anāvāsāya parisakkanaṃ, akkosanaparibhāsanaṃ, bhikkhū bhikkhūhi bhedanaṃ, buddhassa avaṇṇabhaṇanaṃ, dhammassa avaṇṇabhaṇanaṃ, saṅghassa avaṇṇabhaṇana’’nti (cūḷava. 265) avasesaṃ sattaṅgaṃ saṅgaṇhāti. Aṭṭhahaṅgehi samannāgatassāti aṭṭhahi ceva aṅgehi ekekenapi aṅgena ca samannāgatassa. Asambhogakaraṇatthanti tena dinnassa deyyadhammassa appaṭiggahaṇatthaṃ. Pattanikkujjanavasenāti kammavācāya pattanikkujjanavasena, na adhomukhaṭṭhapanavasena. Pattukkujjanavasenāti etthāpi eseva nayo. Tassevāti yo pattanikkujjanavasena katanissāraṇo, tasseva upāsakassa. Sammāvattantassāti yena samannāgatassa pattukkujjanaṃ, tena samannāgatassa. Sāti yathāvuttā nissāraṇā, osāraṇā ca.

「为不得而努力等」者,为四资具不得而作努力等。以「等」字摄取其余七支:『为无利而努力,为无住所而努力,辱骂诽谤,以比库破比库,说佛之恶,说法之恶,说僧团之恶』。「具足八支者」者,具足八支及各各一支者。「不共住作」者,为不接受彼所给的应施物之义。「以钵覆伏」者,以甘马语作钵覆伏,非以倒置方式。「以钵仰覆」者,此中也是此理。「彼」者,以钵覆伏所作驱摈的那位近事男。「正行者」者,具足彼所具足的钵仰覆者。「彼」者,如所说的驱摈与解除。

Sūciyādiappamattakaṃ taṃtadatthikānaṃ vissajjeti detīti appamattakavissajjako. Sāṭiyaggāhāpakoti vassikasāṭiyaggāhāpako. Kammaṃ karonte ārāmike pesanatthāya dātabbā sammuti ārāmikapesakasammuti. Esa nayo sāmaṇerapesakasammutīti etthāpi.

「针等微小物品施与需要者」,此为「微小物品施与者」。「雨季衣受持者」,即「雨季衣受持者」。「作甘马时为派遣园民而应给予的许可」,此为「园民派遣许可」。此理亦适用于「沙玛内拉派遣许可」。

Tajjanīyakammādīnaṃ sattannanti tajjanīyaṃ, niyasaṃ, pabbājanīyaṃ, paṭisāraṇīyaṃ, tividhañca ukkhepanīyanti tajjanīyādīnaṃ sattannaṃ. Aṭṭhayāvatatiyakāti bhikkhūnaṃ vasena cattāro, bhikkhunīnaṃ vasena cattāroti aṭṭha saṅghādisesā.

「呵责等七种」者,呵责、依止、驱摈、下意、三种举罪,此为「呵责等七种」。「八种乃至第三」者,就比库而言有四种,就比库尼而言有四种,共八种桑喀地谢萨。

Ñattikammādivasenāti ñattikammañattidutiyakammañatticatutthakammavasena. ‘‘Kariyamānaṃ daḷhataraṃ hoti, tasmā kātabba’’nti ekacce vadanti. Evaṃ pana sati kammasaṅkaro hoti, tasmā na kātabbanti paṭikkhittameva. Sace pana akkharaparihīnaṃ vā padaparihīnaṃ vā duruttapadaṃ vā hoti, tassa sodhanatthaṃ punappunaṃ vattuṃ vaṭṭati. Idaṃ akuppakammassa daḷhīkammaṃ hoti, kuppakamme kammaṃ hutvā tiṭṭhati. Sakalakkhaṇenevāti ñattiñca catasso ca kammavācāyo sāvetvāva. Na sesakammavasenāti apalokanakammādinā avasesakammavasena na kātabbaṃ.

「依单白甘马等」者,依单白甘马、白二甘马、白四甘马。有人说:「正作时更为坚固,故应作」。然而若如此,则有甘马混乱之过,故不应作,此已被遮止。但若有字缺、句缺或误读之句,为修正之故,允许重复诵说。此为不坏甘马之加强,在可坏甘马中,甘马成立后即住立。「以完整相」者,诵说单白及四次甘马语后。「非依余甘马」者,不应依求听甘马等其余甘马而作。

Kammappaṭibāhanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. · 拒绝甘马学处注释完毕。

10. Chandaṃadatvāgamanasikkhāpadavaṇṇanā十、不给欲而去学处注释

Ārocitaṃ vatthu avinicchitanti ārocitavatthu āpattikabhāvena na vinicchitaṃ. Ettha ca codakena ca cuditakena ca attano kathā kathitā, anuvijjako sammato, ettāvatā vatthumeva ārocitaṃ hotīti daṭṭhabbaṃ. Chandaṃ adatvā uṭṭhāyāsanā pakkameyyāti ‘‘kathaṃ idaṃ kammaṃ kuppaṃ assa, vaggaṃ assa, na kareyyā’’ti (pāci. 481) iminā adhippāyena chandaṃ adatvā nisinnāsanato uṭṭhāya gaccheyya. Tenāha ‘‘yo bhikkhū’’tiādi. Kiriyākiriyanti ettha gamanaṃ kiriyaṃ, chandassa adānaṃ akiriyaṃ.

「所举之事未决」者,所举之事未以有罪性决定。此中,举罪者与被举者各自陈述,审查者已被认可,至此仅事项被举出,应如是见。「未给欲而起座离去」者,以「如何使此甘马可坏、分裂、不成就」之意趣,未给欲而从所坐之座起身离去。故说「若比库」等。「作与不作」者,此中离去为作,不给欲为不作。

Chandaṃadatvāgamanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. · 不给欲而去学处注释完毕。

11. Dubbalasikkhāpadavaṇṇanā十一、弱者学处注释

Yathāsanthutanti yathāmittaṃ. Tenāha ‘‘yo yo’’ti ādi. Tattha mittasandiṭṭhasambhattavasenāti mittasandiṭṭhasambhattānaṃ vasena. Tattha mittā mittāva. Sandiṭṭhā tattha tattha saṅgamma diṭṭhamattā nātidaḷhamittā. Sambhattā suṭṭhu bhattā sinehavanto daḷhamittāti daṭṭhabbā.

