27. Upajjhāyādivattavinicchayakathā · 27. 戒师等义务抉择论
27. Upajjhāyādivattavinicchayakathā二十七、依止师等义务决择论
Upajjhāyavattakathāvaṇanā依止师义务论释
§183
183. Evaṃ vassūpanāyikavinicchayaṃ kathetvā idāni upajjhāyavattādivattakathaṃ kathetuṃ ‘‘vattanti etthā’’tiādimāha. Tattha vattetabbaṃ pavattetabbanti vattaṃ, saddhivihārikādīhi upajjhāyādīsu pavattetabbaṃ ābhisamācārikasīlaṃ. Taṃ katividhanti āha ‘‘vattaṃ nāmetaṃ…pe… bahuvidha’’nti. Vaccakuṭivattanti ettha iti-saddo ādyattho. Tena saddhivihārikavattaantevāsikavattaanumodanavattāni saṅgayhanti. Vuttañhi tattha tattha aṭṭhakathāsu ‘‘cuddasa khandhakavattānī’’ti. Vattakkhandhake (cūḷava. 356) ca pāḷiyaṃ āgatameva, tattha pana āgantukavattato paṭṭhāya āgataṃ, idha upajjhāyavattato. Ito aññānipi pañcasattati sekhiyavattāni dveasīti mahāvattāni ca vattameva. Tesu pana sekhiyavattāni mahāvibhaṅge āgatāni, mahāvattāni kammakkhandhakapārivāsikakkhandhakesu (cūḷava. 75 ādayo), tasmā idha cuddasa khandhakavattāniyeva dassitāni. Tesu upajjhāyavattaṃ paṭhamaṃ dassento ‘‘tattha upajjhāyavattaṃ tāva evaṃ veditabba’’ntyādimāha.
183. 如是讲说瓦萨入住的决断后,现在为了讲说老师义务等义务之说,故说「义务在此」等。其中,「应行之义务」者,义务也,即由同住弟子等对老师等应行的轨范戒。「此为何种」者,说「此名为义务……乃至……多种」。「厕所义务」中,此处「伊帝」一词是初义。由此摄取同住弟子义务、依止弟子义务、随喜义务。于彼彼注疏中已说「十四篇集义务」。于义务篇集中,圣典已来,然于彼处从客比库义务开始而来,此处则从老师义务开始。除此之外,七十五应学法义务与八十二大义务亦是义务。然于彼等中,应学法义务已来于大分别,大义务于甘马篇集、别住篇集等,故此处仅示十四篇集义务。于彼等中,首先示老师义务,故说「其中老师义务首先应如是知」等。
Tattha ko upajjhāyo, kenaṭṭhena upajjhāyo, kathaṃ gahito upajjhāyo, kena vattitabbaṃ upajjhāyavattaṃ, katamaṃ taṃ vattanti? Tattha ko upajjhāyoti ‘‘anujānāmi, bhikkhave, byattena bhikkhunā paṭibalena dasavassena vā atirekadasavassena vā upasampādetu’’ntiādivacanato (mahāva. 76) byattibalasampanno upasampadato paṭṭhāya dasavasso vā atirekadasavasso vā bhikkhu upajjhāyo. Kenaṭṭhena upajjhāyoti vajjāvajjaṃ upanijjhāyatīti upajjhāyo, saddhivihārikānaṃ khuddakaṃ vajjaṃ vā mahantaṃ vajjaṃ vā bhuso cintetīti attho. Kathaṃ gahito hoti upajjhāyoti saddhivihārikena ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā ukkuṭikaṃ nisīditvā añjaliṃ paggahetvā ‘‘upajjhāyo me, bhante, hohī’’ti tikkhattuṃ vutte sace upajjhāyo ‘‘sāhū’’ti vā ‘‘lahū’’ti vā ‘‘opāyika’’nti vā ‘‘patirūpa’’nti vā ‘‘pāsādikena sampādehī’’ti vā imesu pañcasu padesu yassa kassaci padassa vasena kāyena vā vācāya vā kāyavācāhi vā ‘‘gahito tayā upajjhāyo’’ti upajjhāyaggahaṇaṃ viññāpeti, gahito hoti upajjhāyo. Tattha sāhūti sādhu. Lahūti agaru, subharatāti attho. Opāyikanti upāyapaṭisaṃyuttaṃ, evaṃ paṭipajjanaṃ nittharaṇupāyoti attho. Patirūpanti sāmīcikammamidanti attho. Pāsādikenāti pasādāvahena kāyavacīpayogena sampādehīti attho.
