Pācittiyakaṇḍaṃ · 巴吉帝亚篇

183 段 · CSCD 巴利原典

Pācittiyakaṇḍaṃ巴吉帝亚篇

1. Paṭhamavaggavaṇṇanā一、第一品注释

Paṭhame haritapattavaṇṇo haritako. Cāpalasuṇaṃ amiñjako. Aṅkuramattameva hi tassa hoti. Palaṇḍukādayo sabhāveneva vaṭṭanti. Sūpasampākādī vināpi antamaso yāgubhattepi pakkhipituṃ vaṭṭatīti likhitaṃ, ‘‘bhikkhuniyāpi gilānāya purebhattameva lasuṇaṃ kappati, na agilānāyā’’ti abhayagirīnaṃ uggahoti.

第一条中,「哈利德咖」者,绿叶色之蒜也。「不动摇之蒜」者,不摇动之蒜也。因其仅有芽量而已。洋葱等依自性即许可。汤羹调味料等,即使不用,乃至投入粥饭中亦许可,如是所书。「对比库尼而言,病者于食前许可蒜,非病者则不许」,此为无畏山派之受持。

Dutiye ābādhapaccayā bhikkhunisaṅghaṃ āpucchitvā saṃharāpetuṃ vaṭṭati, bhikkhussa ettha ca lasuṇe ca dukkaṭaṃ.

第二条中,因病缘故,问比库尼僧团后许可收集,比库于此及于蒜皆恶作。

Sattame ‘‘samuṭṭhānādīni addhānamaggasikkhāpadasadisānī’’ti pāṭho.

第七条中,「起源等同于道路学处」为读法。

Navame kuṭṭo nāma gharakuṭṭo. Pākāro nāma parikkhepapākāro.

第九条中,「库德」者,名为屋库德。「巴咖罗」者,名为围墙巴咖罗。

Chaḍḍitakhetteti purāṇakhette. Saṅghasantake bhikkhussa chaḍḍetuṃ vaṭṭati saṅghapariyāpannattā. Bhikkhunīnampi saṅghasantake bhikkhusaṅghasantake vuttanayeneva vaṭṭati. Evaṃ santepi sāruppavasena kātabbanti likhitaṃ.

「弃舍田」者,于旧田中。于僧团所有物中,比库许可弃舍,因属僧团所摄故。对比库尼而言,于僧团所有物中,于比库僧团所有物中,依所说之理亦许可。虽如是,应依相应方式而作,如是所书。

Dasame ‘‘sayaṃ tāni vatthūni karontiyā’’tiādi idha sikkhāpade natthi. Kasmā? Eḷakalomasamuṭṭhānattā. Yadi evaṃ kasmā vuttanti ce? Suttānulomamahāpadesato. Yadi naccādīni passituṃ vā suṇituṃ vā na labhati, pageva attanā kātunti nayato labbhamānattā vuttaṃ. Itarathā mahāpadesā niratthakā siyuṃ. ‘‘Evaṃ aññatthapi nayo netabbo. Samuṭṭhānampi idha vuttameva aggahetvā chasamuṭṭhānavasena gahetabba’’nti ācariyā. Idha vuttaṃ samuṭṭhānaṃ nāma mūlabhūtassa antarā vuttāpattiyā, tasmā eḷakalomasamuṭṭhānamevāti apare. Ārāme ṭhatvāti na kevalaṃ ṭhatvā, tato gantvā pana sabbiriyāpathehipi labhati. Ārāme ṭhitāti pana ārāmapariyāpannāti attho. Itarathā nisinnāpi na labheyyāti.

第十条中,「自作彼等事物」等,于此学处中无有。为何?因由羊毛起源故。若如是,为何说耶?依经之随顺与大准则故。若不得观看或听闻舞蹈等,何况自作,依此理而得知故说。否则大准则将成无义。「如是于他处亦应引导此理。起源亦于此所说者不取,应依六起源方式而取」,诸老师如是说。于此所说之起源者,名为根本之中间所说罪之起源,故唯羊毛起源,其他派如是说。「立于园中」者,非仅立,然从彼处去,以一切威仪路亦得。然「立于园中」者,义为园所摄。否则坐者亦不应得。

Paṭhamavaggavaṇṇanā niṭṭhitā. · 第一品注释完毕。

2. Dutiyavaggavaṇṇanā二、第二品注释

Pañcame upacāro dvādasahattho. ‘‘Samuṭṭhānādīni kathinasadisāni, idaṃ pana kiriyākiriya’’nti pāṭho.

在第五条中,「近行」者,十二手长。「生起等与咖提那衣相似,但此是作与不作」,此为读法。

Sattame dhuvapaññatteti bhikkhunīnaṃ atthāya. Kulānīti kulagharāni.

在第七条中,「常设」者,为比库尼之利益而设。「诸家」者,诸家宅也。

Dutiyavaggavaṇṇanā niṭṭhitā. · 第二品注释完毕。

3. Tatiyavaggavaṇṇanā三、第三品注释

Catutthe saṅghāṭiādivasena adhiṭṭhitānaṃ saṅghāṭicāraṃ.

在第四条中,「桑喀帝等之行」者,依桑喀帝等而决意者之桑喀帝行也。

Pañcame ‘‘idaṃ pana kiriyākiriya’’nti pāṭho.

在第五条中,「但此是作与不作」,此为读法。

Chaṭṭhe aññasmiṃ parikkhāre dukkaṭanti thālakādīnaṃ vā sappitelādīnaṃ vā aññatarasmiṃ.

在第六条中,「于其他资具为恶作」者,于盘钵等或酥油等之任一者。

Tatiyavaggavaṇṇanā niṭṭhitā. · 第三品释毕。

4. Catutthavaggavaṇṇanā4. 第四品释

Chaṭṭhe saṃsaṭṭhavihārasikkhāpade ‘‘sesamettha paṭhamaariṭṭhasikkhāpade vuttavinicchayasadisamevā’’ti pāṭho.

在第六条共住学处中,「此处其余与第一阿利德学处所说决断相似」,此为读法。

Catutthavaggavaṇṇanā niṭṭhitā. · 第四品释毕。

5. Pañcamavaggavaṇṇanā5. 第五品释

‘‘Cittāgāraṃ nāma yattha katthaci manussānaṃ kīḷituṃ ramituṃ kataṃ hotī’’tiādinā (pāci. 979) pāḷiyaṃ vuttattā cittāgārādīni sabbesaṃ atthāya katāni, na rañño eva.

「『吉德阿嘎拉』者,谓于任何处为诸人游戏娱乐而作者」等,依此圣典中所说,吉德阿嘎拉等一切皆为众人之利益而作,非仅为王。

Sattame etena nissajjituṃ kappiyaṃ vuttaṃ. ‘‘Nissajjitvā paribhuñjatī’’ti (pāci. 1007) pāḷi ca atthi. ‘‘Samuṭṭhānādīni kathinasadisāni, idaṃ pana kiriyākiriya’’nti pāṭho. Aṭṭhamepi esova pāṭho.

于第七中,以此说明舍弃为允许。且有「舍弃后受用」之圣典文。「生起等如咖提那衣,然此为作与作」为读法。于第八中亦此读法。

Pañcamavaggavaṇṇanā niṭṭhitā. · 第五品释毕。

6. Chaṭṭhavaggavaṇṇanā6. 第六品释

Dasame ‘‘samuṭṭhānādīni kathinasadisāni, idaṃ pana kiriyākiriya’’nti pāṭho.

于第十中,「生起等如咖提那衣,然此为作与作」为读法。

Chaṭṭhavaggavaṇṇanā niṭṭhitā. · 第六品释终了。

8. Aṭṭhamavaggavaṇṇanā八、第八品释。

Paṭhamadutiyatatiyesu ‘‘gihigatā’’ti vā ‘‘kumāribhūtā’’ti vā na vattabbā. Vadanti ce, kammaṃ kuppati.

于第一、第二、第三中,不应说「往俗家」或「为童女」。若说者,甘马破坏。

Ekādasame chandaṃ avissajjetvāti ‘‘yathāsukha’’nti avatvā. Ettha pana ayaṃ vinicchayo – ‘‘pārivāsikachandadānenā’’ti idaṃ uddharitvā ‘‘vuṭṭhitāya parisāyā’’ti (pāci. 1168) padabhājanaṃ vuttaṃ. Etassa pana samantapāsādikāyaṃ ‘‘vuṭṭhitāya parisāyāti chandaṃ vissajjetvā kāyena vā vācāya vā chandavissajjanamattena vā vuṭṭhitāyā’’ti (pāci. aṭṭha. 1167) vuttaṃ. Idha chandassa pana avissaṭṭhattā kammaṃ kātuṃ vaṭṭatīti vuttaṃ. Tasmā chandaṃ avissajjetvāva dvādasahatthapāse viharitvā puna sannipātakaraṇañca vaṭṭatīti likhitaṃ.

于第十一中,「不舍弃意欲」者,谓不说「如意」。然于此有此决断——举出「以别住者之意欲施与」后,说明「于已起立之众中」之词句分析。然于《善见律》中说:「『于已起立之众中』者,谓舍弃意欲后,或以身或以语或仅以意欲舍弃之量而已起立者」。于此因意欲未舍弃故,说作甘马为允许。是故,不舍弃意欲而住于十二手范围内,再作集会亦允许,如是记载。

Aṭṭhamavaggavaṇṇanā niṭṭhitā. · 第八品释终了。

9. Navamavaggavaṇṇanā九、第九品释。

Tatiye ‘‘sesaṃ vuttanayena veditabbaṃ, idaṃ pana akusalacitta’’nti pāṭho.

于第三中,「其余应依所说之理而知,然此为不善心」为读法。

Catutthe vuttanayenāti tatiye vuttanayena.

「以第四中所说之方式」者,以第三中所说之方式。

Ekādasame ‘‘samuṭṭhānādīni kathinasadisāni, idaṃ pana kiriyākiriya’’nti pāṭho.

第十一中,读法为「生起等类似咖提那,然此为作与作」。

Dvādasame ‘‘samuṭṭhānādīni padasodhammasadisāni, idaṃ pana kiriyākiriya’’nti pāṭho.

第十二中,读法为「生起等类似词句清净,然此为作与作」。

Terasame ‘‘saṃkaccikaṃ nāma adhakkhakaṃ ubbhanābhi, tassā paṭicchādanatthāyā’’ti (pāci. 1226) pāḷiyaṃ vuttattā idhāpi ‘‘adhakkhakaubbhanābhisaṅkhātassa sarīrassa paṭicchādanattha’’nti pāṭho. Aparikkhepe āpattiparicchedaṃ samantapāsādikavasena aggahetvā idha vuttanayena gahetabbanti likhitaṃ.

第十三中,因圣典中说「『桑咖吉咖』者,名为半身及脐上,为遮覆彼故」,故此处读法亦为「为遮覆名为半身脐上之身体故」。于不围绕中,未依《善见》取罪之分别,应依此处所说之方式而取,如是已书写。

Navamavaggavaṇṇanā niṭṭhitā. · 第九品释终了。

Suddhapācittiyavaṇṇanā niṭṭhitā. · 纯巴吉帝亚释终了。

Samuṭṭhānavinicchayavaṇṇanā等起决择注释

Samuṭṭhānānaṃ vinicchaye pana giraggasamajjādīni ‘‘acittakāni lokavajjānī’’ti vuttattā ‘‘nacca’’nti vā ‘‘gandha’’nti vā ajānitvāpi dassanena, vilimpanena vā āpajjanato vatthuajānanacittena acittakāni. ‘‘Nacca’’nti vā ‘‘gandha’’nti vā jānitvā passantiyā, vilimpantiyā vā akusalattā eva lokavajjāni. Corivuṭṭhāpanādīni ‘‘corī’’tiādinā vatthuṃ jānitvā karaṇeyeva āpajjanattā sacittakāni. Upasampadādīnaṃ ekantākusalacitteneva akattabbattā paṇṇattivajjāni. ‘‘Idha sacittakācittakatā paṇṇattijānanājānanatāya aggahetvā vatthujānanājānanatāya gahetabba’’nti likhitaṃ. Adhippetattā saṅkhepato dassanābhāvā –

然于生起之决择中,因山顶集会等说为「无心、世间所呵责」,故即使不知「舞」或「香」,仅以观看、涂抹而犯,以不知事物之心故为无心。若知「舞」或「香」而观看、涂抹,因不善故即为世间所呵责。盗贼使起等,因知「盗贼」等事物而仅以作即犯,故为有心。近圆等,因唯以决定不善心不应作,故为制所呵责。「此处有心无心,不依制之知与不知而取,应依事物之知与不知而取」,如是已书写。因所意图,由于简略故无显示——

Acittakattaṃ dvidhā mataṃ, vatthupaṇṇattiaññāṇā;

「无心性被认为二种:由不知事物与制。」

Vuttaṃ ñāṇaṃ dvidhā idha, sakanāmena aññātaṃ.

此处所说之智有二种,以自名而知,

Paranāmañca jānanaṃ, vatthussekaṃ balakkāre;

以他名而知。于力之作用中,事物为一;

Ekadhā samacārike, tasmiṃ tappaṭibandhoti.

于同行中为一,于彼之障碍中亦然。

Paranāmena jānanaṃ, dvidhā muttādike ekaṃ;

以他名而知者有二种,于尿等中为一;

Ekaṃ lomādike matanti, ayaṃ bhedo veditabbo.

于毛等中为一,应知此为差别。

Sesamettha uttānaṃ, anuttānatthe vuttavinicchayattā na uddhaṭanti;

此中其余者是明显的,因已说明不明显之义的决择,故不详述。

Samuṭṭhānavinicchayavaṇṇanā niṭṭhitā. · 等起决择注释终了。

Bhikkhunīpātimokkhavaṇṇanā niṭṭhitā. · 比库尼巴帝摩卡注释终了。

Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇaṭīkā niṭṭhitā. · 《度疑》古复注终了。

Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa · 礼敬彼世尊、阿拉汉、正自觉者

Kaṅkhāvitaraṇī-abhinavaṭīkā · 《度疑》新复注

Ganthārambhakathā

论藏着手语

Tilokatilakaṃ buddhaṃ, vande suddhaguṇākaraṃ;

我礼敬三界庄严的佛陀,清净功德之源;

Karuṇāsītalībhūta-hadayaṃ mahitodayaṃ.

其心以悲悯之清凉而成,伟大光辉升起。

Tenāpi dhammarājena, lokekācariyena yo;

由彼法王、世间唯一导师,所恭敬的;

Pūjito tañca saddhammaṃ, vande gambhīramuttamaṃ.

我礼敬彼正法,甚深无上。

Munindacandasaddhamma-raṃsīhi vimalehi yo;

以牟尼王、月、正法之光明,清净无垢者;

Bodhitohaṃ sadā vande, taṃ saṅghaṃ kumudākaraṃ.

我恒常礼敬菩提,礼敬彼僧团——白莲之月。

Vinaye nayagambhīre, sabbathā pāradassinā;

于律之深奥道理中,以一切方式见彼岸者;

Vādinā duttarāgādha-sabbasatthamahaṇṇave.

于难渡深广一切论海中,为善说者。

Yā katā buddhaghosena, therena thiracetasā;

由坚固心之长老佛音所作,

Kaṅkhāvitaraṇī nāma, mātikaṭṭhakathā subhā.

名为『疑惑度脱』之殊胜论母注疏。

Thirānekaguṇoghena, therena vinayaññunā;

由坚固众多功德流之长老、通晓律者;

Kalyāṇācārayuttena, dhīmatā munisūnunā;

具善行、有智慧、牟尼之子,

Vinayaṭṭhitikāmena, sumedhenābhiyācito.

欲求律义之善慧者所劝请。

Tamahaṃ vaṇṇayissāmi, suvisuddhamanākulaṃ;

我将赞叹彼极清净无浊者;

Sādhavo taṃ nisāmetha, sakkaccaṃ mama bhāsatoti.

诸善士当恭敬谛听我所说。

Ganthārambhakathāvaṇṇanā开篇论述注释

Sabbakusaladhammappamukhassa vipuloḷāraguṇavisesāvahassa paramagambhīrassa pātimokkhassa atthasaṃvaṇṇanaṃ kattukāmoyamācariyo paṭhamaṃ tāva ‘‘buddhaṃ dhamma’’ntiādinā ratanattayappaṇāmakaraṇena attano cittasantānaṃ punāti. Visuddhacittasantānanissayā hi paññā tikkhavisadabhāvappattiyā yathādhippetasaṃvaṇṇanāya pariyosānagamanasamatthā hotīti . Apica ratanattayappaṇāmena vidhutasabbakibbise cittasantāne bhavantarūpacitānipi antarāyikakammāni paccayavekallato yathādhippetāya atthasaṃvaṇṇanāya nālamantarāyakaraṇāyātipi ācariyassa ratanattayavandanā.

此老师欲作一切善法之首、带来广大殊胜功德差别、极甚深之巴帝摩卡的义理阐释,首先以『佛、法』等礼敬三宝来清净自己的心相续。因为依清净心相续之缘,慧得达锐利明晰之状态,能够完成如所意欲的阐释。又,以礼敬三宝而驱除一切恶作的心相续中,即使有从前世积集的障碍业,也因缘具足之故,不能对如所意欲的义理阐释作障碍——这也是老师礼敬三宝之理由。

Tattha buddhasaddassa tāva ‘‘bujjhitā saccānīti buddho, bodhetā pajāyāti buddho’’tiādinā (mahāni. 192; cūḷani. pārāyanatthutigāthāniddesa 97; paṭi. ma. 1.162) niddesanayena attho veditabbo. Atha vā savāsanāya aññāṇaniddāya accantavigamato, buddhiyā vā vikasitabhāvato buddhavāti buddho jāgaraṇavikasanatthavasena. Atha vā kassacipi ñeyyadhammassa anavabuddhassa abhāvena, ñeyyavisesassa ca kammabhāvena aggahaṇato kammavacanicchāya abhāvena avagamanatthavaseneva kattuniddeso labbhatīti buddhavāti buddho yathā ‘‘dikkhito na dadātī’’ti. Atthato pana pāramitāparibhāvitena sayambhuñāṇena sahavāsanāya vigataviddhastaniravasesupakkileso mahākaruṇāsabbaññutaññāṇādiaparimeyyaguṇagaṇādhārova khandhasantāno buddho. Yathāha –

其中,首先『佛』一词的意义,应以『觉悟诸谛故为佛,觉悟众生故为佛』等解说方式来了知。或者,因为与随眠的无明睡眠完全离去,或者因为觉智的开展状态,故称为『觉者』,依觉醒与开展之义。或者,因为没有任何所知法未觉悟,而且因为所知差别是业的状态,不被取,故无业声之意欲,仅依理解之义而得施设作者,故称为『觉者』,如『受戒者不施与』。但就义理而言,以波罗蜜圆满的自生智,与随眠俱灭、断除一切无余烦恼、大悲与一切知智等无量功德群之所依的蕴相续,即是佛。如所说——

‘‘Buddhoti yo so bhagavā sayambhū anācariyako pubbe ananussutesu dhammesu sāmaṃ saccāni abhisambujjhi, tattha ca sabbaññutaṃ patto, balesu ca vasībhāva’’nti (mahāni. 192; cūḷani. pārāyanatthutigāthāniddesa 97; paṭi. ma. 1.161),

「『佛』者,彼世尊自生、无师,于先前未曾听闻之诸法中,自己现证诸谛,于彼处获得一切智,于诸力中得自在」,

Taṃ buddhaṃ.

『彼佛』者。

Dhāretīti dhammo. Ayañhi yathānusiṭṭhaṃ paṭipajjamāne apāyadukkhe, saṃsāradukkhe ca apatamāne dhāretīti, tannibbattakakilesaviddhaṃsanañcettha dhāraṇaṃ. Evañca katvā ariyamaggo, tassa tadatthasiddhihetutāya nibbānañcāti ubhayameva nippariyāyato dhāreti. Ariyaphalañca pana taṃsamucchinnakilesapaṭippassambhanena tadanukūlatāya, pariyattidhammo ca tadadhigamahetutāyāti ubhayampi pariyāyato dhāretīti veditabbaṃ, taṃ dhammaṃ. Ca-saddo samuccayattho. Tena yathāvuttaṃ buddhaṃ, imañca dhammaṃ vanditvāti buddharatanena saha vandanakiriyāya dhammaratanaṃ samuccinoti.

「持」故为法。此法对如所教导而行道者,令其不堕于恶趣苦与轮回苦中,故为持;此处之持,即摧毁产生彼苦之烦恼。如是作时,圣道及其成就彼义之因的涅槃,此二者从无转义而言皆为持。又圣果以断除彼烦恼之寂静而随顺于彼,教法以成就彼之因,此二者从转义而言亦为持,应如是了知。彼法。「及」字为集合义。由此,礼敬如前所说之佛与此法,即以佛宝与礼敬之行集合法宝。

Na kevalaṃ idaṃ dvayamevāti āha ‘‘saṅghañcā’’ti. Ariyena diṭṭhisīlasāmaññena saṃhato ghaṭitoti saṅgho, aṭṭhaariyapuggalasamūho. Tehi tehi vā maggaphalehi kilesadarathānaṃ samucchedapaṭippassambhanavasena sammadeva ghātitattā saṅgho, pothujjanikasaṅghassāpi pubbabhāgappaṭipadāya ṭhitattā purimacetanāya viya dāne ettheva saṅgaho daṭṭhabbo. Sopi hi kiñcāpi ariyena diṭṭhisīlasāmaññena asaṃhato, niyyānikapakkhiyena pana pothujjanikena saṃhatattā dakkhiṇeyyapaṇipātāraho saṅghoyevāti, taṃ saṅghaṃ. Ca-saddassattho etthāpi vuttanayeneva veditabbo.

非仅此二者,故说「及僧团」。以圣见、戒、沙门性而和合、结合,故为僧团,即八圣补特伽罗之集合。或以各自之道果完全断除、寂静烦恼之粗重,故为僧团。对凡夫僧团,因其住于前分行道,如先前之意乐于布施中,应见其摄于此处。彼虽未以圣见、戒、沙门性而和合,然以导向解脱之凡夫分而和合,故为应受礼敬、应受恭敬之僧团。彼僧团。「及」字之义于此处亦应以前述方式了知。

Kiṃvisiṭṭhaṃ buddhaṃ, dhammaṃ, saṅghañcāti āha ‘‘vandanāmānapūjāsakkārabhājana’’nti. Idañca visesanaṃ paccekaṃ yojetabbaṃ ‘‘vandanāmānapūjāsakkārabhājanaṃ. Buddhaṃ…pe… vandanāmānapūjāsakkārabhājanaṃ saṅghañcā’’ti. Tattha sadevakena lokena arahatādīhi guṇehi seṭṭhabhāvena kariyamāno paṇāmo vandanā, sammāno māno, gandhapupphādīhi upahāro pūjā, abhisaṅkhatapaccayadānaṃ sakkāro, vandanā ca māno ca pūjā ca sakkāro ca vandanāmānapūjāsakkārā, tesaṃ mahapphalabhāvakaraṇena bhājanattā ādhārattā vandanāmānapūjāsakkārabhājanaṃ. Iminā ratanattayassa arahatādīhi guṇehi asamabhāvaṃ dasseti. Tandassanampi takkatassa nipaccakārassa sasantānapavanādivasena yathādhippetāya atthasaṃvaṇṇanāya nipphādanasamatthabhāvadīpanatthanti veditabbaṃ.

何种殊胜之佛、法、僧团,故说「礼敬、尊重、供养、恭敬之对境」。此修饰语应各别连接:「礼敬、尊重、供养、恭敬之对境的佛……乃至……礼敬、尊重、供养、恭敬之对境的僧团」。其中,由含天之世间,因阿拉汉等功德之最胜性而作之俯首为礼敬,尊崇为尊重,以香花等之奉献为供养,以精心准备之资具布施为恭敬。礼敬与尊重与供养与恭敬为礼敬尊重供养恭敬,因令彼等成大果之容器性、所依性,故为礼敬尊重供养恭敬之对境。以此显示三宝以阿拉汉等功德而无可比拟。应知,见彼亦为显示作者有能力以净化自相续等方式,依所意欲之义理阐释而产出。

Vippasannena cetasā vanditvāti arahatādianekappakāraguṇavisesānussaraṇavasena vividhena, visesena vā pasannena manasā saddhiṃ kāyavācāhi karaṇabhūtāhi abhivandiyāti attho, tīhi dvārehi namassitvāti vuttaṃ hoti. Tividhā cāyaṃ vandanā kāyavacīmanovandanānaṃ vasena. Tattha buddhādiguṇārammaṇā kāmāvacarakusalakiriyānaṃ aññataracetanā kāyavacīviññattiyo samuṭṭhāpetvā kāyavacīdvāravasena uppannā kāyavacīvandanāti vuccati, ubhayaviññattiyo pana asamuṭṭhāpetvā manodvāravasena uppannā manovandanāti. Imassa padassa ‘‘vaṇṇanaṃ vaṇṇayissāmī’’ti iminā sambandho.

「以清净心礼敬」者,义为:以忆念阿拉汉等多种功德差别而种种的,或特别清净之心,与作为工具之身语一起礼敬,即说以三门礼敬。此礼敬有三种,依身礼敬、语礼敬、意礼敬。其中,以佛等功德为所缘之欲界善或唯作心中任一思,生起身表、语表后,从身门、语门而生者,称为身礼敬、语礼敬;不生起二表而从意门生起者为意礼敬。此句与「我将阐释阐释」相连接。

Evaṃ ratanattayassa paṇāmaṃ dassetvā idāni attano nissayabhūtānaṃ aṭṭhakathācariyānañca paṇāmaṃ dassento ‘‘theravaṃsappadīpāna’’ntiādimāha. Tattha katañjalī pubbācariyasīhānaṃ namo katvāti sambandho. Kato añjali karapuṭo etenāti katañjalī. Chandānurakkhaṇatthañhettha dīgho , katañjalī hutvāti vuttaṃ hoti. Pubbācariyā porāṇaṭṭhakathākārā tambapaṇṇiyā mahātherā, te eva parissayasahanato, paṭipakkhabhūtakilesahananato, paravādimigehi apadhaṃsanīyato ca sīhasadisattā sīhāti pubbācariyasīhā, tesaṃ pubbācariyasīhānaṃ. Kīdisā te pubbācariyasīhā, yesaṃ tayā namo karīyatīti āha ‘‘theravaṃsappadīpāna’’ntiādi. Tattha theravaṃsappadīpānanti thirehi sīlakkhandhādīhi samannāgatāti therā, mahākassapādayo, tesaṃ vaṃso anvayoti theravaṃso. Etena bhinnaladdhikānaṃ sattarasabhedānaṃ mahāsaṅghikādīnaṃ vaṃsaṃ paṭikkhipati, theravaṃsapariyāpannā hutvā pana āgamādhigamasampannattā paññāpajjotena tassa theravaṃsassa dīpanato theravaṃsappadīpā, pubbācariyasīhā, tesaṃ theravaṃsappadīpānaṃ. Asaṃhīrattā thirānaṃ. Vinayakkameti ārambhānurūpavacanametaṃ, te pana suttābhidhammesupi thirā eva.

