Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa-ṭīkā · 除疑古复注
Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa · 礼敬彼世尊、阿拉汉、正自觉者
Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa-ṭīkā · 《渡疑》古疏
Ganthārambhakathā
论书着手语
Buddhaṃ dhammañca saṅghanti-ādinā yā pakāsitā;
尊者佛音以「礼敬佛、法、僧」等所阐明的
Bhadantabuddhaghosena, mātikāṭṭhakathā subhā;
殊妙的论母注疏,
Tassā hi līnapadaṃ vi-kāsanakoyamārambho.
此着手乃是对其隐晦词句的阐明。
Ganthārambhakathāvaṇṇanā著述开端论释
Vippasannenāti vividhappasannena. Kathaṃ? ‘‘Itipi so…pe… buddho bhagavā, svākkhāto…pe… viññūhi, suppaṭipanno…pe… lokassā’’ti (a. ni. 5.10) evamādinā. ‘‘Cetasā’’ti vuttattā tīsu vandanāsu cetovandanā adhippetā. Tanninnatādivasena kāyādīhi paṇāmakaraṇaṃ vandanā, guṇavasena manasāpi tathāva karaṇaṃ mānaṃ, paccayappaṭipattiyādīhi pūjākaraṇaṃ pūjā, paccayādīnaṃ abhisaṅkharaṇaṃ sakkacca karaṇaṃ sakkāro, tesaṃ. Bhājananti ādhāro, adhikaraṇaṃ vā.
「以极净信心」者,以种种净信心。如何?即以「彼世尊亦是……乃至……觉者、世尊」、「善说……乃至……为智者所知」、「善行道……乃至……为世间」等方式。因说「以心」,故三种礼敬中意指心礼敬。以倾向等方式用身等作礼拜为礼敬,以功德方式用心亦如是作为恭敬,以资具、行道等作供养为供养,恭敬地准备资具等为尊重,此等之。「容器」者,所依,或所缘。
Therā mahākassapādayo, tesaṃ vaṃsoti theravaṃso, āgamādhigamasampadāya tassa vaṃsassa padīpabhūtāti theravaṃsappadīpā, tesaṃ theravaṃsappadīpānaṃ. Asaṃhīrattā thirānaṃ. Vinayakkameti vinayapiṭake, ārambhānurūpavacanametaṃ. Suttābhidhammesupi te thirā eva. ‘‘Buddhaṃ dhammañca saṅghañca pubbācariyasīhānañcā’’ti avatvā kasmā visuṃ vuttanti ce? Payojanavisesadassanatthaṃ. Vatthuttayassa hi paṇāmakaraṇassa antarāyanivāraṇaṃ payojanaṃ attano nissayabhūtānaṃ ācariyānaṃ paṇāmakaraṇassa upakāraññutādassanaṃ. Tena buddhañca dhammañca saṅghañca vanditvā, ca-saddena pubbācariyasīhānañca namo katvāti yojanā. Atha vā ‘‘vanditvā’’ti cetovandanaṃ dassetvā tato ‘‘namo katvā’’ti vācāvandanā, ‘‘katañjalī’’ti kāyavandanāpi dassitāti yojetabbaṃ.
「长老」者大咖萨巴等,彼等之传承为长老传承,因以传承与证得之成就而成为彼传承之灯明,故为长老传承之灯明,彼等长老传承之灯明的。因不动摇故为坚固者的。「于律次第」者,于律藏中,此为适合着手之语。于经与阿毗达摩中彼等亦坚固。若问:为何不说「礼敬佛、法、僧及先前诸师子」而分别说?为显示利益之差别。对三宝作礼拜之利益为遣除障碍,对自己所依之诸老师作礼拜为显示报恩之知恩。因此,礼敬佛、法、僧后,以「及」字连接,向先前诸师子作礼,如是连结。或者,以「礼敬」显示心礼敬后,其后以「作礼」为语礼敬,以「合掌」亦显示身礼敬,应如是连结。
Idāni abhidhānappayojanaṃ dassetuṃ ‘‘pāmokkha’’ntiādimāha. Tattha pāmokkhanti padhānaṃ. Sīlañhi sabbesaṃ kusaladhammānaṃ padhānaṃ ādibhāvato. Yathā ca sattānaṃ khajjabhojjaleyyapeyyavasena catubbidhopi āhāro mukhena pavisitvā aṅgamaṅgāni pharati, evaṃ yoginopi cātubhūmakaṃ kusalaṃ sīlamukhena pavisitvā atthasiddhiṃ sampādeti. Tena vuttaṃ ‘‘mukha’’ntiādi. Atha vā mukhanti upāyo, tena mokkhappavesāya nibbānasacchikiriyāya mukhaṃ upāyoti attho. Mahesinā yaṃ pātimokkhaṃ pakāsitanti sambandho. Mahante sīlādikkhandhe esi gavesīti mahesi.
今为显示标题之目的,故说「巴摩卡」等。其中,「巴摩卡」者,主要也。戒乃一切善法之主要,以其为初始故。譬如有情之四种食——嚼食、啖食、舐食、饮食——由口而入,遍及肢体诸分,如是瑜伽者之四地善法亦由戒口而入,成就利益。故说「口」等。或者,「口」者,方便也,以此为解脱之入门、为涅槃现证之口、方便,此为其义。「由大仙所宣说之巴帝摩卡」,此为连结。「大仙」者,寻求大戒等蕴故为大仙。
Sūratena nivātenāti ‘‘tattha katamaṃ soraccaṃ? Yo kāyiko avītikkamo’’tiādinā (dha. sa. 1349) sūratena, nīcavuttinā mānuddhaccavasena attānaṃ anukkhipanabhāvena nivātena. Vinayācārayuttena cārittavārittehi yuttena. ‘‘Soṇattherena yācito’’ti avatvā ‘‘sūratenā’’tiādi kasmā vuttaṃ, kiṃ dussīlena vā duṭṭhena vā alajjinā vā yācitena vaṇṇanā kātuṃ na vaṭṭatīti ce? Na na vaṭṭati. Therassa vacanaṃ paṭikkhipituṃ na sakkā, evarūpaguṇo therova, yācanavasena kattabbo ādarenāti dassetuṃ vuttaṃ.