其中,谁是老师?以何义为老师?如何摄取老师?由谁应行老师义务?何为彼义务?其中,「谁是老师」者,从「诸比库,我允许由善巧比库、有能力者、十瓦萨或超过十瓦萨者授达上」等语,具足善巧与能力、从达上起十瓦萨或超过十瓦萨的比库为老师。「以何义为老师」者,观察过失与非过失故为老师,即对同住弟子们的小过失或大过失深思之义。「如何摄取老师」者,由同住弟子偏袒上衣、蹲踞而坐、合掌后,说三次「尊者,请为我老师」,若老师以「善哉」或「可」或「适宜」或「合适」或「以令人欢喜而成就」,于此五句中,以任何一句之方式,以身或以语或以身语,令知「汝已摄取老师」之老师摄取,则老师被摄取。其中,「善哉」者,善也。「可」者,不重,易持之义。「适宜」者,与方便相应,如是行道是出离方便之义。「合适」者,此是如法甘马之义。「以令人欢喜」者,以引生欢喜的身语运用而成就之义。
Kena vattitabbaṃ upajjhāyavattanti gahitaupajjhāyena saddhivihārikena vattitabbaṃ. Katamaṃ taṃ vattanti idaṃ āgatameva, tattha kālasseva uṭṭhāya upāhanā omuñcitvāti sacassa paccūsakāle caṅkamanatthāya vā dhotapādapariharaṇatthāya vā paṭimukkā upāhanā pādagatā honti, tā kālasseva uṭṭhāya apanetvā. Tādisameva mukhadhovanodakaṃ dātabbanti utumpi sarīrasabhāve ca ekākāre tādisameva dātabbaṃ.
「由谁应行老师义务」者,由已摄取老师的同住弟子应行。「何为彼义务」者,此已来。其中,「及时起床脱鞋」者,若于黎明时为经行或为护持已洗足,鞋已脱在足上,则及时起床后除去。「应给予如是洗面水」者,于季节与身体状态同一形态时,应给予如是。
Saguṇaṃkatvāti uttarāsaṅgaṃ saṅghāṭiñcāti dve cīvarāni ekato katvā tā dvepi saṅghāṭiyo dātabbā. Sabbañhi cīvaraṃ saṅghaṭitattā saṅghāṭīti vuccati. Tena vuttaṃ ‘‘saṅghāṭiyo dātabbā’’ti. Padavītihārehīti ettha padaṃ vītiharati etthāti padavītihāro, padavītihāraṭṭhānaṃ. Dutavilambitaṃ akatvā samagamanena dvinnaṃ padānaṃ antare muṭṭhiratanamattaṃ. Padānaṃ vā vītiharaṇaṃ abhimukhaṃ haritvā nikkhepo padavītihāroti evamettha attho daṭṭhabbo. Na upajjhāyassa bhaṇamānassa antarantarā kathā opātetabbāti antaraghare vā aññatra vā bhaṇamānassa aniṭṭhite tassa vacane aññā kathā na samuṭṭhāpetabbā. Ito paṭṭhāyāti ‘‘na upajjhāyassa bhaṇamānassā’’ti ettha na-kārato paṭṭhāya. Tena nātidūretiādīsu na-kārapaṭisiddhesu āpatti natthīti dasseti. Sabbattha dukkaṭāpattīti āpadāummattakhittacittavedanāṭṭatādīhi vinā paṇṇattiṃ ajānitvāpi vadantassa gilānassa ca dukkaṭameva. Āpadāsu hi antarantarā kathā vattuṃ vaṭṭati, evamaññesu na-kārapaṭisiddhesu īdisesu, itaresu pana gilānopi na muccati. Sabbattha dukkaṭāpatti veditabbāti ‘‘īdisesu gilānopi na muccatī’’ti dassanatthaṃ vuttaṃ. Aññampi hi yathāvuttaṃ upajjhāyavattaṃ anādariyena akarontassa agilānassa vattabhede sabbattha dukkaṭameva, teneva vakkhati ‘‘agilānena hi saddhivihārikena saṭṭhivassenapi sabbaṃ upajjhāyavattaṃ kātabbaṃ, anādariyena akarontassa vattabhede dukkaṭaṃ. Na-kārapaṭisaṃyuttesu pana padesu gilānassapi paṭikkhittakiriyaṃ karontassa dukkaṭamevā’’ti. Āpattisāmantā bhaṇamānoti padasodhamma(pāci. 44 ādayo)-duṭṭhullādivasena (pārā. 283) āpattiyā āsannavācaṃ bhaṇamāno. Āpattiyā āsannavācanti ca āpattijanakameva vacanaṃ sandhāya vadati. Yāya hi vācāya āpattiṃ āpajjati, sā vācā āpattiyā āsannāti vuccati.