如是显示对三宝的礼敬后,现在为了显示对自己所依止的注疏诸师的礼敬,而说「长老传灯者」等。其中,「合掌」与「向先师诸狮子礼敬」相连结。「合掌」者,合掌成掌器,以此故为合掌。此处为护韵而用长音,即是说「合掌而」之义。「先师」者,古注疏作者们,即铜鍱洲的大长老们。他们因能忍受危难,能摧破作为对立面的诸烦恼,不为外道论敌如鹿般所能侵害,故如狮子,是为「先师诸狮子」,即彼等先师诸狮子的。为说明「那些先师诸狮子是何等样的,你向他们礼敬」,故说「长老传灯者」等。其中,「长老传灯者」者,「长老」是具足坚固的戒蕴等者,如大咖萨巴等,他们的传承、血统为「长老传」。以此排除了破坏所得的十七部派,即大众部等的传承。然而,归属于长老传,且因具足传承与证得,以慧之光明照耀彼长老传,故为「长老传灯者」,即先师诸狮子,彼等长老传灯者的。「坚固者」,因不动摇故为坚固。「律之次第」,此是与开端相应之语,然而他们在经与阿毗达摩中也确实是坚固的。

Evaṃ aṭṭhakathācariyānampi paṇāmaṃ dassetvā idāni saṃvaṇṇetabbadhammavisesassa abhidhānānisaṃsaṃ, desakasampattiyo ca dassento ‘‘pāmokkha’’ntiādimāha. Tattha mahesinā yaṃ pātimokkhaṃ pakāsitanti sambandho. Tattha mahesināti mahante sīlādike pañca dhammakkhandhe esī gavesīti mahesi. Mahantehi esitoti vā puthujjanasekhāsekhaisīhi visiṭṭhattā mahanto isīti vā mahesi, sammāsambuddho, tena mahesinā. Pātimokkhanti sattāpattikkhandhasaṃvarabhūtaṃ sikkhāpadasīlaṃ, taddīpanato ubhatovibhaṅgasuttasaṅkhātaṃ ganthapātimokkhameva vā. Kimbhūtanti āha ‘‘pāmokkha’’ntiādi. Pamukhe sādhūti pamokkhaṃ, pamokkhameva pāmokkhaṃ, vajjapaṭipakkhattā anavajjānaṃ samādhipaññāsaṅkhātānaṃ parittamahaggatalokuttarānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ ādi patiṭṭhābhūtanti attho. ‘‘Sīle patiṭṭhāya naro sapañño, cittaṃ paññañca bhāvaya’’nti (saṃ. ni. 1.23, 192; peṭako. 22; mi. pa. 2.1.9) hi vuttaṃ. Mukhamivāti mukhaṃ, dvāraṃ. Yathā hi sattānaṃ khajjabhojjaleyyapeyyavasena catubbidhopi āhāro mukhena pavisitvā aṅgapaccaṅgāni pharati, evaṃ yoginopi cātubhūmakakusalaṃ sīlamukhena pavisitvā atthasiddhiṃ sampādeti. Tena vuttaṃ ‘‘mukhamivāti mukha’’nti. Atha vā mukhaṃ dvāraṃ mokkhappavesāya nibbānasacchikiriyāyāti attho. Vuttañhi –

如是显示了对注疏诸师的礼敬后,现在为了显示所应赞叹之法的特殊性的说示之利益,以及说者的具足,而说「最上」等。其中,「大仙所宣说的巴帝摩卡」相连结。其中,「大仙」者,寻求大的戒等五法蕴故为大仙。或者,被大者们所寻求故,或者因超越凡夫有学无学诸仙故为大仙,即正自觉者,以彼大仙。「巴帝摩卡」者,是七部罪聚之防护所成的学处戒,或者因照耀彼故,即是名为两分别经的典籍巴帝摩卡本身。为说明「是何等样的」,故说「最上」等。「最上」者,在最前为善故为最上,最上即是巴摩卡,因是过失的对立面故,是无过失的定与慧所摄的小、大、出世间诸善法的开端、基础之义。因为已说「比库立足于戒,具慧者,应修习心与慧」。「如口」者,即口,即门。譬如有情的四种食物,以嚼食、啖食、尝食、饮食之方式,经由口进入而遍满肢体与支分,如是瑜伽者也经由戒之口进入四地善而成就义利。因此说「如口者,即口」。或者,「口」即门,为入解脱、为现证涅槃之义。因为已说——

‘‘Avippaṭisāratthāni kho, ānanda, kusalāni sīlānī’’ti (a. ni. 11.1).

「阿难,诸善戒是为无悔之义」。

Tathā –

同样地——

‘‘Avippaṭisāro pāmojjatthāya, pāmojjaṃ pītatthāya, pīti passaddhatthāya, passaddhi sukhatthāya, sukhaṃ samādhatthāya, samādhi yathābhūtañāṇadassanatthāya, yathābhūtañāṇadassanaṃ nibbidatthāya, nibbidā virāgatthāya, virāgo vimuttatthāya, vimutti vimuttiñāṇadassanatthāya, vimuttiñāṇadassanaṃ anupādāparinibbānatthāyā’’ti (pari. 366) ca.

「无悔为欢悦之义,欢悦为喜之义,喜为轻安之义,轻安为乐之义,乐为定之义,定为如实智见之义,如实智见为厌离之义,厌离为离贪之义,离贪为解脱之义,解脱为解脱智见之义,解脱智见为无取般涅槃之义」。

Evaṃ saṃvaṇṇetabbadhammassa abhidhānādiṃ dassetvā idāni saṃvaṇṇanāya nimittaṃ dassetuṃ ‘‘sūratenā’’tiādinā catutthagāthamāha. Tattha sūratenāti sobhane ratoti sūrato u-kārassa dīghaṃ katvā, tena sūratena, sobhane kāyikavācasikakamme ratenāti attho, vinītenāti vuttaṃ hoti. Nivātenāti nīcavuttinā. Sucisallekhavuttināti sucibhūtā kilesasallikhanasamatthā vutti paṭipatti etassāti sucisallekhavutti, tena sucisallekhavuttinā, parisuddhāya appicchavuttiyā samannāgatenāti attho. Vinayācārayuttenāti vārittacārittasīlasampannena. Atha vā vinayoti cettha pātimokkhasaṃvarādibhedo saṃvaravinayo. Ācāroti ācāragocaraniddese āgatasamaṇasāruppācāro . Soṇattherenāti ettha soṇoti tassa nāmaṃ. Thirehi sīlakkhandhādīhi samannāgatattā thero. Yācitoti abhiyācito. Thero hi pātimokkhassa gambhīratāya duravagāhataṃ, ācariyassa ca taṃsaṃvaṇṇanāya sāmatthiyaṃ ñatvā ‘‘pātimokkhassa tayā atthasaṃvaṇṇanā kātabbā. Evañhi sāsanassa suciraṭṭhitikatā hotī’’ti sānisaṃsagāravena yācanaṃ akāsi. Tadassa yācanaṃ attano saṃvaṇṇanāya nidānabhūtaṃ dassento ‘‘yācito’’ti āha.

如是显示了所应赞叹之法的说示等后,现在为了显示赞叹的因缘,而以「善行者」等说第四偈。其中,「善行者」者,美好的行为为善行,将伍音变长,以彼善行,即以美好的身业与语业之行为之义,即是说「调御者」。「谦逊者」者,以卑下的行仪。「净削减行者」者,清净的、能削减烦恼的行仪、行道,具此者为净削减行者,以彼净削减行,即具足清净的少欲行之义。「具足律与行者」者,具足遮止与奉行之戒。或者,「律」者,此处是巴帝摩卡律仪等分别的律仪律。「行」者,在行与行处的指示中所来的沙门相应行。「索那长老」者,此中「索那」是他的名字。因具足坚固的戒蕴等故为长老。「被请求」者,被恳请。因为长老知道巴帝摩卡的甚深性、难以深入性,以及老师对其赞叹的能力,故以「你应当作巴帝摩卡的义理赞叹。如此则能使教法久住」这样有利益的恭敬而作请求。为了显示他的那个请求成为自己赞叹的因缘,故说「被请求」。

Ettha ca ‘‘sūratenā’’ti imināssa soraccaṃ vuccati. ‘‘Nivātenā’’ti iminā nīcamanatā nivātavuttitā, yāya nivātavuttitāya samannāgato puggalo nihatamāno, nihatadappo, pādapuñchanacoḷakasamo, bhinnavisāṇūsabhasamo, uddhaṭadāṭhasappasamo ca hutvā saṇho sakhilo sukhasambhāso hoti. ‘‘Sucisallekhavuttinā’’ti iminā indriyasaṃvarapaccayasannissitaājīvapārisuddhisīlaṃ. ‘‘Vinayācārayuttenā’’ti iminā pātimokkhasaṃvarasīlaṃ vuttanti veditabbaṃ. Evamanekaguṇehi tassa abhitthavanaṃ yathāvuttaguṇasamannāgatassa sabrahmacārino ajjhesanaṃ na sakkā paṭibāhitunti paramagambhīrassāpi pātimokkhassa atthasaṃvaṇṇanāyaṃ pavattāti dassanatthaṃ. Kiñca – tādisassa ajjhesanaṃ nissāya kariyamānā atthasaṃvaṇṇanā tassa ajjhesanādhipaccena, mamañca ussāhasampattiyā na cirena pariyosānaṃ gacchatīti katanti veditabbaṃ.

此中,「以勇士」者,以此说其勇猛。「以谦逊者」者,以此说低下心、谦逊行,具足此谦逊行之人,已降伏慢、已降伏骄,如擦脚布,如折角之牛,如拔牙之蛇,而成为柔和、温顺、易共语者。「以清净削减行者」者,以此说依根律仪缘、依命清净之戒。「以具律行者」者,以此应知说巴帝摩卡律仪戒。如是以多德赞叹彼,具足如所说诸德之同梵行者之请求不能拒绝,为显示即使对极甚深之巴帝摩卡之义注释亦得进行。何以故?应知依止如是者之请求而作之义注释,以彼之请求为增上缘,及以我之精勤成就,不久即得完成。

Evaṃ saṃvaṇṇanāya nimittaṃ dassetvā idāni tassavane sotujanassādaraṃ janetuṃ tappayojanakaraṇappakāranissayābhidhānādiṃ dassento ‘‘tatthā’’tiādigāthādvayamāha. Tattha tatthāti ‘‘yaṃ mahesinā pātimokkhaṃ pakāsita’’nti vuttaṃ, tasmiṃ pātimokkhe. Sañjātakaṅkhānanti padapadatthavinicchayavasena sañjātakaṅkhānaṃ, samuppannasaṃsayānanti attho. Kaṅkhāvitaraṇatthāyāti yathāvuttasaṃsayassa atikkamanatthāya. Tassāti pātimokkhassa. Vaṇṇīyati attho kathīyati etāyāti vaṇṇanā, aṭṭhakathā, taṃ vaṇṇanaṃ. Imassa ca ‘‘vaṇṇayissāmī’’ti iminā sambandho. Kiṃbhūtanti āha ‘‘paripuṇṇavinicchaya’’ntiādi. Paripuṇṇavinicchayanti khandhakaparivārapadabhājanādivasena asādhāraṇavinicchayassa ca nidānādivasena sattarasappabhedassa ca sabbasikkhāpadasādhāraṇavinicchayassa pakāsanato sampuṇṇavinicchayaṃ.

如是显示注释之因缘已,今为令闻彼语之听众生起恭敬,显示其目的、作法、方式、依止等,说「于彼」等二偈。其中,「于彼」者,「大仙所显示之巴帝摩卡」如是所说,于彼巴帝摩卡中。「已生疑者」者,依句与句义之抉择而已生疑者,已生起疑惑者之义。「为度疑」者,为超越如所说之疑惑。「彼之」者,巴帝摩卡之。「以此注释」者为注释,为义注,即彼注释。此与「我将注释」相连。何种?说「具足圆满抉择」等。「圆满抉择」者,因显示依篇集、附随、句分别等之不共抉择,及依因缘等之十七种分别,及一切学处共通抉择,故为完全抉择。

Mahāvihāravāsīnanti mahāmeghavanuyyānabhūmibhāge patiṭṭhito vihāro mahāvihāro, yo satthuno mahābodhinā vibhūsito, tattha vasanti sīlenāti mahāvihāravāsino, tesaṃ mahāvihāravāsīnaṃ . Vācanāmagganissitanti kathāmagganissitaṃ, aṭṭhakathānissitanti attho, mahāvihāravāsīnaṃ sīhaḷaṭṭhakathānayaṃ idha nissāyāti vuttaṃ hoti. Vaṇṇayissāmīti pavattayissāmi. Nāmenāti attano guṇanāmena. Kaṅkhāvitaranti etāyāti kaṅkhāvitaraṇī, taṃ kaṅkhāvitaraṇiṃ. Subhanti atthabyañjanasampannattā sundaraṃ, saddalakkhaṇasubhato, vinicchayasubhato, viññeyyasubhato ca subhaṃ parisuddhaṃ. Ettha ca ‘‘kaṅkhāvitaraṇatthāyā’’ti iminā payojanaṃ dasseti, puripuṇṇavinicchaya’’nti iminā saṃvaṇṇanāppakāraṃ, ‘‘mahāvihāravāsīnaṃ vācanāmagganissita’’nti iminā saṃvaṇṇanāya nissayavisuddhiṃ nikāyantaraladdhisaṅkaradosavivajjanato, ‘‘vaṇṇayissāmī’’ti iminā attano ajjhāsayaṃ dassetīti daṭṭhabbaṃ. ‘‘Vattayissāmī’’tipi pāṭho.

「大寺住者」者,建立于大云林园地分之寺院为大寺,彼为导师以大菩提树所庄严,住于彼者以戒为大寺住者,彼等大寺住者之。「依诵传道」者,依说法道,依义注之义,此中依止大寺住者之僧伽罗义注传承,如是所说。「我将注释」者,我将阐述。「以名」者,以自己功德之名。「度疑」者,以此为度疑,即彼度疑。「善」者,因具足义与文,故美好,因音与相之善,因抉择之善,因所应知之善,故善、清净。此中,以「为度疑」显示目的,以「圆满抉择」显示注释之方式,以「大寺住者之诵传道」显示注释之依止清净,因离他部所得混杂之过失,以「我将注释」显示自己之意向,应如是见。亦有「我将说」之读法。

Ganthārambhakathāvaṇṇanā niṭṭhitā. · 开篇论述注释完。

Nidānavaṇṇanā因缘注释

Evaṃ ratanattayapaṇāmādisahitaṃ saññādikaṃ dassetvā idāni ‘‘pātimokkhassa vaṇṇanaṃ vaṇṇayissāmī’’ti vuttattā pātimokkhaṃ tāva vacanatthato, sarūpabhedato, ganthabhedato, uddesavibhāgato, uddesaparicchedato ca vavatthapetvā taduddesakkamenāyaṃ vaṇṇanā bhavissatīti dassetuṃ ‘‘tattha pātimokkha’’ntiādi āraddhaṃ.

如是显示含礼敬三宝等之序分已,今因已说「我将注释巴帝摩卡之注释」,故先从语义、形相差别、典籍差别、诵出分别、诵出限定而确定巴帝摩卡,为显示依彼诵出次第此注释将成,故开始「于彼巴帝摩卡」等。

Tattha tatthāti tasmiṃ gāthāpade. Paatimokkhanti pakārato ativiya sīlesu mukhabhūtaṃ. Atipamokkhanti tameva padaṃ upasaggabyattayena vadati. Atha vā pa ati mokkhanti padacchedo, tassa upasaggabyattayenatthamāha ‘‘atipamokkha’’nti. Evaṃ pabhedato padavaṇṇanaṃ katvā saddatthato vadati ‘‘atiseṭṭhaṃ atiuttamanti attho’’ti. Ettha ca sīlapātimokkhaṃ sabbaguṇānaṃ mūlabhāvato seṭṭhaṃ, ganthapātimokkhaṃ pana seṭṭhaguṇasahacaraṇato seṭṭhanti veditabbaṃ. Uttamanti etthāpi eseva nayo. Itīti evaṃ. Iminā yathāvuttavacanatthaṃ nidasseti. Nidassanattho hi ayaṃ iti-saddo ‘‘sabbamatthīti kho, kaccāna, ayameko anto, sabbaṃ natthīti kho, kaccāna, ayaṃ dutiyo anto’’tiādīsu (saṃ. ni. 2.15; 3.90) viya. Imināti āsannapaccakkhavacanaṃ iti-saddena anantaranidassitassa, paṭiggāhakehi ca sotaviññāṇādivīthiyā paṭipannassa vacanatthassa vacanato. Atha vā imināti āsannapaccakkhabhāvakaraṇavacanaṃ yathāvuttassa vacanatthassa abhimukhīkaraṇato. Vacanatthenāti ‘‘atiseṭṭha’’nti saddatthena. Ekavidhampīti ekakoṭṭhāsampi. Sīlaganthabhedato duvidhaṃ hotīti puna sīlaganthasaṅkhātena pabhedena duvidhaṃ hoti, sīlapātimokkhaṃ, ganthapātimokkhañcāti duvidhaṃ hotīti attho.

其中,「于彼」者,于彼偈句中。「巴帝摩卡」者,从词源为极于诸戒中为首者。「极解脱」者,以前缀与词根说同一词。或者「巴、帝、摩卡」为词之分解,以前缀与词根说其义为「极解脱」。如是依差别作句注释已,从词义说「极殊胜、极上之义」。此中,戒巴帝摩卡因为一切功德之根本故为殊胜,典籍巴帝摩卡则因伴随殊胜功德故为殊胜,应如是知。「上」者,此中亦同此理。「如是」者,如此。以此显示如所说之语义。此「如是」词为指示义,如「一切存在,咖吒亚那,此为一边;一切不存在,咖吒亚那,此为第二边」等中。「以此」者,说近现前语,因以「如是」词指示紧接所示之语义,及因说受者以耳识等心路进行之语义。或者「以此」者,说近现前作用语,因使如所说之语义现前。「以语义」者,以「极殊胜」之词义。「虽一种」者,虽一类。「依戒与典籍差别为二种」者,再以称为戒与典籍之差别为二种,戒巴帝摩卡与典籍巴帝摩卡为二种之义。

Idāni tadubhayassāpi sutte āgatabhāvaṃ dassetuṃ ‘‘tathā hī’’tiādi vuttaṃ. Tattha pāti rakkhatīti pāti, taṃ mokkheti moceti āpāyikādīhi dukkhehīti pātimokkhaṃ, saṃvaraṇaṃ saṃvaro, kāyavācāhi avītikkamo, pātimokkhameva saṃvaro pātimokkhasaṃvaro, pātimokkhasaṃvarena saṃvuto samannāgato pātimokkhasaṃvarasaṃvuto. Viharatīti vattati.

今为显示彼二者于经中所来之状态,说「如是」等。其中,「守护」者为守护,令彼解脱、令脱离堕处等苦为巴帝摩卡,防护为律仪,以身语之不违越,巴帝摩卡即律仪为巴帝摩卡律仪,以巴帝摩卡律仪防护、具足为巴帝摩卡律仪防护者。「住」者,行持。

Ādimetanti etaṃ sikkhāpadasīlaṃ pubbuppattiatthena ādi. Vuttampi cetaṃ –

「首要者」:此学处戒,以先前生起之义为首要。此亦已说——

‘‘Tasmātiha tvaṃ, uttiya, ādimeva visodhehi kusalesu dhammesu. Ko cādi kusalānaṃ dhammānaṃ? Sīlañca suvisuddhaṃ, diṭṭhi ca ujukā’’ti (saṃ. ni. 5.382).

「伍提亚,是故汝于此应首先净化善法。何为善法之首要?戒清净与见正直。」

Yathā hi nagaravaḍḍhakī nagaraṃ māpetukāmo paṭhamaṃ nagaraṭṭhānaṃ sodheti, tato aparabhāge vīthicatukkasiṅghāṭakādiparicchedena vibhajitvā nagaraṃ māpeti, yathā vā pana rajako paṭhamaṃ tīhi khārehi vatthaṃ dhovitvā parisuddhe vatthe yadicchakaṃ raṅgajātaṃ upaneti, yathā vā pana cheko cittakāro rūpaṃ likhitukāmo āditova bhittiparikammaṃ karoti, tato aparabhāge rūpaṃ samuṭṭhāpeti, evameva yogāvacaro āditova sīlaṃ visodhetvā aparabhāge samathavipassanādayo dhamme sacchikaroti. Tasmā sīlaṃ ‘‘ādī’’ti vuttaṃ. ‘‘Mukhameta’’ntiādīni vuttatthāneva. Ādisaddena ‘‘pātimokkhe ca saṃvaro’’tiādipāḷiṃ (dī. ni. 2.90; dha. pa. 185) saṅgaṇhāti.

譬如城市建造者欲建造城市,首先清理城市地基,其后以街道、十字路口等区划分割而建造城市;又如染工首先以三种碱液洗涤布匹,于清净布上施以所欲之染料;又如巧画师欲绘画形像,最初即作壁面准备,其后绘出形像;如是,瑜伽行者最初即净化戒,其后现证止观等诸法。是故戒被称为「首要」。「面门」等,义如前述。以「首要」一词摄取「于巴帝摩卡中防护」等经文。

Sīlanti cārittavārittavasena duvidhaṃ vinayapiṭakapariyāpannaṃ sikkhāpadasīlaṃ, dhammato pana sīlaṃ nāma pāṇātipātādīhi vā viramantassa, vattapaṭipattiṃ vā pūrentassa cetanādayo dhammā veditabbā. Vuttañhetaṃ paṭisambhidāyaṃ ‘‘kiṃ sīlanti cetanā sīlaṃ cetasikaṃ sīlaṃ saṃvaro sīlaṃ avītikkamo sīla’’nti (paṭi. ma. 1.39) ‘‘ubhayāni kho panassa pātimokkhānī’’ti bhikkhubhikkhunīpātimokkhavasena ubhayāni pātimokkhāni, dve mātikāti attho. Assāti bhikkhunovādakassa . Vitthārenāti ubhatovibhaṅgena saddhiṃ. Svāgatānīti suṭṭhu āgatāni. Ādisaddena ‘‘pātimokkhaṃ uddiseyyā’’tiādipāḷiṃ (mahāva. 134) saṅgaṇhāti. Tatthāti tesu sīlaganthapātimokkhesu. Yoti aniyamaniddeso, yo koci puggalo. Nanti vinayapariyāpannasīlaṃ. Rakkhatīti samādiyitvā avikopento pāleti. Taṃ ‘‘pātī’’ti laddhanāmaṃ pātimokkhasīle ṭhitaṃ. Mocetīti sahakārikāraṇabhāvato mokkheti. Apāye jātaṃ āpāyikaṃ, dukkhaṃ, taṃ ādi yesaṃ tāni āpāyikādīni. Ādisaddena tadaññaṃ sabbaṃ saṃsāradukkhaṃ saṅgaṇhāti. Attānuvādādīhīti attānaṃ anuvādo attānuvādo, so ādi yesaṃ tāni attānuvādādīni, tehi attānuvādādīhi. Ādisaddena parānuvādadaṇḍaduggatibhayāni saṅgaṇhāti. Tassa pātimokkhassa jotakattāti tassa sīlapātimokkhassa dīpanattā. Ādimhi pana vutto vacanatthoti ‘‘atiseṭṭha’’ntiādinā ādimhi vutto vacanattho. Ubhinnampi sādhāraṇo hoti sīlapātimokkhaṃ sabbaguṇānaṃ mūlabhāvato seṭṭhaṃ, ganthapātimokkhaṃ seṭṭhaguṇasahacaraṇato seṭṭhanti.

「戒」者,依行与止二方面,为律藏所摄之学处戒。然就法而言,所谓戒,应知为离杀生等者、或圆满应行之行者之思等诸法。于《无碍解道》中已说:「何为戒?思是戒,心所是戒,防护是戒,不违越是戒。」「彼二者之巴帝摩卡」者,依比库巴帝摩卡与比库尼巴帝摩卡,有二巴帝摩卡,即二本母之义。「彼具有」者,比库教诫者具有。「详细地」者,连同两部分别。「善来者」者,善来到者。以「首要」一词摄取「应诵巴帝摩卡」等经文。「于彼」者,于彼等戒结与巴帝摩卡中。「凡」者,不定之指示,任何补特伽罗。「不」者,律所摄之戒。「守护」者,受持后不破坏而护持。彼「守护者」,得此名称,住于巴帝摩卡戒中。「令解脱」者,以助缘之状态而令解脱。生于恶趣者为恶趣性,苦,彼为首者为恶趣性等。以「首要」一词摄取其余一切轮回之苦。「自责等」者,责自己为自责,彼为首者为自责等,以彼等自责等。以「首要」一词摄取他责、刑罚、恶趣、怖畏。「因彼巴帝摩卡之显示性」者,因彼戒巴帝摩卡之阐明性。「然于首要中所说之词义」者,以「最殊胜」等于首要中所说之词义。对二者皆共通:戒巴帝摩卡因为一切功德之根本性而殊胜,结巴帝摩卡因伴随殊胜功德而殊胜。

Tatthāti tesu sīlapātimokkhaganthapātimokkhesu. ‘‘Ayaṃ vaṇṇanā’’ti vakkhamānavaṇṇanamāha. Ganthapātimokkhassa tāva yujjatu, kathaṃ sīlapātimokkhassa yujjatīti āha ‘‘ganthe hī’’tiādi. Hīti kāraṇatthe nipāto. Tassāti ganthassa. Atthoti sīlaṃ. Vaṇṇitova hotīti ganthavaṇṇanāmukhena atthasseva vaṇṇanato. Idaṃ vuttaṃ hoti – yasmā ganthe vaṇṇite tadavinābhāvato tassattho vaṇṇito hoti, tasmā sīlapātimokkhassapi yujjatīti.

「于彼」者,于彼等戒巴帝摩卡与结巴帝摩卡中。「此为解释」者,说将要说之解释。对结巴帝摩卡固然适合,如何对戒巴帝摩卡适合?故说「于结中」等。「因」者,因由之不变词。「彼之」者,结之。「义」者,戒。「已被解释」者,因以结解释之方式而解释义本身。此所说为:因结被解释时,因与彼不相离性,彼之义被解释,是故对戒巴帝摩卡亦适合。

Evaṃ sarūpabhedato vavatthapetvā idāni ganthabhedato vavatthapetuṃ ‘‘taṃ paneta’’ntiādimāha. Tatthāti tesu bhikkhupātimokkhabhikkhunīpātimokkhesu dvīsu. Uddesā paricchijjanti yehi vakkhamānavacanappabandhehi, te uddesaparicchedā, tehi. Vavatthitanti asaṅkarato ṭhitaṃ.

如是以相似之差别确定后,今为以结之差别确定而说「然此」等。「于彼」者,于彼等比库巴帝摩卡与比库尼巴帝摩卡二者中。「诵品被区分」者,以将要说之语句连结而区分诵品,以彼等。「确定」者,无混乱地安住。

Evaṃ ganthabhedato vavatthapetvā idāni uddesavibhāgato vavatthapetuṃ ‘‘tatthā’’tiādimāha. Uddisīyati sarūpena kathīyati ettha, etenāti vā uddeso, nidānassa uddesoti nidānuddeso. Evaṃ sesesupi. Vitthārova uddeso vitthāruddeso.

如是以结缚之分别而确定已,今为以诵出与分别而确定,故说「于彼」等。于此以相似而诵出、宣说,或以此,故为诵出;因缘之诵出,故为因缘诵出。如是于其余亦然。详说即诵出,故为详说诵出。

Idāni nidānuddesādīnaṃ paricchedadassanatthaṃ ‘‘tattha nidānuddeso’’tiādi āraddhaṃ. Tattha tatthāti tesu pañcasu uddesesu. Nidānuddeso uddiṭṭho hotīti sambandho. Yaṃ panettha nidānuddesaparicchedaṃ dassentena ‘‘suṇātu me, bhante, saṅgho…pe… āvikatā hissa phāsu hotī’’ti idhāgatanidānapāḷiṃ dassetvā tadanantaraṃ uddesakāle vattabbassāpi ‘‘uddiṭṭhaṃ kho āyasmanto nidāna’’nti imassa pāṭhassa yojanaṃ akatvā ‘‘tatthāyasmante pucchāmī’’tiādinā anusāvanādikameva yojetvā dassitaṃ, taṃ pana aparipuṇṇanidānapāḷidassanapubbakanidānuddesaparicchedadassanatthaṃ, khuddakapeyyālavasena vā pākaṭattā tassa ayojanaṃ katanti veditabbaṃ, uddesakāle pana yojetvāva vattabbaṃ. Vakkhati hi ‘‘taṃ panetaṃ pārājikādīnaṃ avasāne dissati, na nidānāvasāne. Kiñcāpi na dissati, atha kho uddesakāle ‘āvikatā hissa phāsu hotī’ti vatvā ‘uddiṭṭhaṃ kho āyasmanto nidānaṃ, tatthāyasmante pucchāmī’tiādinā nayena vattabbamevā’’tiādi. Avasese sutena sāviteti avasiṭṭhaṃ pārājikuddesādicatukkaṃ ‘‘sutā kho panāyasmantehi cattāro pārājikā dhammā…pe… avivadamānehi sikkhitabba’’nti evaṃ sutavasena sāvite.