「随其亲近」者,随其友人。故说「若若」等。其中「依友人、相识、亲密」者,依友人、相识、亲密之人。其中,友人即是友人。相识者,于此处彼处相遇仅见面者,非极坚固之友。亲密者,应见为极亲近、有情爱、坚固之友。

Pañca garubhaṇḍānīti rāsivasena pañca garubhaṇḍāni, sarūpavasena panetāni bahūni honti. Tenāha ‘‘rāsivasena pañca garubhaṇḍāni vuttānī’’ti. Ārāmo (cūḷava. aṭṭha. 321; vi. saṅga. aṭṭha. 227) nāma pupphārāmo vā phalārāmo vā. Ārāmavatthu nāma tesaṃyeva ārāmānaṃ atthāya paricchinditvā ṭhapitokāso, tesu vā ārāmesu vinaṭṭhesu tesaṃ porāṇakabhūmibhāgo . Vihāro nāma yaṃ kiñci pāsādādisenāsanaṃ. Vihāravatthu nāma tassa patiṭṭhānokāso. Mañco nāma masārako bundikābaddho, kuḷīrapādako, āhaccapādakoti imesaṃ pubbe vuttānaṃ catunnaṃ mañcānaṃ aññataro. Pīṭhaṃ nāma masārakādīnaṃyeva catunnaṃ pīṭhānaṃ aññataraṃ. Bhisi nāma uṇṇabhisiādīnaṃ pañcannaṃ bhisīnaṃ aññatarā. Bibbohanaṃ nāma rukkhatūlalatātūlapoṭakitūlānaṃ aññatarena puṇṇaṃ. Lohakumbhī nāma kāḷalohena vā tambalohena vā yena kenaci lohena katā kumbhī. Lohabhāṇakādīsupi eseva nayo. Ettha pana bhāṇakanti arañjaro vuccati. Vārakoti ghaṭo. Kaṭāhaṃ kaṭāhameva. Vāsiādīsu, valliādīsu ca duviññeyyaṃ nāma natthi. Evaṃ –

「五种重物」者,依聚类有五种重物,但依形相则有众多。故说「依聚类说五种重物」。园者,花园或果园。园地者,为彼等园之目的而划定安置之处所,或彼等园毁坏后其旧有土地部分。精舍者,任何楼阁等住所。精舍地者,其基础处所。床者,有脚床、绑带床、曲脚床、可拆脚床,此为前述四种床之任一。椅者,有脚椅等四种椅之任一。褥者,羊毛褥等五种褥之任一。被者,以树棉、藤棉、草棉任一充填者。铜瓮者,以黑铜或赤铜或任何铜所造之瓮。铜器等亦同此理。此中「器」者,称为未染色者。「瓦罐」者,水瓶。「釜」即是釜。斧等、镰等中无难解之处。如是——

Dvisaṅgahāni dve honti, tatiyaṃ catusaṅgahaṃ;

二种摄有二,第三为四摄;第四为九部分,第五为八种分别。

Catutthaṃ navakoṭṭhāsaṃ, pañcamaṃ aṭṭhabhedanaṃ.

以此五聚,五种无垢眼者;大师以二十五种方式,显示了重物。

Iti pañcahi rāsīhi, pañcanimmalalocano;

以此五聚,五种无垢眼者;

Pañcavīsavidhaṃ nātho, garubhaṇḍaṃ pakāsayi. (cūḷava. aṭṭha. 321; vi. saṅga. aṭṭha. 227);

大师以二十五种方式,显示了重物。『不得舍弃或分配』者,以根本断绝之义,不得舍弃或分配。然而以转换之义,舍弃者与分配者无罪。因此说『以不动产』等。其中『以不动产换不动产』者,以园林换园林地、以精舍换精舍地。『以其余』者,即以动产,以后三聚,如是所说。『以不净物』者,以金制卧具等,以及不净的洒水器等。『以贵重净物』者,以象牙制卧具等,以及雨浴衣等。『其余』者,即动产。『以净物转换而转换』者,转换为不成为不净物之方式。

Vissajjetuṃ vā vibhajituṃ vā na vaṭṭatīti mūlacchejjavasena vissajjetuṃ vā vibhajituṃ vā na vaṭṭanti. Parivattanavasena pana vissajjantassa, vibhajantassa ca anāpatti. Tenāha ‘‘thāvarenā’’tiādi. Tattha thāvarena thāvaranti ārāmaārāmavatthuvihāravihāravatthunā ārāmaṃ ārāmavatthuṃ vihāraṃ vihāravatthuṃ. Itarenāti athāvarena, pacchimarāsittayenāti vuttaṃ hoti. Akappiyenāti suvaṇṇamayamañcādinā ceva akappiyabhisibibbohanehi ca. Mahagghakappiyenāti dantamayamañcādinā ceva pāvārādinā ca. Itaranti athāvaraṃ. Kappiyaparivattanena parivattetunti yathā akappiyaṃ na hoti, evaṃ parivattetuṃ.

其转换方法如下:僧团有一椰子园在远处,净人们吃掉很多,即使不吃的,从那里支付车费后,运来的也很少。然而其他住在该园林不远处村落的人们,在精舍附近有园林,他们前往僧团,以自己的园林请求那园林,僧团应以『僧团同意』求听后接受。即使比库们有一千棵树,人们有五百棵,也不应说『你们的园林小』。虽然这个小,但是比那个给予更多收益。即使给予同等,也应接受,因为能在想要的时刻享用。但是如果人们的树木更多,应说『你们的树木不是更多吗』。如果他们说『让我们有额外的功德,我们施予僧团』,告知后可以接受。比库们的树木结果实,人们的树木尚未结果实。虽然尚未结,但不久将结,应当接受。人们的树木结果实,比库们的树木尚未结果实,应说『你们的树木不是结果实吗』。如果他们说『尊者们请接受,将成为我们的功德』而施予,告知后可以接受。如是应以园林转换园林,以同样的方法,园林地、精舍、精舍地也应以园林转换。以园林地,无论大或小,换园林、园林地、精舍、精舍地。