「合为一束」者,上衣与桑喀帝,即二衣合为一处,此二桑喀帝应给予。因一切衣由于合集故称为桑喀帝。由此说「应给予桑喀帝」。「以步距」者,此中,于此处跨步者为步距,即步距之处。不作迟缓,以同等行走,二步之间一拳一宝珠量。或诸步之跨越,向前持来后放下为步距,此处应如是见义。「不应于老师说话时中间插话」者,于内室或其他处说话时,于彼语未完时,不应生起其他话。「从此起」者,从「不应于老师说话时」中的「不」字起。由此示于「不太远」等以「不」字所禁止者无罪。「一切处恶作罪」者,除灾难、疯狂、心乱、受痛恼等外,不知制定而说者与病者亦仅恶作。于灾难中,中间插话是允许的,如是于其他以「不」字所禁止的如是等,然于其余,病者亦不免。「一切处应知恶作罪」者,为示「于如是等病者亦不免」而说。又,如所说老师义务,无恭敬而不作的非病者,于义务之分一切处仅恶作,由此将说「非病的同住弟子即使六十瓦萨亦应作一切老师义务,无恭敬而不作者于义务之分恶作。然于与『不』字相应的句中,病者亦作被禁止之行为者仅恶作」。「说近罪之语」者,以词句清净、粗恶等方式,说近于罪的语。「近于罪之语」者,关联能生罪的语而说。以何语犯罪,彼语称为近于罪。
Cīvarena pattaṃ veṭhetvāti ettha ‘‘uttarāsaṅgassa ekena kaṇṇena veṭhetvā’’ti gaṇṭhipadesu vuttaṃ. Heṭṭhāpīṭhaṃ vā parāmasitvāti idaṃ pubbe tattha ṭhapitapattādinā asaṅghaṭṭanatthāya vuttaṃ. Cakkhunā oloketvāpi aññesaṃ abhāvaṃ ñatvāpi ṭhapetuṃ vaṭṭati eva. Caturaṅgulaṃ kaṇṇaṃ ussāretvāti kaṇṇaṃ caturaṅgulappamāṇaṃ atirekaṃ katvā evaṃ cīvaraṃ saṅgharitabbaṃ. Obhoge kāyabandhanaṃ kātabbanti kāyabandhanaṃ saṅgharitvā cīvarabhoge pakkhipitvā ṭhapetabbaṃ. Sace piṇḍapāto hotīti ettha yo gāmeyeva vā antaraghare vā paṭikkamane vā bhuñjitvā āgacchati, piṇḍaṃ vā na labhati, tassa piṇḍapāto na hoti, gāme abhuttassa pana laddhabhikkhassa vā hoti, tasmā ‘‘sace piṇḍapāto hotī’’tiādi vuttaṃ. Tattha gāmeti gāmapariyāpanne tādise kismiñci padese. Antaraghareti antogehe. Paṭikkamaneti āsanasālāyaṃ. Sacepi tassa na hoti, bhuñjitukāmo ca hoti, udakaṃ datvā attanā laddhatopi piṇḍapāto upanetabbo. Tikkhattuṃ pānīyena pucchitabboti sambandho, ādimhi majjhe anteti evaṃ tikkhattuṃ pucchitabboti attho. Upakaṭṭhoti āsanno. Dhotavālikāyāti udakena gataṭṭhāne nirajāya parisuddhavālikāya.
「以衣包钵」者,此中于结篇集中说「以上衣的一角包」。「或触摸下座」者,此为先前于彼处放置的钵等不相触而说。以眼观察后,知其他不存在后,亦允许放置。「举起四指角」者,角作四指量之超过,如是应折叠衣。「于折叠处应作身带」者,折叠身带后,投入衣折叠处而放置。「若有食物」者,此中,于村中或内室或返回时食后来者,或不得食物者,彼无食物,然于村中未食而得乞食者则有,故说「若有食物」等。其中,「村」者,于村所摄的如是任何处所。「内室」者,于屋内。「返回」者,于座堂。即使彼无,而欲食者,给水后,即使自己所得的食物亦应持来。「应以水三次询问」者,连结,于初、中、后,如是应三次询问之义。「近」者,接近。「于已洗之沙地」者,于以水去除尘垢处的清净沙地。
Niddhūmeti jantāghare jalamānaaggidhūmarahite. Jantāgharañhi nāma himapātabahukesu desesu tappaccayarogapīḷādinivāraṇatthaṃ sarīrasedatāpanaṭṭhānaṃ. Tattha kira andhakārapaṭicchannatāya bahūpi ekato pavisitvā cīvaraṃ nikkhipitvā aggitāpaparihārāya mattikāya mukhaṃ limpitvā sarīraṃ yāvadatthaṃ sedetvā cuṇṇādīhi ubbaṭṭetvā nahāyanti. Teneva pāḷiyaṃ (mahāva. 66) ‘‘cuṇṇaṃ sannetabba’’ntiādi vuttaṃ. Sace ussahatīti sace pahoti. Vuttamevatthaṃ vibhāveti ‘‘kenaci gelaññena anabhibhūto hotī’’ti. Apaṭighaṃsantenāti bhūmiyaṃ apaṭighaṃsantena. Kavāṭapīṭhanti kavāṭapīṭhañca piṭṭhasaṅghātañca acchupantena. Santānakanti yaṃ kiñci kīṭakulāvakamakkaṭakasuttādi. Ullokā paṭhamaṃ ohāretabbanti ullokato paṭhamaṃ ullokaṃ ādiṃ katvā avaharitabbanti attho. Ullokanti ca uddhaṃ olokanaṭṭhānaṃ, uparibhāganti attho. Ālokasandhikaṇṇabhāgāti ālokasandhibhāgā ca kaṇṇabhāgā ca, abbhantarabāhiravātapānakavāṭakāni ca gabbhassa ca cattāro koṇā sammajjitabbāti attho.