今为显示因缘诵出等之界限,故开始「于彼因缘诵出」等。于彼,于彼者,于彼等五诵出中。因缘诵出已被诵出,此为连结。然而于此,为显示因缘诵出之界限者,示以「尊者们,请僧团听我……乃至……彼之未发露者得安乐」此来至此处之因缘文,于其后紧接着,于诵出时应说之「尊者们,因缘已诵出」此文句,未作连结,而仅以「于彼我问尊者们」等之随诵等而作连结显示,然而彼为显示因缘诵出界限,以不完全之因缘文显示为先,或因以小略说方式之明显故,作彼之不连结,应如是知;然于诵出时,应作连结而说。因将说「然而彼于巴拉基咖等之终了处可见,非于因缘之终了处。虽不可见,然而于诵出时,说「彼之未发露者得安乐」已,应以「尊者们,因缘已诵出,于彼我问尊者们」等之方式而说」等。其余以所闻而诵者,剩余之巴拉基咖诵出等四法,「尊者们已闻四巴拉基咖法……乃至……应于不诤中学」,如是以所闻之方式而诵。

Eteneva nayena sesā tayo pātimokkhuddesaparicchedā veditabbāti dassetuṃ ‘‘pārājikuddesādīna’’ntiādimāha. Pārājikuddesādīnaṃ paricchedā yojetabbāti sambandho. Nidānassa ādito paṭṭhāya pārājikādīni osāpetvāti nidānaṃ, pārājikañca, tadubhayaṃ saṅghādisesañca, taṃtikaṃ aniyatañcāti evaṃ yathākkamaṃ uddisitvā pārājikādīni pariyosāpetvā. Yojetabbāti ‘‘avasese sutena sāvite uddiṭṭho hoti pārājikuddeso’’tiādinā yojetabbā. Avasesaṃ sutena sāvetabbanti vacanatoti uposathakkhandhake –

为显示以此方式,其余三巴帝摩卡诵出界限应知,故说「巴拉基咖诵出等」等。巴拉基咖诵出等之界限应连结,此为连结。从因缘之初开始,置下巴拉基咖等者,因缘与巴拉基咖,及彼二者与桑喀地谢萨,彼三者与不定,如是依次诵出,终结巴拉基咖等已。应连结者,应以「其余以所闻而诵,巴拉基咖诵出已诵出」等而连结。其余应以所闻而诵,此言说者,于伍波萨他篇集中——

‘‘Pañcime, bhikkhave, pātimokkhuddesā nidānaṃ uddisitvā avasesaṃ sutena sāvetabbaṃ, ayaṃ paṭhamo pātimokkhuddeso. Nidānaṃ uddisitvā cattāri pārājikāni uddisitvā avasesaṃ sutena sāvetabbaṃ, ayaṃ dutiyo pātimokkhuddeso’’tiādīsu (mahāva. 150) –

「诸比库,此等五巴帝摩卡诵出:诵出因缘已,其余应以所闻而诵,此为第一巴帝摩卡诵出。诵出因缘已,诵出四巴拉基咖已,其余应以所闻而诵,此为第二巴帝摩卡诵出」等中——

Evaṃ vuttattā. Yasmiṃ vippakateti yasmiṃ uddese apariyosite. Antarāyo uppajjatīti dasasu antarāyesu yo koci antarāyo uppajjati . Dasa antarāyā nāma – rājantarāyo, corantarāyo, agyantarāyo, udakantarāyo, manussantarāyo, amanussantarāyo, vāḷantarāyo, sarīsapantarāyo, jīvitantarāyo, brahmacariyantarāyoti. Tattha sace bhikkhūsu ‘‘uposathaṃ karissāmā’’ti (mahāva. aṭṭha. 150) nisinnesu rājā āgacchati, ayaṃ rājantarāyo. Corā āgacchanti, ayaṃ corantarāyo. Davadāho vā āgacchati, āvāse vā aggi uṭṭhahati, ayaṃ agyantarāyo. Megho vā uṭṭhahati, ogho vā āgacchati, ayaṃ udakantarāyo. Bahū manussā āgacchanti, ayaṃ manussantarāyo. Bhikkhuṃ yakkho gaṇhāti, ayaṃ amanussantarāyo. Byagghādayo caṇḍamigā āgacchanti, ayaṃ vāḷantarāyo. Bhikkhuṃ sappādayo ḍaṃsanti, ayaṃ sarīsapantarāyo. Bhikkhu gilāno vā hoti, kālaṃ vā karoti, verino vā taṃ māretukāmā gaṇhanti, ayaṃ jīvitantarāyo. Manussā ekaṃ vā bahū vā bhikkhū brahmacariyā cāvetukāmā gaṇhanti, ayaṃ brahmacariyantarāyo. Iti yaṃ vuttaṃ ‘‘antarāyo uppajjatīti dasasu antarāyesu yo koci antarāyo uppajjatī’’ti, tassattho pakāsito hotīti.

因如是所说。于未完成者,于彼诵出未终结时。障碍生起者,于十障碍中,任何障碍生起。十障碍名为:王障碍、贼障碍、火障碍、水障碍、人障碍、非人障碍、猛兽障碍、爬虫障碍、生命障碍、梵行障碍。于彼,若诸比库坐「我们将作伍波萨他」时,王来,此为王障碍。贼来,此为贼障碍。林火来,或住处中火起,此为火障碍。云起,或洪水来,此为水障碍。众多人来,此为人障碍。亚卡捉比库,此为非人障碍。虎等凶猛野兽来,此为猛兽障碍。蛇等咬比库,此为爬虫障碍。比库病,或命终,或怨敌欲杀彼而捉,此为生命障碍。人们捉一或众多比库欲令退失梵行,此为梵行障碍。如是所说「障碍生起者,于十障碍中任何障碍生起」,其义已显明。

Tena saddhinti vippakatuddesena saddhiṃ. Avasesaṃ sutena sāvetabbaṃ uddiṭṭhauddesāpekkhattā avasesavacanassa. Yathāha ‘‘nidānaṃ uddisitvā’’tiādi (mahāva. 150). Tenāha ‘‘nidānuddese panā’’tiādi. Sutena sāvetabbaṃ nāma natthi uposathassa antarāyova hotīti adhippāyo. Aniyatuddeso parihāyatīti bhikkhunīnaṃ aniyatasikkhāpadapaññattiyā abhāvato. Tadabhāvo ca ‘‘idameva lakkhaṇaṃ tatthāpi anugata’’nti katvāti veditabbaṃ. Sesanti avasesuddesaparicchedadassanaṃ. Etesaṃ dvinnaṃ pātimokkhānanti sambandho. Tāvāti paṭhamaṃ. Idanti idāni vattabbaṃ buddhiyaṃ viparivattamānaṃ sāmaññena dasseti, idaṃ akkharapadaniyamitaganthitaṃ vacanaṃ vuccati kathīyatīti attho. Kiṃ tanti āha, ‘‘suṇātu metiādīna’’ntiādi.

与彼俱者,与未完成诵出俱。其余应以所闻而诵,因其余之语依于已诵出之诵出。如说「诵出因缘已」等。故说「然于因缘诵出」等。名为应以所闻而诵者无有,仅有伍波萨他之障碍,此为意趣。不定诵出被舍弃者,因对比库尼无不定学处之制定故。而彼之无有,应知以「此相即于彼处亦随行」而作。其余者,显示其余诵出界限。此等二巴帝摩卡之,此为连结。首先者,最初。此者,今应说之,于转变之智中,以共通而显示,此字句限定之结缚语被说、被宣说,此为义。何者?说「『请听我』等」等。

Tattha suṇātu metiādīnanti ‘‘suṇātu me, bhante, saṅgho ajjuposatho’’tiādīnaṃ bhikkhupātimokkhe āgatānaṃ suttapadānaṃ. Atthanicchayanti abhidheyyatthassa ceva adhippāyatthassa ca nicchayanaṃ, vavatthāpananti attho. Imāya hi aṭṭhakathāya tesaṃ abhidheyyattho ceva adhippāyattho ca anekadhā vavatthāpīyati. Atha vā nicchinnoti nicchayo. Gaṇṭhiṭṭhānesu khīlamaddanākārena pavattā vimaticchedakathā, attho ca nicchayo ca atthanicchayo, taṃ atthanicchayaṃ, mayā vuccamānaṃ atthañca vinicchayañcāti vuttaṃ hoti. Sīlasampannāti samantato pannaṃ pattaṃ puṇṇanti sampannaṃ, sīlaṃ sampannametesanti sīlasampannā, paripuṇṇasīlāti attho. Atha vā sammadeva pannā gatā upāgatāti sampannā, sīlena sampannā sīlasampannā, pātimokkhasaṃvarena upetāti attho. Adhisīlaadhicittaadhipaññāsaṅkhātā tissopi sikkhitabbaṭṭhena sikkhā, taṃ kāmentīti sikkhākāmā. Suṇantu meti te sabbepi bhikkhavo mama santikā nisāmentu. Iminā attano saṃvaṇṇanāya sakkaccaṃ savane niyojeti. Sakkaccasavanapaṭibaddhā hi sabbāpi sāsanasampattīti. Ettha ca sīlasampannānaṃ sikkhākāmānaṃyeva bhikkhūnaṃ gahaṇaṃ tadaññesaṃ imissā saṃvaṇṇanāya abhājanabhāvato. Na hi te vinayaṃ sotabbaṃ, paṭipajjitabbañca maññissanti.

于此,「『请僧团听我』等」者,乃指比库巴帝摩卡中所来之「大德,请僧团听我,今日伍波萨他」等经句。「义决定」者,乃所诠义与意趣义之决定,即确立之义。以此注疏,彼等之所诠义与意趣义被多方确立。或者,「决定」者即「决断」。于结节处以击破桩柱之方式进行之断疑论说,义与决定即「义决定」,即我所说之义与决断。「戒具足者」,「具足」者,周遍达到、充满、圆满之义,彼等具足戒故为「戒具足者」,即圆满戒者之义。或者,「具足」者,正确地达到、获得之义,以戒具足故为「戒具足者」,即具备巴帝摩卡律仪之义。增上戒、增上心、增上慧三者,以应学之义故为「学」,欲求彼故为「欲学者」。「请听我」者,彼一切比库皆应从我处谛听。以此为自己之赞叹而恳切地劝令听闻。因一切教法之成就皆系于恳切听闻。于此,唯取戒具足、欲学之比库,因其他者不堪此赞叹。彼等实不会认为应听律、应实践。

Etthāti etasmiṃ gāthāpade, etesaṃ vā gāthāya saṅgahitānaṃ ‘‘suṇātu me’’tiādīnaṃ padānamantare. Savane āṇattivacanaṃ savanāṇattivacanaṃ. Kiñcāpi savanāṇattivacanaṃ, tathāpi pātimokkhuddesakena evaṃ vattabbanti bhagavatā vuttattā bhagavato āṇatti, na uddesakassāti navakatarenāpi idaṃ vattuṃ vaṭṭati saṅghagāravena, saṅghabahumānena ca sahitattā sagāravasappatissavacanaṃ. Saṅgho hi suppaṭipannatādiguṇavisesayuttattā uttamaṃ gāravappatissavaṭṭhānaṃ. Idañca sabbaṃ kena kattha kadā vuttanti āha ‘‘sabbameva ceta’’ntiādi. Pātimokkhuddesaṃ anujānantenāti –

「于此」者,于此偈句中,或于此偈所摄之「请听我」等句之间。「听闻之命令语」即「听闻命令语」。虽是听闻命令语,然因世尊说「巴帝摩卡诵者应如是说」,故是世尊之命令,非诵者之命令,即使新受戒者亦可说此,因具僧团恭敬、僧团尊重故,是具恭敬尊重之语。僧团因具足正行等功德殊胜故,是最上之恭敬尊重对象。此一切由谁、于何处、何时所说,故说「此一切」等。「许可诵巴帝摩卡时」者——

‘‘Anujānāmi, bhikkhave, pātimokkhaṃ uddisituṃ, evañca pana, bhikkhave, uddisitabbaṃ, byattena bhikkhunā paṭibalena saṅgho ñāpetabbo ‘suṇātu me, bhante, saṅgho’’’ti (mahāva. 133-134) –

「诸比库,我许可诵巴帝摩卡。诸比库,应如是诵:有才能、有能力之比库应告知僧团『大德,请僧团听我』」

Evamādinā anujānantena. Rājagaheti evaṃnāmake nagare. Tañhi mandhātumahāgovindādīhi pariggahitattā ‘‘rājagaha’’nti vuccati. Taṃ panetaṃ buddhakāle, cakkavattikāle ca nagaraṃ hoti, sesakāle suññaṃ hoti yakkhapariggahitaṃ, tesaṃ vasanaṭṭhānaṃ hutvā tiṭṭhati. Tasmāti yasmā idaṃ pātimokkhuddesakena vattabbavacanaṃ, tasmā. Kiṃ te ubhopi pātimokkhaṃ uddisanti, yenevaṃ vattabbanti āha ‘‘saṅghatthero vā hī’’tiādi. Therādhikanti therādhīnaṃ, therāyattaṃ bhavitunti attho. ‘‘Therādheyya’’nti vā pāṭho, soyevattho. Tatthāti tissaṃ parisāyaṃ. Byattoti paññāveyyattiyena samannāgato, paguṇamātikoti attho. Paṭibaloti vattuṃ samattho, abhītoti vuttaṃ hoti. Ettha ca kiñcāpi daharassāpi byattassa pātimokkho anuññāto, atha kho etthāyaṃ adhippāyo – sace therassa pañca vā cattāro vā tayo vā pātimokkhuddesā nāgacchanti, dve pana akkhaṇḍā suvisadā vācuggatā honti, therāyattova pātimokkho. Sace pana ettakampi visadaṃ kātuṃ na sakkoti, byattassa bhikkhuno āyattoti.

以如是等许可时。「王舍城」者,于如是名之城市。彼因被曼达都、大果文达等所摄受故称为「王舍城」。然彼于佛时、转轮王时为城市,其余时为空,被亚卡所摄受,作为彼等之住处而存在。「因此」者,因此是巴帝摩卡诵者应说之语,故。二者是否皆诵巴帝摩卡,以致应如是说,故说「僧团长老或」等。「长老所属」者,属于长老、依长老之义。或读作「长老所有」,义同。「于彼」者,于彼三众中。「有才能者」,具慧才能,即通晓母论之义。「有能力者」,有能力说,即无畏之义。于此,虽年少而有才能者亦许可诵巴帝摩卡,然此处之意趣是:若长老五次、四次、三次巴帝摩卡诵不来,但二次无断、极清晰、语音流畅,则巴帝摩卡仍属长老。若连此许清晰亦不能作,则属有才能之比库。

Idāni ‘‘saṅgho’’ti avisesena vuttattā idhādhippetasaṅghaṃ visesetvā dassetuṃ ‘‘saṅghoti iminā pana padenā’’tiādimāha kiñcāpīti anuggahatthe nipāto, tassa yadi nāmāti attho veditabbo. Dakkhanti etāya sattā yathādhippetāhi sampattīhi vaḍḍhantīti dakkhiṇā, paralokaṃ saddahitvā dātabbaṃ dānaṃ, taṃ dakkhiṇaṃ arahati, dakkhiṇāya vā hito, yasmā naṃ mahapphalakāritāya visodhetīti dakkhiṇeyyo, diṭṭhisīlasaṅghātena saṃhatoti saṅgho, dakkhiṇeyyo ca so saṅgho cāti dakkhiṇeyyasaṅgho. Sammutiyā catuvaggādivinayapaññattiyā siddho saṅgho sammutisaṅgho. Avisesenāti ‘‘ariyā’’ti vā ‘‘puthujjanā’’ti vā avisesetvā sāmaññena. Soti sammutisaṅgho. Idhāti imissaṃ uposathañattiyaṃ. Adhippeto uposathañattiyā avisesattā. Nanu ca sopi pañcavidho hoti, tattha katamo idhādhippetoti anuyogaṃ sandhāyāha ‘‘so panesā’’tiādi. Kammavasenāti vinayakammavasena. Pañca vidhā pakārā assa sammutisaṅghassāti pañcavidho. Tathā hi vidhayuttagatappakārasadde samānatthe vaṇṇayanti. Catunnaṃ vaggo samūhoti catuvaggo, catuparimāṇayutto vā vaggo catuvaggo. Evaṃ pañcavaggādi.

今因以「僧团」一词无差别而说,为区别此处所指之僧团而显示,故说「『僧团』者,以此句」等。「虽然」者,是让步之不变词,应知其义为「若名为」。「应施」者,众生以此依所指之成就而增长故为「应施」,信后世而应施之布施,堪受彼应施,或有益于应施,因以大果作用而净化故为「应施者」,以见、戒、和合而集合故为「僧团」,是应施者且是僧团故为「应施僧团」。以约定之四人等律制所成之僧团为「约定僧团」。「无差别地」者,不区别「圣者」或「凡夫」而以共通性。「彼」者,约定僧团。「于此」者,于此伍波萨他白。所指者,因伍波萨他白之无差别性。然彼亦有五种,其中何者于此所指,为答此问故说「然彼」等。「以甘马」者,以律甘马。「五种」者,彼约定僧团有五种方式、种类故为「五种」。如是于「种」、「具」、「行」、「方式」等同义词中解释。「四人之众」即「四众」,或具四量之众为「四众」。如是五众等。

Idāni yesaṃ kammānaṃ vasenāyaṃ pañcavidho hoti, taṃ visesetvā dassetuṃ ‘‘tatthā’’tiādimāha. Tattha tatthāti pañcavidhe saṅghe. Majjhimesu janapadesu upasampadakammassa dasavaggakaraṇīyattā vuttaṃ ‘‘ṭhapetvā…pe… upasampadañcā’’ti. ‘‘Tathā’’ti iminā ‘‘na kiñci saṅghakammaṃ kātuṃ na vaṭṭatī’’ti imamatthaṃ atidisati. Yadi evaṃ kimatthaṃ atirekavīsativaggo vuttoti āha ‘‘so panā’’tiādi. Atirekatarenāti catuvaggādikaraṇīyaṃ pañcavaggādinā atirekatarena, dasavaggakaraṇīyañca ekādasavaggādinā atirekatarena. Dassanatthanti ñāpanatthaṃ. Idameva cānena kattabbaṃ kammanti ‘‘kammavasena pañcavidho’’ti vuttaṃ. Kammassāniyame kathametaṃ yujjeyyāti īdisī codanā anavakāsāti daṭṭhabbaṃ. Imasmiṃ panattheti uposathe.

今为区别显示以何等甘马而有此五种,故说「于彼」等。「于彼于彼」者,于五种僧团中。因中部地方达上甘马应以十众作,故说「除了……乃至……达上」。以「如是」一词显示「非不可作任何僧团甘马」此义。若如是,为何说超过二十众,故说「然彼」等。「以超过者」者,应以四众等作者以五众等超过者,应以十众作者以十一众等超过者。「为显示」者,为告知之义。「此即应作之甘马」,故说「以甘马五种」。应见「以甘马之不定,此如何相应」如是之诘难无处。「然于此义中」者,于伍波萨他中。

Uposathasaddo panāyaṃ pātimokkhuddesasīlaupavāsapaññattidivasesu vattati. Tathā hesa ‘‘āyāmāvuso kappina, uposathaṃ gamissāmā’’tiādīsu (dī. ni. aṭṭha. 1.150; ma. ni. aṭṭha. 3.85) timokkhuddese āgato, ‘‘evaṃ aṭṭhaṅgasamannāgato kho, visākhe, uposatho upavuttho’’tiādīsu (a. ni. 8.43) sīle, ‘‘suddhassa ve sadā phaggu, suddhassuposatho sadā’’tiādīsu (ma. ni. 1.79) upavāse, ‘‘uposatho nāma nāgarājā’’tiādīsu (dī. ni. 2.246) paññattiyaṃ, ‘‘na, bhikkhave, tadahuposathe sabhikkhukā āvāsā’’tiādīsu (mahāva. 181) divase, idhāpi divaseyeva vattamāno adhippetoti āha ‘‘ajja uposathadivaso’’tiādi. Upavasanti etthāti uposatho. Upavasantīti sīlena vā sabbaso āhārassa abhuñjanasaṅkhātena anasanena vā khīrapānamadhupānādimattena vā upetā hutvā vasantīti attho.

「伍波萨他」一词,用于巴帝摩卡诵戒、戒、斋戒、规定、日子等处。如是,此词在「来吧,具寿咖毕那,我们去伍波萨他」等处,来到巴帝摩卡诵戒之义;在「维萨卡,如是具足八支的伍波萨他被守持」等处,用于戒;在「清净者常是节日,清净者的伍波萨他常是」等处,用于斋戒;在「名为伍波萨他的龙王」等处,用于规定;在「诸比库,在当日伍波萨他,有比库的住处」等处,用于日子。在此处也是用于日子之义而被意指,故说「今日伍波萨他日」等。「在此处住」故为伍波萨他。「住」者,意为:以戒,或以完全不食用食物之称为不食,或仅以饮乳、饮蜜等,亲近而住之义。

Sabbesampi vākyānaṃ eva-kāratthasahitattā ‘‘uposatho’’ti etassa ‘‘uposatho evā’’ti ayamattho labbhatīti āha ‘‘etena anuposathadivasaṃ paṭikkhipatī’’ti. Iminā avadhāraṇena nirākataṃ dasseti, atha vā saddantaratthāpohanavasena saddo atthaṃ vadatīti ‘‘uposatho’’ti etassa ‘‘anuposatho na hotī’’ti ayamatthoti vuttaṃ ‘‘etena anuposathadivasaṃ paṭikkhipatī’’ti. ‘‘Esa nayo pannaraso’’ti iminā aññaṃ uposathadivasaṃpaṭikkhipatīti etthāpi. Etenāti ‘‘uposatho’’ti etena saddena. Pañcadasannaṃ tithīnaṃ pūraṇavasena pannaraso. Pannarasoti iminā aññaṃ uposathadivasaṃ paṭikkhipatī’’ti saṃkhittena vuttamatthaṃ vitthārato dassetuṃ ‘‘divasavasena hī’’tiādimāha. Catuddasiyaṃ niyutto cātuddasiko. Evaṃ pannarasiko. Sāmaggiuposatho nāma saṅghasāmaggikatadivase kātabbauposatho. Hemantagimhavassānānaṃ tiṇṇaṃ utūnanti ettha hemantautu nāma aparakattikassa kāḷapakkhapāṭipadato paṭṭhāya phaggunapuṇṇamapariyosānā cattāro māsā, gimhautu nāma phaggunassa kālapakkhapāṭipadato paṭṭhāya āsāḷhapuṇṇamapariyosānā cattāro māsā, vassānautu nāma āsāḷhassa kāḷapakkhapāṭipadato paṭṭhāya aparakattikapuṇṇamapariyosānā cattāro māsā. Tatiyasattamapakkhesu dve dve katvā cha cātuddasikāti hemantassa utuno tatiye ca sattame ca pakkhe dve cātuddasikā, evamitaresaṃ utūnanti cha cātuddasikā. Sesā pannarasikāti sesā aṭṭhārasa pannarasikā. Honti cettha –

因一切句都具有「如是」之词义,故「伍波萨他」此词得「伍波萨他即是」之义,故说「以此排除非伍波萨他日」。以此限定显示所排除者。或者,词以排除其他词义之方式说义,故「伍波萨他」此词之义为「非伍波萨他不是」,故说「以此排除非伍波萨他日」。「此理则十五」,以此也在「排除其他伍波萨他日」之处。「以此」者,以「伍波萨他」此词。以十五个月相的圆满,故为十五。为了详细显示以「十五」此词「排除其他伍波萨他日」之略说义,故说「依日子」等。在十四日被指定者为十四日者。如是为十五日者。「和合伍波萨他」者,名为在僧团和合之日应作的伍波萨他。「冬、夏、雨三季」,此中,冬季者,名为从后咖提咖月黑分初一日开始,至帕古那月满月为终的四个月;夏季者,名为从帕古那月黑分初一日开始,至阿萨拉月满月为终的四个月;雨季者,名为从阿萨拉月黑分初一日开始,至后咖提咖月满月为终的四个月。「在第三与第七半月中,各作二个,六个十四日」者,在冬季的第三与第七半月中,有二个十四日,如是其余诸季,故有六个十四日。「其余为十五日」者,其余十八个为十五日。此中有:

‘‘Kattikassa ca kāḷamhā, yāva phaggunapuṇṇamā;

「从咖提咖月之黑分,直至帕古那月满月;

‘Hemantakālo’ti viññeyyo, aṭṭha honti uposathā.

应知为『冬季』,有八个伍波萨他。

‘‘Phaggunassa ca kāḷamhā, yāva āsāḷhapuṇṇamā;

从帕古那月之黑分,直至阿萨拉月满月;

‘Gimhakālo’ti viññeyyo, aṭṭha honti uposathā.

应知为『夏季』,有八个伍波萨他。

‘‘Āsāḷhassa ca kāḷamhā, yāva kattikapuṇṇamā;

「从阿萨拉月的黑分起,直至咖提咖月的满月日;

‘Vassakālo’ti viññeyyo, aṭṭha honti uposathā.

应知为『雨季期』,有八个伍波萨他日。

‘‘Utūnaṃ pana tiṇṇannaṃ, pakkhe tatiyasattame;

于三季之中,在第三与第七半月,

‘Cātuddaso’ti pātimokkhaṃ, uddisanti nayaññuno’’ti.

于十四日诵巴帝摩卡,善知法者如是诵。」

Pakatiyā nabahutarāvāsikādipaccayena kātabbaṃ pakaticārittaṃ. Bahutarāvāsikādipaccaye pana sati aññasmiṃ cātuddasepi kātuṃ vaṭṭati. Tenāha ‘‘saki’’ntiādi. Sakinti ekasmiṃ vāre . Āvāsikānaṃ anuvattitabbanti āvāsikehi ‘‘ajjuposatho cātuddaso’’ti pubbakicce kariyamāne anuvattitabbaṃ, na paṭikkositabbaṃ. Ādisaddena ‘‘āvāsikehi āgantukānaṃ anuvattitabba’’nti (mahāva. 178) vacanaṃ, ‘‘anujānāmi, bhikkhave, tehi bhikkhūhi dve tayo uposathe cātuddasike kātuṃ, kathaṃ mayaṃ tehi bhikkhūhi paṭhamataraṃ pavāreyyāmā’’ti (mahāva. 240) vacanañca saṅgaṇhāti. Ettha ca paṭhamasuttassa ekekassa utuno tatiyasattamapakkhassa cātuddase vā avasesassa pannarase vā sakiṃ pātimokkhaṃ uddisitabbanti pakaticārittavasenapi atthasambhavato ‘‘āgantukehī’’tiādīni suttāni dassitānīti veditabbaṃ. Tathārūpapaccaye satīti aññasmimpi cātuddasike uposathaṃ kātuṃ anurūpe ‘‘āvāsikā bahutarā hontī’’ti evamādike paccaye sati. Aññasmimpi cātuddaseti tiṇṇaṃ utūnaṃ tatiyasattamapakkhacātuddasato aññasmiṃ cātuddase.

依常规,因无较多住处者等因缘而应行常规行事。然而,当有较多住处者等因缘时,即使在其他十四日也允许行之。因此说「一次」等。「一次」者,于一次也。「住处者应随顺」者,当住处者行「今日伍波萨他为十四日」等前行事时,应随顺之,不应反对。以「等」字摄取「住处者应随顺来访者」之语句,及「诸比库,我允许那些比库行二次或三次十四日伍波萨他,我们如何能比那些比库更先自恣?」之语句。于此,第一经文中,每一季的第三与第七半月,或于十四日,或于其余的十五日,应一次诵巴帝摩卡,因依常规行事也有义理成立,故应知显示了「来访者」等经文。「当有如是因缘时」者,当有适当的「住处者较多」等如是因缘时,也允许在其他十四日行伍波萨他。「其他十四日」者,于三季的第三与第七半月十四日之外的其他十四日。

Na kevalaṃ uposathadivasāva hontīti āha ‘‘purimavassaṃvuṭṭhānaṃ panā’’tiādi. Mā iti cando vuccati tassa gatiyā divasassa minitabbato, so ettha sabbakalāpāripūriyā puṇṇoti puṇṇamā, pubbakattikāya puṇṇamā pubbakattikapuṇṇamā, assayujapuṇṇamā. Sā hi pacchimakattikaṃ nivattetuṃ evaṃ vuttā. Tesaṃyevāti purimavassaṃvuṭṭhānaṃyeva. Bhaṇḍanakārakehīti kalahakārakehi. Paccukkaḍḍhantīti ukkaḍḍhanti. Bhaṇḍanakārakehi anuvādavasena assayujapuṇṇamādiṃ pariccajantā pavāraṇaṃ kāḷapakkhaṃ, juṇhapakkhanti uddhaṃ kaḍḍhantīti attho. ‘‘Suṇantu me āyasmanto āvāsikā, yadāyasmantānaṃ pattakallaṃ, idāni uposathaṃ kareyyāma, pātimokkhaṃ uddiseyyāma, āgame kāḷe pavāreyyāmā’’ti (mahāva. 240) ‘‘suṇantu me āyasmanto āvāsikā, yadāyasmantānaṃ pattakallaṃ, idāni uposathaṃ kareyyāma, pātimokkhaṃ uddiseyyāma, āgame juṇhe pavāreyyāmā’’ti ca evaṃ ñattiyā pavāraṇaṃ ukkaḍḍhantīti vuttaṃ hoti.

非仅伍波萨他日而已,故说「然而,对于前雨安居出者」等。「玛」者,称为月,因以其行度测量日数,此处因一切部分圆满故为「满」,故为满月,在前咖提咖月的满月为前咖提咖满月,即阿萨由迦满月。彼如是说是为了转回后咖提咖月。「彼等之」者,即前雨安居出者之。「诤论制造者」者,制造争吵者。「拖延」者,拖拉也。义为:被诤论制造者以责难方式舍弃阿萨由迦满月等而行自恣,将自恣拖延至黑分、白分。以「诸具寿住处者请听,若诸具寿适宜,我们现在应行伍波萨他,应诵巴帝摩卡,于来时黑分应自恣」,及「诸具寿住处者请听,若诸具寿适宜,我们现在应行伍波萨他,应诵巴帝摩卡,于来时白分应自恣」,如是以求听而拖延自恣,如是所说。

Athāti anantaratthe nipāto. Catuddasannaṃ pūraṇo cātuddaso, divaso. Yaṃ sandhāya ‘‘āgame juṇhe pavāreyyāmā’’ti ñattiṃ ṭhapayiṃsu, tasmiṃ pana āgame juṇhe komudiyā cātumāsiniyā avassaṃ pavāretabbaṃ. Na hi taṃ atikkamitvā pavāretuṃ labbhati. Vuttañhetaṃ –

「其时」者,无间义之不变词。十四之满者为十四,日也。关于彼,「于来月满月日我等应自恣」,如是设白,然于彼来月满月日,于咖德咖四月满月日,必须自恣。实不得越彼而自恣。此已说——

‘‘Te ce, bhikkhave, bhikkhū bhaṇḍanakārakā kalahakārakā vivādakārakā bhassakārakā saṅghe adhikaraṇakārakā tampi juṇhaṃ anuvaseyyuṃ, tehi, bhikkhave, bhikkhūhi sabbeheva āgame juṇhe komudiyā cātumāsiniyā akāmā pavāretabba’’nti (mahāva. 240).

「诸比库,若彼等比库为诤论者、争吵者、论议者、喧哗者、于僧团中为诤事者,彼等亦应住至彼满月日,诸比库,彼等诸比库一切皆应于来月满月日咖德咖四月满月日不乐而自恣」。

Tenevāha ‘‘pacchimavassaṃvuṭṭhānañca pacchimakattikapuṇṇamā evā’’ti. Yadi hi taṃ atikkamitvā pavāreyya, dukkaṭāpattiṃ āpajjeyya. Vuttañhetaṃ ‘‘na ca, bhikkhave, apavāraṇāya pavāretabbaṃ aññatra saṅghasāmaggiyā’’ti (mahāva. 233). Visuddhipavāraṇāyogato pavāraṇādivasā. Pisaddena na kevalaṃ pavāraṇādivasāyeva, atha kho uposathadivasāpi hontīti dasseti. Idāni yo so sāmaggiuposathadivaso vutto, tañca tappasaṅgena sāmaggipavāraṇādivasañca dassento ‘‘yadā panā’’tiādimāha. Osārite tasmiṃ bhikkhusminti ukkhittake bhikkhusmiṃ osārite, taṃ gahetvā sīmaṃ gantvā āpattiṃ desāpetvā kammavācāya kammappaṭippassaddhivasena pavesiteti vuttaṃ hoti. Tassa vatthussāti tassa adhikaraṇassa. Tadā ṭhapetvā…pe… uposathadivaso nāma hotīti sambandho. Kiṃ kāraṇanti āha ‘‘tāvadevā’’tiādi. Tattha tāvadevāti taṃ divasameva. Vacanatoti kosambakakkhandhake (mahāva. 475) vuttattā. Yattha pana pattacīvarādīnaṃ atthāya appamattakena kāraṇena vivadantā uposathaṃ vā pavāraṇaṃ vā ṭhapenti, tattha tasmiṃ adhikaraṇe vinicchite ‘‘samaggā jātamhā’’ti antarā sāmaggiuposathaṃ kātuṃ na labhanti. Karontehi anuposathe uposatho kato nāma hoti. Kattikamāsabbhantareti ettha kattikamāso nāma pubbakattikamāsassa kāḷapakkhapāṭipadato paṭṭhāya yāva aparakattikapuṇṇamā, tāva ekūnatiṃsarattidivo, tassabbhantare, tato pacchā vā pana pure vā na vaṭṭati. Ayameva yo koci divasoyeva. Idhāpi kosambakakkhandhake sāmaggiyā sadisāva sāmaggī veditabbā. Ye pana kismiñcideva appamattake pavāraṇaṃ ṭhapetvā samaggā honti, tehi pavāraṇāyameva pavāraṇā kātabbā, tāvadeva na kātabbā. Karontehi appavāraṇāya pavāraṇā katā hoti. Na kātabboyevāti niyamena yadi karoti, dukkaṭanti dasseti. Tattha hi uposathakaraṇe dukkaṭaṃ. Vuttañhetaṃ ‘‘na, bhikkhave, anuposathe uposatho kātabbo aññatra saṅghasāmaggiyā’’ti (mahāva. 183).

故彼说「后瓦萨住竟者之最后咖德咖满月日即是」。若实越彼而自恣,应犯恶作罪。此已说「诸比库,不应于非自恣时自恣,除僧团和合外」。从清净自恣之义,为自恣日。以「皮萨」一词显示不仅自恣日,而且伍波萨他日亦是。今所说之和合伍波萨他日,显示彼及彼因缘之和合自恣日,故说「然而当」等。「于彼比库被放下时」者,于被举罪之比库被放下时,取彼往至界,令说罪,以甘马语之甘马止息之力而被纳入,如是所说。「彼事之」者,彼诤事之。「尔时除」……「名为伍波萨他日」,此为连结。何因?说「即于彼日」等。其中「即于彼日」者,即彼日。「因言说」者,因于国桑比篇集中所说。然而,于为钵衣等之义,以微小因缘而争论者,停止伍波萨他或自恣,于彼,于彼诤事被判决时,「我等成为和合」,中间不得作和合伍波萨他。作者,于非伍波萨他时所作之伍波萨他名为已作。「咖德咖月内」者,此中咖德咖月名为从前咖德咖月之黑分初日开始,直至后咖德咖满月日,如是二十九夜日,于彼内,于彼之后或之前则不适宜。此即任何日。此中亦于国桑比篇集中,应知和合如和合。然而,于任何微小事停止自恣而成为和合者,彼等应于自恣时作自恣,不应即时作。作者,于非自恣时所作之自恣已作。「不应作」者,显示若以决定而作,为恶作。其中于作伍波萨他为恶作。此已说「诸比库,不应于非伍波萨他时作伍波萨他,除僧团和合外」。

‘‘Pattakālamevapattakalla’’nti iminā sakatthe bhāvappaccayoti dasseti. Nāsatīti anvayato vuttameva byatirekato daḷhaṃ karoti.

「已达时即达时」,以此显示自义之状态后缀。「不存在」者,从顺说所说,从反说而坚固之。

Anurūpāti arahā anucchavikā, sāminoti vuttaṃ hoti. Sabbantimenāti sabbaheṭṭhimena cattāro, na tehi vinā taṃ uposathakammaṃ karīyati, na tesaṃ chando vā pārisuddhi vā eti. Avasesā pana sacepi sahassamattā honti, sace samānasaṃvāsakā, sabbe chandārahāva honti, chandapārisuddhiṃ datvā āgacchantu vā, mā vā, kammaṃ na kuppati. Pakatattāti anukkhittā, pārājikaṃ anajjhāpannā ca. Hatthapāso nāma diyaḍḍhahatthappamāṇo.

「相应」者,应当、适宜,有主,如是所说。「以一切最下」者,以一切最下之四,不离彼等而作彼伍波萨他甘马,彼等之欲或清净不来。然而其余者,即使有千数,若为同一住处者,一切皆应得欲,给与欲清净而来或不来,甘马不坏。「本性」者,未被举罪,未犯巴拉基咖。手掌距离名为二肘半之量。

Sīmā ca nāmesā katamā, yattha hatthapāsaṃ avijahitvā ṭhitā kammappattā nāma hontīti anuyogaṃ sandhāya sīmaṃ dassento vibhāgavantānaṃ sabhāvavibhāvanaṃ vibhāgadassanamukheneva hotīti ‘‘sīmā ca nāmesā’’tiādimāha. Sambhindantenāti missīkarontena. Ajjhottharantenāti maddantena, anto karontenāti vuttaṃ hoti. Imā vipattisīmāyo nāmāti sambandho. Kasmā vipattisīmāyo nāmāti āha ‘‘ekādasahī’’tiādi. Ākārehīti kāraṇehi. Vacanatoti kammavagge (pari. 482 ādayo) kathitattā. Saṅghakammaṃ nāmetaṃ vīsativaggakaraṇīyaparamanti āha ‘‘yattha ekavīsati bhikkhū nisīdituṃ na sakkontī’’ti. Yassaṃ sīmāyaṃ heṭṭhimaparicchedena kammārahena saddhiṃ ekavīsati bhikkhū parimaṇḍalākārena nisīdituṃ na sakkonti, ayaṃ atikhuddakā nāmāti attho. Evarūpā ca sīmā sammatāpi asammatā, gāmakhettasadisāva hoti, tattha kataṃ kammaṃ kuppati. Esa nayo sesasīmāsupi.

「此界名为何者,于彼处不离手掌距离而住者名为甘马所及」,关于此问,显示界,以分别者之自性分别,以显示分别之方式,故说「此界名为」等。「以混合」者,以混杂。「以覆盖」者,以压制,以作为内,如是所说。「此等名为坏界」,此为连结。何故名为坏界?说「以十一」等。「以形」者,以因。「因言说」者,因于甘马品中所说。「此僧团甘马名为二十众所作之事为最上」,故说「于彼处二十一比库不能坐」。于彼界中,以下限,与应得甘马者,二十一比库以圆形不能坐,此名为过小。如是之界,即使被认可亦为未认可,如村田,于彼所作之甘马坏。此理于其余诸界亦然。

Sammatāti baddhā, vācitakammavācāti attho. Kammavācāya vācanameva hi bandhanaṃ nāma. Nimittaṃ na upagacchatīti animittupago, taṃ animittupagaṃ, animittārahanti vuttaṃ hoti. Tacasārarukkho nāma tālanāḷikerādikā. Paṃsupuñjavālukāpuñjānanti paṃsurāsivālukārāsīnaṃ majjhe. Niddhāraṇe cetaṃ sāmivacanaṃ. Potthakesu pana katthaci ‘‘paṃsupuñjaṃ vā vālukāpuñjaṃ vā aññatara’’nti pāṭho dissati, so pana apāṭho. Na hi so ‘‘aññatara’’nti iminā yujjatīti. Antarāti nimittupaganimittānamantarā. Ettha ca yā tīhi nimittehi bajjhamānā animittupagesu tacasārarukkhādīsu aññataraṃ antarā ekaṃ nimittaṃ katvā sammatā, sā khaṇḍanimittā nāma hoti. Yā pana catupañcanimittādīhi bajjhamānā imesu tacasārarukkhādīsu aññataraṃ antarā ekaṃ nimittaṃ katvā sammatā, sā khaṇḍanimittā nāma na hotīti viññāyati nimittupagānaṃ nimittānaṃ tiṇṇaṃ sabbhāvato. Aṭṭhakathāsu pana avisesena vuttaṃ, tasmā upaparikkhitvā gahetabbaṃ. Sabbena sabbanti sabbappakārena. Nimittānaṃ bahi ṭhitena sammatāti tesaṃ bahi ṭhitena vācitakammavācā. Nimittāni pana anto ca bahi ca ṭhatvā kittetuṃ vaṭṭanti.

『被认定』者，谓以甘马语宣读而被束缚，此乃其义。盖以甘马语宣读，即名为束缚。『不趋入标志』者，谓不趋入标志，即称『不趋入标志者』，此即所谓『适于不趋入标志之物』之义。所谓以树皮为坚实之树，即棕榈、椰子等。『土堆与沙堆之间』，即土聚与沙聚之间。此处领属格用于指定。然在某些书本中，见有『土堆或沙堆，任一者』之读法，然此乃误读，盖彼与『任一者』一词不相契合故。『之间』者，谓趋入标志者与不趋入标志者之间。此处，凡以三个标志被束缚者，于以树皮为坚实之树等不趋入标志之物中，取其任一者，置于中间，作为一个标志而被认定，彼即称为『破碎标志』。然凡以四、五个等标志被束缚者，于此以树皮为坚实之树等之中，取其任一者，置于中间，作为一个标志而被认定，彼则不称为『破碎标志』，此乃由不趋入标志之标志须具足三个之故而得知。然在注疏中，此乃不加区别而说，故应仔细审察而受持。『以一切种』者，谓以一切方式。『以站立于标志之外者被认定』者，谓以站立于彼等标志之外者宣读甘马语。而标志则可站立于内外而宣说之。

Evaṃ sammatāpīti nimittāni kittetvā kammavācāya sammatāpi. Imassa ‘‘asammatāva hotī’’ti iminā sambandho. Sabbā, bhikkhave, nadī asīmāti yā kāci nadīlakkhaṇappattā nadī nimittāni kittetvā ‘‘etaṃ baddhasīmaṃ karomā’’ti katāpi asīmā, baddhasīmā na hotīti attho. Attano sabhāvena pana sā baddhasīmāsadisā. Sabbattha saṅghakammaṃ kātuṃ vaṭṭati. Samuddajātassaresupi eseva nayo. ‘‘Saṃsaṭṭhaviṭapā’’ti iminā aññamaññassa āsannataṃ dīpeti. Baddhā hotīti pacchimadisābhāge sīmaṃ sandhāya vuttaṃ. Tassā padesanti tassā ekadesaṃ. Yattha ṭhatvā bhikkhūhi kammaṃ kātuṃ sakkā hoti, tādisaṃ ekadesanti vuttaṃ hoti. Yattha pana ṭhitehi kammaṃ kātuṃ na sakkā, tādisaṃ padesaṃ anto karitvā bandhantā sīmāya sīmaṃ sambhindanti nāma, na tu ajjhottharanti nāmāti gahetabbaṃ. Gaṇṭhipadesu pana ‘‘sambhindanaṃ paresaṃ sīmāya ekaṃ vā dve vā nimitte kittetvā lekhāmattaṃ gahetvā bandhanaṃ. Ajjhottharaṇaṃ nāma paresaṃ sīmāya nimitte kittetvā taṃ sakalaṃ vā tassekadesaṃ vā anto karontena tassā bahi ekissaṃ dvīsu vā disāsu nimitte kittetvā bandhana’’nti vuttaṃ.

『如此虽被认定』者，谓宣说标志后，以甘马语被认定者。此与『即为未认定』相连属。『比库们，一切河流皆无界』者，谓任何具备河流相之河流，虽已宣说标志，以『我等作此已束缚之界』而成立，亦为无界，即非已束缚之界，此乃其义。然就其自性而言，彼与已束缚之界相似，在一切处均可行僧团甘马。于海生之湖泊，亦同此道理。『枝丫交错』一语，说明彼此相近之状。『为已束缚』者，就划定西方边界而言。『彼之一分』者，谓彼之一部分，即比库们站立于其处可行甘马之处，此乃所说之义。然凡站立于彼处而不能行甘马者，若以此类分区划入内而束缚，则称为混淆他人之界，而非称为侵越之，应如是受持。在结节要文中则言：『混淆者，谓以他人界之一或二标志，仅取线划之量而束缚。侵越者，谓以他人界之标志为依，将其全部或一部分划入内，复在彼之外一方或两方宣说标志而束缚。』

Pabbatādīnaṃ nimittānaṃ sampadā nimittasampatti. Pabbatova nimittaṃ pabbatanimittaṃ. Evaṃ sesesupi. Evaṃ vuttesūti uposathakkhandhake (mahāva. 138 ādayo) sīmāsammutiyaṃ vuttesu. Imehi ca pana aṭṭhahi nimittehi asammissehipi aññamaññamissehipi sīmaṃ sammannituṃ vaṭṭati. Tenāha ‘‘tasmiṃ tasmiṃ disābhāge yathāladdhāni nimittupagāni nimittānī’’ti. Ekena, pana dvīhi vā nimittehi sammannituṃ na vaṭṭati, tīṇi pana ādiṃ katvā vuttappakārānaṃ nimittānaṃ satenāpi vaṭṭati. ‘‘Puratthimāya disāya kiṃ nimitta’’nti vinayadharena pucchitabbaṃ, ‘‘pabbato, bhante’’ti vutte puna vinayadhareneva ‘‘eso pabbato nimitta’’nti evaṃ nimittaṃ kittetabbaṃ. ‘‘Etaṃ pabbataṃ nimittaṃ karoma, nimittaṃ karissāma, nimittaṃ kato, nimittaṃ hotu, hoti bhavissatī’’ti evaṃ pana kittetuṃ na vaṭṭati. Pāsāṇādīsupi eseva nayo. Tenāha ‘‘puratthimāya disāya kiṃ nimitta’’ntiādi. ‘‘Pabbato, bhante, udakaṃ, bhante’’ti evaṃ pana upasampanno vā ācikkhatu, anupasampanno vā, vaṭṭatiyeva. Ādisaddena ‘‘puratthimāya anudisāya kiṃ nimittaṃ? Pāsāṇo, bhante, eso pāsāṇo nimittaṃ. Dakkhiṇāya disāya, dakkhiṇāya anudisāya, pacchimāya disāya, pacchimāya anudisāya, uttarāya disāya, uttarāya anudisāya kiṃ nimittaṃ? Udakaṃ, bhante, etaṃ udakaṃ nimitta’’nti idaṃ saṅgaṇhāti. Ettha pana aṭṭhatvā puna ‘‘puratthimāya disāya kiṃ nimittaṃ? Pabbato, bhante, eso pabbato nimitta’’nti evaṃ paṭhamaṃ kittitanimittaṃ kittetvāva ṭhapetabbaṃ. Evañhi nimittena nimittaṃ ghaṭitaṃ hoti. Sammā kittetvāti aññamaññanāmavipariyāyena, animittānaṃ nāmena ca akittetvā yathāvutteneva nayena kittetvā. Sammatāti ‘‘suṇātu me, bhante’’tiādinā nayena uposathakkhandhake (mahāva. 139 ādayo) vuttāya parisuddhāya ñattidutiyakammavācāya baddhā. Tattha nimittāni sakiṃ kittitānipi kittitāneva honti. Andhakaṭṭhakathāyaṃ pana tikkhattuṃ sīmamaṇḍalaṃ sambandhantena nimittaṃ kittetabba’’nti (mahāva. aṭṭha. 138) vuttaṃ.

山等标志之圆满，即标志圆满。以山本身为标志，即山标志。其余亦同此理。『如是所说者』，谓在伍波萨他篇集（《大品》第一三八节等）中，于界之认定所说者。以此八种标志，无论单用或相互混合，皆可认定为界。故言：『在各各方位，所得之适于标志者为标志。』然以一或二标志，不得认定，而从三开始，乃至百个前述种类之标志，亦可认定。应由持律者问道：『东方以何为标志？』答言：『长老，以山为标志。』复由持律者本人宣说：『此山为标志。』如是宣说标志。而『以此山作标志』、『将作标志』、『已作标志』、『愿成标志』、『成为』、『将成为』等方式，则不得宣说。于岩石等亦同此道理。故言：『东方以何为标志？』等。言『长老，山也；长老，水也』，无论达上者或未达上者告知，皆可。以『等』字摄取：『东北方以何为标志？长老，岩石。此岩石为标志。南方、东南方、西方、西南方、北方、西北方以何为标志？长老，水也。此水为标志。』于此，站立不移，再次『东方以何为标志？长老，山也。此山为标志』，如是宣说第一次所宣之标志后方安立。如此则标志与标志相互连贯。『如法宣说』者，谓不相互颠倒名称，亦不以无标志之名称宣说，而以如前所述之方式宣说。『被认定』者，谓以在伍波萨他篇集（《大品》第一三九节等）中以『大德，请听我言』等方式所说之清净白二甘马语被束缚。于此，标志虽仅宣说一次，亦算已宣说。然在安达咖注疏中，则言：『应由三次环绕界圆者宣说标志。』

Tatrāti tesu aṭṭhasu nimittesu. Nimittupagatāti nimittayogyatā. ‘‘Hatthippamāṇato paṭṭhāyā’’ti vacanato hatthippamāṇopi nimittupagoyeva. Hatthī pana sattaratano vā aḍḍhaṭṭharatano (sārattha. ṭī. mahāvagga 3.138) vā. Tato omakataroti tato hatthippamāṇato khuddakataro. Sace catūsu disāsu cattāro vā tīsu vā tayo pabbatā honti, catūhi, tīhi vā pabbatanimitteheva sammannitumpi vaṭṭati, dvīhi pana nimittehi, ekena vā sammannituṃ na vaṭṭati. Ito paresu pāsāṇanimittādīsupi eseva nayo. Tasmā pabbatanimittaṃ karontena pucchitabbaṃ ‘‘ekābaddho, na ekābaddho’’ti. Sace ekābaddho hoti, na kātabbo. Tañhi catūsu vā aṭṭhasu vā disāsu kittentenāpi ekameva nimittaṃ kittitaṃ hoti. Tasmā yo evaṃ cakkasaṇṭhānena vihāraṃ parikkhipitvā ṭhito pabbato, taṃ ekadisāya kittetvā aññāsu disāsu taṃ bahiddhā katvā anto aññāni nimittāni kittetabbāni. Sace pabbatassa tatiyabhāgaṃ vā upaḍḍhaṃ vā antosīmāya kattukāmā honti, pabbataṃ akittetvā yattakaṃ padesaṃ anto kattukāmā, tassa parato tasmiṃyeva pabbate jātarukkhavammikādīsu aññataraṃ nimittaṃ kittetabbaṃ. Sace yojanadviyojanappamāṇaṃ sabbaṃ pabbataṃ anto kattukāmā honti, pabbatassa parato bhūmiyaṃ jātarukkhavammikādīni nimittāni kittetabbāni (mahāva. aṭṭha. 138; vi. saṅga. aṭṭha. 158).

『于彼等中』者，谓于彼八种标志中。『适于标志者』，谓适合作为标志之性质。据『从象之大小开始』之语，象之大小亦属适于标志者。象或为七肘或为七肘半。『较彼更小者』，谓较彼象之大小更为细小者。若在四方有四座或三方有三座山，则以四个或三个山标志来认定亦可，然以两个标志或一个标志则不可认定。此后之岩石标志等，亦同此道理。故认定山标志者应问：『是否为一体连结，抑或非一体连结？』若为一体连结，则不应采用。盖在四方或八方宣说，亦仅是宣说了同一个标志。故凡有如车轮状环绕寺院而耸立之山，应在一方宣说之，而在其余各方，应将彼置于外，于内宣说其他标志。若欲将山之三分之一或一半划入界内，则不宣说该山，而在欲划入内之地块之外，于该山本身所生之树木、蚁穴等中，宣说某一标志。若欲将一由旬、两由旬之量的整座山全部划入内，则应在山之外的地面上，宣说树木、蚁穴等标志。

Saṅkhaṃ gacchatīti gaṇanaṃ vohāraṃ gacchatīti attho. Dvattiṃsapalaguḷapiṇḍaparimāṇoti thūlatāya, na tulagaṇanāya. Tattha ‘‘ekapalaṃ nāma dasakalañja’’nti vadanti. Iṭṭhakā mahantāpi na vaṭṭati. Tathā animittupagapāsāṇānaṃ rāsi, pageva paṃsuvālukārāsi. Bhūmisamo khalamaṇḍalasadiso piṭṭhipāsāṇo vā bhūmito khāṇuko viya uṭṭhitapāsāṇo vā hoti, sopi pamāṇūpago ce, vaṭṭati. ‘‘Piṭṭhipāsāṇo pana atimahantopi pāsāṇasaṅkhameva gacchatīti āha ‘‘piṭṭhipāsāṇo panā’’tiādi. Tasmā sace mahato piṭṭhipāsāṇassa ekaṃ padesaṃ antosīmāyaṃ kattukāmā honti, taṃ akittetvā tassupari añño pāsāṇo kittetabbo. Sace piṭṭhipāsāṇupari vihāraṃ karonti, vihāramajjhena ca piṭṭhipāsāṇo vinivijjhitvā gacchati, evarūpo piṭṭhipāsāṇo na vaṭṭati. Sace hi taṃ kittenti, nimittassupari vihāro hoti, nimittañca nāma bahisīmāyaṃ hoti, vihāropi bahisīmāyaṃ āpajjati. Vihāraṃ parikkhipitvā ṭhitapiṭṭhipāsāṇo pana ekattha kittetvā aññattha na kittetabbo.

『称谓』者，即计数与通称之义。『三十二巴拉重量球状物之量』，此就粗大而言，非就秤量计数而言。就此，有说：『一巴拉，即十咖拉泥亚』。砖块即使较大，亦不合用。同理，无相可循的散乱石堆，更遑论土沙之堆。与地面齐平如打谷场般的石板，或如树桩般从地面突起的岩石，若符合量度规定，则可使用。『石板即使极大，仍归入石块之列』，故说『然而石板……』等。因此，若欲将大石板之某一部分划定于界内，不得标志该石板本身，须在其上方另立他石加以标志。若在石板上建造精舍，而精舍中央正好有石板贯穿而过，此类石板不合用。盖若标志此石板，则精舍将建于界标之上，而界标依规须位于界外，精舍亦随之落于界外。至于环绕精舍而立的石板，则于某处标志后，不得于另处再行标志。

Vananimitte tiṇavanaṃ vā tacasārarukkhavanaṃ vā na vaṭṭatīti āha ‘‘antosārehī’’tiādi. Antosārā nāma ambajambupanasādayo. Antosāramissakehīti anto sāro yesaṃ te antosārā, tehi missakā antosāramissakā, tehi. Catupañcarukkhamattampīti heṭṭhimaparicchedanāha . Ukkaṃsato pana yojanasatikampi vanaṃ vaṭṭati. Ettha pana caturukkhamattañce, tayo sārato, eko asārato. Pañcarukkhamattañce, tayo sārato, dve asāratoti gahetabbaṃ. Sace pana vanamajjhe vihāraṃ karonti, taṃ vanaṃ na kittetabbaṃ. Ekadesaṃ antosīmāyaṃ kattukāmehipi vanaṃ akittetvā tattha rukkhapāsāṇādayo kittetabbā, vihāraṃ parikkhipitvā ṭhitavanaṃ ekattha kittetvā aññattha na kittetabbaṃ (mahāva. aṭṭha. 138).

就林木界标而言，草丛或仅有外皮为实质之树木所成林，皆不合用，故说『含有实心材者……』等。所谓『实心材』，即如芒果树、阎浮树、波那沙树等。『掺杂实心材者』，谓其中含有实心材之树木与其他树木相混杂。『四五棵树之量』，此为下限之规定。就上限而言，纵使方圆百由旬之林，亦可使用。此处应知：若为四棵树之量，则三棵须有实心材，一棵可无实心材；若为五棵树之量，则三棵须有实心材，两棵可无实心材。若于林中建造精舍，该林不得用作界标。若欲将林之某部分划定于界内，亦不得标志该林，须于其处另立树木、石块等作为标志。环绕精舍而立之林，于某处标志后，不得于另处再行标志（见《大篇》注疏第一百三十八段）。

Rukkhanimittepi tacasārarukkho na vaṭṭatīti āha ‘‘antosāro’’ti. ‘‘Bhūmiyaṃ patiṭṭhito’’ti iminā kuṭasarāvādīsu ṭhitaṃ paṭikkhipati. Tato apanetvā pana taṅkhaṇampi bhūmiyaṃ ropetvā koṭṭhakaṃ katvā udakaṃ āsiñcitvā kittetuṃ vaṭṭati, navamūlasākhāniggamanaṃ akāraṇaṃ. Khandhaṃ chinditvā ropite pana etaṃ yujjati. Sūcidaṇḍakappamāṇoti ‘‘sīhaḷadīpe lekhanadaṇḍappamāṇo’’ti vadanti (sārattha. ṭī. mahāvagga 3.138), so ca kaniṭṭhaṅguliparimāṇoti daṭṭhabbo. Idaṃ pana rukkhanimittaṃ kittentena ‘‘rukkho’’tipi, ‘‘sākarukkho, sālarukkho’’tipi vattuṃ vaṭṭati. Ekābaddhaṃ pana suppatiṭṭhitanigrodhasadisaṃ rukkhaṃ ekattha kittetvā aññattha kittetuṃ na vaṭṭati.