Tatrāyaṃ parivattananayo (cūḷava. aṭṭha. 321; vi. saṅga. aṭṭha. 228) – saṅghassa nāḷikerārāmo dūre hoti, kappiyakārakāva bahutaraṃ khādanti, yampi na khādanti, tato sakaṭavetanaṃ datvā appameva āharanti. Aññesaṃ pana tassārāmassa avidūre gāmavāsīnaṃ manussānaṃ vihārassa samīpe ārāmo hoti, te saṅghaṃ upasaṅkamitvā sakena ārāmena taṃ ārāmaṃ yācanti, saṅghena ‘‘ruccati saṅghassā’’ti apaloketvā sampaṭicchitabbo. Sacepi bhikkhūnaṃ rukkhasahassaṃ hoti, manussānaṃ pañcasatāni, ‘‘tumhākaṃ ārāmo khuddako’’ti na vattabbaṃ. Kiñcāpi ayaṃ khuddako, atha kho itarato bahutaraṃ āyaṃ deti. Sacepi samakameva deti , evampi icchiticchitakkhaṇe paribhuñjituṃ sakkāti gahetabbameva. Sace pana manussānaṃ bahutarā rukkhā honti, ‘‘nanu tumhākaṃ bahutarā rukkhā’’ti vattabbaṃ. Sace ‘‘atirekaṃ amhākaṃ puññaṃ hotu, saṅghassa demā’’ti vadanti, jānāpetvā sampaṭicchituṃ vaṭṭati. Bhikkhūnaṃ rukkhā phaladhārino, manussānaṃ rukkhā na tāva phalaṃ gaṇhanti. Kiñcāpi na gaṇhanti, na cirena gaṇhissantīti sampaṭicchitabbameva. Manussānaṃ rukkhā phaladhārino, bhikkhūnaṃ rukkhā na tāva phalaṃ gaṇhanti, ‘‘nanu tumhākaṃ rukkhā phaladhārino’’ti vattabbaṃ. Sace ‘‘gaṇhatha, bhante, amhākaṃ puññaṃ bhavissatī’’ti denti, jānāpetvā sampaṭicchituṃ vaṭṭati. Evaṃ ārāmena ārāmo parivattetabbo, eteneva nayena ārāmavatthupi vihāropi vihāravatthupi ārāmena parivattetabbaṃ. Ārāmavatthunā ca mahantena vā khuddakena vā ārāmaṃ ārāmavatthuṃ vihāraṃ vihāravatthunti.

Kathaṃ vihārena (cūḷava. aṭṭha. 321; vi. saṅga. aṭṭha. 228) vihāro parivattetabbo? Saṅghassa antogāme gehaṃ hoti, manussānaṃ vihāramajjhe pāsādo, ubhopi agghena samakā. Sace manussā tena pāsādena taṃ gehaṃ yācanti, sampaṭicchituṃ vaṭṭati. Bhikkhūnaṃ ce mahagghataraṃ gehaṃ hoti, ‘‘mahagghataraṃ amhākaṃ geha’’nti vutte ‘‘kiñcāpi mahagghataraṃ pabbajitānaṃ asāruppaṃ, na sakkā tattha pabbajitehi vasituṃ, idaṃ pana sāruppaṃ, gaṇhathā’’ti vadanti, evampi sampaṭicchituṃ vaṭṭati. Sace pana manussānaṃ mahagghaṃ hoti ‘‘nanu tumhākaṃ gehaṃ mahaggha’’nti vattabbaṃ. ‘‘Hotu, bhante, amhākaṃ puññaṃ bhavissati, gaṇhathā’’ti vutte pana sampaṭicchituṃ vaṭṭati. Evaṃ vihārena vihāro parivattetabbo. Eteneva nayena vihāravatthupi ārāmopi ārāmavatthupi vihārena parivattetabbaṃ. Vihāravatthunā ca mahagghena vā appagghena vā vihāraṃ vihāravatthuṃ ārāmaṃ ārāmavatthuṃ. Evaṃ tāva thāvarena thāvaraparivattanaṃ veditabbaṃ.

如何以住所交换住所?僧团在村内有一座房屋,人们在寺院中有一座楼阁,两者价值相等。若人们以那座楼阁来求取那座房屋,允许接受。若比库们的房屋价值更高,当说「我们的房屋价值更高」时,他们说「虽然价值更高,但对出家者不相应,出家者不能住在那里,而这座相应,请取之」,如此也允许接受。但若人们的价值更高,应当说「你们的房屋岂非价值更高」。当说「尊者,让它成为我们的福德,请取之」时,则允许接受。如此应以住所交换住所。以同样的方法,住所地、园林、园林地也应以住所来交换。以住所地,无论价值高或价值低,可交换住所、住所地、园林、园林地。如此应知不动产与不动产的交换。

Itarena itaraparivattane pana mañcapīṭhaṃ mahantaṃ vā hotu, khuddakaṃ vā (cūḷava. aṭṭha. 321; vi. saṅga. aṭṭha. 228), antamaso caturaṅgulapādakaṃ gāmadārakehi paṃsvāgārakesu kīḷantehi katampi saṅghassa dinnakālato paṭṭhāya garubhaṇḍaṃ hoti. Sacepi rājā vā rājamahāmattādayo vā ekappahāreneva mañcasataṃ vā mañcasahassaṃ vā denti, sabbe kappiyamañcā sampaṭicchitabbā, sampaṭicchitvā vuḍḍhappaṭipāṭiyā ‘‘saṅghikaparibhogena paribhuñjathā’’ti dātabbā, na puggalikaparibhogena dātabbā. Atirekamañce bhaṇḍāgārādīsu paññapetvā pattacīvaraṃ nikkhipitvā paribhuñjitumpi vaṭṭati. Bahisīmāya ‘‘saṅghassa demā’’ti dinnamañco saṅghattherassa vasanaṭṭhāne dātabbo. Tattha ce bahū mañcā honti, mañcena kammaṃ natthi. Yassa vasanaṭṭhāne kammaṃ atthi, tattha ‘‘saṅghikaparibhogena paribhuñjathā’’ti dātabbo, na puggalikabhogena. Mahagghena satagghanakena vā sahassagghanakena vā mañcena aññaṃ mañcasataṃ labhati, parivattetvā gahetabbaṃ. Na kevalaṃ mañcena mañcoyeva, ārāmaārāmavatthuvihāravihāravatthupīṭhabhisibibbohanānipi parivattetuṃ vaṭṭati. Eseva nayo pīṭhabhisibibbohanesupi. Varasenāsanādīnaṃ saṃrakkhaṇatthanti sace dubbhikkhaṃ hoti, bhikkhū piṇḍapātena na yāpenti, ettha rājarogacorabhayāni, aññattha gacchantānaṃ vihārā palujjanti, tālanāḷikerādike vināsenti, senāsanapaccayaṃ sandhāya yāpetuṃ sakkā hoti, evarūpe kāle varasenāsanādīnaṃ saṃrakkhaṇatthaṃ. Lāmakāni vissajjetunti lāmakaṃ lāmakaṃ vissajjetuṃ, lāmakakoṭiyā vissajjetunti adhippāyo. Vissajjetvā paribhuñjituṃ vaṭṭatīti vissajjetvā tato laddhayāgubhattacīvarādīni paribhuñjituṃ vaṭṭati. Kāḷalohatambalohakaṃsalohavaṭṭalohānanti ettha kaṃsalohaṃ, vaṭṭalohañca kittimalohaṃ. Tīṇi hi kittimalohāni kaṃsalohaṃ, vaṭṭalohaṃ, ārakūṭanti. Tattha tiputambe missetvā kataṃ kaṃsalohaṃ, sītatambe missetvā kataṃ vaṭṭalohaṃ, rasakatambe missetvā kataṃ ārakūṭaṃ. Tena vuttaṃ ‘‘kaṃsalohaṃ, vaṭṭalohañca kittimaloha’’nti. Tato atirekanti tato atirekaggaṇhanako.