「以柔和、以谦逊」者,以『何为柔和?身之不越轨』等所说之柔和,以卑下行、以不因慢与掉举而举高自己之状态之谦逊。「与律行相应」者,与正行与邪行相应。若问:何故不说『被索那长老所请』而说『以柔和』等?岂非由破戒者、或由恶者、或由无惭者所请,则不应作注释耶?答:非不应作。长老之言不可拒绝,正是具此等德之长老,应以请求之方式恭敬而作,为显示此故说。
Nāmenāti attano guṇanāmena. Saddalakkhaṇasubhato, vinicchayasubhato, viññeyyasubhato ca subhaṃ.
「以名」者,以自己功德之名。以词之特相之美、以抉择之美、以所应知之美,故为美。
Ganthārambhakathāvaṇṇanā niṭṭhitā. · 著述开端论释已毕。
Nidānavaṇṇanā序缘释
‘‘Āvikatā hissa phāsu hoti, tatthāyasmante pucchāmi…pe… tuṇhī, evametaṃ dhārayāmī’’ti vatvā ‘‘uddiṭṭhaṃ kho āyasmanto nidāna’’ntiādinā nayena vuttaṃ. Ettheva yāvatatiyānusāvanakathāvasāne atha kho uddesakāle ‘‘āvikatā hissa phāsu hotī’’ti vatvā ‘‘uddiṭṭhaṃ kho āyasmanto nidānaṃ. Tatthāyasmante pucchāmī’’tiādinā nayena āgataṃ. Uposathakkhandhakepi evameva āgataṃ. Tattha pubbe vuttaṃ pacchā āgatasuttena virujjhati. Tasmā yathā na virujjhati, tathā upaparikkhitvā gahetabbaṃ. Evaṃ na virujjhatīti eke. Kathaṃ? ‘‘Āvikatā hissa phāsu hotī’’ti vatvā ‘‘uddiṭṭhaṃ kho āyasmanto nidānaṃ. Tatthāyasmante pucchāmī’’tiādinā suuddiṭṭhaṃ hotīti etaṃ uddesalakkhaṇaṃ idhāpi khandhakepi vuttattā. Tasmā ‘‘phāsu hotī’’ti vatvā ‘‘tatthāyasmante pucchāmī’’ti vuttaṭṭhāne avuttampi ānetvā gahetabbaṃ. Kasmā? Idha nidānaṃ na dassitaṃ, uddeso uddesakāle uddisitabbalakkhaṇassa tattha vuttattā. Apica ‘‘nidānuddeso’’ti padaṃ uddharitvā nidānuddesaṃ dassetukāmopi ‘‘suṇātu me, bhante, saṅgho…pe… āvikatā hissa phāsu hotī’’ti pāṭhavasena āgataṃ nidānaṃ niṭṭhāpetvā upari aṭṭhakathāvasena yojetabbaṃ pāḷiṃ idha yojetvā ‘‘tatthāyasmante pucchāmi…pe… dhārayāmī’’ti nidānapāḷiṃ paripuṇṇaṃ katvā puna ‘‘tattha nidānuddeso’’ti uddhaṭapadavasena saṅkhepato nidānuddesalakkhaṇaṃ dassetuṃ ‘‘evametaṃ dhārayāmī’’ti vatvā ‘‘uddiṭṭhaṃ kho āyasmanto nidāna’’ntiādi vuttaṃ, tasmā evaṃ upari ca khandhake ca, atha kho uddesakāle ‘‘āvikatā hissa phāsu hotī’’ti vatvā ‘‘uddiṭṭhaṃ kho āyasmanto nidānaṃ. Tatthāyasmante pucchāmī’’tiādi nidānuddesova dassito, na nidānaṃ.
『若诸具寿已清净者,则安乐,于此我问诸具寿……乃至……默然,我如是持』,如是说已,以『诸具寿,已诵序分』等方式而说。正于此处,在第三次随诵之语终了时,然后在诵出时说『若诸具寿已清净者,则安乐』,以『诸具寿,已诵序分,于此我问诸具寿』等方式而来。在伍波萨他篇集中亦如是而来。其中,先前所说与后来之经相违。故应审察如何不相违而取之。如是不相违,某些人如是说。如何?说『若诸具寿已清净者,则安乐』后,『诸具寿,已诵序分,于此我问诸具寿』等,善诵出,此为诵出之特相,于此处及篇集中皆已说故。故说『安乐』后,在应说『于此我问诸具寿』之处,未说者亦应取来而取之。何故?此处序分未显示,诵出在诵出时应诵出之特相于彼处已说故。又,提取『序分诵出』之句,欲显示序分诵出者,以『尊者,请僧团听我说……乃至……若诸具寿已清净者,则安乐』之文句方式而来之序分完成后,依上方注疏之方式应连结之经文,于此处连结后,『于此我问诸具寿……乃至……我持』,使序分经文完满后,再以『于此序分诵出』之提取句方式,为略示序分诵出之特相,说『我如是持』后,说『诸具寿,已诵序分』等,故如是于上方及篇集中,然后在诵出时说『若诸具寿已清净者,则安乐』后,『诸具寿,已诵序分,于此我问诸具寿』等,仅显示序分诵出,非序分。
Savanāṇattivacananti ettha saṅghanavakatarena vattuṃ ayuttanti ce? Yuttameva. ‘‘Pātimokkhuddesakena evaṃ vattabba’’nti bhagavatā vuttattā bhagavatova āṇatti, na uddesakassa. Idha navakataravasena vuttaṃ. Theropi pana uddisituṃ labhatīti dassanatthaṃ ‘‘therādhikaṃ pātimokkha’’nti vuttaṃ. Iminā suttena navakataro na labhatīti ce? Taṃ dassetuṃ ‘‘yo tattha bhikkhū’’tiādi vuttaṃ.