在树相中,表皮为心材的树不适合,故说「有心材」。以「立于地上」这句,排除了立于坑穴、盆器等处的树。但从那里移出,即使在那一刻种于地上,做成围栏,浇水后标示,也是适合的,新根新枝的生出不是理由。但若砍断树干后种植,这就适合了。针杖量者,他们说「在狮子岛,书写杖的量」,那应视为小指的量。标示这树相时,说「树」也可以,说「沙咖树、沙拉树」也可以。但若在一处标示了如善立尼拘律树般的一体连结之树,就不适合在别处标示。

Magganimitte araññakhettanadītaḷākamaggādayo na vaṭṭantīti āha ‘‘jaṅghamaggo vā hotū’’tiādi. Yo pana jaṅghamaggo sakaṭamaggato okkamitvā puna sakaṭamaggameva otarati, ye vā jaṅghamaggasakaṭamaggā avalañjitā, te na vaṭṭanti. Tenāha ‘‘jaṅghasatthasakaṭasatthehī’’tiādi. Ettha ca sace sakaṭamaggassa antimacakkamaggaṃ nimittaṃ karonti, maggo bahisīmāya hoti. Sace bāhiracakkamaggaṃ nimittaṃ karonti, bāhiracakkamaggova bahisīmāya hoti, sesaṃ antosīmaṃ bhajatīti veditabbaṃ. Sacepi dve maggā nikkhamitvā pacchā sakaṭadhuramiva ekībhavanti, dvidhā bhinnaṭṭhāne vā sambandhaṭṭhāne vā sakiṃ kittetvā puna na kittetabbā. Ekābaddhanimittañhetaṃ hoti.

在道相中,森林、田野、河流、池塘、道路等不适合,故说「应是步行道」等。但若步行道从车道分出后又汇入车道,或者步行道与车道交错的,那些不适合。因此说「以步行商队、车行商队」等。在此,若以车道的内侧车轮道为相,道就在界外。若以外侧车轮道为相,只有外侧车轮道在界外,其余属于界内,应如是知。即使两条道分出后如车辕般汇为一体,在分为二处或连结处标示一次后,就不应再标示。因为这是一体连结之相。

Sace vihāraṃ parikkhipitvā cattāro maggā catūsu disāsu gacchanti, majjhe ekaṃ kittetvā aparaṃ kittetuṃ na vaṭṭati. Ekābaddhanimittañhetaṃ. Koṇaṃ vinivijjhitvā gataṃ pana parabhāge kittetuṃ vaṭṭati. Vihāramajjhena vinivijjhitvā gatamaggo pana na kittetabbo. Kittite pana nimittassa upari vihāro hoti. Imañca maggaṃ kittentena ‘‘maggo pajjo patho’’tiādinā (cūḷani. pārāyanatthutigāthāniddesa 101) vuttesu dasasu nāmesu yena kenaci nāmena kittetuṃ vaṭṭati. Parikhāsaṇṭhānena vihāraṃ parikkhipitvā gatamaggo ekattha kittetvā aññattha kittetuṃ na vaṭṭati.

若围绕寺院有四条道通往四方,在中间标示一条后,不适合标示另一条。因为这是一体连结之相。但穿过角落而去的,在另一边标示是适合的。但穿过寺院中央而去的道不应标示。若标示了,寺院就在相的上方。标示这道时,以「道、路、径」等所说的十个名称中的任何名称标示都适合。以壕沟形式围绕寺院而去的道,在一处标示后,不适合在别处标示。

Yaṃ pana abaddhasīmālakkhaṇe nadiṃ vakkhāmāti ‘‘yassā dhammikānaṃ rājūnaṃ kāle’’tiādinā (kaṅkhā. aṭṭha. nidānavaṇṇanā) udakukkhepasīmāyaṃ nadiyā vakkhamānattā vuttaṃ. Yā pana nadī maggo viya sakaṭadhurasaṇṭhānena vā parikhāsaṇṭhānena vā vihāraṃ parikkhipitvā gatā, naṃ ekattha kittetvā aññattha kittetuṃ na vaṭṭati. Vihārassa catūsu disāsu aññamaññaṃ vinivijjhitvā gate nadīcatukkepi eseva nayo. Asammissanadiyo pana catassopi kittetuṃ vaṭṭati. Sace vatiṃ karonto viya rukkhapāde nikhaṇitvā vallipalālādīhi nadīsotaṃ rumbhanti, udakampi ajjhottharitvā āvaraṇaṃ pavattatiyeva, nimittaṃ kātuṃ vaṭṭati. Yathā pana udakaṃ nappavattati, evaṃ setumhi kate appavattamānā nadī nimittaṃ kātuṃ na vaṭṭati. Pavattanaṭṭhāne nadīnimittaṃ, appavattanaṭṭhāne udakanimittaṃ kātuṃ vaṭṭati.

在无结界相的特征中所说「将说河流」,以「在法王们的时代」等,因为在水抛界中说河流的缘故而说。但若河流如道路般以车辕形式或壕沟形式围绕寺院而去,在一处标示后,不适合在别处标示。在寺院四方互相穿过而去的四条河流中,也是同样的方法。但不混合的四条河流,标示也是适合的。若如做堤坝般在树根处挖掘,以藤蔓、草叶等堵塞河流,水也覆盖其上,遮蔽仍在流动,标示相是适合的。但若水不流动,如在桥上建造时,不流动的河流不适合作为相。在流动处作河相,在不流动处作水相是适合的。

Yā pana dubbuṭṭhikāle vā gimhe vā nirudakabhāvena nappavattati, sā vaṭṭati. Mahānadito udakamātikaṃ nīharanti, sā kunnadīsadisā hutvā tīṇi sassāni sampādentī niccaṃ pavattati. Kiñcāpi pavattati, nimittaṃ kātuṃ na vaṭṭati. Yā pana mūle mahānadito niggatāpi kālantarena teneva niggatamaggena nadiṃ bhinditvā sayameva gacchati, gacchantī ca parato susumārādisamākiṇṇā nāvādīhi sañcaritabbā nadī hoti, taṃ nimittaṃ kātuṃ vaṭṭati.

但在饥荒时或夏季因无水而不流动的,那是适合的。从大河引出水渠,它如小河般流动,完成三季作物,常常流动。虽然流动,但不适合作为相。但从源头从大河流出,经过一段时间以同样流出的路线穿过河流而自行流去,流去时从远处有鳄鱼等充满,需以船只等往来的河流,那适合作为相。

Asandamānanti appavattamānaṃ. Sandamānaṃ nāma oghanadīudakavāhakamātikāsu udakaṃ. Vuttaparicchedakālaṃ atiṭṭhantanti ‘‘yāva kammavācāpariyosānā saṇṭhamānaka’’nti vuttaparicchedakālaṃ atiṭṭhantaṃ. Bhājanagatanti nāvācāṭiādīsu bhājanesu gataṃ. Yaṃ pana andhakaṭṭhakathāyaṃ ‘‘gambhīresu āvāṭādīsu ukkhepimaṃ udakaṃ nimittaṃ na kātabba’’nti (mahāva. aṭṭha. 138; vi. saṅga. aṭṭha. 158) vuttaṃ, taṃ duvuttaṃ , attano matimattameva. Ṭhitaṃ pana antamaso sūkarakhatāyapi gāmadārakānaṃ kīḷanavāpiyampi sace yāva kammavācāpariyosānaṃ tiṭṭhati, appaṃ vā hotu, bahu vā, vaṭṭatiyeva. Tasmiṃ pana ṭhāne nimittasaññākaraṇatthaṃ pāsāṇavālikāpaṃsuādirāsi vā pāsāṇatthambho vā dārutthambho vā kātabbo.

不流动者,即不流动之义。流动者,名为瀑流、河流、水流、水渠中的水。超越所说限定时间者,超越「直到甘马语结束为止保持」所说的限定时间。在容器中者,在船、钵等容器中的水。但在安达咖注疏中所说「在深的漩涡等处抛出的水不应作为相」,那是错说,只是自己的见解而已。但静止的水,即使在猪坑中,村童游戏的池塘,若直到甘马语结束为止保持,无论少或多,都是适合的。但在那处为了作相的标记,应做石堆、沙堆、土堆等,或石柱或木柱。

Evaṃ nimittasampattiyuttataṃ dassetvā idāni yehi ākārehi baddhā parisāsampattiyuttā nāma hoti, taṃ dassetuṃ ‘‘parisāsampattiyā yuttā nāmā’’tiādimāha. Imassa pana kammassa catuvaggakaraṇīyattā ‘‘catūhi bhikkhūhī’’ti vuttaṃ. Imañca sīmaṃ bandhitukāmehi sāmantavihāresu bhikkhū tassa tassa vihārassa sīmāparicchedaṃ pucchitvā baddhasīmavihārānaṃ sīmāya sīmantarikaṃ, abaddhasīmavihārānaṃ sīmāya upacāraṃ ṭhapetvā disācārikabhikkhūnaṃ nissañcārasamaye sace ekasmiṃ gāmakhette sīmaṃ bandhitukāmā, ye tattha baddhasīmavihārā, tesu bhikkhūnaṃ ‘‘mayaṃ ajja sīmaṃ bandhissāma, tumhe sakasakasīmāparicchedato mā nikkhamitthā’’ti pesetabbaṃ. Ye abaddhasīmavihārā, tesu bhikkhū ekajjhaṃ sannipātāpetabbā, chandārahānaṃ chando āharāpetabbo. Tena vuttaṃ ‘‘yāvatikā tasmiṃ gāmakhette’’tiādi. Tasmiṃ gāmakhetteti yasmiṃ gāmakhette ṭhatvā kammavācaṃ vācenti, tasmiṃ gāmakhette. ‘‘Sace aññānipi gāmakhettāni anto kattukāmā, tesu gāmesu ye bhikkhū vasanti, tehipi āgantabbaṃ, anāgacchantānaṃ chando āharitabbo’’ti mahāsumatthero āha. Mahāpadumatthero panāha ‘‘nānāgāmakhettāni nāma pāṭiyekkaṃ baddhasīmāsadisāni, na tato chandapārisuddhi āgacchati. Antonimittagatehi pana bhikkhūhi āgantabba’’nti vatvā puna āha ‘‘samānasaṃvāsakasīmāsammannanakāle āgamanampi anāgamanampi vaṭṭati, avippavāsasīmāsammannanakāle pana antonimittagatehi āgantabbaṃ. Anāgacchantānaṃ chando āharitabbo’’ti (mahāva. aṭṭha. 138).

如是显示了具足相成就之后,现在为了显示以何种方式被结者名为具足众成就,故说「名为具足众成就」等。而此甘马因需四比库众而说「以四比库」。欲结此界者,应在周围诸住处询问比库们各住处的界限,除去已结界住处的界与界之间的界中间,除去未结界住处的界的近处,在游方比库们不游行的时节,若欲在一村田结界,对那些已结界住处中的比库们应派人说:『我们今日将结界,你们不要从各自的界限出来。』对那些未结界住处中的比库们应集合在一处,应取来不能来者的欲。因此说「凡在彼村田」等。「在彼村田」者,即在站立于其中诵甘马语的那个村田中。「若欲将其他村田也包含在内,在那些村中住的比库们也应前来,不来者应取来其欲」,大苏玛长老如是说。但大巴杜玛长老说:「不同的村田各自如同已结界,从那里不来欲清净。但在相内的比库们应前来」,又说:「在结同一住处界时,来或不来都可以,但在结不离衣界时,在相内者应前来。不来者应取来其欲。」现在为了显示以何种方式被认可者名为具足甘马语成就,故说「名为具足甘马语成就」等。以「等」字摄取:『诸大德,若僧团时机已到,僧团应以这些相结界为同一住处、一伍波萨他,这是白。诸大德,请僧团听我说,凡周围所宣说的相,僧团以这些相结界为同一住处、一伍波萨他,对哪位具寿来说,以这些相认可界为同一住处、一伍波萨他是可忍的,他应默然。对谁不可忍,他应说。界已被僧团以这些相认可为同一住处、一伍波萨他,对僧团来说是可忍的,因此默然,我如是持。』这段巴利文的其余部分。「已说」者,在伍波萨他篇集中已说。因离白过失和宣告过失而清净。

Idāni yehi ākārehi sammatā kammavācāsampattiyuttā nāma hoti, taṃ dassetuṃ ‘‘kammavācāsampattiyā yuttā nāmā’’tiādimāha. Ādisaddena. ‘‘Yadi saṅghassa pattakallaṃ, saṅgho etehi nimittehi sīmaṃ sammanneyya samānasaṃvāsaṃ ekūposathaṃ, esā ñatti. Suṇātu me, bhante, saṅgho, yāvatā samantā nimittā kittitā, saṅgho etehi nimittehi sīmaṃ sammannati samānasaṃvāsaṃ ekūposathaṃ, yassāyasmato khamati etehi nimittehi sīmāya sammuti samānasaṃvāsāya ekūposathāya, so tuṇhassa. Yassa nakkhamati, so bhāseyya. Sammatā sīmā saṅghena etehi nimittehi samānasaṃvāsā ekūposathā, khamati saṅghassa, tasmā tuṇhī, evametaṃ dhārayāmī’’ti (mahāva. 139) imaṃ pāḷisesaṃ saṅgaṇhāti. Vuttāyāti uposathakkhandhake vuttāya. Ñattidosaanussāvanadosehi virahitattā parisuddhāya.

「已说」者,在伍波萨他篇集中已说。因离白过失和宣告过失而清净。

Khaṇḍasīmā (mahāva. aṭṭha. 138; sārattha. ṭī. mahāvagga 3.138; vajira. ṭī. mahāvagga 138) nāma khuddakasīmā. Samānasaṃvāsakatthaṃ sammatā sīmā samānasaṃvāsakasīmā. Avippavāsatthaṃ sammatā sīmā avippavāsasīmā. Imāsu pana tīsu sīmaṃ sammannantehi pabbajjupasampadādīnaṃ saṅghakammānaṃ sukhakaraṇatthaṃ paṭhamaṃ khaṇḍasīmā bandhitabbā. Taṃ pana bandhantehi vattaṃ jānitabbaṃ. Sace hi bodhicetiyabhattasālādīni sabbavatthūni patiṭṭhāpetvā katavihāre bandhanti, vihāramajjhe bahūnaṃ samosaraṇaṭṭhāne abandhitvā vihārapaccante vivittokāse bandhitabbā. Akatavihāre bandhantehi bodhicetiyādīnaṃ sabbavatthūnaṃ ṭhānaṃ sallakkhetvā yathā patiṭṭhitesu vatthūsu vihārapaccante vivittokāse hoti, evaṃ bandhitabbā. Sā heṭṭhimaparicchedena sace ekavīsatibhikkhū gaṇhāti, vaṭṭati. Tato oraṃ na vaṭṭati. Paraṃ bhikkhusahassaṃ gaṇhantīpi vaṭṭati. Taṃ bandhantehi sīmāmāḷakassa samantā nimittupagā pāsāṇā ṭhapetabbā, na khaṇḍasīmāya ṭhitehi mahāsīmā bandhitabbā, na mahāsīmāya ṭhitehi khaṇḍasīmā. Khaṇḍasīmāyameva pana ṭhatvā khaṇḍasīmā bandhitabbā, mahāsīmāyameva ṭhatvā mahāsīmā.

「小界」者,名为小的界。为同一住处而认可的界为同一住处界。为不离衣而认可的界为不离衣界。在这三种界中,结界者为了使出家、达上等僧团甘马易于进行,首先应结小界。结那个界者应知规则。若在已建造住处中结,已安置菩提塔、食堂等一切建筑物,不应在住处中央众人聚集处结,应在住处边缘寂静处结。在未建造住处中结者,应观察菩提塔等一切建筑物的位置,应如是结:当建筑物安置后,在住处边缘寂静处。那个界以下限若容纳二十一比库,则可以。少于那个不可以。多至容纳千比库也可以。结那个界者应在界场周围放置接近相的石头,不应站在小界中结大界,不应站在大界中结小界。应站在小界中结小界,应站在大界中结大界。

Tatrāyaṃ bandhanavidhi – samantā ‘‘eso pāsāṇo nimitta’’nti evaṃ nimittāni kittetvā kammavācāya sīmā sammannitabbā. Atha tassā eva daḷhīkammatthaṃ avippavāsakammavācā kātabbā. Evañhi ‘‘sīmaṃ samūhanissāmā’’ti āgatā samūhanituṃ na sakkhissanti. Sīmaṃ sammannitvā bahi sīmantarikapāsāṇā ṭhapetabbā, sīmantarikā pacchimakoṭiyā caturaṅgulappamāṇāpi (mahāva. aṭṭha. 138; vi. saṅga. aṭṭha. 163) vaṭṭati. Sace pana vihāro mahā hoti, dvepi tissopi tatuttaripi khaṇḍasīmāyo bandhitabbā.

此处结的方法如下:周围宣说「这块石头是相」等相之后,应以甘马语认可界。然后为了使那个界坚固,应作不离衣甘马语。如是,来说『我们将废除界』者将不能废除。认可界后,应在外面放置界中间石头,界中间即使只有四指宽的最后边缘也可以。但若住处大,应结二个、三个或更多小界。

Evaṃ khaṇḍasīmaṃ sammannitvā mahāsīmāsammutikāle khaṇḍasīmato nikkhamitvā mahāsīmāyaṃ ṭhatvā samantā anupariyāyantehi sīmantarikapāsāṇā kittetabbā. Tato avasesanimitte kittetvā hatthapāsaṃ avijahantehi kammavācāya samānasaṃvāsakasīmaṃ sammannitvā tassā daḷhīkammatthaṃ avippavāsakammavācāpi kātabbā. Evañhi ‘‘sīmaṃ samūhanissāmā’’ti āgatā samūhanituṃ na sakkhissanti. Sace pana khaṇḍasīmāya nimittāni kittetvā tato sīmantarikāya nimittāni kittetvā mahāsīmāya nimittāni kittenti, evaṃ tīsu ṭhānesu nimittāni kittetvā yaṃ sīmaṃ icchanti, taṃ paṭhamaṃ bandhituṃ vaṭṭati. Evaṃ santepi yathāvuttanayena khaṇḍasīmatova paṭṭhāya bandhitabbā. Evaṃ baddhāsu pana sīmāsu khaṇḍasīmāyaṃ ṭhitā bhikkhū mahāsīmāyaṃ kammaṃ karontānaṃ na kopenti, mahāsīmāyaṃ vā ṭhitā khaṇḍasīmāyaṃ karontānaṃ. Sīmantarikāya pana ṭhitā ubhinnampi na kopanti. Gāmakhette ṭhatvā kammaṃ karontānaṃ pana sīmantarikāya ṭhitā kopenti. Sīmantarikā hi gāmakhettaṃ bhajati. Avippavāsasīmāsammannane kate sati sā ca avippavāsasīmā nāma hoti. Tenāha ‘‘tassāyeva pabhedo’’ti. Tassāyevāti baddhasīmāya eva.

如是认可小界后,在认可大界时,从小界出来,站在大界中,周围巡行者应宣说界中间石头。然后宣说其余的相,不放开手掌距离,以甘马语认可同一住处界,为了使那个界坚固,也应作不离衣甘马语。如是,来说『我们将废除界』者将不能废除。但若宣说小界的相,然后宣说界中间的相,然后宣说大界的相,如是在三处宣说相后,首先结他们想要的界是可以的。即使如此,也应按已说的方法从小界开始结。在如是结的诸界中,站在小界中的比库们不妨碍在大界中作甘马者,或站在大界中者不妨碍在小界中作甘马者。但站在界中间者不妨碍两者。但对站在村田中作甘马者,站在界中间者妨碍。因为界中间属于村田。当作不离衣界认可时,那个也名为不离衣界。因此说「那个本身的分别」。「那个本身」者,即已结界本身。

Ayaṃ pana viseso – ‘‘ṭhapetvā gāmañca gāmūpacārañcā’’ti (mahāva. 144) vacanato avippavāsasīmā gāmañca gāmūpacārañca na otarati, samānasaṃvāsakasīmā pana tatthāpi otarati. Samānasaṃvāsakasīmā cettha attano dhammatāya gacchati, avippavāsasīmā pana yattha samānasaṃvāsakasīmā, tattheva gacchati. Na hi tassā visuṃ nimittakittanaṃ atthi. Tattha sace avippavāsāya sammutikāle gāmo atthi, taṃ sā na otarati. Sace pana sammatāya sīmāya pacchā gāmo nivisati, sopi sīmāsaṅkhameva gacchati. Yathā ca pacchā niviṭṭho, evaṃ paṭhamaṃ niviṭṭhassa pacchā vaḍḍhitappadesopi sīmāsaṅkhameva gacchati. Sacepi sīmāsammutikāle gehāni katāni, ‘‘pavisissāmā’’ti ālayopi atthi, manussā pana appaviṭṭhā, porāṇagāmaṃ vā sagehameva chaḍḍetvā aññattha gatā, agāmoyeva esa, sīmā otarati. Sace pana ekampi kulaṃ paviṭṭhaṃ vā agataṃ vā atthi, gāmoyeva, sīmā na otarati.

但这是差别:从「除去村和村近处」这句话,不离衣界不包含村和村近处,但同一住处界也包含那里。同一住处界在此处依其自性而行,但不离衣界只在同一住处界所在处行。因为那个没有单独的相宣说。其中若在认可不离衣时有村,那个界不包含它。但若在认可界之后村落建立,那个也算作界。如同后来建立的,最初建立的村后来扩展的部分也算作界。即使在界认可时房屋已建造,也有「我们将进入」的意图,但人们尚未进入,或舍弃旧村连同自己的房屋去了别处,这是非村,界包含它。但若有一家已进入或未离去,这是村,界不包含它。

Evaṃ baddhasīmaṃ dassetvā idāni abaddhasīmaṃ dassento ‘‘abaddhasīmā panā’’tiādimāha. Gāmo eva sīmā gāmasīmā. Gāmaggahaṇena cettha nigamanagarānampi saṅgaho veditabbo. Yattake padese tassa gāmassa gāmabhojakā baliṃ labhanti, so padeso appo vā hotu, mahanto vā, ekaṃ gāmakhettaṃ nāma. Yampi ekasmiṃyeva gāmakhette ekaṃ padesaṃ ‘‘ayaṃ visuṃ gāmo hotū’’ti paricchinditvā rājā kassaci deti, sopi visuṃgāmasīmā hotiyeva. Tasmā sā ca itarā ca pakatigāmasīmā baddhasīmāsadisāva hoti. Kevalaṃ pana ticīvaravippavāsaparihāraṃ na labhatīti (mahāva. aṭṭha. 147).

如是显示了结界之后,现在为了显示非结界,说「然而非结界」等。村即是界,名为村界。此处以村之取,应知亦包括镇与城。在彼村之村主们获得税收的范围内,无论那范围是小或大,名为一村区。即使在同一村区内,王划定某一区域说「此为独立村」而给予某人,那也确实是独立村界。因此,那个与其他自然村界相似于结界。但是,不得三衣离宿的豁免。在无村的森林中,即在如荒野森林般的森林中。因此说「所谓无村」等。然而此界得三衣离宿的豁免。渔夫们,即捕鱼者们。在不可行之道中,即在不能前往的道路中。所说的意思是:在当日前往而不能当日返回的那样的地方。但在他们行走范围之内,则算作村界。在那里,不清净村界而作甘马是不允许的。站在中央者向一切方向七寻内,即站在中央的比库们从站立处向一切方向七寻内。在那里,即在那些范围内。因此,即因为随众而增长,所以。为了近行,即为了界的近行。排除界的不存在,即排除结界的不存在。此处有相同的共住,即同共住。此处有一伍波萨他,即一伍波萨他。此处因为伍波萨他被特别取,应知以其余甘马为相同共住性。所说,即在伍波萨他篇集中为了显示非结界的界定而说。每半月,即半月半月地,意思是在半月中。如是在「每十日」等中也是如此。天,即云。在云消散时,即在有无的特征上是地面的。流,即称为水流。渡过有渡处或无渡处,即补充文句。遮覆三圆,即如同遮覆三圆那样穿着。在上衣上,即在任何上衣上。在比库尼分别中,因为以比库尼为准的河的特征在圣典中出现,所以说「比库尼的」,但并非因为有特殊性。

Agāmake araññeti viñjhāṭavisadise araññe. Tenāha ‘‘agāmakaṃ nāmā’’tiādi. Ayaṃ pana sīmā ticīvaravippavāsaparihārampi labhati. Macchabandhānanti kevaṭṭānaṃ. Agamanapathesūti gantuṃ asakkuṇeyyapathesu. Yattha tadaheva gantvā tadaheva paccāgantuṃ na sakkā hoti, tādisesūti vuttaṃ hoti. Tesaṃ gamanapariyantassa orato pana gāmasīmāsaṅkhaṃ gacchati. Tattha gāmasīmaṃ asodhetvā kammaṃ kātuṃ na vaṭṭati. Majjhe ṭhitānaṃ sabbadisāsu sattabbhantarāti majjhe ṭhitānaṃ bhikkhūnaṃ ṭhitokāsato sabbadisāsu sattabbhantarā. Tatthāti tesu abbhantaresu. Tasmāti yasmā parisavasena vaḍḍhati, tasmā. Upacāratthāyāti sīmopacāratthāya. Sīmābhāvaṃ paṭikkhipitvāti baddhasīmābhāvaṃ paṭikkhipitvā. Samāno saṃvāso etthāti samānasaṃvāsā. Eko uposatho etthāti ekūposathā. Ettha ca uposathassa visuṃ gahitattā avasesakammavasena samānasaṃvāsatā veditabbā. Vuttāti abaddhasīmāparicchedaṃ dassetuṃ uposathakkhandhake (mahāva. 149) vuttā. Anu anu aḍḍhamāsaṃ anvaḍḍhamāsaṃ, aḍḍhamāse aḍḍhamāseti attho. Evaṃ ‘‘anudasāha’’ntiādīsupi. Deveti meghe. Valāhakesu vigatamattesūti bhāvenabhāvalakkhaṇe bhummaṃ. Sotanti udakappavāho vuccati. Titthena vā atitthena vā otaritvāti pāṭhaseso. Timaṇḍalaṃ paṭicchādetvāti yathā timaṇḍalapaṭicchādanaṃ hoti, evaṃ nivāsetvā. Uttarantiyāti yattha katthaci uttarantiyā. Bhikkhunīvibhaṅge (pāci. 692) bhikkhuniyā vasena nadīlakkhaṇassa pāḷiyaṃ āgatattā ‘‘bhikkhuniyā’’ti vuttaṃ, na pana visesasabbhāvato.

被任何人挖掘而成,即至少被畜生挖掘而成。破河或海,即破河岸或海岸。此特征,即「在雨季时河中有所说种类的水停留」所说种类的特征。盐水也算作天然湖。但在所说种类的雨季时,雨刚停止就没有水可饮或洗手脚而干涸,这样的天然湖算作村区。

Kenacikhaṇitvā akatoti antamaso tiracchānenapi khaṇitvā akato. Nadiṃ vā samuddaṃ vā bhinditvāti nadīkūlaṃ vā samuddavelaṃ vā bhinditvā. Etaṃ lakkhaṇanti ‘‘yattha nadiyaṃ vuttappakāre vassakāle udakaṃ santiṭṭhatī’’ti (kaṅkhā. aṭṭha. nidānavaṇṇanā) vuttappakāralakkhaṇaṃ. Loṇīpi jātassarasaṅkhameva gacchati. Yattha pana vuttappakāre vassakāle vasse pacchinnamatte pivituṃ vā hatthapāde dhovituṃ vā udakaṃ na hoti sukkhati, ayaṃ jātassaro gāmakhettasaṅkhameva gacchati.

以水掷,即为了表示工具而说「以水掷」。但如何应掷水?说「在那里」等。以中等力量的人,即以力量中等的人。此名为水掷,即此以水掷界定的界名为,是意思。只要众增长,此界也增长,以众的范围为限,水掷即是量度。但若河不太长,从源头开始直到河口,僧团坐在一切处,没有水掷界甘马。整条河对这些比库们就足够了。

Udakukkhepāti karaṇatthe nissakkavacananti āha ‘‘udakukkhepenā’’ti. Kathaṃ pana udakaṃ khipitabbanti āha ‘‘tatthā’’tiādi. Majjhimena purisenāti thāmamajjhimena purisena. Ayaṃ udakukkhepo nāmāti ayaṃ udakukkhepena paricchinnā sīmā nāmāti attho. Yāva parisā vaḍḍhati, tāva ayaṃ sīmāpi vaḍḍhati, parisapariyantato udakukkhepoyeva pamāṇaṃ. Sace pana nadī nātidīghā hoti, pabhavato paṭṭhāya yāva mukhadvāraṃ sabbattha saṅgho nisīdati, udakukkhepasīmākammaṃ natthi. Sakalāpi nadī etesaṃyeva bhikkhūnaṃ pahoti.