但在其他物品的交换中,床椅无论是大的或是小的,乃至四指足的,由村童在沙屋中游戏时所造的,从布施给僧团之时起,即是重物。即使国王或大臣等一次布施一百张床或一千张床,所有如法的床都应接受,接受后应依长老次第说「以僧团共用而受用」来给予,不应以个人受用来给予。多余的床可安置在库房等处,放置钵与衣后受用也是允许的。在界外「我们布施给僧团」而布施的床,应给予僧团上座的住处。若那里有许多床,对床没有甘马。在有甘马的住处,应说「以僧团共用而受用」来给予,不以个人受用。以价值一百或一千的高价床,可得到另外一百张床,交换后可取。不仅以床换床,也允许交换园林、园林地、住所、住所地、椅子、枕头、被褥。对椅子、枕头、被褥也是同样的方法。『为保护上等卧坐具等』者,若有饥荒,比库们不能以乞食维生,此处有王难、疾病、盗贼之怖畏,前往他处者住所会毁坏,会破坏棕榈、椰子等,依卧坐具资具能够维生,在这样的时期,为保护上等卧坐具等。『应舍弃破旧物』者,意思是应舍弃破旧的破旧物,以破旧品来舍弃。『舍弃后允许受用』者,舍弃后允许受用从那里获得的粥、饭、衣等。『黑铁、铜、青铜、圆铁』者,此中青铜与圆铁是合金。有三种合金:青铜、圆铁、阿拉枯德。其中,混合三种铜制成的是青铜,混合锡铜制成的是圆铜,混合汞铜制成的是阿拉枯德。因此说「青铜与圆铁是合金」。『超过那些』者,超过那些的取者。

Sarakoti majjhe makuḷaṃ dassetvā mukhavaṭṭivitthataṃ katvā piṭṭhito nāmetvā kātabbaṃ ekaṃ bhājanaṃ. ‘‘Sarāva’’ntipi vadanti. Ādisaddena kañcanakādīnaṃ gihiupakaraṇānaṃ gahaṇaṃ. Tāni hi khuddakānipi garubhaṇḍāneva gihiupakaraṇattāti. Pi-saddena pageva mahantānīti dasseti. Imāni pana bhājanīyāni bhikkhūpakaraṇattāti adhippāyo. Yathā ca etāni, evaṃ kuṇḍikāpi bhājanīyā. Vakkhati hi ‘‘yathā ca mattikābhaṇḍe, evaṃ lohabhaṇḍepi kuṇḍikā bhājanīyakoṭṭhāsameva bhajatī’’ti (kaṅkhā. aṭṭha. dubbalasikkhāpadavaṇṇanā). Saṅghikaparibhogenāti āgantukānaṃ vuḍḍhatarānaṃ datvā paribhogena. Gihivikaṭāti gihīhi vikatā paññattā, attano vā santakakaraṇena virūpaṃ katā. Puggalikaparibhogena na vaṭṭatīti āgantukānaṃ adatvā attano santakaṃ viya gahetvā pariharitvā paribhuñjituṃ na vaṭṭati. Pipphalikoti kattari. Ārakaṇṭakaṃ sūcivedhakaṃ. Tāḷaṃ yantaṃ. Kattarayaṭṭhivedhako kattarayaṭṭhivalayaṃ. Yathā tathā ghanakataṃ lohanti lohavaṭṭi lohaguḷo lohapiṇḍi lohacakkalikanti evaṃ ghanakataṃ lohaṃ. Khīrapāsāṇamayānīti mudukakhīravaṇṇapāsāṇamayāni.

『萨拉咖』者,中间显示圆心,做成口缘宽度,后面命名,应做成一个容器。也说「萨拉瓦」。以『等』字摄取金等在家用具。因为那些即使是小的,也是重物,因为是在家用具。以『亦』字显示更不用说大的。但意思是这些是可分物,因为是比库用具。如同这些,水瓶也是可分物。将会说「如同陶器,铁器中的水瓶也属于可分物类」。『以僧团共用』者,以给予来访的较长老者而受用。『在家者所变造』者,由在家人变造、制定,或以自己的现有物制作而变成异形。『不允许以个人受用』者,不允许不给予来访者,如同取自己的现有物般持取而受用。『毕帕离咖』者,剪刀。阿拉咖塔咖是针孔器。达喇是工具。咖德拉亚提韦达咖是剪刀杆环。『如此如彼制成的铁』者,铁条、铁球、铁块、铁片,如此制成的铁。『乳石制的』者,柔软的乳色石制的。

Gihivikaṭānipi na vaṭṭanti anāmāsattā. Pi-saddena pageva saṅghikaparibhogena vā puggalikaparibhogena vāti dasseti. Senāsanaparibhogo pana sabbakappiyo. Tasmā jātarūpādimayā sabbepi senāsanaparikkhārā āmāsā. Tenāha ‘‘senāsanaparibhoge panā’’tiādi.

