Aniyatakaṇḍaṃ · 不定篇
Aniyatakaṇḍaṃ不定篇
1. Paṭhamaaniyatasikkhāpadavaṇṇanā第一不定学处注释
‘‘Mātugāmenā’’ti vatvā puna ‘‘ekāyā’’ti vuttattā ‘‘mātugāmasaṅkhātāya ekāya itthiyā’’ti vuttaṃ. Rahoti appakāsaṃ. Appakāsatā ca yo anāpattiṃ karoti, tassa apaccakkhabhāvatoti āha ‘‘cakkhussa raho’’ti. Nanu ‘‘raho nāma cakkhussa raho, sotassa raho. Cakkhussa raho nāma na sakkā hoti akkhiṃ vā nikhaṇiyamāne, bhamukaṃ vā ukkhipiyamāne, sīsaṃ vā ukkhipiyamāne passituṃ. Sotassa raho nāma na sakkā hoti pakatikathā sotu’’nti padabhājanapāḷiyaṃ sotassa rahoti āgataṃ, atha kasmā taṃ avatvā ‘‘cakkhussa raho’’ti ettakameva vuttanti āha ‘‘kiñcāpī’’tiādi. Iminā pāḷiyaṃ ‘‘sotassa raho’’ti idaṃ atthuddhāravasena vuttanti dasseti. Atha kathametaṃ viññāyati ‘‘cakkhusseva raho idha adhippeto’’ti? ‘‘Paṭicchanne āsane’’ti vacanato ‘‘sakkā hoti methunaṃ dhammaṃ paṭisevitu’’nti (pārā. 445) ca vuttattā. Tenevāha ‘‘sacepī’’tiādi. ‘‘Pihitakavāṭassā’’ti (sārattha. ṭī. 2.444-445) iminā paṭicchannabhāvato cakkhussa rahosabbhāvaṃ dasseti. Apihitakavāṭassa (pārā. aṭṭha. 2.444-445) pana dvāre nisinno anāpattiṃ karoti, na kevalaṃ apihitakavāṭassa gabbhassa dvāre nisinnova anāpattiṃ karoti, antodvādasahatthe okāse nisinnopīti veditabbo. Tenāha ‘‘yattha pana sakkā daṭṭhu’’ntiādi. Yasmā nisīditvā niddāyanto kapimiddhapareto kañci kālaṃ cakkhūni ummīleti, kañci kālaṃ nimīleti, na ca mahāniddaṃ okkamati, tasmā ‘‘niddāyantopi anāpattiṃ karotī’’ti vuttaṃ. Nipajjitvā niddāyanto pana tādiso na hotīti āha ‘‘nipajjitvā niddāyantopi na karotī’’ti, anāpattiṃ na karotīti attho. Methunassa mātugāmo dutiyo na hoti. Itthiyo hi aññamaññissā vajjaṃ paṭicchādenti. Teneva vesāliyaṃ (pārā. 76-77) mahāvane dvāraṃ vivaritvā nipanne bhikkhumhi sambahulā itthiyo yāvadatthaṃ katvā pakkamiṃsu. Tenāha ‘‘itthīnaṃ pana satampi na karotī’’ti. Taṃ kammanti ajjhācārakammaṃ. Yasmā nisīditvāva nipajjati, tasmā nipajjanampi antokatvā ‘‘nisajjaṃ kappeyyā’’ti vuttanti dassetuṃ ‘‘ettha cā’’tiādimāha. Tiṇṇaṃ dhammānaṃ aññatarena kāretabboti nisajjaṃ paṭijānamānassa tiṇṇaṃ dhammānaṃ aññatarasamāyogo hotiyevāti vuttaṃ. Pārājikena, pana saṅghādisesena ca pācittiyena ca tenākārena nisajjaṃ paṭijānamānova kāretabbo. Na appaṭijānamānoti nisajjaṃ appaṭijānamāno tiṇṇaṃ dhammānaṃ aññatarena na kāretabboti. Alajjīpi hi paṭijānamānova āpattiyā kāretabbo. Yāva na paṭijānāti, tāva ‘‘neva suddho’’ti vā ‘‘na asuddho’’ti vā vattabbo, vattānusandhinā pana kāretabboti. Vuttañhetaṃ –
「与女人」者,说已,又因说「与一」,故说为「与名为女人的一个女子」。「独处」者,无遮蔽处。无遮蔽性者,对于不犯者而言,是不现前性,故说「眼之独处」。岂非在词句分别中来到「独处者,名为眼之独处、耳之独处。眼之独处者,名为在眼被埋藏时、或眉毛被举起时、或头被举起时不能见。耳之独处者,名为不能听闻平常的言语」,然而为何不说彼,而仅说「眼之独处」如此而已?故说「虽然」等。以此显示在圣典中说「耳之独处」此,是依义理抉择而说。那么如何了知「此处所意指的唯独是眼之独处」?因为从「在遮蔽的座位」之语,以及说「能行淫法」之故。因此说「即使」等。以「门扇关闭的」此,从遮蔽性显示眼之独处的存在。然而对于门扇未关闭的,坐在门口者不犯。应知不仅是坐在门扇未关闭的房屋门口者不犯,即使坐在十二肘手之内的空间者亦不犯。因此说「然而在能见之处」等。因为坐着睡眠者被昏沉睡眠所覆,某时睁开眼睛,某时闭上眼睛,而不入大睡眠,故说「睡眠者亦不犯」。然而躺下睡眠者不是那样,故说「躺下睡眠者亦不作」,意为不作不犯。对于淫法,女人不作第二者。因为女人们互相隐藏过失。正因此在韦萨离大林中,门扇打开,比库躺下时,众多女人作已所欲而离去。因此说「然而女人们即使百人亦不作」。「彼业」者,行为业。因为坐着即躺下,故为显示躺下亦包含在内而说「应作坐」,说「此处且」等。「应以三法之一作」者,说对于承认坐者,必有三法之一的结合。然而以巴拉基咖、桑喀地谢萨及巴吉帝亚,应以彼方式唯对承认坐者作。「非不承认者」,不承认坐者不应以三法之一作。因为即使无惭者亦应唯对承认者以罪作。乃至未承认,应说「既非清净」或「非不清净」,然而应依言说的连结而作。因为已说——
‘‘Paṭiññā lajjīsu katā, alajjīsu evaṃ na vijjati;
「承认在有惭者中作,在无惭者中如是不存在;
Bahumpi alajjī bhāseyya, vattānusandhitena kāraye’’ti. (pari. 359);
无惭者即使多说,应依言说的连结而作。」不仅应在举罪时以三法之一如是依承认而作,而且为显示即使在举罪时亦应与坐等方式一起,故说「或者彼可信语的近事女若说,应以彼对彼比库作」。因此说「在坐等方式中」等。此处虽未说「承认者」,因为是所管辖的,故说「唯对承认者应以彼对彼比库作」。因为在那样的近事女的言语中无有异性,显示所见者名为亦如是,亦异,在见中显示异性的可能性。因为多面性故不决定,故不决定。因此说「三罪」等。
Na kevalaṃ tiṇṇaṃ dhammānaṃ aññatarena codanāyameva evaṃ paṭiññāya kāretabbo, atha kho nisajjādinā ākārena saddhiṃ codanāyapīti dassetuṃ ‘‘yena vā sā saddheyyavacasā upāsikā vadeyya, tena so bhikkhu kāretabbo’’ti vuttaṃ. Tenevāha ‘‘nisajjādīsu ākāresū’’tiādi. Ettha ca ‘‘paṭijānamāno’’ti avuttepi adhikārattā ‘‘paṭijānamānova tena so bhikkhu kāretabbo’’ti vuttaṃ. Tathārūpāya (sārattha. ṭī. 2.444-445) upāsikāya vacane aññathattābhāvato diṭṭhaṃ nāma tathāpi hoti, aññathāpi hotīti dassane aññathattasambhavaṃ dasseti. Anekaṃsikatāya na niyatoti aniyato. Tenāha ‘‘tiṇṇaṃ āpattīna’’ntiādi.