「听闻告白之语」,于此若问:由僧团中较新者说不应理耶?答:应理也。『巴帝摩卡诵出者应如是说』,由世尊所说故,乃世尊之告白,非诵出者之。此处依较新者之方式而说。然而,为显示长老亦得诵出,故说『长老以上之巴帝摩卡』。若问:以此经较新者不得耶?为显示彼,故说『于彼处诸比库』等。
Yathā catuvaggena ṭhapetvā upasampadāpavāraṇāabbhānāni sabbaṃ saṅghakammaṃ kātuṃ vaṭṭati, evaṃ ‘‘atirekavīsativaggena imaṃ nāma kammaṃ kātabba’’nti avatvā atirekavacanattā aññaṃ atthaṃ sūceti, kiṃ tanti ‘‘catuvaggādinā’’tiādi. Tañhi tehi eva siddhaṃ. Kathaṃ? Catuvaggena upasampadāpavāraṇā…pe… vīsativaggena na kiñci saṅghakammaṃ kātuṃ na vaṭṭatīti. Ettha ‘‘dasavaggena abbhānakammamattaṃ ṭhapetvā’’ti vadantena catupañcavaggena karaṇīyānipi dasavaggena kātuṃ anuññātāni. Tasmā atirekena vaṭṭatīti dīpitaṃ, ‘‘ṭhapetvā’’ti vacanena ūnatarena na vaṭṭatīti dīpitameva. Tasmā na vattabbaṃ atirekavīsativaggoti ce? Vattabbameva. Catupañcavaggena kattabbaṃ chasattaaṭṭhanavavaggena kātabbanti ca, dasavaggena kātabbaṃ ekādasadvādasa…pe… ekūnavīsativaggena kātabbanti ca dīpitaṃ. Ūnatarena na vaṭṭatīti dīpitaṃ pākaṭato. Sabbappakārena pana atirekavīsatianatirekavīsativagge vuttepi dīpitaṃ hotīti vajirabuddhittherena likhitaṃ. Ito paṭṭhāya ‘‘likhita’’nti vutte vajirabuddhittherenāti gahetabbaṃ.
譬如以四众,除达上、自恣、告白外,一切僧团甘马皆应作,如是不说『以超过二十众应作此名甘马』,以超过之语故示另一义,何谓?『以四众等』等。彼由彼等即成就。如何?以四众达上、自恣……乃至……以二十众无任何僧团甘马不应作。于此,说『以十众除告白甘马外』者,以四五众应作者亦以十众许作。故以超过者应理,以『除』之语,以少于者不应理,已显示也。故若问:不应说超过二十众耶?答:应说也。以四五众应作、以六七八九众应作,以十众应作、以十一十二……乃至……以十九众应作,已显示。以少于者不应理,明显已显示。然而,一切方式,于超过二十与不超过二十众中虽已说,亦已显示,由瓦基拉布提长老所写。从此以后,说『所写』时,应取为由瓦基拉布提长老。
Sace anuposathepi vaṭṭeyya, ‘‘uposathaṃ kareyyā’’ti na vadeyya, yasmā anuposathe kātuṃ na vaṭṭati, tasmā ‘‘ajjuposatho’’ti vatvā puna ‘‘uposathaṃ kareyyā’’ti vuttaṃ. ‘‘Pacchimakattikapuṇṇamā evā’’ti avadhāraṇaṃ tato paraṃ pavāraṇādivasassa natthitāya kataṃ. Uddhaṃ pakatiuposathe vuttena pakaticārittena saddhiṃ idampi.
若于非伍波萨他日亦可行,则不应说「应作伍波萨他」,因于非伍波萨他日作不可行,故说「今日是伍波萨他」后,复说「应作伍波萨他」。「唯第十五满月日」者,此限定是为显示其后无自恣日之故而作。此与上述常规伍波萨他所说之常规行仪相同。
‘‘Nimittena nimittaṃ sambandhitvā’’ti na vattabbaṃ ‘‘tividhasampattiyuttā’’ti vuttattāti ce? Vattabbameva. Kasmā? Tividhasampatti nāma nimittasampatti, parisāsampatti, kammavācāsampattītiādiṃ vatvā ‘‘nimittasampatti nāma pabbatanimittaṃ, pāsāṇanimitta’’ntiādi vuttaṃ, na nimittena nimittasambandhanaṃ vuttaṃ. Apica ‘‘tividhasampattiyuttā’’ti sampayogaṅgesu dassetvā puna tameva pahānaṅgesu dassetuṃ ‘‘nimittena nimittaṃ sambandhitvā’’ti vuttaṃ. Nadisamuddajātassaresu sammatasīmāto kammāni na vipajjanti udakukkhepasīmattāti ‘‘vipattisīmāyo nāmā’’ti kasmā vuttāti ce? Sesalakkhaṇāni sampādetvā nadiyaṃ sīmāya baddhāya udakapariyantaṃ katvā sīmāgatattā puna taṃ nadiṃ anto katvā taḷāke kate sace tassā sīmāya kammaṃ kātuṃ vaṭṭeyya, sīmāto kammāni na vipajjeyyuṃ. Yasmā pana evaṃ kātuṃ na vaṭṭati, tasmā ‘‘udakukkhepasīmattā’’ti vuttaṃ akāraṇaṃ.