自然雨季时,即前面所说种类的自然雨季时。在四个月中,即在瓦萨的四个月中。在大雨时,被洪水淹没的地方不应取。因为那算作村界。在河中的天然湖、生成的沙洲石岛等处,应知也是这个决定。但若河满溢平岸,即使穿着水衣,也应在河中作甘马。若不能,也应站在船上作。但在行驶的船上作是不允许的。为什么?因为界只是水掷的范围,船很快就超越了。如此的话,白在一界,羯磨在另一界,因此应停船用绳索,或系在石头上,或绑在河中生长的树上作甘马。站在河中建造的平台上或河中生长的树上作甘马是允许的。

Pakativassakāleti pubbe vuttappakāre pakativassakāle. Catūsu māsesūti vassānassa catūsu māsesu. Ativuṭṭhikāle oghena otthatokāso na gahetabbo. So hi gāmasīmāsaṅkhameva gacchati. Antonadiyaṃ jātassare jātapiṭṭhipāsāṇadīpakesupi ayameva vinicchayo veditabbo. Sace pana nadī paripuṇṇā hoti samatitthikā, udakasāṭikaṃ nivāsetvāpi antonadiyaṃyeva kammaṃ kātabbaṃ. Sace na sakkonti, nāvāyapi ṭhatvā kātabbaṃ. Gacchantiyā pana nāvāya kātuṃ na vaṭṭati. Kasmā? Udakukkhepamattameva hi sīmā, taṃ nāvā sīghameva atikkāmeti. Evaṃ sati aññissā sīmāya ñatti, aññissā anussāvanā hoti, tasmā nāvaṃ arittena vā ṭhapetvā, pāsāṇe vā lambitvā, antonadiyaṃ jātarukkhe vā bandhitvā kammaṃ kātabbaṃ. Antonadiyaṃ baddhaaṭṭakepi antonadiyaṃ jātarukkhepi ṭhitehi kammaṃ kātuṃ vaṭṭati.

但若树的枝或从那里伸出的气根立于河外岸的住处界或村界,应清净界或砍断枝后作甘马。在河外岸生长的树的进入河中的枝或气根上绑船作甘马是不允许的。作者应清净界,或砍断枝,或应除去其立于外面的部分。但在河岸打桩绑船是绝对不允许的。

Sace pana rukkhassa sākhā vā tato nikkhantapāroho vā bahinadītīre vihārasīmāya vā gāmasīmāya vā patiṭṭhito, sīmaṃ vā sodhetvā, sākhaṃ vā chinditvā kammaṃ kātabbaṃ. Bahinadītīre jātarukkhassa antonadiyaṃ paviṭṭhasākhāya vā pārohe vā nāvaṃ bandhitvā kammaṃ kātuṃ na vaṭṭati. Karontehi sīmā vā sodhetabbā, sākhaṃ chinditvā vā tassa bahipatiṭṭhitabhāgo nāsetabbo. Nadītīre pana khāṇukaṃ koṭṭetvā tattha bandhanāvāya na vaṭṭatiyeva.

若树之枝桠或从该树生出之苗条，扎根于河之彼岸的精舍界或村界之内，则须或净化界域，或砍断枝桠，方可举行甘马。扎根于河之彼岸的树木，其枝桠或苗条延伸入河中，不得将船系于其上举行甘马。欲行甘马者，须或净化界域，或砍断枝桠，令其扎根于彼岸的部分消除。至于在河岸打桩用以系船，亦同样不合用。

Nadiyaṃ setuṃ karonti, sace antonadiyaṃyeva setu vā setupādā vā, setumhi ṭhitehi kammaṃ kātuṃ vaṭṭati. Sace pana setu vā setupādā vā bahitīre patiṭṭhitā, kammaṃ kātuṃ na vaṭṭati, sīmaṃ sodhetvā kammaṃ kātabbaṃ. Atha setupādā anto, setu pana ubhinnampi tīrānaṃ upariākāse ṭhito, vaṭṭati. Jātassarepi eseva nayo.

「在河中造桥」者,若桥或桥墩在河内,站在桥上行甘马是允许的。但若桥或桥墩立于外岸,则不允许行甘马,应净除界后行甘马。若桥墩在内,而桥立于两岸上方的空中,则允许。在天然湖亦依此理。

‘‘Yasmiṃ padese pakativīciyo ottharitvā saṇṭhahantī’’ti etena yaṃ padesaṃ uddhaṃ vaḍḍhanakaudakaṃ vā pakativīciyo vā vegena āgantvā ottharanti, tattha kammaṃ kātuṃ na vaṭṭatīti (mahāva. aṭṭha. 147) dasseti. Sace ūmivego bādhati, nāvāya vā aṭṭake vā ṭhatvā kātabbaṃ. Tesu vinicchayo nadiyaṃ vuttanayeneva veditabbo. Sace pana samuddo gāmasīmaṃ vā nigamasīmaṃ vā ottharitvā tiṭṭhati, samuddova hoti. Tattha kammaṃ kātuṃ vaṭṭati. Tato paṭṭhāya kappiyabhūmīti ottharitvā saṇṭhitaudakantato paṭṭhāya anto nadījātassarasamuddo nāmāti attho. Dubbuṭṭhikāleti vassānahemante sandhāya vuttaṃ. Sukkhesupīti nirudakesupi. Yathā ca vāpikhaṇane, evaṃ āvāṭapokkharaṇīādīnaṃ khaṇanepi gāmakhettaṃ hotiyevāti daṭṭhabbaṃ. Vappaṃ vā karontīti lābutipusakādivappaṃ vā karonti. Taṃ ṭhānanti yattha vāpiādikaṃ kataṃ, taṃ ṭhānaṃ. Aññaṃ pana kappiyabhūmi. Sace pana jātassaraṃ pūretvā thalaṃ karonti, ekasmiṃ disābhāge pāḷiṃ bandhitvā sabbameva naṃ mahātaḷākaṃ vā karonti, sabbopi ajātassaro hoti. Gāmasīmāsaṅkhameva gacchati.

「在自然波浪覆盖而停住之处」者,以此显示:在自然波浪或涨水以势力到来而覆盖之处,不允许行甘马。若波浪之势妨碍,应站在船上或木筏上行之。对此等之判定,应依河中所说之理而知。但若海覆盖村界或镇界而停住,则成为海。在彼处允许行甘马。「从彼处起为净地」者,意为:从覆盖而停住之水起,内侧之河、天然湖、海名为净地。「饥馑时」者,是就雨季与冬季之交而说。「即使在干涸处」者,即使在无水处。如于池之挖掘,于沟渠、莲池等之挖掘亦应见为村田。「或造池」者,或造葫芦、袋等之池。「彼处」者,造池等之处。但其余为净地。若填满天然湖而造陆地,在一方向部分结堤而造大池,则全部成为非天然湖,归入村界之数。

Sace nadimpi vināsetvā taḷākaṃ karonti, heṭṭhā pāḷi baddhā, udakaṃ āgantvā taḷākaṃ pūretvā tiṭṭhati, ettha kammaṃ kātuṃ na vaṭṭati. Upari pavattanaṭṭhāne chaḍḍitaṃ udakaṃ nadiṃ ottharitvā sandanaṭṭhānato paṭṭhāya vaṭṭati. Kāci nadī kālantarena uppatitvā gāmanigamasīmaṃ ottharitvā pavattati, nadīyeva hoti, kammaṃ kātuṃ vaṭṭati. Sace vihārasīmaṃ ottharati ‘‘vihārasīmā’’tveva saṅkhaṃ gacchati. Tasmāti yasmā anto gacchati, tasmā. Samantā udakukkhepaparicchedo kātabboti pahonakaṭṭhānaṃ sandhāya vuttaṃ. Yattha pana kunnadīādīsu nappahoti, tattha pahonakaṭṭhānato udakukkhepaparicchedo kātabbo. Upacāratthāyāti sīmopacāratthāya.

若灭河而造池,下方结堤,水到来而充满池而停住,在此处不允许行甘马。在上方流动处所弃之水覆盖河,从流动处起则允许。某河于时间之后生起而覆盖村镇界而流动,则成为河,允许行甘马。若覆盖寺院界,则归入「寺院界」之数。「因此」者,因为在内流动,因此。「周围应作水掷之限定」者,是就能到达处而说。但在小河等不能到达处,应从能到达处作水掷之限定。「为了近行」者,为了界之近行。

Kasmā pana aññamekaṃ sattabbhantaraṃ, añño eko udakukkhepo ca upacāratthāya ṭhapetabboti āha ‘‘ayaṃ hī’’tiādi. Idaṃ vuttaṃ hoti (sārattha. ṭī. mahāvagga 3.147; vi. vi. ṭī. mahāvagga 2.147) – yasmā ayaṃ sattabbhantarasīmā ca udakukkhepasīmā ca bhikkhūnaṃ ṭhitokāsato paṭṭhāya labbhati, te ca bhikkhū na sabbadā ekasadisā, kadāci vaḍḍhanti, kadāci parihāyanti. Yadā ca vaḍḍhanti, tadā sīmāsaṅkaro hoti. Tasmā aññamekaṃ sattabbhantaraṃ, añño eko udakukkhepo ca upacāratthāya ṭhapetabboti. Yaṃ pana mahāaṭṭhakathāyaṃ ‘‘tato adhikaṃ vaṭṭatiyeva, ūnakaṃ pana na vaṭṭatī’’ti (mahāva. aṭṭha. 147) vuttaṃ, tampi etadatthameva, na pana tattha katassa kammassa kuppattāti gahetabbaṃ. Paricchedato bahi aññaṃ tattakaṃyeva paricchedaṃ anatikkamitvā ṭhitopīti attano sattabbhantarena, udakukkhepena vā yo tesaṃ sattabbhantarassa, udakukkhepassa vā paricchedo, tato bahi aññaṃ tattakaṃyeva paricchedaṃ anatikkamitvā ṭhitopīti attho. Kathametaṃ viññāyatīti āha ‘‘idaṃ sabbaaṭṭhakathāsu sanniṭṭhāna’’nti, idaṃ ‘‘kammaṃ kopetī’’ti mahāaṭṭhakathādīsu vavatthānanti attho. ‘‘Iti ima’’ntiādi yathāvuttassa nigamanaṃ. Hoti cettha –

「为何应留一个七槃陀罗间隔,另一个水掷为近行」者,说「此」等。此所说之义为:因为此七槃陀罗间隔界与水掷界从比库们之住立处起而得,而彼等比库非常时相同,有时增多,有时减少。当增多时,则有界之混乱。因此应留一个七槃陀罗间隔,另一个水掷为近行。于大注疏中所说「超过彼是允许的,但不足则不允许」者,亦应取为此义,而非在彼处所作甘马之破坏。「在限定外,另一个同样之限定不超越而住」者,意为:以自己之七槃陀罗间隔或水掷,在彼等七槃陀罗间隔或水掷之限定外,另一个同样之限定不超越而住。「如何知此」者,说「此在一切注疏中之决定」,意为:此在「甘马破坏」等大注疏等中之确定。「如是此等」等为如所说之结论。此处有颂:

‘‘Baddhābaddhavasenedha, sīmā nāma dvidhā tahiṃ;

「于此以结与不结,界名为二种;

Tisampattiyuttā vajji-tekādasa vipattikā;

「具三成就者应行,十一种为失坏;」

Baddhasīmā tidhā khaṇḍā-dito gāmādito parā’’ti.

「结界有三种:从断界、从村界、从远界」。

Sabhāgāpatti ca nāmesā duvidhā vatthusabhāgā, āpattisabhāgāti. Tattha idha vatthusabhāgā adhippetā, netarāti dassetuṃ ‘‘yaṃ sabbo saṅgho vikālabhojanādinā’’tiādimāha. Lahukāpattinti lahukena vinayakammena visujjhanato lahukā thullaccayapācittiyapāṭidesanīyadukkaṭadubbhāsitasaṅkhātā pañcāpattiyo. Vatthusabhāgāya saṅghādisesāpattiyāpi sati uposathakammaṃ pattakallaṃ na hotiyeva. Yathāha ‘‘sabhāgasaṅghādisesaṃ āpannassa pana santike āvi kātuṃ na vaṭṭati. Sace āvi karoti, āpatti āvikatā hoti, dukkaṭā pana na muccatī’’ti (cūḷava. aṭṭha. 102). Tassā pana adesanāgāminito evaṃ vuttaṃ. Vatthusabhāgāti vatthuvasena samānabhāgā, ekakoṭṭhāsāti vuttaṃ hoti. Imameva vatthusabhāgaṃ desetuṃ na vaṭṭati ‘‘na, bhikkhave, sabhāgā āpatti desetabbā, yo deseyya, āpatti dukkaṭassā’’ti (mahāva. 169) vuttattā, na pana āpattisabhāgaṃ. Tenāha ‘‘vikālabhojanapaccayā āpannaṃ panā’’tiādi. Āpattisabhāganti āpattiyā samānabhāgaṃ.

「同分罪」者,此有二种:事同分、罪同分。其中,此处所意指者为事同分,非另一种。为显示此义,故说「凡全僧团以非时食等」等。「轻罪」者,因以轻微律仪甘马得清净,故称为轻,即土喇吒亚、巴吉帝亚、应悔过、恶作、恶说等五罪。即使有事同分之桑喀地谢萨罪,伍波萨他甘马亦不适当。如所说:「犯同分桑喀地谢萨者,于其面前不应发露。若发露,罪虽已发露,然恶作不得脱离。」然因其不告白之故,如是说。「事同分」者,谓依事而言为同分,为同一部分之义。为说此事同分,故说「诸比库,不应说同分罪,若说者,犯恶作」,非罪同分。故说「因非时食之缘而犯」等。「罪同分」者,罪之同分。

Sāmantā āvāsāti sāmantaāvāsaṃ, samīpavihāranti attho. Sajjukanti tadahevāgamanatthāya. Pāhetabboti pesetabbo. Iccetaṃ kusalanti iti etaṃ sundaraṃ bhaddakaṃ, laddhakappanti vuttaṃ hoti. No ce labhethāti vihārānaṃ dūratāya vā magge paripanthādinā vā yadi na labhetha. ‘‘Tassa santike paṭikarissatī’’ti iminā vacanena sabhāgāpatti āvi kātumpi na labbhatīti dīpitaṃ hoti. Yadi labheyya, āvi katvāpi uposathaṃ kareyya. Yadi pana sabbo saṅgho sabhāgaṃ saṅghādisesaṃ āpanno hoti, ñattiṃ ṭhapetvā uposathaṃ kātuṃ na vaṭṭati, uposathassa antarāyova hoti. Ubhopi dukkaṭaṃ āpajjanti ‘‘na, bhikkhave, sabhāgā āpatti desetabbā, yo deseyya, āpatti dukkaṭassa. Na, bhikkhave, sabhāgā āpatti paṭiggahetabbā, yo paṭiggaṇheyya, āpatti dukkaṭassā’’ti (mahāva. 169) vuttattā. Vimati saṃsayo, tattha niyutto vematiko. ‘‘Puna nibbematiko hutvā desetabbamevā’’ti neva pāḷiyaṃ, na ca aṭṭhakathāyaṃ atthi, desite pana doso natthi. Vuttanayenevāti ‘‘pārisuddhiṃ āyasmanto ārocethā’’tiādinā nayena sāpattikassa uposathakaraṇe paññattaṃ dukkaṭaṃ āpajjantīti vuttanayeneva. Kasmā sabhāgāpattiyeva vuttāti āha ‘‘etāsu hī’’tiādi. Visabhāgāpattīsu vijjamānāsupi pattakallaṃ hotiyevāti visabhāgāsu pana vijjamānāsu tesaṃyeva puggalānaṃ āpatti, na saṅghassāti saṅghassa pattakallaṃ hotiyeva.

「周边住处」者,周边之住处,近处之精舍之义。「即日」者,为当日来之义。「应遣送」者,应派遣。「此事为善」者,此事为美好、吉祥,为适当之义。「若不得」者,因精舍遥远,或因道路有盗贼等,若不得。以「于其面前将作」此语,显示同分罪亦不得发露。若得,发露后亦应作伍波萨他。然若全僧团犯同分桑喀地谢萨,除单白外,不应作伍波萨他,此即为伍波萨他之障碍。二者皆犯恶作,因说「诸比库,不应说同分罪,若说者,犯恶作。诸比库,不应受同分罪,若受者,犯恶作」。「疑」者,疑惑,陷于其中者为有疑者。「再成无疑后应说」,既不在经文中,亦不在注疏中,然说时无过失。「依所说之法」者,依「诸具寿应告清净」等之法,有罪者作伍波萨他时所制之恶作,依所说之法而犯。为何唯说同分罪耶?故说「于此等」等。即使存在异分罪,亦为适当,然于异分存在时,唯彼等人之罪,非僧团之罪,故对僧团而言为适当。

Antimavatthuajjhāpannako nāma catunnaṃ pārājikānaṃ aññataraṃ ajjhāpannako. Paṇḍakādīnaṃ vinicchayo parato pārājikuddese āvi bhavissati . Tiracchānagatoti antamaso sakkaṃ devarājānaṃ upādāya yo koci nāgamāṇavakādiko amanussajātiko veditabbo, na assagoṇādayo. Tenāha ‘‘ettha cā’’tiādi. Tattha etthāti etissaṃ vajjanīyapuggalakathāyaṃ. Yassa upasampadā paṭikkhittāti ‘‘tiracchānagato, bhikkhave, anupasampanno, na upasampādetabbo’’ti (mahāva. 111) yassa nāgasupaṇṇādino tiracchānagatassa upasampadā paṭikkhittā , so idhāpi tiracchānagato nāmāti attho. Tattha hi antamaso deve upādāya nāgamāṇavakādiko yo koci amanussajātiko ‘‘tiracchānagato’’ti adhippeto. Vuttañhi samantapāsādikāyaṃ ‘‘tiracchānagato, bhikkhaveti ettha nāgo vā hotu supaṇṇamāṇavakādīnaṃ vā aññataro, antamaso sakkaṃ devarājānaṃ upādāya yo koci amanussajātiyo, so sabbova imasmiṃ atthe ‘tiracchānagato’ti veditabbo’’ti (mahāva. aṭṭha. 111). Titthaṃ vuccati laddhi, taṃ etesaṃ atthīti titthikā, titthikā eva titthiyā, ito aññaladdhikāti attho.

「犯最后事者」者,犯四巴拉基咖之任一者。般哒咖等之判定,将于后巴拉基咖品中显现。「畜生趣」者,乃至包括萨咖天帝在内,凡任何龙、学童等非人类者应知,非马牛等。故说「于此」等。其中,「于此」者,于此应避之人之论述中。「其达上被拒绝者」者,「诸比库,畜生趣、未达上者,不应令达上」,其龙、妙翅学童等畜生趣之达上被拒绝者,于此亦名为畜生趣之义。其中,乃至包括天人在内,龙、学童等凡任何非人类者,意指为「畜生趣」。于《善见律毗婆沙》中说:「『诸比库,畜生趣』者,于此,或为龙,或为妙翅、学童等之任一,乃至包括萨咖天帝在内,凡任何非人类者,于此义中,一切皆应知为『畜生趣』。」「外道」者,称为得,彼等有此,故为外道者,外道即外道,异于此之得者之义。

Suttassa uddeso suttuddeso. Pārisuddhi eva uposatho pārisuddhiuposatho. Eseva nayo adhiṭṭhānuposathoti etthāpi. Soti pātimokkhuddeso. Ovādova pātimokkhaṃ, tassa uddeso sarūpena kathanaṃ ovādapātimokkhuddeso. ‘‘Imasmiṃ vītikkame ayaṃ nāma āpattī’’ti evaṃ āpattivasena āṇāpanaṃ paññāpanaṃ āṇā, sesaṃ anantarasadisameva.

「经之诵」者,经诵。「清净即伍波萨他」者,清净伍波萨他。「此即法」者,于决意伍波萨他亦如是。「彼」者,巴帝摩卡诵。「教诫即巴帝摩卡」者,其诵,以相应之方式说为教诫巴帝摩卡诵。「于此违犯中,有此名之罪」,如是以罪之方式命令、制定为命令,其余与前相同。

Khantī paramaṃ tapo titikkhā…pe… vuttā tisso gāthāyo nāma –

「忍辱为最高苦行、堪忍……」所说之三偈者——

‘‘Khantī paramaṃ tapo titikkhā;

「忍耐是最高的苦行,堪忍是最上的修行。

Nibbānaṃ paramaṃ vadanti buddhā;

诸佛说涅槃是最高的境界。

Na hi pabbajito parūpaghātī;

伤害他人者,实非出家人;

Na samaṇo hoti paraṃ viheṭhayanto.

恼害他人者,不是沙门。

‘‘Sabbapāpassa akaraṇaṃ, kusalassa upasampadā;

一切恶莫作,众善应奉行;

Sacittapariyodapanaṃ, etaṃ buddhāna sāsanaṃ.

自净其意,此是诸佛之教。」

‘‘Anūpavādo anūpaghāto, pātimokkhe ca saṃvaro;

「不诽谤、不伤害,于巴帝摩卡中防护;

Mattaññutā ca bhattasmiṃ, pantañca sayanāsanaṃ;

于食知量,远离的卧坐处;

Adhicitte ca āyogo, etaṃ buddhāna sāsana’’nti.(dī. ni. 2.90; dha. pa. 183-185) –

勤修增上心,此是诸佛之教。」

Imā tisso gāthāyo.

此三偈颂。

Tattha khantī paramaṃ tapoti (dī. ni. aṭṭha. 2.90; dha. pa. aṭṭha. 2.185) adhivāsanakhanti nāma paramaṃ tapo. Titikkhāti khantiyā eva vevacanaṃ, titikkhāsaṅkhātā adhivāsanakhanti uttamaṃ tapoti attho. Nibbānaṃ paramaṃ vadantīti sabbākārena pana nibbānaṃ ‘‘parama’’nti vadanti buddhā. Na hi pabbajito parūpaghātīti yo adhivāsanakhantivirahitattā paraṃ upaghāteti bādhati vihiṃsati, so pabbajito nāma na hoti. Catutthapādo pana tasseva vevacanaṃ. ‘‘Na hi pabbajito’’ti etassa hi ‘‘nasamaṇo hotī’’ti vevacanaṃ. ‘‘Parūpaghātī’’ti etassa ‘‘paraṃ viheṭhayanto’’ti vevacanaṃ. Atha vā parūpaghātīti sīlūpaghātī. Sīlañhi uttamaṭṭhena ‘‘para’’nti vuccati. Yo ca samaṇo paraṃ yaṃ kañci sattaṃ viheṭhayanto parūpaghātī hoti, attano sīlavināsako, so pabbajito nāma na hotīti attho. Atha vā yo adhivāsanakhantiyā abhāvā parūpaghātī hoti, paraṃ antamaso ḍaṃsamakasampi sañcicca jīvitā voropeti, so na hi pabbajito. Kiṃ kāraṇā? Malassa apabbājitattā. ‘‘Pabbājayamattano malaṃ, tasmā ‘pabbajito’ti vuccatī’’ti (dha. pa. 388) idañhi pabbajitalakkhaṇaṃ. Yopi na heva kho upaghāteti na māreti, apica daṇḍādīhi viheṭheti, so paraṃ viheṭhayanto samaṇo na hoti. Kiṃ kāraṇā? Vihesāya asamitattā. ‘‘Samitattā hi pāpānaṃ, ‘samaṇo’ti pavuccatī’’ti (dha. pa. 265) idañhi samaṇalakkhaṇaṃ.

其中「忍辱是最上苦行」者,忍受之忍名为最上苦行。「堪忍」者,即忍辱之异名,堪忍所称之忍受忍是最上苦行之义。「诸佛说涅槃为最上」者,诸佛以一切行相说涅槃为「最上」。「非出家者伤害他人」者,凡缺乏忍受忍而伤害他人、恼害、损害者,彼不名为出家者。第四句则是前句之异名。「非出家者」之异名为「非沙门」。「伤害他人」之异名为「恼害他人」。或者「伤害他人」者,即伤害戒。戒以最上义而称为「他」。凡沙门恼害他人、任何有情而成为伤害他人者,即破坏自己之戒者,彼不名为出家者之义。或者凡因缺乏忍受忍而伤害他人者,乃至故意夺取蚊虻之生命者,彼非出家者。何故?因未出离烦恼。「出离自己之烦恼,故称为出家者」,此即出家之相。凡不伤害、不杀害,然以杖等恼害者,彼恼害他人者非沙门。何故?因未寂止恼害。「因诸恶已寂止,故称为沙门」,此即沙门之相。

Dutiyagāthāya sabbapāpassāti sabbākusalassa. Akaraṇanti anuppādanaṃ. Kusalassāti catubhūmakakusalassa. Upasampadāti upasampādanaṃ paṭilābho. Sacittapariyodapananti attano cittassa vodāpanaṃ pabhassarabhāvakaraṇaṃ sabbaso parisodhanaṃ, taṃ pana arahattena hoti. Iti sīlasaṃvarena sabbapāpaṃ pahāya lokiyalokuttarāhi samathavipassanāhi kusalaṃ sampādetvā arahattaphalena cittaṃ pariyodāpetabbanti etaṃ buddhānaṃ sāsanaṃ ovādo anusiṭṭhi.

第二偈颂中「一切恶」者,一切不善。「不作」者,不生起。「诸善」者,四地善。「具足」者,具足、获得。「清净自心」者,清净自己之心、令成光净、完全净化,此则以阿拉汉果而成就。如是以戒防护舍断一切恶,以世间出世间之止观成就善,以阿拉汉果清净心,此是诸佛之教诫、教导、教示。

Tatiyagāthāya anūpavādoti vācāya kassaci anupavadanaṃ. Anūpaghātoti kāyena kassaci upaghātassa akaraṇaṃ. Pātimokkheti yaṃ taṃ pātimokkhaṃ paatimokkhaṃ atipamokkhaṃ uttamaṃ sīlaṃ, pāti vā agativisesehi, mokkheti duggatibhayehi. Yo vā naṃ pāti, taṃ mokkhetīti ‘‘pātimokkha’’nti vuccati, tasmiṃ pātimokkhe ca. Saṃvaroti sattannaṃ āpattikkhandhānaṃ avītikkamalakkhaṇo saṃvaro. Mattaññutāti paṭiggahaṇaparibhogavasena pamāṇaññutā. Pantañca sayanāsananti janasaṅghaṭṭanavirahitaṃ nijjanasambādhaṃ vivittaṃ, senāsanañca. Ettha ca dvihiyeva paccayehi catupaccayasantoso dīpitoti veditabbo paccayasantosasāmaññena itaradvayassāpi lakkhaṇahāranayena jotitattā. Adhicitte ca āyogoti vipassanāpādakaṃ aṭṭhasamāpatticittaṃ, tatopi maggaphalacittameva adhicittaṃ, tasmiṃ yathāvutte adhicitte āyogo ca anuyogo cāti attho. Etaṃ buddhāna sāsananti etaṃ parassa anupavadanaṃ, anupaghātanaṃ, pātimokkhe saṃvaro, paṭiggahaṇaparibhogesu mattaññutā, aṭṭhasamāpattivasibhāvāya vivittasenāsanasevanañca buddhānaṃ sāsanaṃ ovādo anusiṭṭhīti. Imā pana tisso gāthā sabbabuddhānaṃ pātimokkhuddesagāthāyo hontīti veditabbā. Taṃ buddhā eva uddisanti, na sāvakā.

于第三偈中:「不诽谤」者,以语不诽谤任何人。「不伤害」者,以身不作伤害任何人。「巴帝摩卡」者,即彼巴帝摩卡、巴帝摩卡、阿提巴摩卡、最上戒。『巴帝』者,以无去之殊胜;『摩卡』者,以恶趣怖畏。或者,凡守护彼者,彼解脱之,故称为『巴帝摩卡』,于彼巴帝摩卡中。「律仪」者,以七聚罪不违越为相之律仪。「知量」者,于接受与受用方面知量。「边远之卧坐处」者,远离人群聚集、寂静幽僻、隐居之住处。于此,应知仅以二种资具即显示四资具之知足,因以资具知足之共性,以特相摄持之方式亦显示其余二者。「于增上心之勤修」者,能生观之八等至心,其中道果心即是增上心,于如所说之增上心勤修与随修,此为义。「此是诸佛之教」者,此不诽谤他人、不伤害、于巴帝摩卡之律仪、于接受受用中知量、为八等至自在之故修习隐居住处,是诸佛之教诫、教示。应知此三偈是一切诸佛之巴帝摩卡诵出偈。唯诸佛诵出彼,非声闻。

‘‘Suṇātu me, bhante, saṅgho’’tiādinā (mahāva. 134) nayena vuttaṃ āṇāpātimokkhaṃ nāma. Taṃ sāvakā eva uddisanti, na buddhā saṅghakammaṃ karonti, na ca tattha pariyāpannāti āha ‘‘taṃ sāvakā eva uddisanti, na buddhā’’ti. Imasmiṃ attheti ‘‘pātimokkhaṃ uddiseyyā’’ti etasmiṃ atthe.