『在家者所变造的也不允许,因为不可触』。以『亦』字显示更不用说以僧团共用或以个人受用。但卧坐具的受用完全允许。因此,金等制成的所有卧坐具资具都是可触的。因此说「但在卧坐具受用中」等。

Sesāti tato mahattarī vāsi. Yā panāti yā kudārī pana. Kudālo antamaso caturaṅgulamattopi garubhaṇḍameva. Nikhādanaṃ caturassamukhaṃ vā hotu, doṇimukhaṃ vā vaṅkaṃ vā ujukaṃ vā, antamaso sammuñjanidaṇḍakavedhanampi daṇḍabandhaṃ ce, garubhaṇḍameva. Tenāha ‘‘kudālo daṇḍabandhanikhādanaṃ vā agarubhaṇḍaṃ nāma natthī’’ti. Sipāṭikā nāma khurakoso. Sikharaṃ pana daṇḍabandhanikhādanaṃ anulometīti āha ‘‘sikharampi nikhādaneneva saṅgahita’’nti. Sace tampi pana adaṇḍakaṃ phalamattaṃ, bhājanīyaṃ. Upakkhareti vāsiādibhaṇḍāni.

『其余』者,比那更大的斧。『但那』者,但那锄头。锄头即使只有四指大小也是重物。挖掘器无论是四方口或是斗口或是弯的或是直的,乃至扫帚柄的穿孔,若有柄绑,即是重物。因此说「锄头、有柄绑的挖掘器,没有不是重物的」。西巴提咖名为蹄鞘。但西卡拉是有柄绑的挖掘器,随顺此,故说「西卡拉也只是以挖掘器摄取」。但若那也是无柄的,只是刃部,则是可分物。『伍巴卡雷提』者,斧等物品。

Pattabandhako nāma pattassa gaṇṭhikādikārako. ‘‘Paṭimāsuvaṇṇādipattakārako’’tipi vadanti. Tipucchedanakasatthaṃ, suvaṇṇacchedanakasatthaṃ, kataparikammacammacchindanakakhuddakasatthanti imāni cettha tīṇi pipphalikaṃ anulomentīti āha ‘‘ayaṃ pana viseso’’tiādi. Itarānīti mahākattariādīni.

『巴德班达咖』者,名为钵的结扣等制作者。也说「修复金等钵的制作者」。切三股刀、切金刀、已作加工的切皮小刀,这三种此中随顺毕帕离咖,故说「但这是差别」等。『其他』者,大剪刀等。

Aḍḍhabāhuppamāṇāti (sārattha. ṭī. cūḷavagga 3.321) kapparato paṭṭhāya yāva aṃsakūṭappamāṇā, vidatthicaturaṅgulappamāṇāti vuttaṃ hoti. Tatthajātakāti saṅghikabhūmiyaṃ jātā. Ārakkhasaṃvidhānena rakkhitattā rakkhitā ca sā mañjūsādīsu pakkhittaṃ viya yathā taṃ na nassati, evaṃ gopanato gopitā cāti rakkhitagopitā. Tatthajātakāpi pana arakkhitā garubhaṇḍameva na hoti. ‘‘Saṅghakamme ca cetiyakamme ca kate’’ti iminā saṅghasantakena cetiyasantakaṃ rakkhituṃ, parivattituñca vaṭṭatīti dīpeti. Suttaṃ panāti vaṭṭitañceva avaṭṭitañca suttaṃ.

「半臂量」者(《沙拉塔提咖》朱腊瓦咖第三卷三二一页),从肘至肩端之量,说为一张手掌加四指之量。「生于彼处」者,生于僧团之地。「守护」者,因以守护之安排而守护故,如置于箱笼等中而不失坏,如是以隐藏而隐藏,故名守护隐藏。然而生于彼处而未守护者,亦非重物。「于僧团甘马及塔庙甘马作已」,以此显示:以僧团所有守护塔庙所有,及转让,是允许的。「然而线」者,卷起之线与未卷起之线。

Aṭṭhaṅgulasūcidaṇḍamattoti antamaso dīghaso aṭṭhaṅgulamatto, pariṇāhato sīhaḷapaṇṇasūcidaṇḍamatto. Etthāti veḷubhaṇḍe. Daḍḍhaṃ gehaṃ yesaṃ teti daḍḍhagehā. Na vāretabbāti ‘‘mā gaṇhitvā gacchathā’’ti na nisedhetabbā. Desantaragatena sampattavihāre saṅghikāvāse ṭhapetabbā.

「八指针杆量」者,至少长度为八指量,周围为锡兰针杆量。「于此」者,于竹物中。「彼等之房屋被烧」者,房屋被烧者。「不应阻止」者,不应禁止说『勿取而去』。由外地来者,应置于所到寺院之僧团住处。

Avasesañca chadanatiṇanti muñjapabbajehi avasesaṃ yaṃ kiñci chadanatiṇaṃ. Yattha pana tiṇaṃ natthi, tattha paṇṇehi chādenti (cūḷava. aṭṭha. 321). Tasmā paṇṇampi tiṇeneva saṅgahitanti āha ‘‘chadanatiṇasaṅkhepagatesū’’tiādi. Aṭṭhaṅgulappamāṇopīti vitthārato aṭṭhaṅgulappamāṇo. Likhitapotthako pana garubhaṇḍaṃ na hoti.

「其余盖草」者,除芒草茎外,任何其余盖草。然而于无草之处,以叶覆盖(《朱腊瓦咖注疏》三二一页)。因此说「叶亦以草摄」,故说「于盖草总摄所入」等。「八指量」者,宽度为八指量。然而书写之经本非重物。

Veḷumhi vuttappamāṇoti ‘‘aṭṭhaṅgulasūcidaṇḍakamattopī’’ti veḷubhaṇḍe vuttappamāṇo. Saṅghassa dinno vāti dārudullabhaṭṭhāne saṅghassa dinno vā. Kurundiyaṃ vuttakkamena dārubhaṇḍavinicchayaṃ vatvā idāni mahāaṭṭhakathāyaṃ vuttakkamena vattuṃ ‘‘apicā’’tiādimāha. Āsandikādīnīti ettha āsandikoti caturassapīṭhaṃ vuccati. ‘‘Uccakampi āsandika’’nti vacanato ekatobhāgena dīghapīṭhameva hi aṭṭhaṅgulapādakaṃ vaṭṭati. Caturassāsandiko pana pamāṇātikkantopi vaṭṭhatīti veditabbo. Ādisaddena ‘‘sattaṅgo, bhaddapīṭhakaṃ, eḷakapādakapīṭhaṃ, āmalakavaṭṭakapīṭhaṃ, phalakaṃ, kocchaṃ, palālapīṭhaka’’nti (cūḷava. aṭṭha. 321) ime saṅgaṇhantīti veditabbaṃ. Tenāha ‘‘antamaso’’tiādi. Paṇṇehi vāti kadalipaṇṇādīhi vā. Byagghacammonaddhampi vāḷarūpaparikkhittaṃ ratanaparisibbitaṃ kocchakaṃ garubhaṇḍameva.