「以相连结相」者,不应说,因已说「具三种圆满」耶?应说。何故?所谓三种圆满者,即相圆满、众圆满、甘马语圆满等,说此后,说「相圆满者,即山相、石相」等,非说以相连结相。又,说「具三种圆满」是为显示结合支,复为显示舍弃支,故说「以相连结相」。于河海湖池中,自结界之甘马不坏,因水投界之故,何故说「名为坏界」耶?具足其余诸相后,于河中结界,以水为边际而作,因入于界内,复以彼河为内而作池,若于彼界作甘马可行,则自界之甘马不应坏。然因如是作不可行,故说「因水投界」非无因。
Vīsativaggakaraṇīyattā saṅghakammassa kammārahena saddhiṃ ekavīsati bhikkhū nisīdituṃ na sakkontī’’ti vuttaṃ, sukhanisajjāvasena nisīditunti adhippāyo. ‘‘Parimaṇḍalākārena nisīditu’’nti aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ. Tiyojanaṃ atikkamitvāti majjhe ṭhatvā diyaḍḍhaṃ katvā tiyojanaṃ. Koṇato hi koṇaṃ tiyojanaṃ atikkāmeti, āpattiñca āpajjati, sīmā ca asīmā hoti. Kittetvāti nimittāni sampannānipi aññamaññanāmavipariyāyena, animittānaṃ nāmehi ca kittetvāti attho.
因二十人作法之故,僧团甘马与应作甘马者共二十一比库不能坐,此说依安乐坐而坐之意趣。注疏中说「以圆形坐」。超越三由旬者,立于中央,作二由旬半为三由旬。从角至角超越三由旬,则犯罪,界成非界。标示者,诸相虽圆满,以互相名称颠倒,及以无相之名标示之义。
Rāsikataṃ paṃsupi rukkhesu jātesu suddhapaṃsupabbato hoti. Guḷapiṇḍaparimāṇo thūlatāya, na tulagaṇanāya. Bhūmiyaṃ patiṭṭhito’’ti iminā kuṭasarāvādīsu ropitaṃ paṭikkhipati, tato apanetvā pana taṅkhaṇampi bhūmiyaṃ ropito vaṭṭati. Navamūlasākhāniggamanaṃ pana akāraṇaṃ. Khandhaṃ chinditvā ropite pana etaṃ yujjati. Sūcidaṇḍakappamāṇo kaniṭṭhaṅguliparimāṇamatto. ‘‘Aṭṭhaṅgulubbedho’’ti iminā ubbedho paricchinno hoti, ‘‘govisāṇamatto’’ti iminā pariṇāho. ‘‘Evaṃ santepi govisāṇapariṇāhe paricchedo natthi, tasmā khuddakopi mahantopi vaṭṭati evāti vadanti.
堆积之土,于树木生长时,成为纯土之山。糖块量者,依粗大性,非依秤量计算。「立于地上」者,以此遮止置于瓶罐等中者,然从彼处取出,于彼刻立于地上亦可行。然新根枝之生出非无因。于断干后种植者,此则相应。针杖量者,小指量。「八指粗」者,以此限定粗度,「牛角量」者,以此限定周围。「如是虽然,于牛角周围无限定,故小者大者皆可行」,如是说者有之。
Jātassare paripuṇṇameva udakaṃ nimittūpagaṃ disvā aparipuṇṇaṃ antarā ṭhitibhūtaṃ ‘‘jātassare sammatā’’ti vuttaṃ vipattiṃ na āpajjatīti ‘‘nadiyā sammatā, samudde sammatā, jātassare sammatā’’ti etthāpi loṇī na gahitā. Baddhasīmaṃ vā nadisamuddajātassare vā anokkamitvāti etthāpi ‘‘nadiyā vā, bhikkhave, samudde vā jātassare vā’’ti (mahāva. 147) etthāpi na gahitā. Tasmā loṇī na abaddhasīmāti ce? Abaddhasīmāva. ‘‘Yopi nadiṃ vā samuddaṃ vā bhinditvā nikkhantaudakena kato sobbho etaṃ lakkhaṇaṃ pāpuṇāti, ayampi jātassaroyevā’’ti (kaṅkhā. aṭṭha. nidānavaṇṇanā) vuttattā jātassaraggahaṇena gahitāti tattha tattha avuttā. ‘‘Yāvatikā tasmiṃ gāmakhette’’ti vuttattā aññampi gāmaṃ anto katvā samānasaṃvāsakasīmāsammannanakāle tasmiṃ gāme bhikkhū āgacchantu vā mā vā, vaṭṭati. Avippavāsasīmāsammannanakāle āgantabbameva.
于湖池中,见水满至相处,未满而住于中间,说「于湖池中结界」,不犯坏。故「于河中结界、于海中结界、于湖池中结界」,此中亦不摄咸水湖。「不出结界或河海湖池」,此中「于河或于海或于湖池」,此中亦不摄。故咸水湖非非结界耶?即非结界。因说「凡破河或海而出之水所作之池,此达此相,此亦唯湖池」,以湖池之摄取而摄,故于彼彼处未说。因说「凡于彼村界中」,以其他村为内而结共住界时,于彼村中比库来或不来,皆可行。于结不离衣界时,必须来。
Agamanapathesūti ettha ekadivasena gantvā paccāgantuṃ asakkuṇeyyaṭṭhāneti vadanti, baddhasīmābhāvaṃ paṭikkhipitvāti attho.