以『尊者们,请僧团听我说』等方式所说者,名为羯磨巴帝摩卡。唯声闻诵出彼,非诸佛,因诸佛不作僧团甘马,且不包含于其中,故说『唯声闻诵出彼,非诸佛』。「于此义中」者,于『应诵巴帝摩卡』此义中。

Anupagato nāma tattheva upasampanno, asatiyā purimikāya anupagato vā. Cātumāsiniyanti cātumāsiyaṃ. Sā hi catunnaṃ māsānaṃ pāripūribhūtāti cātumāsī, sā eva ‘‘cātumāsinī’’ti vuccati, tassaṃ cātumāsiniyaṃ. Pacchimakattikapuṇṇamāsiniyanti attho. Kāyasāmagginti kāyena samaggabhāvaṃ, hatthapāsūpagamananti vuttaṃ hoti.

「未入」者,名为于彼处受达上,或因忘失而未入前瓦萨。「于四月尼」者,于四月。因彼是四月之圆满,故为四月,即称为『四月尼』,于彼四月尼中。后咖提咖满月尼,此为义。「身和合」者,以身和合性,即说手臂所及之来到。

Ayaṃ panettha vinicchayo – sace purimikāya pañca bhikkhū vassaṃ upagatā, pacchimikāyapi pañca, purimehi ñattiṃ ṭhapetvā pavārite pacchimehi tesaṃ santike pārisuddhiuposatho kātabbo, na ekasmiṃ uposathagge dve ñattiyo ṭhapetabbā. Sacepi pacchimikāya upagatā cattāro, tayo, dve, eko vā hoti, eseva nayo. Atha purimikāya cattāro, pacchimikāyapi cattāro, tayo, dve, eko vā, eseva nayo. Atha purimikāya tayo, pacchimikāya tayo, dve vā, eseva nayo. Idañhettha lakkhaṇaṃ – sace purimikāya upagatehi pacchimikāya upagatā thokatarā ceva honti samasamā ca, saṅghappavāraṇāya ca gaṇaṃ pūrenti, saṅghappavāraṇāvasena ñattiṃ ṭhapetvā purimehi pavāretabbā. Sace pana purimikāya tayo, pacchimikāya eko hoti, tena saddhiṃ te cattāro honti, catunnaṃ saṅghañattiṃ ṭhapetvā pavāretuṃ na vaṭṭati. Gaṇañattiyā pana so gaṇapūrako hoti, tasmā gaṇavasena ñattiṃ ṭhapetvā purimehi pavāretabbaṃ, itarena tesaṃ santike pārisuddhiuposatho kātabbo. Sace purimikāya dve, pacchimikāya dve vā eko vā, etthāpi eseva nayo. Sace purimikāya eko, pacchimikāyapi eko, ekena ekassa santike pavāretabbaṃ, ekena pārisuddhiuposatho kātabbo . Sace purimavassūpagatehi pacchimavassūpagatā ekenapi adhikatarā honti, paṭhamaṃ pātimokkhaṃ uddisitvā pacchā thokatarehi tesaṃ santike pavāretabbaṃ. Kattikacātumāsinipavāraṇāya pana sace paṭhamaṃ vassūpagatehi mahāpavāraṇāya pavāritehi pacchā upagatā adhikatarā vā samasamā vā honti, pavāraṇāñattiṃ ṭhapetvā pavāretabbaṃ. Tehi pavārite pacchā itarehi pārisuddhiuposatho kātabbo. Atha mahāpavāraṇāya pavāritā bahū honti, pacchā vassūpagatā thokā vā eko vā, pātimokkhe uddiṭṭhe pacchā tesaṃ santike tena pavāretabbanti.

此处之判定如下:若前瓦萨五位比库入瓦萨,后瓦萨亦五位,前者除白羯磨外已自恣,后者应于彼等面前作清净伍波萨他,不应于一伍波萨他场合设立二白羯磨。即使后瓦萨入者有四位、三位、二位或一位,亦是此法。若前瓦萨四位,后瓦萨亦四位、三位、二位或一位,亦是此法。若前瓦萨三位,后瓦萨三位或二位,亦是此法。此处之特征:若后瓦萨入者比前瓦萨入者更少或相等,且满足僧团自恣之众数,应以僧团自恣方式设立白羯磨后由前者自恣。但若前瓦萨三位,后瓦萨一位,与彼一起成四位,四位不得设立僧团白羯磨而自恣。然以众白羯磨,彼为众数圆满者,故应以众方式设立白羯磨后由前者自恣,其余者应于彼等面前作清净伍波萨他。若前瓦萨二位,后瓦萨二位或一位,此处亦是此法。若前瓦萨一位,后瓦萨亦一位,一位应于一位面前自恣,一位应作清净伍波萨他。若后瓦萨入者比前瓦萨入者多一位以上,应先诵巴帝摩卡后,较少者于彼等面前自恣。于咖提咖四月尼自恣时,若先入瓦萨者以大自恣已自恣后,后入者更多或相等,应设立自恣白羯磨而自恣。彼等自恣后,其余者应作清净伍波萨他。若大自恣时已自恣者众多,后入瓦萨者少或一位,诵巴帝摩卡后,彼应于彼等面前自恣。

Ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvāti ekasmiṃ aṃse sādhukaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvāti attho. Añjaliṃ paggahetvāti dasanakhasamodhānasamujjalaṃ añjaliṃ ukkhipitvā. Sace pana tattha pārivāsikopi atthi, saṅghanavakaṭṭhāne nisīditvā tattheva nisinnena attano pāḷiyā pārisuddhiuposatho kātabbo. Pātimokkhe uddisiyamāne pana pāḷiyā anisīditvā pāḷiṃ vihāya hatthapāsaṃ amuñcantena nisīditabbaṃ. Pavāraṇāyapi eseva nayo.

「作一肩上衣」者,于一肩善作上衣,此为义。「举合掌」者,举起十指甲端相合明净之合掌。若彼处亦有别住者,坐于僧团新来处后,即于彼处坐而以自己之次第作清净伍波萨他。诵巴帝摩卡时,不以次第坐,离开次第而不离手臂所及处而坐。于自恣时亦是此法。

Sabbaṃpubbakaraṇīyanti sammajjanādiṃ navavidhaṃ pubbakiccaṃ. Yathā ca sabbo saṅgho sabhāgāpattiṃ āpajjitvā ‘‘suṇātu me, bhante, saṅgho…pe… paṭikarissatī’’ti (mahāva. 171) ñattiṃ ṭhapetvā uposathaṃ kātuṃ labhati, evametthāpi tīhi ‘‘suṇantu me āyasmantā ime bhikkhū sabhāgaṃ āpattiṃ āpannā, yadā aññaṃ bhikkhuṃ suddhaṃ anāpattikaṃ passissanti, tadā tassa santike taṃ āpattiṃ paṭikarissantī’’ti gaṇañattiṃ ṭhapetvā, dvīhipi ‘‘aññaṃ suddhaṃ passitvā paṭikarissāmā’’ti vatvā uposathaṃ kātuṃ vaṭṭati. Ekenāpi ‘‘parisuddhaṃ labhitvā paṭikarissāmī’’ti ābhogaṃ katvā kātuṃ vaṭṭati. Tadahūti tasmiṃ ahu, tasmiṃ divaseti attho. Nānāsaṃvāsakehīti laddhinānāsaṃvāsakehi. Anāvāso nāma navakammasālādiko yo koci padeso. Aññatra saṅghenāti saṅghappahonakehi bhikkhūhi vinā. Aññatra antarāyāti pubbe vuttaṃ dasavidhamantarāyaṃ vinā. Sabbantimena pana paricchedena attacatutthena antarāye vā sati gantuṃ vaṭṭati. Yathā ca āvāsādayo na gantabbā, evaṃ sace vihāre uposathaṃ karonti, uposathādhiṭṭhānatthaṃ sīmāpi nadīpi na gantabbā. Sace panettha koci bhikkhu hoti, tassa santikaṃ gantuṃ vaṭṭati. Vissaṭṭhauposathāpi āvāsā gantuṃ vaṭṭati. Evaṃ gato adhiṭṭhātumpi labhati. Āraññakenāpi bhikkhunā uposathadivase gāme piṇḍāya caritvā attano vihārameva āgantabbaṃ. Sace aññaṃ vihāraṃ okkamati, tattha uposathaṃ katvāva āgantabbaṃ, akatvā āgantuṃ na vaṭṭati. Yaṃ jaññā ‘‘ajjeva tattha gantuṃ sakkomī’’ti (mahāva. aṭṭha. 181) evarūpo pana āvāso gantabbo. Tattha bhikkhūhi saddhiṃ uposathaṃ karontenāpi hi iminā neva uposathantarāyo kato bhavissatīti.

「一切前行事」者,扫除等九种前行事。如全僧团犯同类罪后,设立『尊者们,请僧团听我说……将忏悔』之白羯磨而得作伍波萨他,此处亦如是,三位设立『请具寿们听我说,此等比库犯同类罪,当见到其他清净无罪之比库时,将于彼面前忏悔彼罪』之众白羯磨,二位亦说『见到其他清净者后将忏悔』而得作伍波萨他。一位亦作『得清净者后将忏悔』之意向而得作。「当日」者,于彼日,于彼日,此为义。「异住者」者,得异住者。「非住处」者,名为新作堂等任何处所。「除僧团外」者,除僧团派遣之比库外。「除障碍外」者,除前所说十种障碍外。然以此一切限定,以自己第四人,有障碍时得去。如不应去住处等,如是若于寺院作伍波萨他,为伍波萨他决意之故,亦不应去界与河。但若此处有某位比库,得去彼面前。亦得去已舍伍波萨他之住处。如是去者亦得决意。阿兰若比库于伍波萨他日在村中行乞食后,应回到自己之寺院。若进入其他寺院,应于彼处作伍波萨他后方得回来,不作而回来不得。『若知今日即能去彼处』,如是之住处应去。于彼处与比库们一起作伍波萨他者,以此既不会造成伍波萨他之障碍。

Udakaṃ āsanena cāti āsanena saha pānīyaparibhojanīyaṃ udakañcāti attho. Saṅghasannipātato paṭhamaṃ kattabbaṃ pubbakaraṇaṃ. Pubbakaraṇato pacchā kattabbampi uposathakammato paṭhamaṃ kattabbattā pubbakiccaṃ. Ubhayampi cetaṃ uposathakammato paṭhamaṃ kattabbattā ‘‘pubbakicca’’micceva ettha vuttanti āha ‘‘evaṃ dvīhi nāmehi navavidhaṃ pubbakiccaṃ dassita’’nti. Kiṃ taṃ katanti pucchatīti āha ‘‘na hī’’tiādi. Taṃ akatvā uposathaṃ kātuṃ na vaṭṭati ‘‘na, bhikkhave, therena āṇattena agilānena na sammajjitabbaṃ, yo na sammajjeyya, āpatti dukkaṭassā’’tiādi (mahāva. 159) vacanato. Tenevāha ‘‘tasmā therena āṇattenā’’tiādi.

『连同座席的用水』，意即连同座席一并备办饮用水与生活用水。须于僧团集会前先行完成者，称为『前行事务』。须于前行事务之后、伍波萨他甘马之前完成者，称为『前置职务』。此二者皆须于伍波萨他甘马之前完成，故在此一并称为『前置职务』，故说『如此以两种名称，展示了九种前置职务』。问：此为何意？故说『并非……』等。不完成此等事务，不得举行伍波萨他，此依『比库们，若长老命令时，无病者不得不打扫；若不打扫，犯恶作』等（见《大篇》第一百五十九段）之教言。故而说『因此，受长老命令者……』等。

Sace pana āṇatto sammajjaniṃ tāvakālikampi na labhati, sākhābhaṅgaṃ kappiyaṃ kāretvā sammajjitabbaṃ. Tampi alabhantassa laddhakappiyaṃ hoti. Pānīyaṃ paribhojanīyaṃ upaṭṭhāpetabbanti āgantukānaṃ atthāya pānīyaparibhojanīyaṃ upaṭṭhāpetabbaṃ. Āsanaṃ paññāpetabbanti pīṭhaphalakādiāsanaṃ paññāpetabbaṃ. Sace uposathāgāre āsanāni natthi, saṃghikāvāsatopi āharitvā paññāpetvā puna haritabbāni. Āsanesu asati kaṭasārakepi taṭṭikāyopi paññāpetuṃ vaṭṭati. Taṭṭikāsupi asati sākhābhaṅgāni kappiyaṃ kāretvā paññāpetabbāni. Kappiyakārakaṃ alabhantassa laddhakappiyaṃ hoti. Padīpo kātabboti padīpetabbo, padīpujjalanaṃ kātabbanti vuttaṃ hoti. Āṇāpentena pana ‘‘asukasmiṃ nāma okāse telaṃ vā vaṭṭi vā kapallikā vā atthi, taṃ gahetvā karohī’’ti vattabbo. Sace telādīni natthi, pariyesitabbāni. Pariyesitvā alabhantassa laddhakappiyaṃ hoti. Apica kapāle aggipi jāletabbo. Āṇāpentena ca kiñci kammaṃ karonto vā sadākālameva eko vā bhāranittharaṇako vā sarabhāṇakadhammakathikādīsu aññataro vā na āṇāpetabbo, avasesā pana vārena āṇāpetabbā. Tenāha ‘‘therenāpi patirūpaṃ ñatvā āṇāpetabba’’nti.

若受命者暂时亦无法取得扫帚，应使树枝折断，令其成为净物，再以之打扫。若连此亦无法取得，则以已得者为净。『应备办饮用水与生活用水』，谓为来访者备办饮用水与生活用水。『应铺设座席』，谓应铺设椅凳木板等座席。若伍波萨他堂内无座席，须从僧团所属寺院取来铺设，用毕再取回。若无座席，于席垫或草垫上铺设亦可。若连草垫亦无，则使树枝折断令成净物，以之铺设。若无法觅得令其成净之人，以已得者为净。『应备办灯火』，谓应点亮灯火，即谓应行点灯之事。命令时，须告知：『在某处有油、或有灯芯、或有灯盏，取来使用。』若无油等物，须设法寻觅。寻觅后仍无法取得者，以已得者为净。此外，亦须在陶盆中点燃火焰。命令者若正在从事某项工作，或一贯独自承担任务者，或诵读经文、说法者等，不得被命令；其余众人则依轮次命令。故说『长老亦应知悉合适人选方行命令』。

Bahi uposathaṃ katvā āgatenāti nadiyā vā sīmāya vā yattha katthaci uposathaṃ katvā āgatena chando dātabbo, ‘‘kato mayā uposatho’’ti acchituṃ na labhatīti adhippāyo. Kiccappasuto vāti gilānupaṭṭhākādikiccappasuto vā. Sace gilāno chandapārisuddhiṃ dātuṃ na sakkoti, mañcena vā pīṭhena vā saṅghamajjhaṃ ānetvā uposatho kātabbo. Sace gilānupaṭṭhākānaṃ bhikkhūnaṃ evaṃ hoti ‘‘sace kho mayaṃ imaṃ gilānaṃ ṭhānā cāvessāma, ābādho vā abhivaḍḍhissati, kālakiriyā vā bhavissatī’’ti, na tveva so gilāno ṭhānā cāvetabbo, saṅghena tattha gantvā uposatho kātabbo, na tveva vaggena saṅghena uposatho kātabbo. Kareyya ce, āpatti dukkaṭassa. Sace bahū tādisā gilānā honti, saṅghena paṭipāṭiyā ṭhatvā sabbe hatthapāse kātabbā. Sace dūre dūre honti, saṅgho nappahoti, taṃ divasaṃ uposatho na kātabbo, na tveva vaggena saṅghena uposatho kātabbo. ‘‘Anujānāmi, bhikkhave, tadahuposathe pārisuddhiṃ dentena chandampi dātuṃ, santi saṅghassa karaṇīya’’nti (mahāva. 165) vuttattā bhagavato āṇaṃ karontena ‘‘chandaṃ dammī’’ti vuttaṃ. ‘‘Chandahārako ce, bhikkhave, dinne chande tattheva pakkamati, aññassa dātabbo chando’’tiādivacanato (mahāva. 165) puna attano chandadānaparissamavinodanatthaṃ ‘‘chandaṃ me harā’’ti vuttaṃ. ‘‘Chandahārako ce, bhikkhave, dinne chande saṅghappatto sañcicca na āroceti, āhaṭo hoti chando, chandahārakassa āpatti dukkaṭassā’’ti (mahāva. 165) vuttattā dukkaṭato taṃ mocetuṃ ‘‘chandaṃ me ārocehī’’ti vuttaṃ.

『于他处举行伍波萨他后返回者』，谓于河中、界域内或任何地方举行伍波萨他后归来者，应给予欲意，其意为：说『我已行伍波萨他』后，不得留而不报。『忙于职务者』，谓忙于看护病人等职务者。若病者无力给予欲意与清净，须以床榻或椅座抬至僧团中央举行伍波萨他。若看护病人的诸比库心想：『若我们将此病人从原处移动，其病情或将加重，或将命终』，则不应移动该病人，僧团须前往彼处举行伍波萨他，但不得以分裂的僧团举行伍波萨他；若行之，犯恶作。若有众多此类病人，僧团须依次排立，令所有人皆在手足可及之处。若病人分散各处，僧团无法顾及，则当日不举行伍波萨他，但亦不得以分裂的僧团举行。由于世尊说：『比库们，我允许在当日伍波萨他给予清净时，亦给予欲意；僧团有所应办之事』（见《大篇》第一百六十五段），故遵行世尊教令者须说：『我给予欲意。』又由于世尊说：『比库们，若传欲者在欲意已给予后即离去，须将欲意转交他人』等（见《大篇》第一百六十五段），为消除自己再度给予欲意的麻烦，故说：『请为我传递欲意。』又由于世尊说：『比库们，若传欲者在欲意已给予后，抵达僧团时故意不禀报，欲意虽已传达，然传欲者犯恶作』（见《大篇》第一百六十五段），为令其免于恶作，故说：『请为我禀报欲意。』

Kāyena vā vācāya vā ubhayena vā viññāpetabboti manasā cintetvā kāyappayogaṃ karontena yena kenaci aṅgapaccaṅgena vā, vācaṃ pana nicchāretuṃ sakkontena tatheva vācāya vā, ubhayathāpi sakkontena kāyavācāhi vā viññāpetabbo, jānāpetabboti attho. ‘‘Ayaṃ attho’’ti vacanato pana yāya kāyacipi bhāsāya viññāpetuṃ vaṭṭati, pārisuddhidānepi chandadāne vuttasadisova vinicchayo. Taṃ pana dentena paṭhamaṃ santī āpatti desetabbā. Na hi sāpattiko samāno ‘‘pārisuddhiṃ dammi, pārisuddhiṃ me hara, pārisuddhiṃ me ārocehī’’ti (mahāva. 164) vattuṃ labhati. ‘‘Santi saṅghassa karaṇīyānī’’ti vattabbe vacanavipallāsena ‘‘santi saṅghassa karaṇīya’’nti vuttaṃ. Tesañca attano ca chandapārisuddhiṃ detīti ettha chando ca chandapārisuddhi ca chandapārisuddhi, taṃ detīti sarūpekasesanayena attho daṭṭhabbo. Itarāti aññesaṃ chandapārisuddhi. Biḷālasaṅkhalikā chandapārisuddhīti ettha biḷālasaṅkhalikā nāma biḷālabandhanaṃ. Tattha hi saṅkhalikāya paṭhamavalayaṃ dutiyavalayaṃyeva pāpuṇāti, na tatiyaṃ, evamayampi chandapārisuddhi dāyakena yassa dinnā, tato aññattha na gacchatīti (sārattha. ṭī. mahāvagga 3.164; vi. vi. ṭī. mahāvagga 2.164). Tasmā sā biḷālasaṅkhalikasadisattā ‘‘biḷālasaṅkhalikā’’ti vuttā. Biḷālasaṅkhalikaggahaṇañcettha yāsaṃ kāsañci saṅkhalikānaṃ upalakkhaṇamattanti daṭṭhabbaṃ.

『以身或以语或以两者告知』者，谓以意思惟后，以身作用——即以任何肢体或支节——行身业者，可以身告知；能发出语声者，亦可以语告知；两者皆能者，则以身语两者告知。其义即「令知、令了解」也。又依『此义』之言，以任何身体语言皆可告知；在给予清净[即表清净同意]时，判定之法亦与前述给予欲[即表欲同意]时所说相同。然给予者须先发露所有犯戒之罪。盖有罪者不得说『我给予清净，请为我持清净，请为我转告清净』（《大篇》164）。『僧团有应作之事』本应如此说，然因语词倒置，遂说为『僧团有应作事』。『给予彼等及自己的欲与清净』——此中，欲与欲清净合称「欲清净」，『给予之』，应依同形一余法[即同类词合并]理解其义。『另一者』，谓其余人之欲清净。『猫链式欲清净』——此中，所谓「猫链」，乃绑猫之链也。链中第一环仅连第二环，而不及第三环；同理，此欲清净由给予者交付于某人之后，便不再流传至其他人处（《沙拉他疏·大篇》3.164；《律疏·大篇》2.164）。故因其与猫链相似，遂称为『猫链式』。此处引用猫链之喻，应理解为乃对任何种类链条之举例说明而已。

Utukkhānanti taṃ taṃ kiriyaṃ arati vattetīti utu, tassa akkhānaṃ utukkhānaṃ, utuācikkhananti attho. Yathā ca tassa ācikkhanaṃ, taṃ sarūpato dassetuṃ ‘‘hemantādīna’’ntiādi vuttaṃ. Gaṇanāti kalanā. Bhikkhunīnaṃ aṭṭhagarudhammehi ovadanaṃ bhikkhunovādo. Sve uposathoti āgantvāti ‘‘sve uposatho hotī’’ti vutte ajjeva āgantvā pannarasike uposathe pakkhassa cātuddasiyaṃ, cātuddasike terasiyaṃ āgantvāti vuttaṃ hoti. Mahāpaccariyaṃ pana ‘‘pakkhassa terasiyaṃyeva āgantvā ‘ayaṃ uposatho cātuddasiko vā pannarasiko vā’ti pucchitabba’’nti (pāci. aṭṭha. 149) vuttaṃ. Evaṃ pucchitena ca bhikkhunā sace cātuddasiyaṃ uposathaṃ karonti, ‘‘cātuddasiko bhaginī’’ti vattabbaṃ. Sace pannarasiyaṃ karonti, ‘‘pannarasiko bhaginī’’ti vattabbaṃ. ‘‘Anujānāmi, bhikkhave, ṭhapetvā bālaṃ, ṭhapetvā gilānaṃ, ṭhapetvā gamikaṃ avasesehi ovādaṃ gahetu’’nti (cūḷava. 414) vuttattā ‘‘taṃ ṭhapetvā’’tiādimāha. Tattha ārocanavidhānaṃ ajānanto bālo. Cātuddasikapannarasikesu uposathesu vā pāṭipade vā gantukāmo gamiyo, dutiyapakkhadivasato pana paṭṭhāya tato uddhaṃ gacchanto idha gamiyo nāma na hoti. Araññe nivāso assāti āraññiko. Sopi ‘‘ahaṃ araññavāsī, sve uposatho, vihāre na vasāmī’’ti appaṭiggahituṃ na labhati. Yadi na gaṇheyya, dukkaṭaṃ āpajjeyya. Vuttañhetaṃ ‘‘na, bhikkhave, ovādo na gahetabbo, yo na gaṇheyya, āpatti dukkaṭassā’’ti (cūḷava. 414). Tena pana paccāharaṇatthāya saṅketo kātabbo. Vuttañhetaṃ ‘‘anujānāmi, bhikkhave, āraññikena bhikkhunā ovādaṃ gahetuṃ, saṅketañca kātuṃ atra patiharissāmī’’ti (cūḷava. 415). Tasmā āraññikena bhikkhunā sace bhikkhunīnaṃ vasanagāme bhikkhā labbhati, tattheva caritvā bhikkhuniyo disvā ārocetvā gantabbaṃ. No cassa tattha bhikkhā sulabhā hoti, sāmantagāme caritvā bhikkhunīnaṃ gāmaṃ āgamma tatheva kātabbaṃ. Sace dūraṃ gantabbaṃ hoti, saṅketo kātabbo ‘‘ahaṃ asukaṃ nāma tumhākaṃ gāmadvāre sabhaṃ vā maṇḍapaṃ vā rukkhamūlaṃ vā upasaṅkamissāmi, tatra āgaccheyyāthā’’ti. Bhikkhunīhi tatra gantabbaṃ, agantuṃ na labbhati. Vuttañhetaṃ ‘‘na, bhikkhave, bhikkhuniyā saṅketaṃ na gantabbaṃ, yā na gaccheyya, āpatti dukkaṭassā’’ti (cūḷava. 415). Uposathaggeti uposathakaraṇaṭṭhāne. Aṭṭhahi aṅgehīti –

『季节告知』者，谓驱使彼彼行事者为「季」，对其之叙说为「季节告知」，其义即「告知季节」也。为显示如何告知之相状，故说『寒季等』等语。『计算』者，即计数也。比库以八敬法训诫比库尼，此即「比库训诫」。『明日是伍波萨他，请来』——谓说『明日是伍波萨他』时，意谓今日即须前来：于十五日伍波萨他时，须于该月第十四日前来；于十四日伍波萨他时，须于第十三日前来。然《大疏》中则说：『须于该月第十三日前来，询问「此次伍波萨他是十四日还是十五日」』（《巴吉帝亚疏》149）。如此被询问的比库，若彼等于第十四日举行伍波萨他，则应答曰：『是十四日，姊妹。』若于第十五日举行，则应答曰：『是十五日，姊妹。』因世尊曾说：『比库们，我允许除愚痴者、病者、将行远路者之外，其余者皆须接受训诫』（《小篇》414），故说『除彼等』等语。其中，不知告知规程者为「愚痴者」。欲于十四日或十五日伍波萨他当日或次日前往者，为「将行远路者」；但从该月第二日起往后离去者，于此则不称为将行远路者。常住林野者为「林野住者」，彼亦不得以『我是林野住者，明日是伍波萨他，我不住于寺院』为由拒绝接受。若拒绝接受，则犯恶作罪。盖世尊曾说：『比库们，训诫不得不接受；若不接受者，犯恶作罪』（《小篇》414）。然彼须为回来之事预定信号约定。盖世尊曾说：『比库们，我允许林野住比库接受训诫，并约定信号：「我将回到此处」』（《小篇》415）。故林野住比库，若在比库尼所住之村能够托钵，则应于彼处托钵行乞，见到比库尼后，告知之，方可离去。若彼处托钵不易，则于附近村落行乞后，前往比库尼之村，同样如法而行。若须前往远处，则须预定信号，言曰：『我将前往你们村门口名为某某之集会堂、亭阁或树下，请你们届时前来。』比库尼须前往彼处，不得不去。盖世尊曾说：『比库们，比库尼不得不赴约定之处；若不前往者，犯恶作罪』（《小篇》415）。『伍波萨他堂』者，即举行伍波萨他之处所也。『以八支』者——

‘‘Sīlavā hoti, pātimokkhasaṃvarasaṃvuto viharati ācāragocarasampanno, aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī samādāya sikkhati sikkhāpadesu. Bahussuto hoti sutadharo sutasannicayo, ye te dhammā ādikalyāṇā majjhekalyāṇā pariyosānakalyāṇā sātthaṃ sabyañjanaṃ kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ abhivadanti, tathārūpāssa dhammā bahussutā honti, dhātā vacasā paricitā, manasā anupekkhitā, diṭṭhiyā suppaṭividdhā. Ubhayāni kho panassa pātimokkhāni vitthārena svāgatāni honti suvibhattāni suppavattīni suvinicchitāni suttaso anubyañjanaso. Kalyāṇavāco hoti kalyāṇavākkaraṇo. Yebhuyyena bhikkhunīnaṃ piyo hoti manāpo. Paṭibalo hoti bhikkhuniyo ovadituṃ. Na kho panetaṃ bhagavantaṃ uddissa pabbajitāya kāsāyavatthavasanāya garudhammaṃ ajjhāpannapubbo hoti. Vīsativasso vā hoti atirekavīsativasso vā’’ti (pāci. 147) –

『彼持戒，以巴帝摩卡律仪防护而住，具足正行与行境，于细微罪过亦见恐怖，受持学处而修学。彼为多闻，持所闻法，积累所闻，凡那些初善、中善、后善，具义具文、圆满清净、彰显梵行之诸法，彼如是之法多所听闻、受持、熟诵于口、以意观察、以见善通达。彼两部巴帝摩卡皆详尽善知、善分别、善流传、善抉择，依经文、依字句而通晓。彼善言语、善语表达。彼普受比库尼们的喜爱与欢迎。彼有能力训诫比库尼。又彼未曾违犯任何以世尊为由而出家、身着袈裟的重法。彼已满二十岁或逾二十岁』（《巴吉帝亚》147）——

Imehi aṭṭhahi aṅgehi. Pāsādikenāti pasādāvahena niddosena kāyavacīmanokammena. Sampādetūti tividhaṃ sikkhaṃ sampādetu. Yadā pana tāhi bhikkhunīhi pātimokkhuddesakaṃyeva disvā ovādo yācito, tadā uposathagge sannipatitehi bhikkhusaṅghehi pubbakiccavasena ‘‘atthi kāci bhikkhuniyo ovādaṃ yācamānā’’ti pucchite ‘‘evaṃ vadehī’’ti attanā vattabbavacanaṃ aññena kathāpetvā ‘‘atthi koci bhikkhu bhikkhunovādako sammato’’tiādiṃ sayaṃ vatvā puna sayameva gantvā bhikkhunīnaṃ ārocetabbaṃ. Aññena vā bhikkhunā tasmiṃ divase pātimokkhaṃ uddisāpetabbaṃ. Idanti ‘‘tāhī’’ti bahuvacanaṃ. Ekato saheva.