「无烟」者,于暖房中无燃烧火烟。暖房者,于多雪地区,为遮止彼因缘病恼等,是身体出汗温暖之处。于彼处,据说因黑暗遮蔽,众多人一起进入后,放下衣,为火温护持,以泥涂面,身体出汗至适度后,以粉等擦拭后沐浴。由此于圣典中说「应备粉」等。「若能」者,若能够。以所说义阐明「不被任何疾病所胜」。「不摩擦」者,不摩擦地面。「门槛」者,不触门槛与背部集合。「蜘蛛网」者,任何虫巢、蜘蛛丝等。「从天窗首先应取下」者,从天窗首先以天窗为始而应取下之义。「天窗」者,上方观察处,上部之义。「窗边角部」者,窗部与角部,内外风窗门与房的四角应扫之义。
Aññattha netabboti yattha vihārato sāsane anabhirati uppannā, tato aññattha kalyāṇamittādisampattiyuttaṭṭhāne netabbo. Na ca acchinne theve pakkamitabbanti rajitacīvarato yāva appamattakampi rajanaṃ gaḷati, na tāva pakkamitabbaṃ. Na upajjhāyaṃ anāpucchā ekaccassa patto dātabbotiādi sabbaṃ upajjhāyassa visabhāgapuggalānaṃ vasena kathitaṃ. Ettha ca visabhāgapuggalānanti lajjino vā alajjino vā upajjhāyassa avaḍḍhikāme sandhāya vuttaṃ. Sace pana upajjhāyo alajjī ovādampi na gaṇhāti, lajjino ca etassa visabhāgā honti, tattha upajjhāyaṃ vihāya lajjīheva saddhiṃ āmisādiparibhogo kātabbo. Upajjhāyādibhāvo hettha nappamāṇanti daṭṭhabbaṃ. Pariveṇaṃ gantvāti upajjhāyassa pariveṇaṃ gantvā. Susānanti idaṃ upalakkhaṇaṃ. Upacārasīmato bahi gantukāmena anāpucchā gantuṃ na vaṭṭati. Vuṭṭhānamassa āgametabbanti gelaññato vuṭṭhānaṃ assa āgametabbaṃ.
「应带往他处」者,若从住处于教法中生起不乐,应从彼处带往他处具足善友等之适当处所。「不应在染料未干时离去」者,从染衣之时起,乃至极少量之染料尚在滴落,不应离去。「不应未问戒师而将钵施予某人」等一切,皆就戒师之异类人而说。此中「异类人」者,就有惭或无惭而不欲戒师增长而说。然若戒师无惭亦不受教诫,有惭者与彼为异类,于彼处应舍戒师,唯与有惭者共作资具等之受用。于此应见「戒师等之身份非量」。「前往住处」者,前往戒师之住处。「墓地」者,此为举例。欲往近行界外者,未问不应前往。「应待其痊愈」者,应待其从病痊愈。
Upajjhāyavattakathāvaṇṇanā niṭṭhitā. · 依止师义务论释毕。
Ācariyavattakathāvaṇṇanā阿阇梨义务论释
§184
184. Ācariyavattakathāyaṃ ko ācariyo, kenaṭṭhena ācariyo, katividho ācariyo, kathaṃ gahito ācariyo, kena vattitabbaṃ ācariyavattaṃ, katamaṃ taṃ vattanti? Tattha ko ācariyoti ‘‘anujānāmi, bhikkhave, dasavassaṃ nissāya vatthuṃ dasavassena nissayaṃ dātu’’ntiādivacanato (mahāva. 77) byattibalasampanno dasavasso vā atirekadasavasso vā bhikkhu ācariyo. Kenaṭṭhena ācariyoti antevāsikena ābhuso caritabboti ācariyo, upaṭṭhātabboti attho. Katividho ācariyoti nissayācariyapabbajjācariyaupasampadācariyadhammācariyavasena catubbidho. Tattha nissayaṃ gahetvā taṃ nissāya vatthabbo nissayācariyo. Pabbajitakāle sikkhitabbasikkhāpako pabbajjācariyo. Upasampadakāle kammavācānussāvako upasampadācariyo. Buddhavacanasikkhāpako dhammācariyo nāma. Kathaṃ gahito hoti ācariyoti antevāsikena ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā ukkuṭikaṃ nisīditvā añjaliṃ paggahetvā ‘‘ācariyo me, bhante, hohi, āyasmato nissāya vacchāmī’’ti tikkhattuṃ vutte ācariyo ‘‘sāhū’’ti vā ‘‘lahū’’ti vā ‘‘opāyika’’nti vā ‘‘patirūpa’’nti vā ‘‘pāsādikena sampādehī’’ti vā kāyena viññāpeti , vācāya viññāpeti, kāyavācāhi viññāpeti, gahito hoti ācariyo.