「于竹中所说之量」者,「八指针杆量」,于竹物中所说之量。「或施与僧团」者,或于木材难得之处施与僧团。于《咖伦帝》中以所说之次第说木物之判别已,今为以《玛哈注疏》中所说之次第而说,故说「又」等。「床座等」者,于此「床座」者,说四方座。从「高床亦床座」之语,仅一边长之座,八指足者是允许的。然而四方床座,应知即使超过量亦允许。以「等」字,应知摄取「七支、善座、羊蹄足座、余甘子圆座、板、卧榻、草座」(《朱腊瓦咖注疏》三二一页)等。因此说「至少」等。「或以叶」者,或以芭蕉叶等。虎皮半张,若以兽形围绕、以宝石缝边之卧榻,亦是重物。

Ghaṭṭanaphalakaṃ nāma yattha ṭhapetvā rajitacīvaraṃ hatthena ghaṭṭenti. Ghaṭṭanamuggaro nāma anuvātādighaṭṭanakoti vadanti. Daṇḍamuggaro nāma yena rajitacīvaraṃ pothenti. Ambaṇanti phalakehi pokkharaṇī viya kataṃ pānīyabhājanaṃ. Rajanadoṇīti pakkarajanaṃ ākiritvā ṭhapanabhājanaṃ.

「捶打板」者,名为置染衣于其上以手捶打之处。「捶打槌」者,说为顺风等捶打之槌。「杆槌」者,以之捶打染衣者。「水池」者,以板作如莲池之饮水容器。「染料槽」者,倾入煮染料而置放之容器。

Akappiyacammanti sīhādīnaṃ cammaṃ. ‘‘Bhūmattharaṇaṃ kātuṃ vaṭṭatī’’ti idaṃ akappiyacammaṃ sandhāya vuttaṃ. ‘‘Paccattharaṇagatika’’nti iminā mañcapīṭhepi attharituṃ vaṭṭatīti dīpeti. Pāvārādipaccattharaṇampi garubhaṇḍanti eke. Noti apare. Vīmaṃsitvā gahetabbaṃ. Kappiyacammānīti migādīnaṃ cammāni.

「不净皮」者,狮子等之皮。「作地敷是允许的」,此说关于不净皮而说。以「作覆盖物」,显示于床座上铺展亦允许。有人说:帷幕等覆盖物亦是重物。有人说:非。应审察而取。「净皮」者,鹿等之皮。

Sabbaṃ cakkayuttayānanti rathasakaṭādikaṃ sabbacakkayuttayānaṃ. Visaṅkharitacakkaṃ pana yānaṃ bhājanīyaṃ. Anuññātavāsi nāma yā sipāṭikāya pakkhipitvā pariharituṃ sakkāti vuttā. Muṭṭhipaṇṇanti tālapattaṃ. Tañhi muṭṭhinā gahetvā pariharantīti ‘‘muṭṭhipaṇṇa’’nti vuccati. Muṭṭhipaṇṇanti chattacchadanapaṇṇamevāti keci. Araṇisahitanti araṇiyugaḷaṃ, uttarāraṇī, adharāraṇīti araṇidvayanti attho.

「一切车乘」者,战车、牛车等一切车乘。但拆卸车轮的车乘是可分物。「许可斧」者,所说的是能够放入箱中携带的斧。「手叶」者,棕榈叶。因为以手握持而携带,故称为「手叶」。有些人说「手叶」即是伞盖叶。「连同钻木」者,钻木对,上钻木、下钻木,意思是两根钻木。

Phātikammaṃkatvāti antamaso taṃagghanakavālikāyapi thāvaraṃ vaḍḍhikammaṃ katvā. Phātikammaṃ akatvā gaṇhantena tattheva valañjetabbo. Gamanakāle saṅghike āvāse ṭhapetvā gantabbaṃ. Asatiyā gahetvā gatena pahiṇitvā dātabbo. Desantaragatena sampattavihāre saṅghikāvāse ṭhapetabbo. Etthāti mattikābhaṇḍe. Kuṇḍikāti ayokuṇḍikā ceva tambalohakuṇḍikā ca. Bhājanīyakoṭṭhāsameva bhajatīti bhājanīyapakkhameva sevati, na tu garubhaṇḍanti attho. Kañcanako pana garubhaṇḍamevāti adhippāyo. Itaranti garubhaṇḍaṃ.

「作了明相甘马」者,乃至对那价值一玛萨咖的木片也作了增长甘马。未作明相甘马而取者,应在该处分配。行走时,应留在僧团住处后离去。若忘记而取走,应派人送回。若已去往他方,应置于所到寺院的僧团住处。「于此」者,于陶器。「水瓶」者,铁水瓶与铜水瓶。「只服从可分物方」者,只服从可分物一方,而非重物,此为其义。但金罐则是重物,此为意趣。「其余」者,重物。

Dubbalasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. · 弱者学处注释完毕。

12. Pariṇāmanasikkhāpadavaṇṇanā12. 回向学处注释

Dvādasame na kiñci vattabbaṃ atthi.

第十二中无任何应说之事。

Pariṇāmanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. · 回向学处注释已毕。

Sahadhammikavaggo aṭṭhamo. · 如法品第八。

9. Ratanavaggo

第九宝品

1. Antepurasikkhāpadavaṇṇanā1. 内宫学处注释

Anikkhantarājake aniggataratanaketi ettha ‘‘sayanighare’’ti pāṭhaseso daṭṭhabboti āha ‘‘anikkhanto rājā ito’’tiādi. Tattha itoti sayanigharato. Sayanighareti sayanīyaghare. Yattha rañño sayanaṃ paññattaṃ hoti, antamaso sāṇipākāraparikkhittampi, tasminti vuttaṃ hoti. Ratijananaṭṭhena ratanaṃ, hatthiādi. Idha pana itthiratanaṃ adhippetanti āha ‘‘ratanaṃ vuccati mahesī’’ti.