「于不可行道中」者,此中说一日往而不能返之处,遮止非结界之义。
‘‘Samantā udakukkhepā’’ti vuttattā sabbadisāsu gahetabbamevāti ce? Yato labbhati, tato gahetabbo ‘‘yasmiṃ padese pakativīciyo ottharitvā saṇṭhahanti, tato paṭṭhāya kappiyabhūmi, tattha ṭhatvā uposathādikammaṃ kātuṃ vaṭṭatī’’ti vuttattā. Anubandho aḍḍhamāso anvaḍḍhamāso, aḍḍhamāsassa vā anu. Yo pana kenaci antamaso tiracchānenapi khaṇitvā akatoti adhippāyo.
「从四周掷水」之所说,是否应理解为应从一切方向取水?应从能得之处取水,因为已说「从自然波浪铺展而住立之地域开始,为如法地,站立于彼处作伍波萨他等甘马是允许的」。「随行」者,半月或随半月。然而,其意趣是:即使由任何人,乃至由畜生所掘而未作者。
‘‘Aññaṃ tattakaṃyeva paricchedaṃ anatikkamitvā ṭhitopi kammaṃ kopetī’’ti vuttattā atikkamitvā ṭhito na kopetīti dīpitameva hotīti upatissatthero, taṃ pana ‘‘dvinnaṃ udakukkhepānaṃ antare añño eko udakukkhepo upacāratthāya ṭhapetabbo’’ti vacanena virujjhati. Samantapāsādikāyañhi ‘‘aññaṃ tattakaṃyevā’’ti padaṃ natthi. Tasmā tassādhippāyo pariyesitabbo. Antoudakukkhepasīmāya upacāratthāya ṭhapitaṃ udakukkhepaparicchedaṃ anatikkamitvāti attho gahetabbo. Therena aññathā papañcitvā likhitaṃ.
因为已说「即使站立于未超越另一同等界限者,亦能成就甘马」,故已显示:超越而站立者不能成就。伍波提萨长老如是说。然而,此说与「在两个掷水之间,应设置另一掷水以作近行」之语相违。因为在《善见律》中并无「另一同等」之语。因此,应探求其意趣。应取此义:未超越为内掷水界之近行而设置的掷水界限。长老以异说而详述书写。
‘‘Sabhāgavatthunā lahukāpatti’’nti vuttattā sabhāgasaṅghādisesaṃ ārocetuṃ vaṭṭatīti ce? Na vaṭṭati desanāgāminiṃ sandhāya idha vuttattā. Tasmā eva samuccayakkhandhake ‘‘sabhāgasaṅghādisesaṃ āpannassa pana santike āvikātuṃ na vaṭṭati. Sace āvikaroti, āpatti āvikatā hoti, dukkaṭā pana na muccatī’’ti (cūḷava. aṭṭha. 102) vuttaṃ. Yathā saṅghena ‘‘suṇātu me, bhante, saṅgho…pe… paṭikarissatī’’ti vatvā uposathaṃ kātuṃ labhati, evaṃ tīhi dvīhipi aññaṃ suddhaṃ passitvā ‘‘paṭikarissāmā’’ti vatvā uposathaṃ kātuṃ vaṭṭati. Ekenāpi ‘‘parisuddhaṃ labhitvā paṭikarissāmī’’ti ābhogaṃ katvā uposathaṃ kātuṃ vaṭṭatīti. Aṭṭhakathāyampi ‘‘sāmanto bhikkhu evamassa vacanīyoti ettha sabhāgo eva vattabbo. Visabhāgassa hi vuccamāne bhaṇḍanakalahasaṅghabhedādīnipi honti, tasmā tassa avatvā ito vuṭṭhahitvā paṭikarissāmī’’ti ābhogaṃ katvā uposatho kātabboti andhakaṭṭhakathāyaṃ vutta’’nti vatvā tassa appaṭikkhittattā vaṭṭatīti dīpitameva. ‘‘Yadā aññaṃ suddhaṃ bhikkhuṃ anāpattikaṃ passissati, tadā tassa santike’’ti vuttattā lahukasseva anuññātattā samuccayakkhandhake vuttattā sabhāgasaṅghādisesaṃ pana ñattiyā ārocetvā uposathaṃ kātuṃ na vaṭṭati.
因为已说「以相似事为轻罪」,是否允许告白相似的桑喀地谢萨?不允许,因为此处是关于悔过道而说。正因如此,在《集犍度》中已说「然而,对于犯相似桑喀地谢萨者,在其面前告白不允许。若告白,罪已告白,但恶作不得脱离」。如同对僧团说「尊者们,请僧团听我……我将悔过」后得作伍波萨他,如是对三人、二人亦见另一清净者后说「我等将悔过」而作伍波萨他是允许的。即使一人亦「得清净者后我将悔过」作意向后作伍波萨他是允许的。在注疏中亦说「在『应对边地比库如是说』此处,应说相似者。因为若对不相似者说,则有诤论、争吵、僧团破裂等,因此不对彼说,从此处起身后『我将悔过』作意向而应作伍波萨他」,在安达咖注疏中如是说,因未遮止彼,故已显示允许。因为已说「当见另一清净比库、无罪者时,在彼面前」,因为仅允许轻罪,因为在《集犍度》中已说,然而以白告白相似桑喀地谢萨而作伍波萨他不允许。
Devabrahmā pana ‘‘tiracchānagato’’ti padaṃ ṭhapetvā yena kenaci padena asaṅgahitāpi iminā saṅgahitāti dassanatthaṃ ‘‘yassa upasampadā paṭikkhittā’’ti vuttaṃ.