一八四、于老师之义务说中:何者为老师?以何义为老师?老师有几种?如何取得老师?应以何行老师之义务?何者为彼义务?其中「何者为老师」者,从「诸比库,我允许十腊者依止而住,十腊者给予依止」等语,具足言说力之十腊或超过十腊之比库为老师。「以何义为老师」者,应由弟子以『具寿』称呼,故为老师,应侍奉之义。「老师有几种」者,依依止老师、出家老师、达上老师、法老师而为四种。其中取得依止而应依彼而住者为依止老师。出家时教应学之学者为出家老师。达上时诵甘马语者为达上老师。教佛语者名为法老师。「如何取得老师」者,弟子偏袒上衣,蹲踞而坐,合掌,三次说「尊者,请为我之老师,我将依具寿而住」,老师以「善哉」或「可」或「适当」或「合适」或「以可喜之方式成就」,以身表示,以语表示,以身语表示,老师即被取得。
Kena vattitabbaṃ ācariyavattanti antevāsikena vattitabbaṃ ācariyavattaṃ. Byattena bhikkhunā pañca vassāni nissāya vatthabbaṃ, abyattena yāvajīvaṃ. Ettha sacāyaṃ bhikkhu vuḍḍhataraṃ ācariyaṃ na labhati, upasampadāya saṭṭhivasso vā sattativasso vā hoti, navakatarassapi byattassa santike ukkuṭikaṃ nisīditvā añjaliṃ paggahetvā ‘‘ācariyo me, āvuso, hohi, āyasmato nissāya vacchāmī’’ti evaṃ tikkhattuṃ vatvā nissayo gahetabbo. Gāmappavesanaṃ āpucchantenapi ukkuṭikaṃ nisīditvā añjaliṃ paggahetvā ‘‘gāmappavesanaṃ āpucchāmi ācariyā’’ti vattabbaṃ. Esa nayo sabbaāpucchanesu. Katamaṃ taṃ vattanti ettha upajjhāyavattato aññaṃ natthīti āha ‘‘idameva ca…pe… ācariyavattanti vuccatī’’ti. Nanu upajjhācariyā bhinnapadatthā, atha kasmā idameva ‘‘ācariyavatta’’nti vuccatīti āha ‘‘ācariyassa kattabbattā’’ti. Yathā ekopi bhikkhu mātubhātābhūtattā ‘‘mātulo’’ti ca dhamme sikkhāpakattā ‘‘ācariyo’’ti ca vuccati, evaṃ ekameva vattaṃ upajjhāyassa kattabbattā ‘‘upajjhāyavatta’’nti ca ācariyassa kattabbattā ‘‘ācariyavatta’’nti ca vuccatīti adhippāyo. Evaṃ santepi nāme bhinne attho bhinno siyāti āha ‘‘nāmamattameva hettha nāna’’nti. Yathā ‘‘indo sakko’’tiādīsu nāmamattameva bhinnaṃ, na attho, evametthāpīti daṭṭhabboti.
「应以何行老师之义务」者,应由弟子行老师之义务。有能力之比库应依止五年而住,无能力者应尽形寿。此中若此比库不得较长之老师,于达上时为六十腊或七十腊,亦应于新受具虽然有能力者之处,蹲踞而坐,合掌,如是三次说「贤友,请为我之老师,我将依具寿而住」,如是取得依止。入村时请问亦应蹲踞而坐,合掌,应说「我向老师请问入村」。此为一切请问之法。「何者为彼义务」者,此中除戒师之义务外无别,故说「此即……乃至……名为老师之义务」。岂非戒师与老师为不同之词义,然则为何此即名为「老师之义务」?故说「因应为老师所作」。如同一比库因母之兄弟身份而称「舅父」,因于法中教导而称「老师」,如是同一义务因应为戒师所作而称「戒师之义务」,因应为老师所作而称「老师之义务」,此为意趣。虽如是,名既不同,义亦应不同,故说「于此唯名为异」。如「因德拉、萨咖」等中唯名不同,非义,此中亦应如是见。
Idāni tasmiṃ vatte saddhivihārikaantevāsikānaṃ vasena labbhamānaṃ kañci visesaṃ dassento ‘‘tattha yāva cīvararajana’’ntyādimāha. Tato upajjhāyācariyānaṃ vasena visesaṃ dassetuṃ ‘‘upajjhāye’’tyādimāha. Tesu vattaṃ sādiyantesu āpatti, asādiyantesu anāpatti, tesu ajānantesu , ekassa bhārakaraṇepi anāpattīti ayamettha piṇḍattho. Idāni antevāsikavisesavasena labbhamānavisesaṃ dassetumāha ‘‘ettha cā’’tiādi.