「王未出、宝未出」,于此应见『寝宫』之文句余部,故说「王未从此出」等。其中「从此」者,从寝宫。「寝宫」者,寝室之屋。凡王之卧床所设之处,乃至以麻布围墙所围之处,从彼,如是所说。「宝」者,以生喜乐之义为宝,象等。但此处意指女宝,故说「宝者,谓王后」。

Ubhosūti rājamahesīsu. Kiriyākiriyanti ettha indakhīlātikkamo kiriyaṃ, appaṭisaṃviditaṃ akiriyanti daṭṭhabbaṃ.

「于二者」者,于王与王后。「作与不作」者,于此应见:越过界标柱是作,未告知是不作。

Antepurasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. · 内宫学处注释已毕。

2. Ratanasikkhāpadavaṇṇanā2. 宝物学处注释

Muttādidasavidhanti ‘‘muttā maṇi veḷuriyo saṅkho silā pavāḷaṃ rajataṃ jātarūpaṃ lohitaṅko masāragalla’’nti (pāci. 506) dasavidhaṃ ratanaṃ. Ajjhāvasatheti gehe. Tenāha ‘‘parikkhittassā’’tiādi, parikkhittassa āvasathassāti attho. Āvasathoti cettha antogāme niviṭṭhagehaṃ adhippetaṃ. Ārāme niviṭṭhagehaṃ pana ajjhārāmaggahaṇeneva gahitaṃ. ‘‘Āvasathoti cettha antoārāme vā hotu, aññattha vā, attano vasanaṭṭhānaṃ vuccatī’’ti (sārattha. ṭī. pācittiya 3.506) keci. Sabbesampi atthāya dukkaṭamevāti attano vā tesaṃ saṅghādīnaṃ vā atthāya uggaṇhantassa vā uggaṇhāpentassa vā dukkaṭameva. Sace pana mātāpitūnaṃ santakaṃ avassaṃ paṭisāmetabbaṃ kappiyabhaṇḍaṃ hoti, attano atthāya gahetvā paṭisāmetabbanti āha ‘‘tādisaṃ panā’’tiādi. Tādisanti yaṃ mātāpitūnaṃ santakaṃ avassaṃ paṭisāmetabbaṃ kappiyabhaṇḍaṃ, tādisaṃ. Chandenapi bhayenapīti vaḍḍhakiādīsu chandenapi, rājavallabhesu bhayenapi.

「珍珠等十种」者,「珍珠、摩尼、琉璃、螺贝、石、珊瑚、银、金、红玉、玛萨拉嘎喇」,此为十种宝物。「住处中」者,在房舍中。故说「被围绕的」等,意为被围绕的住处。此中「住处」者,意指村内所建之房舍。而寺院内所建之房舍,则已由「寺院中」一词所摄。有些人说:「此中『住处』者,无论在寺院内或在他处,皆指自己的居住之处。」「为一切之故,仅恶作」者,无论为自己或为僧团等之故,拾取或令拾取者,仅恶作。然而,若是父母之物,必须偿还,且为如法物品,为自己之故取之以偿还,故说「然而如是」等。「如是」者,即父母之物,必须偿还之如法物品,如是。「以意欲或以恐惧」者,对于增长者等以意欲,对于王之宠臣以恐惧。

Tādise ṭhāneti mahāvihārasadisassa mahārāmassa pākāraparikkhitte pariveṇe. Saññāṇaṃ katvāti ‘‘ettakā kahāpaṇā’’tiādinā rūpena vā lañchanādinimittena vā saññāṇaṃ katvā, sallakkhetvāti attho. Patirūpānaṃ bhikkhūnaṃ hattheti lajjīnaṃ kukkuccakānaṃ bhikkhūnaṃ hatthe. Lolajātikānañhi hatthe ṭhapetuṃ na labbhati. Neva pakkamatīti neva tamhā āvāsā pakkamati. ‘‘Thāvaraṃ senāsanaṃ vā’’tiādinā attano cīvarādimūlaṃ na kātabbanti (pāci. aṭṭha. 506) dasseti. Taṃ dassetvāti yaṃ thāvarasenāsanādi kataṃ, taṃ upāsaka tava santakena idaṃ nāma katanti evaṃ dassetvā. Samādapetvāti aññaṃ samādapetvā, ‘‘uddissa ariyā tiṭṭhanti, esā ariyāna yācanā’’ti vuttanayena yācitvāti attho.

「如是之处」者,在如大寺般之大寺院,围墙所围绕之住处中。「作标记」者,以「若干咖哈巴纳」等形式,或以印记等特征作标记,意为观察。「适当比库之手」者,有惭愧、有疑虑之比库之手。因为不得置于轻率者之手。「不离去」者,不从彼住处离去。以「不应以不动产僧房等」等,显示不应以自己之衣等为本。显示彼后,即显示所作之不动产僧房等后,告知近事男「以汝之物作此」。「令行」者,令他人行,意为依「为尊者们而住,此是尊者们之乞求」所说之方式而乞求。

Anuññātaṭṭhāneti ajjhārāmaajjhāvasathe. Āmāsanti āmasitabbañceva paṭisāmetabbañca vatthādi.

「允许之处」者,在寺院中、住处中。「触物」者,应触及且应偿还之衣等。

Ratanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. · 宝物学处注释已完成。

3. Vikālagāmappavesanasikkhāpadavaṇṇanā三、非时入村学处注释

Cāritteti cārittasikkhāpade. Upacāranti dutiyaleḍḍupātaṃ. Aññaṃ gāmaṃ gacchantānaṃ puna āpucchanakiccaṃ natthīti ussāhaṃ appaṭippassambhetvā aññaṃ gāmaṃ gacchantānaṃ gāmasatampi hotu, puna āpucchanakiccaṃ natthīti attho. Tenāha ‘‘sace panā’’tiādi. Ussāhanti gāmappavisanussāhaṃ. Antarārāmādīsu (pāci. aṭṭha. 515) na kevalaṃ anāpucchā gacchantasseva, kāyabandhanaṃ abandhitvā saṅghāṭiṃ apārupitvā gacchantassāpi anāpatti. Āpadāsūti sīho vā byaggho vā āgacchati, megho vā uṭṭheti, añño vā koci upaddavo uppajjati , anāpatti. Evarūpāsu āpadāsu bahigāmato antogāmaṃ pavisituṃ vaṭṭati.