然而,天人、梵天,设置「畜生趣」之语,是为显示:即使不为任何语所摄者,亦为此所摄,故说「其达上被遮止者」。
‘‘Cātumāsiniyaṃ pana pavāritānaṃ santike anupagatena vā chinnavassena vā vuṭṭhavassena vā’’ti avatvā ‘‘anupagatena vā chinnavassena vā’’ti ettakameva vuttaṃ. Vuṭṭhavasso pana tasmiṃ kāle anupagatattā ‘‘anupagato’’ti saṅkhyaṃ gatoti. Sabbāya vuṭṭhitāya sabbe vuṭṭhahitvā gate sannipātetuṃ na sakkā, ekacce sannipātetvā pārisuddhiṃ ārocetuṃ vaṭṭatīti vadanti. Kasmā? Ñattiṃ ṭhapetvā kattabbasaṅghakammābhāvā vaggaṃ na hotīti. Pavāraṇāyapi eseva nayo. Ayañhettha viseso – sace purimikāya upagatehi pacchimikāya upagatā thokatarā ceva honti samasamā ca, saṅghapavāraṇāya ca gaṇaṃ pūrenti, saṅghapavāraṇāvasena ñatti ṭhapetabbāti. ‘‘Ekova bhikkhu hoti…pe… aññesaṃ anāgatabhāvaṃ ñatvā’’ti vuttattā adhiṭṭhānuposathaṃ sīmaṃ pavisitvā kātuṃ na sakkāti vadanti.
在四月尼中,对已自恣者,未说「未来者、断瓦萨者或出瓦萨者」,仅说「未来者或断瓦萨者」如是而已。然而,出瓦萨者,因在彼时为未来,故入于「未来者」之数。有人说:在一切出离时,一切起身而去,不能集合,集合一部分而告白清净是允许的。为何?因为除白外无应作僧团甘马,故不成众。在自恣时亦是此法。此处之差别是:若前期来者比后期来者更少或相等,且满足僧团自恣之众,应以僧团自恣方式设白。因为已说「仅一比库……知他人未来之状态」,有人说:不能入界作决意伍波萨他。
‘‘Kiṃ saṅghassa pubbakicca’’nti idaṃ na ñattiṃ ṭhapetvā vattabbaṃ. Tañhi ñattito puretarameva karīyati. Tasmā ‘‘suṇātu me, bhante, saṅgho, kiṃ saṅghassa pubbakiccaṃ, yadi saṅghassa pattakalla’’nti vattabbaṃ siyāti. Tathāpi na vattabbaṃ. Na hi taṃ ñattiyā anto karīyatīti. Evaṃ sante netaṃ vattabbanti āpajjati payojanābhāvāti ce? Na, yathāgataṭṭhāne eva vattabbato, parapadāpekkhatāyāti vuttaṃ hoti. Idaṃ pubbakiccaṃ akatvā uposathakammaṃ karonto saṅgho, puggalo vā ṭhapanakkhettātikkame āpajjati. Tasmiñhi khette atikkante sammajjanādikaraṇe āpattimokkho na hoti uposathakammato pubbe kattabbakammākaraṇapaccayattā tassā āpattiyā. Na sā kammapariyosānāpekkhā etthāgatasampajānamusāvādāpatti viya, tasmā pātimokkhuddesako bhikkhu ‘‘pārisuddhiṃ āyasmanto ārocethā’’ti vattukāmo paṭhamameva pārisuddhāpārisuddhipaccayaṃ pubbakiccaṃ sarāpeti. Tañhi kataṃ pārisuddhipaccayo hoti, akataṃ apārisuddhipaccayo. Teneva ubhayāpekkhādhippāyena kataṃ, na katanti avatvā ‘‘kiṃ saṅghassa pubbakicca’’miccevāha. Tattha akatapakkhe tāva pārisuddhiārocanakkamanidassanatthaṃ parato ‘‘yassa siyā āpatti, so āvikareyyā’’ti ca, katapakkhe ‘‘asantiyā āpattiyā tuṇhī bhavitabba’’nti ca vakkhati.
「僧团之前行事为何」,此不应除白而说。因为彼在白之前即已作。因此,应说「尊者们,请僧团听我,僧团之前行事为何,若僧团适时」。即使如此,亦不应说。因为彼不在白之内作。若如是,则不应说此,因无目的?非也,因为应在如来之处说,因为依赖后句,如是已说。不作此前行事而作伍波萨他甘马之僧团或个人,在超越设置界时犯罪。因为在超越彼界时,在作扫除等时,因在伍波萨他甘马之前应作之业不作为因缘,故无脱离罪。彼罪不依赖甘马终结,如此处来之故意妄语罪,因此,诵巴帝摩卡之比库欲说「具寿们,请告白清净」,最初即令忆念清净与不清净之因缘的前行事。彼若作,则为清净之因缘;若不作,则为不清净之因缘。正因如此,以两者所依之意趣,不说「已作、未作」,而仅说「僧团之前行事为何」。其中,在未作方面,为显示清净告白之行相,后面将说「若有罪者,应告白」;在已作方面,将说「无罪时应默然」。
‘‘Sabbantimena paricchedena catūhi bhikkhūhi sannipatitvā’’ti ca, ‘‘uposathakaraṇatthaṃ sannipatite saṅghe bahi…pe… adentena chando dātabbo’’ti ca vadanti. Asannipatitepi pana vaṭṭati. Idañhi chandadānasamayadassanatthaṃ vuttaṃ. Uposathakaraṇatthaṃ sannipatite saṅghe bahi uposathaṃ katvā āgatassa kattabbākāradassanatthañca vuttaṃ. Padhānagharavāsino padhānagharaṃ pavisitukāmā attano sabhāgabhikkhūnaṃ chandaṃ datvā sace saṅgho sannipatati, ‘‘mayhaṃ chando ārocetabbo’’ti vatvā padhānagharaṃ pavisanti. Ayaṃ sīhaḷadīpe payogo. Ārocentena pana sannipatite ārocetabbaṃ. Pañcasu bhikkhūsu ekasmiṃ vihāre vasantesu ekassa chandapārisuddhiṃ āharitvā catunnaṃ pātimokkhaṃ uddisituṃ anuññātattā sannipatite chando gahetabbo ārocetabboti vacanaṃ niratthakaṃ viya. ‘‘Theyyasaṃvāsako paṭijānātīti (mahāva. 165) vacanato sāmaṇerena āhaṭāpi vaṭṭati. Kammaṃ na kopetī’’ti ca, ‘‘sace pubbe chandaṃ datvā bahisīmāgato puna pavisati, pacchā chandaggahaṇakiccaṃ natthi, tassa payogo sīmāsammutivasena veditabbo’’ti ca ‘‘chandadāne tikkhattuṃ vacane idaṃ payojanaṃ – paṭhamaṃ samaggabhāvaṃ, dutiyaṃ pacchā vidhātabbabhāvaṃ, tatiyaṃ chandahārakassa dukkaṭamocanaṃ dīpetī’’ti (vajira. ṭī. mahāvagga 164) ca likhitaṃ. Biḷālasaṅkhalikābaddhāva hoti antogehe eva sampayojanattā, yathā sā na katthaci gacchati, tathā sāpi na katthaci gacchatīti adhippāyo. Itarathā visesanaṃ niratthakaṃ hotīti ācariyena gahitaṃ.