今为显示于彼义务中就共住弟子与弟子而得之某种差别,说「其中乃至染衣」等。其后为显示就戒师与老师之差别,说「于戒师」等。于彼等行义务时有罪,不行时无罪,于彼等不知时,即使令一人负担亦无罪,此为此中之要义。今为显示依弟子之差别而得之差别,说「此中」等。
Ācariyavattakathāvaṇṇanā niṭṭhitā. · 阿阇梨义务论释毕。
Saddhivihārikavattakathāvaṇṇanā同住弟子义务论释
Saddhivihārikavatte ko saddhivihāriko, kenaṭṭhena saddhivihāriko, kena vattitabbaṃ saddhivihārikavattaṃ, katamaṃ taṃ vattanti? Tattha ko saddhivihārikoti upasampanno vā hotu sāmaṇero vā, yo upajjhaṃ gaṇhāti, so saddhivihāriko nāma. Kenaṭṭhena saddhivihārikoti upajjhāyena saddhiṃ vihāro etassa atthīti saddhivihārikoti atthena. Kena vattitabbaṃ saddhivihārikavattanti upajjhāyena vattitabbaṃ. Tena vuttaṃ vattakkhandhake (mahāva. 378) ‘‘tena hi, bhikkhave, upajjhāyānaṃ saddhivihārikesu vattaṃ paññapessāmi, yathā upajjhāyehi saddhivihārikesu vattitabba’’nti. Katamaṃ taṃ vattanti idāni pakaraṇāgataṃ. Imasmiṃ pana pakaraṇe saṅkheparucittā, ācariyasaddhivihārikaantevāsikavattānañca samānattā dvepi ekato vuttā, tathāpi vattakkhandhake visuṃ visuṃ āgatattā visuṃ visuṃyeva kathayāma.
于共住弟子之义务中:何者为共住弟子?以何义为共住弟子?应以何行共住弟子之义务?何者为彼义务?其中「何者为共住弟子」者,或为已达上者或为沙玛内拉,凡取得戒师者,名为共住弟子。「以何义为共住弟子」者,此有与戒师共住,故以义为共住弟子。「应以何行共住弟子之义务」者,应由戒师行。彼于义务篇集中说「诸比库,然则我将为戒师对共住弟子制定义务,戒师应如何对共住弟子行义务」。「何者为彼义务」者,今为本论所来。然于此论中喜简略者,因老师之共住弟子与弟子之义务相同,二者合说,然因于义务篇集中各别而来,我等亦各别而说。
Saṅgahetabbo anuggahetabboti uddesādīhissa saṅgaho ca anuggaho ca kātabbo. Tattha uddesoti pāḷivacanaṃ. Paripucchāti pāḷiyā atthavaṇṇanā. Ovādoti anotiṇṇe vatthusmiṃ ‘‘idaṃ karohi, idaṃ mā karitthā’’ti vacanaṃ. Anusāsanīti otiṇṇe vatthusmiṃ. Apica otiṇṇe vā anotiṇṇe vā paṭhamaṃ vacanaṃ ovādo, punappunaṃ vacanaṃ anusāsanīti daṭṭhabbaṃ. Sace upajjhāyassa patto hotīti sace atirekapatto hoti. Esa nayo sabbattha. Parikkhāroti aññopi samaṇaparikkhāro. Idha ussukkaṃ nāma dhammiyena nayena uppajjamānaupāyapariyesanaṃ. Ito paraṃ dantakaṭṭhadānaṃ ādiṃ katvā ācamanakumbhiyā udakasiñcanapariyosānaṃ vattaṃ gilānasseva saddhivihārikassa kātabbaṃ. Anabhirativūpakāsanādi pana agilānassapi kattabbameva. Cīvaraṃ rajantenāti ‘‘evaṃ rajeyyāsī’’ti upajjhāyato upāyaṃ sutvā rajantena. Sesaṃ vuttanayeneva veditabbaṃ. Saṅgahetabbo anuggahetabbotiādīsu anādariyaṃ paṭicca dhammāmisehi asaṅgaṇhantānaṃ ācariyupajjhāyānaṃ dukkaṭaṃ vattabhedattā. Teneva parivārepi (pari. 322) ‘‘na dento āpajjatī’’ti vuttaṃ. Sesaṃ suviññeyyameva.