「行」者,在行学处中。「近行」者,第二次掷石之距离。「往其他村者,无再问之事」者,不舍弃努力而往其他村者,即使有百村,亦无再问之事,此为其义。故说「然而若」等。「努力」者,入村之努力。「在寺院等中」者,不仅对未问而去者无犯,对未系身带、未披桑喀帝而去者亦无犯。「在难缘中」者,狮子或虎来,或云起,或其他某种灾难生起,无犯。在如是难缘中,从村外入村内是允许的。

Vikālagāmappavesanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. · 非时入村学处注释已完成。

4. Sūcigharasikkhāpadavaṇṇanā四、针筒学处注释

Taṃ assa atthīti (sārattha. ṭī. pācittiya 3.517) paṭhamaṃ bhinditvā pacchā desetabbattā taṃ bhedanakaṃ assa pācittiyassa atthīti.

「彼有其」者,因应先破后说,故彼破坏对于巴吉帝亚有其义。

Araṇiketi araṇidhanuke. Vidheti vedhake. Vāsijaṭeti vāsidaṇḍake ca.

「钻木」者,在钻木弓中。「钻」者,在钻孔器中。「斧柄」者,在斧柄中。

Sūcigharasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. · 针筒学处注释已完成。

5. Mañcapīṭhasikkhāpadavaṇṇanā五、床座学处注释

Aṭṭhaṅgulapādakanti bhāvanapuṃsakaniddeso. ‘‘Chedanakaṃ bhedanakasadisamevā’’ti iminā ‘‘chedanameva chedanakaṃ, taṃ assa atthīti chedanaka’’nti imamatthaṃ atidisati.

「八指足」者,是修习人的说明。「『切断器』与切断相似」,以此超越「切断即是切断器,彼有此故为切断器」这个意义。

Yathā pamāṇameva upari dissati, evaṃ nikhaṇitvā vāti sace pana na chinditukāmo hoti, yathā pamāṇameva upari dissati, evaṃ bhūmiyaṃ nikhaṇitvā vā. Aṭṭakaṃ vā bandhitvāti ukkhipitvā tulāsaṅghāte ṭhapetvā aṭṭaṃ katvā.

「如量显现于上而埋入」者,若不欲切断,则如量显现于上,如是埋入地中。「或绑成八」者,举起置于秤杆上,作成八。

Mañcapīṭhasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. · 床与座学处的解释完毕。

6. Tūlonaddhasikkhāpadavaṇṇanā六、棉絮填塞物学处的解释

Cimilikaṃpattharitvā tūlaṃ pakkhipitvāti mañcapīṭhānaṃ upari cimilikaṃ pattharitvā tassa upari tūlaṃ pakkhipitvāti attho. Upari cimilikāyāti uparimabhāge cimilikāya.

「铺展吉米离咖后投入棉花」者,义为:在床椅之上铺展吉米离咖,在其上投入棉花。「在吉米离咖之上」者,在上方部分的吉米离咖上。

Sīsappamāṇanti (cūḷava. aṭṭha. 297; sārattha. ṭī. cūḷavagga 3.297) yattha galavāṭakato paṭṭhāya sabbasīsaṃ upadahanti, taṃ sīsappamāṇaṃ. Tañca ukkaṭṭhaparicchedato tiriyaṃ muṭṭhiratanaṃ hoti, dīghato dviratananti dassetuṃ ‘‘yassa vitthārato tīsu koṇesū’’tiādimāha. Dvinnaṃ antaraṃ vidatthi caturaṅgulaṃ hotīti dvinnaṃ koṇānaṃ antaraṃ miniyamānaṃ vidatthi ceva caturaṅgulañca hoti. Majjhe muṭṭhiratananti bibbohanassa majjhaṃ tiriyato muṭṭhiratanappamāṇaṃ hoti. Ayañhi sīsappamāṇassa ukkaṭṭhaparicchedo. Tato uddhaṃ na vaṭṭati, heṭṭhā vaṭṭati. Agilānassa sīsūpadhānañca pādūpadhānañcāti dvayameva vaṭṭati. Gilānassa bibbohanāni santharitvā upari paccattharaṇaṃ datvā nipajjitumpi vaṭṭati.

「头量」者,从颈窝处开始安置整个头部之处,即是头量。此从最大限度而言,横向为一肘尺,纵向为二尺。为显示此,故说「其横向在三角」等。「二者之间为一张手四指」者,测量二角之间,为一张手及四指。「中央为一肘尺」者,枕头的中央横向为一肘尺之量。此即头量的最大限度。超过此不许可,低于此则许可。对无病者,头枕与足枕二者许可。对病者,铺展枕头后在上给予覆盖物而卧亦许可。

Tūlonaddhasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. · 棉絮填塞物学处的解释完毕。

7. Nisīdanasikkhāpadavaṇṇanā七、坐具学处的解释

Sattamaṃ uttānameva.

「第七仰卧」,仅此。

Nisīdanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. · 坐具学处的解释完毕。

8. Kaṇḍuppaṭicchādisikkhāpadavaṇṇanā八、覆疮衣学处的解释

Adhonābhiubbhajāṇumaṇḍalanti nābhiyā heṭṭhā jāṇumaṇḍalānaṃ upari. Kaṇḍupīḷakaassāvathullakacchābādhānanti ettha kaṇḍūti kacchu. Pīḷakāti lohitatuṇḍikā sukhumapīḷakā. Assāvoti arisabhagandalamadhumehānaṃ vasena asucipaggharaṇaṃ. Thullakacchābādhoti mahāpīḷakābādho vuccati.

「脐下膝盖圆上」者,脐之下、膝盖圆之上。「疥疮脓疮流出粗疥病」者,此中「疥」者,疥癣。「疮」者,血疮、细小脓疮。「流出」者,指痔疮、瘘管、糖尿病等方面的不净流出。「粗疥病」者,称为大脓疮病。

Kaṇḍuppaṭicchādisikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. · 搔痒学处的解释完毕。

9-10. Vassikasāṭikanandasikkhāpadavaṇṇanā雨浴衣与难德学处的解释

Navamaṃ dasamañca uttānameva.

第九与第十,仅是明显的。

Vassikasāṭikanandasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. · 雨浴衣与难德学处的解释完毕。

Ratanavaggo navamo. · 宝品第九。

Iti kaṅkhāvitaraṇiyā pātimokkhavaṇṇanāya · 如是，于《疑惑度脱》之巴帝摩卡解释中

Vinayatthamañjūsāyaṃ līnatthappakāsaniyaṃ · 于《律义宝箧》之隐义显明中

Pācittiyavaṇṇanā niṭṭhitā. · 巴吉帝亚释义已毕。