「『以一切边际,四位比库集会』」与「『为作伍波萨他而集会之僧团,于外……(中略)……不给者应给欲』」如是说。然而即使未集会亦可。此乃为显示给欲之时机而说。又为显示于为作伍波萨他而集会之僧团,于外作伍波萨他后来者应作之方式而说。住精进堂者,欲入精进堂时,给与自己同类比库之欲后,若僧团集会,说『应告知我之欲』后入精进堂。此为锡兰岛之行法。然而告知者,于集会时应告知。于五位比库住于一寺时,持来一人之欲与清净,许可为四人诵巴帝摩卡,故『于集会时应取欲、应告知』之言语如同无义。依「盗住者承认」之言语,由沙玛内拉持来者亦可。「不破坏甘马」,与「若先给欲后出界外,再入时,后无取欲之事,其行法应依界结合而知」,与「于给欲三次言说中,此为目的——第一显示和合性,第二显示后应作性,第三显示持欲者之恶作解脱」如是书写。如猫以锁链系缚,因于屋内连结,如彼不往任何处,如是彼女亦不往任何处,此为意趣。否则限定词成为无义,如是为老师所取。
‘‘Na hi taṃ akatvā uposathaṃ kātuṃ vaṭṭatī’’ti pubbe dassitattā ‘‘idampi hi ubhaya’’nti kasmā vuttanti ce? Sesāni therena āṇattena kātabbāni dassitāni, ime pana dve therena vā pātimokkhuddesakena vā ñattiṭṭhapanakena vā yena vā tena vā kātabbānīti ca, sammajjanādīni tattha tattha tādisāni payojanāni nipphādenti, ime pana dve tattha tattha na kiñci kammaṃ sādhenti, tasmā ‘‘kiṃ iminā’’ti avatvā kātabbamevāti dassetuñca ‘‘idampi hi ubhaya’’ntiādi vuttaṃ. ‘‘Āyasmantānaṃ pāde vandatī’’ti gaṇavasena vatvā puggalavasena na vuttaṃ tena ārocetabbassa aññassa abhāvā.
「不作彼而作伍波萨他不可」,因先前已显示,「此亦二者」为何说耶?其余诸事显示应以长老之命令而作,然而此二者应以长老或巴帝摩卡诵者或白立者或任何人而作,与扫除等于彼彼处成就如是目的,然而此二者于彼彼处不成就任何业,故为显示非说「此有何用」而应作,说「此亦二者」等。「礼敬诸具寿之足」以众而说,以个人未说,因无应告知之其他人。
Saṅghassa uddiṭṭhaṃ hotīti saṅghena uddiṭṭhaṃ hotīti attho. Samaggassa hi saṅghassāti ettha samaggabhāvassa kāyasāmaggikāraṇattā natthi dosoti ce? Taṃ na, uddesepi savanepi samaggabhāvassa icchitabbattā. ‘‘Suṇātu me, bhante’’ti hi iminā cittasāmaggiṃ dīpeti savane sabbehi ekībhūtabhāvato.
「为僧团所诵」者,为由僧团所诵之义。「和合之僧团」于此,和合性因身和合之原因故无过失耶?非彼,因于诵时、于听时和合性应欲求。「尊者请听我」以此显示心和合,因于听时一切成为一体性。
Sañcicca āpattiṃ āpajjatīti ettha anādariyavasena āpajjanto eva alajjī hoti, na itaroti. Āpattiṃ parigūhatīti ettha lajjāya parigūhanto alajjī na hoti, ‘kiṃ iminā’ti anādariyavasena parigūhanto hotī’’ti ca likhitaṃ.
「故意犯罪」于此,以不恭敬而犯者即为无惭,非其他。「隐覆罪」于此,以惭而隐覆者非无惭,以「此有何用」之不恭敬而隐覆者为无惭,如是书写。
‘‘Sattannaṃ āpattikkhandhāna’’nti na vattabbaṃ, ‘‘channa’’nti vattabbanti ce? Sattannamevāti vattabbaṃ. Pārājikāpattiṃ āpanno hi sace attano sāpattikabhāvaṃ pakāseti, saṅghassa ca uposatho sampajjati, tassa ca gihibhāvena vā sāmaṇerabhāvena vā suddhi hotīti.