「应摄受、应随摄受」者,应以诵等作其摄受与随摄受。其中「诵」者,圣典之文句。「问」者,圣典之义理解释。「教诫」者,于未犯事中说「应作此,莫作此」之语。「教授」者,于已犯事中。又于已犯或未犯,初次之语为教诫,再三之语应见为教授。「若戒师有钵」者,若有多余之钵。此为一切处之法。「资具」者,其他沙门资具。此中「努力」名为以如法之方式生起之方便寻求。从此以后,以给予齿木为始,以于漱口瓶中注水为终之义务,应唯为病之共住弟子而作。然遣除不乐等,即使无病者亦应作。「染衣者」者,从戒师听闻方便「应如是染」而染者。其余应以已说之法而知。于「应摄受、应随摄受」等中,因不恭敬而不以法与资具摄受之老师与戒师,因破义务故有恶作。以此于附随中亦说「不给予者犯」。其余极易了知。
Saddhivihārikavattakathāvaṇṇanā niṭṭhitā. · 同住弟子义务事注释已毕。
Antevāsikavattakathāvaṇṇanā受依止弟子义务事注释
Antevāsikavatte ko antevāsiko, kenaṭṭhena antevāsiko, katividhā antevāsikā, kena vattitabbaṃ antevāsikavattaṃ, katamaṃ taṃ vattanti? Tattha ko antevāsikoti upasampanno vā hotu sāmaṇero vā, yo ācariyassa santike nissayaṃ gaṇhāti, yo vā ācariyassa ovādaṃ gahetvā pabbajati, yo vā tenānussāvito hutvā upasampajjati, yo vā tassa santike dhammaṃ pariyāpuṇāti, so sabbo antevāsikoti veditabbo. Tattha paṭhamo nissayantevāsiko nāma, dutiyo pabbajjantevāsiko nāma, tatiyo upasampadantevāsiko nāma, catuttho dhammantevāsiko nāma. Aññattha pana sippantevāsikopi āgato, so idha nādhippeto . Kenaṭṭhena antevāsikoti ante vasatīti antevāsiko aluttasamāsavasena. Katividhā antevāsikāti yathāvuttanayena catubbidhā antevāsikā.
在弟子义务中,何者为弟子?以何义为弟子?弟子有几种?由谁应行弟子义务?何者为彼义务?其中,何者为弟子者:无论是已达上者或沙玛内拉,凡于老师近处受依止者,或受老师教诫而出家者,或由彼宣告而达上者,或于彼近处学习法者,一切皆应知为弟子。其中,第一者名为依止弟子,第二者名为出家弟子,第三者名为达上弟子,第四者名为法弟子。然而,在别处亦有技艺弟子,但此处不取彼义。以何义为弟子者:『住于近处』,故为弟子,依不脱落复合词之方式。弟子有几种者:依如所说之方式,弟子有四种。
Kena vattitabbaṃ antevāsikavattanti catubbidhehi ācariyehi antevāsikesu vattitabbaṃ. Yathāha vattakkhandhake (cūḷava. 382) ‘‘tena hi, bhikkhave, ācariyānaṃ antevāsikesu vattaṃ paññapessāmi, yathā ācariyehi antevāsikesu vattitabba’’nti. Katamaṃ taṃ vattanti yaṃ bhagavatā vattakkhandhake vuttaṃ, idha ca saṅkhepena dassitaṃ, taṃ vattanti. Idha pana attho saddhivihārikavatte vuttanayeneva veditabbo. Ayaṃ pana viseso – etesu pabbajjantevāsiko ca upasampadantevāsiko ca ācariyassa yāvajīvaṃ bhāro, nissayantevāsiko ca dhammantevāsiko ca yāva samīpe vasanti, tāvadeva, tasmā ācariyehipi tesu sammā vattitabbaṃ. Ācariyantevāsikesu hi yo yo na sammā vattati, tassa tassa āpatti veditabbā.
由谁应行弟子义务者:由四种老师应对弟子行义务。如在义务篇集中所说:『诸比库,然则我将制定老师对弟子之义务,老师应如何对弟子行义务。』何者为彼义务者:世尊在义务篇集中所说者,及此处简略显示者,即为彼义务。然而此处之义,应依在共住弟子义务中所说之方式而知。然而此为差别:在这些当中,出家弟子与达上弟子是老师终生之负担,依止弟子与法弟子则仅在住于近处期间,因此老师亦应对彼等正确行义务。对于老师与弟子,凡不正确行义务者,应知彼有罪。
Antevāsikavattakathāvaṇṇanā niṭṭhitā. · 受依止弟子义务事注释已毕。
Āgantukavattakathāvaṇṇanā客比库义务事注释
§185
185. Āgantukavatte āgacchatīti āgantuko, tena vattitabbanti āgantukavattaṃ. ‘‘Idāni ārāmaṃ pavisissāmī’’ti iminā upacārasīmāsamīpaṃ dasseti, tasmā upacārasīmāsamīpaṃ patvā upāhanāomuñcanādi sabbaṃ kātabbaṃ. Gahetvāti upāhanadaṇḍakena gahetvā. Upāhanapuñchanacoḷakaṃ pucchitvā upāhanā puñchitabbāti ‘‘katarasmiṃ ṭhāne upāhanapuñchanacoḷaka’’nti āvāsike bhikkhū pucchitvā. Pattharitabbanti sukkhāpanatthāya ātape pattharitabbaṃ. Sace navako hoti, abhivādāpetabboti tassa vasse pucchite yadi daharo hoti, sayameva vandissati, tadā iminā vandāpito hoti. Nilloketabboti oloketabbo. Bahi ṭhitenāti bahi nikkhamantassa ahino vā amanussassa vā maggaṃ ṭhatvā ṭhitena nilloketabbo. Sesaṃ pubbe vuttanayeneva veditabbaṃ.