以此八支。「令人欢喜者」,谓能带来净信、无过失的身语意业。「令圆满」,谓令圆满三学。然而,当那些比库尼仅见到巴帝摩卡诵者即请求教诫时,则在伍波萨他堂集会的比库僧团,依预备事而询问『有任何比库尼前来请求教诫吗』时,应令他人说『如是应说』等自己应说之语,自己则说『有任何比库被认可为比库尼教诫者』等,然后再由自己前往向比库尼们宣告。或者应令另一位比库在那一天诵巴帝摩卡。「此」,谓『那些』之复数。一起、同时。

Ñattiṭṭhapakena vāti yattha tiṇṇaṃ vasanaṭṭhāne pātimokkhuddeso natthi, tattha ñattiṭṭhapanakena vā. Itarena vāti yattha dve bhikkhū vasanti, eko vā, tattha itarena vā bhikkhunā sace sayameva sammato, ‘‘aha’’nti vattabbaṃ . Tathevāti uposathagge vuttasadisameva. ‘‘Ārocetvāvā’’ti iminā anārocanaṃ paṭikkhipati. ‘‘Na, bhikkhave, ovādo na ārocetabbo, yo na āroceyya, āpatti dukkaṭassā’’ti (cūḷava. 415) vacanato ovādaṃ gahetvā uposathagge anārocetuṃ na vaṭṭati.

「或以白立者」,谓在三人住处没有巴帝摩卡诵时,或以白立者。「或以其他者」,谓在二比库住处,或一人住处,或以其他比库,若自己即被认可者,应说『我』。「如是」,谓如在伍波萨他堂所说相同。「或宣告后」,以此拒绝不宣告。因『诸比库,教诫不应不宣告,若不宣告者,犯恶作』之语,持教诫而在伍波萨他堂不宣告是不允许的。

Parisuddhabhāvanti āpattiyā parisuddhataṃ. Ārocethāti āvi karotha. Ettha siyāti ‘‘pātimokkhaṃ uddisissāmī’’ti etasmiṃ pade ayamanuyogo bhaveyya. Kiṃ taṃ, yaṃ siyāti āha ‘‘saṅgho uposathaṃ kareyyā’’tiādi. Pubbenāparaṃ sandhiyatīti pubbavacanena aparaṃ vacanaṃ sandhānaṃ gacchati. Sāmaggiyāti kāyacittehi sahitatāya. Gaṇassāti uddesakaṃ ṭhapetvā catuvagge sesabhikkhūnaṃ. Saṅghassa uddiṭṭhaṃ hotīti saṅghena uddiṭṭhaṃ hoti. Karaṇatthe cetaṃ sāmivacanaṃ. Etthāti pātimokkhuddese. Lakkhaṇanti sabhāvo.

「清净状态」,谓离罪清净。「应宣告」,谓应显示。此中『或许』,谓在『我将诵巴帝摩卡』此句中,此问难可能生起。何为那『或许』?谓说『僧团应行伍波萨他』等。「以前者连结后者」,谓以前语与后语相连结。「以和合」,谓以身心一致。「众之」,谓除诵者外,四人众中其余比库之。「为僧团所诵」,谓由僧团所诵。此为作格之属格用法。「此中」,谓在巴帝摩卡诵中。「特相」,谓自性。

Therāca navā ca majjhimā cāti ettha dasavassā, atirekadasavassā ca therā. Ūnapañcavassā navā. Pañcavassā, atirekapañcavassā ca majjhimā. Aṭṭhiṃ katvāti attānaṃ tena pātimokkhena atthikaṃ katvā, taṃ vā pātimokkhaṃ ‘‘idaṃ mayhaṃ pātimokkha’’nti atthiṃ katvā. Manasi karitvāti citte ṭhapetvā. Sotadvāravasenāti sotadvārikajavanaviññāṇavasena. Sabbacetasā samannāharāmāti cittassa thokampi bahi gantuṃ adentā sabbena cittena āvajjema, sallakkhemāti attho. Manasi karomāti āvajjema, samannāharāmāti attho. So ca kho manasikāro na ettha ārammaṇappaṭipādanalakkhaṇo, atha kho vīthippaṭipādanajavanappaṭipādanamanasikārapubbakacitte ṭhapanalakkhaṇoti āha ‘‘ekaggacittā hutvā citte ṭhapeyyāmā’’ti. Na sametīti na saṃgacchati. Kasmā na saṃgacchatīti āha ‘‘samaggassa hī’’tiādi. Kiñca bhiyyoti āha ‘‘pātimokkhuddesako cā’’tiādi. Saṅghapariyāpannoti saṅghe pariyāpanno antogadho.

「长老与新者与中者」,此中十瓦萨、超过十瓦萨者为长老。未满五瓦萨者为新者。五瓦萨、超过五瓦萨者为中者。「作为骨」,谓以自己作为对那巴帝摩卡有需要者,或以那巴帝摩卡作为骨,谓『此是我的巴帝摩卡』。「作意」,谓置于心中。「以耳门方式」,谓以耳门速行识方式。「以全心把持」,谓不令心之些许外出,以全部心应作意,应观察之义。「我作意」,谓我作意,应把持之义。而且此作意在此处不是以所缘施设为特相,而是以道路施设、速行施设、作意前行、置于心中为特相,故说『成为一心而应置于心中』。「不相应」,谓不一致。为何不一致?谓说『因为和合者』等。何更多?谓说『巴帝摩卡诵者与』等。「僧团所摄」,谓被摄于僧团中、包含在内。

Idāni taṃ dassetunti sambandho. Āyasmantoti sannipatitānaṃ piyavacanena ālapanaṃ.

「现在为显示彼」,此为连结。「具寿」,谓以亲爱语称呼集会者。

Alajjitāti alajjitāya, alajjanabhāvenāti attho. Tatiyatthe hi idaṃ paccattavacanaṃ. ‘‘Aññāṇatā’’tiādīsupi eseva nayo. Kukkuccappakatatāti kukkuccena abhibhūtatāya. Satisammosāti sativippavāsato. Vītikkamanti sikkhāpadavītikkamanaṃ.

「无惭者」,谓以无惭、无惭状态之义。因为此为作格之反身语。在『无知』等中也是此法。「被追悔所制伏」,谓被追悔所压倒。「念失」,谓从念离去。「违越」,谓学处之违越。

Sañciccāti sañcetetvā, akappiyabhāvaṃ jānantoyeva vītikkamacittaṃ pesetvāti attho. Parigūhatīti nigūhati na deseti na vuṭṭhāti. Lajjāya parigūhanto alajjī na hoti, ‘‘kiṃ iminā’’ti anādariyena parigūhanto alajjī hotīti dasseti. Agatigamanañca gacchatīti bhaṇḍabhājanīyaṭṭhānādīsu chandāgatiādibhedaṃ agatigamanañca gacchati. Alajjipuggaloti ajjhattikasamuṭṭhānalajjāvirahito puggalo. Ettha ca ‘‘sañciccā’’ti iminā anādariyavaseneva āpattiṃ āpajjanto, āpannañca āpattiṃ parigūhanto, bhaṇḍabhājanīyaṭṭhānādīsu agatigamanaṃ gacchanto ca alajjī hoti, na itaroti dasseti.

「故意」者,故意地,即知道不如法性而发起违犯之心也。「隐藏」者,隐匿、不说、不出罪也。因羞耻而隐藏者不是无惭者,以「这有何用」之轻慢而隐藏者才是无惭者,如是显示。「行非道」者,在分配物品、器具、住处等时,以欲贪道等之别而行非道。「无惭者」,指缺乏内生起之惭的人。于此,以「故意」一词显示:唯以轻慢而犯罪者、隐藏已犯之罪者、在分配物品器具住处等时行非道者,才是无惭者,非其他。

Mandoti mandapañño, apaññassevetaṃ nāmaṃ. Momūhoti atisaṃmūḷho. Virādhetīti na rādheti na sādheti. Kukkucceti vinayasaṃsaye. Kappiyaṃ ce kattabbaṃ siyāti vinayadharaṃ pucchitvā tena vatthuṃ oloketvā mātikaṃ, padabhājanaṃ, antarāpattiṃ, anāpattiñca oloketvā ‘‘kappati, āvuso, mā ettha kaṅkhī’’ti vutte kattabbaṃ bhaveyya.

「愚钝」者,钝慧者,此即无慧者之名。「愚痴」者,极度愚痴。「不能达成」者,不能达到、不能成就。「疑悔」者,于律之疑惑。若应作如法之事,应询问持律者,由彼观察事项后,观察摩夷咖、句分别、中间罪、无罪后,若说「具寿,如法,于此勿疑」,则应作。

Sahaseyyacīvaravippavāsādīnīti ettha sahaseyyā nāma anupasampannena uttaridirattatirattaṃ sahaseyyāpatti, vippavāso nāma ekarattachārattavasena vippavāso. Ādisaddena sattāhātikkamādīsu āpattiṃ saṅgaṇhāti. Sattannaṃ āpattikkhandhānanti pārājikasaṅghādisesathullaccayapācittiyapāṭidesanīyadukkaṭadubbhāsitasaṅkhātānaṃ sattannaṃ āpattikkhandhānaṃ.

「共宿、离衣等」者,于此,所谓共宿,即与未达上者共宿超过二夜三夜之罪;所谓离衣,即以一夜六夜为限之离衣。以「等」字摄取超过七日等之罪。「七罪聚」者,即称为巴拉基咖、桑喀地谢萨、土喇吒亚、巴吉帝亚、应悔过、恶作、恶说之七罪聚。

Desetu vā pakāsetu vāti saṅghamajjhe vā gaṇamajjhe vā ekapuggale vā desetu vā pakāsetu vā. Ettha ca pārājikāpattidesanā nāma bhikkhubhāvassa pariccāgo. Vuṭṭhānaṃ pana desanāvisesattā ‘‘desanā’’ti daṭṭhabbaṃ. Pakāsetu vāti ārocetu vā.

「应说或应表白」者,于僧团中、于众中、或于一人处,应说或应表白。于此,所谓巴拉基咖罪之说,即舍弃比库身份。然而出罪因与说无异,故应视为「说」。「或应表白」者,或应告知。

Evaṃ anāpannā vāti evaṃ channaṃ ākārānaṃ aññatarena anāpannā vā. Vuṭṭhitā vāti parivāsādinā vuṭṭhitā vā. Ārocitā vāti āvikatā vā. Ārocento ca ‘‘tuyhaṃ santike ekaṃ āpattiṃ āvikaromī’’ti vā ‘‘ācikkhāmī’’ti vā ‘‘ārocemī’’ti vā ‘‘mama ekaṃ āpattiṃ āpannabhāvaṃ jānāhī’’ti vā vadatu, ‘‘ekaṃ garukaṃ āpattiṃ āvikaromī’’ti vā ādinā nayena vadatu, sabbehipi ākārehi ārocitāva hoti. Sace pana garukāpattiṃ āvikaronto ‘‘lahukāpattiṃ āvikaromī’’tiādinā nayena vadati, anāvikatā hoti āpatti. Vatthuṃ āroceti, āpattiṃ āroceti, ubhayaṃ āroceti, tividhenāpi ārocitāva hoti. Asantiyā āpattiyāti bhāvenabhāvalakkhaṇe bhummaṃ. Tuṇhībhāvenāpi hīti ettha na kevalaṃ ‘‘āma, mayaṃ parisuddhā’’ti vutteyeva, atha kho tuṇhībhāvenāpīti apisaddassa attho veditabbo.

「如是未犯」者,以如是六种方式之任一而未犯。「或已出罪」者,或以别住等已出罪。「或已告知」者,或已表白。告知时应说「我于汝面前表白一罪」,或「我告白」,或「我告知」,或「愿知我已犯一罪」,或以「我表白一重罪」等方式说,以一切方式皆为已告知。然而若表白重罪时以「我表白轻罪」等方式说,则为未表白,有罪。告知事项、告知罪、告知两者,以三种方式皆为已告知。「于无罪」者,于有无之特性中为处格。「即使以沉默」者,于此,不仅说「是的,我们清净」,而且即使以沉默,应知「即使」一词之义。

Kiṃ taṃ yāvatatiyānusāvitaṃ nāma, kathañcetaṃ yāvatatiyānusāvitaṃ hotīti vicāraṇāyaṃ ācariyānaṃ matibhedamukhena tamatthaṃ dassetuṃ ‘‘yāvatatiyaṃ anusāvitaṃ hotīti etthā’’tiādi vuttaṃ. Tattha yadetaṃ tikkhattuṃ anusāvitanti sambandho. Atthabyañjanabhedatoti arīyati ñāyatīti attho, abhidheyyaṃ, byañjīyati attho anenāti byañjanaṃ, akkharaṃ, attho ca byañjanañca atthabyañjanāni, tesaṃ bhedo atthabyañjanabhedo, tato, atthassa ca byañjanassa ca visadisattāti attho.

「何谓已三次告知,如何为已三次告知」,为显示此义,以诸师意见分歧之方式,说「『已三次告知』者,于此」等。于彼,此即三次告知之连结。「以义与文之别」者,被了知、被知晓,此为义;所表达者为义,由此表达义者为文,即字母;义与文为义文,彼等之别为义文之别,由此,即义与文之相异也。

Idāni tamevatthaṃ vibhāvetuṃ ‘‘anusāvanañhi nāmā’’tiādimāha. Hīti kāraṇatthe nipāto. Tassa pana ‘‘abhinna’’nti iminā sambandho veditabbo. Tenāti bhinnattā. Assāti ‘‘yassa siyā’’tiādivacanattayassa. Avassañcetamevaṃ sampaṭicchitabbaṃ, aññathā atippasaṅgopi siyāti dassetuṃ ‘‘yadi ceta’’ntiādimāha. Etanti ‘‘yassa siyā’’tiādivacanattayaṃ. Apare ‘‘anusāvita’’nti padaṃ na atītatthaṃ dīpeti, atha kho anāgatatthaṃ. Dhātvatthasambandho kālantaravihitopi paccayo kālantare sādhu hotīti vikappesuṃ. Tenāha ‘‘apare ‘anusāvita’nti padassā’’tiādi. Upari uddesāvasāneti pārājikuddesāvasāne. Atthayuttīnaṃ abhāvatoti anāgatatthassa ca kāraṇassa ca abhāvato. Idāni tameva vibhāvetuṃ ‘‘idaṃ hī’’tiādimāha. Kathametaṃ viññāyatīti āha ‘‘yadi cassā’’tiādi. Ayanti anāgatakālo. Anusāvitaṃ hessatīti vadeyyāti anuppayogaṃ anāgatakālaṃ katvā ‘‘anusāvitaṃ hessatī’’ti buddho vadeyya. Ayaṃ hetthādhippāyo – yadi cettha dhātvatthasambandho ta-paccayo siyā, tathā sati dhātvatthasambandho nāma visesanavisesyabhāvo, so ca anuppayogassa samānatthabhāve sati uppajjati, nāsatīti ‘‘hessatī’’ti anuppayogaṃ vadeyya, na ca vuttaṃ. Tasmā anāgataṃ na dīpeti, atītakālameva dīpetīti. Anusāviyamāneti vacanatoti ‘‘anusāviyamāne’’ti vattamānakālavacanato. Yadi evaṃ ‘‘yāvatatiyaṃ anusāvitaṃ hotī’’ti kimidanti āha ‘‘yāvatatiya’’ntiādi. Kiṃ tena lakkhīyati, yenetaṃ lakkhaṇavacanamattaṃ siyāti āha ‘‘tenā’’tiādi. Tenāti lakkhaṇavacanamattena hetunā.

今为阐明彼义,故说「『反复告知』者」等。『嘿』者,因义之不变词。然而彼与「已分别」一词之连结应知。『由彼』者,由于已分别之故。『若有』者,指「若有」等三句。为显示:若此必须如是接受,否则亦有过度扩张之过失,故说「若此」等。『此』者,指「若有」等三句。另有诸师认为「已告知」一词不表过去义,而表未来义。彼等推测:词根义之连结虽规定于他时,然接续词于他时亦善。故说「另有诸师认为『已告知』一词」等。『于上诵说终了时』者,于巴拉基咖诵说终了时。『由于义理之不存在』者,由于未来义与因之不存在。今为阐明彼义,故说「此实」等。如何了知此耶?故说「若彼女」等。『此』者,未来时。「将被告知」之义者,若作无用之未来时而说「将被告知」,则佛陀应说。此处之意趣如下:若此处有词根义连结之 ta 接续词,如是时,词根义连结者名为限定词与所限定词之关系,彼于无用与同义存在时生起,非不存在时,故应说「将是」之无用,然未说。故不表未来,唯表过去时。『正被告知』之语故者,由于「正被告知时」之现在时语故。若如是,「乃至第三次已告知」,此为何耶?故说「乃至第三次」等。由彼标示何耶?由此仅为标示之语耶?故说「由彼」等。『由彼』者,由仅标示之语之因故。

Tadetanti pātimokkhaṃ. Taṃ panetanti ‘‘tatthāyasmante pucchāmī’’tiādikaṃ yāvatatiyānusāvanaṃ. Na dissatīti nopalabbhati. Imameva ca atthanti imaṃ amhehi vuttamevatthaṃ. Yadi hi ‘‘yassa siyā āpattī’’tiādivacanattayaṃ yāvatatiyānusāvanaṃ siyā, tadeva uposathakkhandhake (mahāva. 132 ādayo) vadeyya, na pana ‘‘sakimpi anusāvitaṃ hotī’’tiādikanti adhippāyo. Nanu cāyaṃ vinicchayo aṭṭhakathāsu na āgato, atha kuto laddhoti āha ‘‘ayametthā’’tiādi. Vinayaṭṭhānesu kataparicayānaṃ ācariyānaṃ taṃ taṃ atthaṃ ñāpentī paveṇi ācariyaparamparā, tāya ābhato ānīto ācariyaparamparābhato.

『彼此』者,巴帝摩卡。『然而彼』者,「于此我问具寿等」等之乃至第三次反复告知。『不见』者,不得。『此同一义』者,此我等所说之同一义。若「若有罪」等三句为乃至第三次反复告知,则应于伍波萨他篇集中说彼,然非「一次已告知」等,此为意趣。岂非此决择于注疏中未来,然从何得耶?故说「此于此处」等。于律处已作熟习之诸老师,令知彼彼义之传承为老师传承,由彼传来者,由老师传承而来。

Nanu sampajānamusāvāde pācittiyena bhavitabbaṃ, atha kathaṃ dukkaṭāpatti hotīti āha ‘‘sā ca kho na musāvādalakkhaṇenā’’tiādi. Sampajānamusāvāde kiṃ hotīti yvāyaṃ ‘‘sampajānamusāvādo assa hotī’’ti vutto, so āpattito kiṃ hoti, katarā āpatti hotīti attho. Dukkaṭaṃ hotīti dukkaṭāpatti hoti. Vacīdvāre akiriyasamuṭṭhānāpatti hotīti assa hi bhikkhuno adhammikāya paṭiññāya tuṇhībhūtassa nisinnassa manodvāre āpatti nāma natthi. Yasmā pana āvikātabbaṃ nāvikāsi, tenassa vacīdvāre akiriyato ayaṃ āpatti samuṭṭhātīti veditabbā. Idāni vuttamevatthaṃ pāḷiyā sādhetuṃ ‘‘vuttampi ceta’’ntiādimāha. Etaṃ upālittherena parivāre sedamocanagāthāsu (pari. 479) vuttampi cāti attho.

岂非于故意妄语应有巴吉帝亚,然如何有恶作罪耶?故说「彼实非以妄语之相」等。于故意妄语有何耶?此所说「彼应有故意妄语」,从罪而言有何,有何罪耶?此为义。『有恶作』者,有恶作罪。『于语门由不作而生起之罪』者,实此比库以非法之承认而默然而坐,于意门无名为罪者。然而由于应显露而未显露,故应知彼于语门由不作而生起此罪。今为以圣典成立所说之义,故说「所说此」等。『此由伍巴离长老于别解脱中之出汗偈颂中所说』,此为义。

Anālapanto manujena kenaci vācāti kenaci manujena vācāya anālapanto. Giraṃ no ca pare bhaṇeyyāti ‘‘iti ime sossantī’’ti parapuggale sandhāya saddampi na nicchāreyya. Āpajjeyya vācasikanti vācato samuṭṭhitaṃ āpattiṃ āpajjeyya. Pañhāmesā kusalehi cintitāti ettha pañhāmesāti liṅgabyattayena vuttaṃ, eso pañho kusalehi cintitoti attho. Ayaṃ pañho imameva musāvādaṃ sandhāya vutto.

『不与任何人以语交谈』者,不与任何人以语交谈。『我等不向他人说语』者,关涉「如是彼等将听闻」之他人,连声亦不发出。『应犯语之』者,应犯由语而生起之罪。『此问由善者所思惟』者,此中「此问」者,以性数格而说,此问由善者所思惟,此为义。此问关涉此妄语而说。

Taṃtaṃsampattiyā vibandhanavasena sattasantānassa antare vemajjhe eti āgacchatīti antarāyo, diṭṭhadhammikādianattho, atikkamanaṭṭhena tasmiṃ antarāye niyutto, antarāyaṃ vā phalaṃ arahati, antarāyassa vā karaṇasīloti antarāyiko. Tenāha ‘‘vippaṭisāravatthutāyā’’tiādi. Tattha vippaṭisāravatthutāyāti vippaṭisāro nāma pacchānutāpavasena cittavippaṭisāro, tassa kāraṇatāyāti attho. Paṭhamajjhānādipaccayabhūtaaappaṭisāraviruddhassa vippaṭisārassa paccayattāti vuttaṃ hoti. Pāmojjādisambhavanti dubbalataruṇā pīti pāmojjaṃ, taṃ ādi yesaṃ te pāmojjādayo, tesaṃ sambhavo paṭilābho pāmojjādisambhavo, taṃ. Ādisaddena pītippassaddhādīnaṃ gahaṇaṃ. Paṭhamajjhānādīnanti etthādisaddena pana ‘‘dutiyassa jhānassa adhigamāya antarāyiko, tatiyassa jhānassa adhigamāya antarāyiko, catutthassa jhānassa adhigamāya antarāyiko, jhānānaṃ, vimokkhānaṃ, samādhīnaṃ, samāpattīnaṃ, nekkhammānaṃ, nissaraṇānaṃ, pavivekānaṃ, kusalānaṃ dhammānaṃ adhigamāya antarāyiko’’ti (mahāva. 135) vuttadutiyajjhānādīnaṃ saṅgaho daṭṭhabbo. ‘‘Tasmā’’ti vutte yaṃtaṃsaddānaṃ abyabhicāritasambandhatāya ‘‘yasmā’’ti ayamattho upaṭṭhitoyeva hotīti āha ‘‘tasmāti yasmā’’tiādi. Jānantenāti jānamānena. Imināssa sampajānamusāvādassa sacittakataṃ dasseti. Visuddhiṃ apekkhatīti visuddhāpekkho, tena visuddhāpekkhena. Sā ca visuddhi idha vuṭṭhānādīti āha ‘‘vuṭṭhātukāmena visujjhitukāmenā’’ti. Vuṭṭhānagāminito saṅghādisesato vuṭṭhātukāmena, desanāgāminito visujjhitukāmenāti attho. Saṅghamajjhe vā gaṇamajjhe vā ekapuggale vāti uposathagge saṅghassa ārocanavasena saṅghamajjhe vā tattheva ubhato nisinnānaṃ ārocanavasena gaṇamajjhe vā anantarassa ārocanavasena ekapuggale vā pakāsetabbā. Ito vuṭṭhahitvāti ito uposathaggato vuṭṭhāya. Ettha pana sabhāgoyeva vattabbo. Visabhāgassa hi vuccamāne bhaṇḍanakalahasaṅghabhedādīnipi honti. Tasmā tassa avatvā ‘‘ito vuṭṭhahitvā paṭikarissāmī’’ti ābhogaṃ katvā uposatho kātabboti andhakaṭṭhakathāyaṃ (mahāva. aṭṭha. 170) vuttaṃ.

『由于障碍彼彼成就,于有情相续之间、中间来』者,来,故为障碍,现法等之不利,以超越义而从事于彼障碍,或值得障碍之果,或为障碍之作者,故为障碍者。故说「由于追悔之事性」等。其中『由于追悔之事性』者,追悔者名为以后悔之方式之心追悔,由于彼之因性,此为义。所说者:由于为初禅那等之因、无追悔之相违之追悔之因性。『喜悦等之生起』者,弱而幼之喜为喜悦,彼为首者为喜悦等,彼等之生起、获得为喜悦等之生起,彼。以「等」字摄取喜、轻安等。『初禅那等』者,然而以此「等」字应见所说「为第二禅那之证得之障碍者,为第三禅那之证得之障碍者,为第四禅那之证得之障碍者,为诸禅那、诸解脱、诸定、诸等至、诸出离、诸远离、诸独居、诸善法之证得之障碍者」之第二禅那等之摄取。说「故」时,由于彼等字之不违背连结性,「由于」此义已现起,故说「故者,由于」等。『由知者』者,由正知者。以此显示彼故意妄语之有心所作。『期待清净』者,期待清净者,由彼期待清净者。『彼清净于此处为出起等』者,故说「欲出起者、欲清净者」等。『欲出起者』者,由于趣向出起,欲从桑喀地谢萨出起者;由于趣向说示,欲清净者,此为义。『于僧团中或于众中或于一人』者,于伍波萨他堂以告知僧团之方式于僧团中,或于彼处以告知两边所坐者之方式于众中,或以告知邻近者之方式于一人,应显露。『从此出起后』者,从此伍波萨他堂出起后。然而于此处应说同类者。实对异类者说时,亦有争论、诤讼、僧团破裂等。故不对彼说,作「从此出起后我将作对治」之意向而应作伍波萨他,于案达咖注疏中所说。

Karaṇattheti tatiyāvibhattiatthe. Kattari hetaṃ paccattavacanaṃ hoti phāsusaddāpekkhāya. Paccattavacananti paṭhamāvacanaṃ. Paṭhamajjhānādīnaṃ adhigamāya phāsu hotīti adhigamatthaṃ tassa bhikkhuno phāsu hoti sukhaṃ hoti saṃvarassa avippaṭisārahetuttā. Tenāha ‘‘avippaṭisāramūlakāna’’ntiādi. Pāpapuññānaṃ katākatavasena cittavippaṭisārābhāvo avippaṭisāro, so mūlaṃ kāraṇaṃ yesaṃ te avippaṭisāramūlā, avippaṭisāramūlāyeva avippaṭisāramūlakā, tesaṃ avippaṭisāramūlakānaṃ. Sukhappaṭipadā sampajjatīti sukhā paṭipadā samijjhati, paṭhamajjhānādīnaṃ sukhena adhigamo hotīti adhippāyo. Hoti cettha –

『作义』者,于第三格义。于作者此为对自己之语,关涉「安乐」字。『对自己之语』者,第一格语。『为初禅那等之证得安乐』者,为证得义,彼比库安乐,由于律仪之无追悔因性故,有乐。故说「以无追悔为根本」等。『无追悔』者,以恶善之已作未作之方式,心追悔之不存在为无追悔,彼为根本、为因者,彼等为以无追悔为根本者,以无追悔为根本者即为以无追悔为根本者,彼等以无追悔为根本者。『乐道成就』者,乐道成就,以乐证得初禅那等,此为意趣。于此有——

‘‘Nidāne ñattiṭṭhapanaṃ, pubbakiccassa pucchanaṃ;

「在因缘中确立求听,询问前行事;

Nidānuddesasavane, visuddhārocane vidhi;

在因缘总说的听闻中,清净告白的规则;

Anārocane cāpatti, ñeyyaṃ piṇḍatthapañcaka’’nti.

在不告白中有罪,应知此钵食五法。」

Iti kaṅkhāvitaraṇiyā pātimokkhavaṇṇanāya · 如是，在名为《度疑》的《巴帝摩卡注释》中，

Vinayatthamañjūsāyaṃ līnatthappakāsaniyaṃ · 在名为《隐义显明》的《律义宝匣》中，

Nidānavaṇṇanā niṭṭhitā. · 因缘注释完。