「三罪」等。
Rahonisajjassādena mātugāmassa santikaṃ gantukāmo akkhiṃ añjeti, dukkaṭaṃ. Nivāsanaṃ nivāseti, kāyabandhanaṃ bandhati, cīvaraṃ pārupati, sabbattha payoge payoge dukkaṭaṃ. Gacchati, padavāre padavāre dukkaṭaṃ. Gantvāna nisīdati, dukkaṭameva. Tenāha ‘‘methunadhammasannissitakilesasaṅkhātenā’’tiādi. Ettha ca rahonisajjassādassa asatipi methunarāgabhāve tappaṭibaddhakilesattā vuttaṃ ‘‘methunadhammasannissitakilesasaṅkhātenā’’ti. Teneva sannissitaggahaṇaṃ kataṃ. Rahassādenāti ‘‘itthannāmāya saddhiṃ raho nisīditvā hasitalapitādikaṃ kareyya’’nti uppannaassādahetu . Nisajjāya pācittiyaṃ asati upacāragate nipajjitvā aniddāyante anandhe viññupuriseti adhippāyo. Sace sā itthī kenaci karaṇīyena uṭṭhāyuṭṭhāya punappunaṃ nisīdati, nisajjāya nisajjāya pācittiyaṃ. Yaṃ sandhāya gato, sā na diṭṭhā, aññā āgantvā nisīdati, assāde uppanne pācittiyaṃ. Sace sambahulā āgacchanti, mātugāmagaṇanāya pācittiyaṃ. Sace uṭṭhāyuṭṭhāya punappunaṃ nisīdanti, nisajjāgaṇanāyapi pācittiyāni. Aniyametvā ‘‘diṭṭhadiṭṭhāya saddhiṃ rahassādaṃ kappissāmī’’ti gantvā nisinnassāpi āgatāgatānaṃ vasena, punappunaṃ nisajjāya vasena ca vuttanayeneva āpattiyo veditabbā. Vuttappakāre puriseti anandhe viññupurise. Upacāragate satīti dvādasahatthabbhantaragate sati. Sace suddhacittena gantvā nisinnassa santikaṃ āgantvā nisinnāya itthiyā rahassādo uppajjati, evampi anāpatti.
欲以独处坐的味着前往女人近处者,涂眼药,恶作。着下衣,系腰带,披上衣,一切在加行加行中恶作。行走,在足步足步中恶作。去已坐,仅恶作。因此说「以名为淫法所依烦恼」等。此处虽无独处坐的味着,因为在淫欲存在时是与彼相系的烦恼,故说「以名为淫法所依烦恼」。正因此作「所依」之取。「以独处的味着」者,「与某名女人一起独处坐而作笑谈等」,以已生起的味着为因。在坐的巴吉帝亚不存在时,在近行范围内躺下而不睡眠、不盲、有智男子,是所意指。若彼女人因某事起立起立而再再坐,在坐坐中巴吉帝亚。所为而去者,彼未见,另一女来而坐,在味着生起时巴吉帝亚。若众多女来,依女人的计数巴吉帝亚。若起立起立而再再坐,依坐的计数亦诸巴吉帝亚。不决定而「将与所见所见者一起作独处味着」而去坐者亦,依已来已来者,依再再坐,应以所说之法知诸罪。「所说种类的男子」者,不盲的有智男子。「在近行范围内存在时」者,在十二肘手之内存在时。若以清净心去坐者,来到近处而坐的女人的独处味着生起,如是亦无罪。
Paṭhamaaniyatasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. · 第一不定学处注释已毕。
2. Dutiyaaniyatasikkhāpadavaṇṇanā第二不定学处注释