「七罪聚」不应说,应说「六」耶?应说「七」。犯巴拉基咖罪者,若显露自己之有罪性,僧团之伍波萨他成就,彼以在家性或沙玛内拉性而有清净。
Ekacce ācariyā nāma dhammabhāriko kira ācariyo. Kasmā evaṃ vuttanti ce? Yāvatatiyānusāvanā nāma tikkhattuṃ vacanaṃ. Tathā pāṭhe anāgatattā kevalaṃ ‘‘yāvatatiyaṃ anusāvita’’nti padameva disvā ‘‘yassa siyā āpatti, so āvikareyyā’’ti idaṃ ‘‘sace āpattiṃ āpannā, āvikarothā’’ti imamatthaṃ dīpeti. ‘‘Asantiyā āpattiyā tuṇhī bhavitabba’’nti idampi tamevatthaṃ dīpeti. ‘‘Tuṇhībhāvena kho panāyasmante parisuddhāti vedissāmī’’ti idampi tamevāti evamatthaṃ gahetvā vuttaṃ kira.
某些老师,名为持法老师。为何如是说耶?「乃至第三次告知」者,名为三次言说。如是于文中未来故,仅见「乃至第三次告知」之句,「若有罪者,彼应发露」,此显示「若犯罪,应发露」此义。「无罪时应默然」,此亦显示彼义。「然而以默然,我将知诸具寿清净」,此亦彼义,如是取义而说。
Apareti atthadassitthero kira. Etaṃ sandhāyāti ettha ‘‘sakimpi anusāvita’’nti padassa vacanena tikkhattuṃ anusāvanā kātabbāti ettakameva dīpitaṃ viya dissati.
「另一位」者,据说是见义长老所说。「依此而说」者,在此处,以「即使一次告知」这一句的表述,显示应当告知三次,仅显示如此之义而已。
Imamatthaṃ sandhāya vuttanti kathaṃ viññāyatīti ce? ‘‘Ayamettha ācariyaparamparābhato vinicchayo’’ti vuttaṃ.
「依此义而说」,如何理解呢?若问,则答:「此处这是从老师传承而来的决断」,如是所说。
‘‘Saramānenā’’ti iminā sampajānamusāvādassa sacittakattaṃ dasseti. Saṅghamajjhe vātiādi lakkhaṇavacanaṃ kira. Saṅghuposathakaraṇatthaṃ saṅghamajjhe ce nisinno, tasmiṃ saṅghamajjhe āvikātabbā. Gaṇuposathakaraṇatthañce gaṇamajjhe nisinno, tasmiṃ gaṇamajjhe. Ekasseva santike ce pārisuddhiuposathaṃ kattukāmo, tasmiṃ ekapuggale āvikātabbāti, etena na kevalaṃ saṅghamajjhe evāyaṃ musāvādo sambhavati, atha kho ettha vuttalakkhaṇena asatipi ‘‘pārisuddhiṃ āyasmanto ārocethā’’tiādividhāne gaṇuposathepi sāpattiko hutvā uposathaṃ kattukāmo anārocetvā tuṇhībhūtova ce karoti, ayaṃ sampajānamusāvādāpattiṃ āpajjatīti imassatthassa āvikaraṇato lakkhaṇavacanaṃ kiretanti vuttanti takkikā. Aññathā ‘‘gaṇamajjhe vā’’ti na vattabbanti tesaṃ adhippāyo. Ārocanādhippāyavasena vuttanti ācariyassa takko. Ārocento hi ‘‘saṅghassa ārocemī’’ti adhippāyena āvikaronto saṅghamajjhe āvikaroti nāma, ubhatopasse nisinnānaṃ ārocento gaṇamajjhe āvikaroti nāma, ‘‘ekasseva ārocessāmī’’ti adhippāyena āvikaronto ekapuggale āvikaroti nāma. Sacepi vematiko hoti…pe… paṭikarissāmīti evaṃ kate yāva vematiko hoti, tāva sabhāgāpattiṃ paṭiggahetuṃ labhati, aññesañca kammānaṃ parisuddho nāma hoti. Puna nibbematiko hutvā desetabbaṃ vā na vāti neva pāḷiyaṃ, na aṭṭhakathāyaṃ atthi, desite pana doso natthi. Tathā ito vuṭṭhahitvā taṃ āpattiṃ paṭikarissāmīti ettha ca sakalasaṅghe sabhāgāpattiṃ āpanne, vematike cāti likhitaṃ (vajira. ṭī. mahāvagga 169-170).
「忆念」者,以此显示有意妄语的有心性。「在僧团中」等,据说是特征的表述。若为举行僧团伍波萨他之故而坐于僧团中,则应在该僧团中告知。若为举行群体伍波萨他之故而坐于群体中,则应在该群体中告知。若仅欲对一人行清净伍波萨他,则应向该一人告知。由此,此妄语不仅在僧团中发生,而且在此处,即使不具所说特征,在「诸具寿应告知清净」等宣告时,于群体伍波萨他中,有罪者欲行伍波萨他而不告知,若保持沉默而行,此人即犯有意妄语罪。因此,从告知之义而言,据说是特征的表述,推理者如是说。否则,不应说「或在群体中」,这是他们的意趣。依告知意趣而说,这是老师的推理。因为告知者,以「我向僧团告知」的意趣而告知,即名为在僧团中告知;向两边坐者告知,即名为在群体中告知;以「我将仅向一人告知」的意趣而告知,即名为向一人告知。即使有疑……乃至「我将忏悔」,如是作时,只要有疑,即可接受同类罪,对于其他甘马,即名为清净。再次无疑后,应说或不应说,在巴利和注疏中都没有,但若说了,并无过失。同样,「从此处起身后,我将忏悔该罪」,在此处,若全僧团犯同类罪,且有疑,如是所写(《金刚疏》大篇集第169-170页)。
Nidānavaṇṇanā niṭṭhitā. · 序缘释已毕。