Naheva kho pana paṭicchannanti ettha pana yampi bahi parikkhittaṃ anto vivaṭaṃ pariveṇaṅgaṇādi, tampi antogadhanti veditabbaṃ. ‘‘Evarūpañhi ṭhānaṃ appaṭicchanneyeva gahita’’nti mahāpaccariyaṃ (pārā. aṭṭha. 2.453) vuttaṃ. Saṅghādisesena vāti kāyasaṃsaggaduṭṭhullobhāsanasaṅkhātena saṅghādisesena vā. Teneva hi padabhājane ‘‘sā ce evaṃ vadeyya ‘ayyo, mayā diṭṭho nisinno mātugāmena saddhiṃ kāyasaṃsaggaṃ samāpajjanto’’’tiādi (pārā. 455) vuttaṃ. Idaṃ sikkhāpadaṃ duṭṭhullavācāvasena āgataṃ. Duṭṭhullavācañca sutvā taṃ mātugāmopi na paṭicchādeti. Tathā hi duṭṭhullavācāsikkhāpade (pārā. 283 ādayo) yā pana tā itthiyo hirimanā, tā nikkhamitvā bhikkhū ujjhāpesuṃ, tasmā idha itthīpi anāpattiṃ karotīti āha ‘‘itthīpī’’ti. Atha vā idha appaṭicchannattā itthīpi anāpattiṃ karoti, paṭhame pana paṭicchannattā itthisatampi anāpattiṃ na karotīti evamettha attho daṭṭhabbo. Anandho abadhiroti ettha kāyasaṃsaggavasena anandho vutto, duṭṭhullavācāvasena abadhiro.
「然而既非遮蔽」,此处然而凡外围围绕、内部开放的寺院庭院等,亦应知为包含在内部。「因为如是之处在非遮蔽中即被取」,在大疏中已说。「或以桑喀地谢萨」者,或以名为身触、粗恶欲语的桑喀地谢萨。正因此在词句分别中说「若彼如是说『尊者,我见坐着与女人一起行身触』」等。此学处依粗恶语而来。且听闻粗恶语,彼女人亦不隐藏。如是在粗恶语学处中,凡彼等有惭的女人们,出去而使比库们非难,故此处女人亦不犯,故说「女人亦」。或者此处因为非遮蔽,女人亦不犯,然而在第一中因为遮蔽,即使百女人亦不作不犯,如是此处应见此义。「不盲不聋」者,此处依身触说不盲,依粗恶语说不聋。
Samuṭṭhānādīsu idaṃ sikkhāpadaṃ tisamuṭṭhānaṃ – kāyacittato vācācittato kāyavācācittato samuṭṭhāti, kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ, sukhamajjhattavedanāhi dvivedanaṃ. Tenāha ‘‘samuṭṭhānādīni panettha adinnādānasadisānevā’’ti. Ettha ca kāyasaṃsaggaṃ samāpajjanto duṭṭhullampi bhaṇati, duṭṭhullaṃ bhaṇanto nisīdati cāti ‘‘kāyavācācittato ca samuṭṭhātī’’ti vuttaṃ, duṭṭhullameva vā sandhāya vuttanti gahetabbaṃ.
在生起等中,此学处有三种生起——从身与心生起、从语与心生起、从身语心生起;是作为;是想解脱;是有心;是世间罪;是身业;是语业;是不善心;由乐受与舍受而为二受。因此说『在此,生起等确实与不与取相似』。此中,进入身触者亦说粗恶语,说粗恶语者亦坐,故说『从身语心生起』,应理解为仅就粗恶语而说。
Dutiyaaniyatasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. · 第二不定学处注释已毕。
‘‘Aniyatuddeso cāyaṃ diṭṭhādisamūlakacodanāya vatthuṃ paṭijānamānova āpattiyā kāretabbo, na itaroti āpattiropanāropanalakkhaṇadassanatthaṃ vutto’’ti vadanti.
『此不定篇是为了显示罪之成立与不成立之相,而说:唯有承认事实者,应以见等为根源之举发而使其成罪,非其他』,如是说。
Iti kaṅkhāvitaraṇiyā pātimokkhavaṇṇanāya · 如是，于疑惑度脱之巴帝摩卡注释中
Vinayatthamañjūsāyaṃ līnatthappakāsaniyaṃ · 《律义宝箧》中隐义阐明已竟。
Aniyatavaṇṇanā niṭṭhitā. · 不定注释已竟。