一八五、在来客义务中,『来者』,故为来客,由彼应行者,即来客义务。『现在我将进入园林』,以此显示近行界之附近,因此到达近行界附近后,应作脱鞋等一切。持者:以鞋杖持。询问擦鞋布后应擦鞋者:询问住处比库『在何处有擦鞋布』后。应展开者:为干燥之故,应在日光中展开。若是新者,应令礼敬者:询问彼之戒腊后,若是年少者,彼自将礼敬,此时由此令礼敬。应观察者:应观察。由站在外者:由站在外出者之蛇或非人之道路上站立者应观察。其余应依前述方式而知。
Āgantukavattakathāvaṇṇanā niṭṭhitā. · 客比库义务事注释已毕。
Āvāsikavattakathāvaṇṇanā住处比库义务事注释
§186
186. Āvāsikavatte āvasatīti āvāsiko, tena vattitabbanti āvāsikavattaṃ. Tattha āvāsikena bhikkhunā āgantukaṃ bhikkhuṃ vuḍḍhataraṃ disvā āsanaṃ paññapetabbantiādi pāḷiyaṃ (cūḷava. 359) āgatañca aṭṭhakathāyaṃ āgatañca (cūḷava. aṭṭha. 359) gahetabbaṃ, gahetvā vuttattā pākaṭameva, upāhanapuñchanaṃ pana attano rucivasena kātabbaṃ. Teneva hettha ‘‘sace ussahatī’’ti vuttaṃ, tasmā upāhanā apuñchantassapi anāpatti. Senāsanaṃ paññapetabbanti ettha ‘‘kattha mayhaṃ senāsanaṃ pāpuṇātī’’ti pucchitena senāsanaṃ paññapetabbaṃ, ‘‘etaṃ senāsanaṃ tumhākaṃ pāpuṇātī’’ti evaṃ ācikkhitabbanti attho. Papphoṭetvā pattharituṃ pana vaṭṭatiyeva. Etena mañcapīṭhādiṃ papphoṭetvā pattharitvā upari paccattharaṇaṃ datvā dānampi senāsanapaññāpanamevāti dasseti. Mahāāvāsepi attano santikaṃ sampattassa āgantukassa vattaṃ akātuṃ na labbhati. Sesaṃ purimasadisameva.
一八六、在住处义务中,『住者』,故为住处者,由彼应行者,即住处义务。其中,住处比库见来客比库为长老后应设座等,在经文中所来者及在注疏中所来者应取,因已说取而明显,然而擦鞋应依自己之意愿而作。正因如此,此处说『若能够』,因此不擦鞋者亦无罪。应设住处者:此处被问『我的住处在何处得到』者应设住处,应如此告知『此住处你得到』,此为义。然而拍打后展开确实允许。以此显示:拍打床椅等后展开,在上给予敷具后,给予亦即是设住处。即使在大住处,对来到自己近处之来客,不作义务亦不允许。其余与前相同。
Āvāsikavattakathāvaṇṇanā niṭṭhitā. · 住寺者行仪讲解的注释已结束。
Gamikavattakathāvaṇṇanā远行者行仪讲解的注释。
§187
187. Gamikavatte gantuṃ bhabboti gamiko, tena vattitabbanti gamikavattaṃ. Tatrāyaṃ anuttānapadavaṇṇanā – dārubhaṇḍanti senāsanakkhandhake (cūḷava. 322) vuttaṃ mañcapīṭhādi. Mattikābhaṇḍampi rajanabhājanādi sabbaṃ tattha vuttappabhedameva. Taṃ sabbaṃ aggisālāyaṃ vā aññatarasmiṃ vā guttaṭṭhāne paṭisāmetvā gantabbaṃ, anovassake pabbhārepi ṭhapetuṃ vaṭṭati. Senāsanaṃ āpucchitvā pakkamitabbanti ettha yaṃ pāsāṇapiṭṭhiyaṃ vā pāsāṇatthambhesu vā katasenāsanaṃ, yattha upacikā nārohanti, taṃ anāpucchantassapi anāpatti. Catūsu pāsāṇesūtiādi upacikānaṃ uppattiṭṭhāne paṇṇasālādisenāsane kattabbākāradassanatthaṃ vuttaṃ. Appeva nāma aṅgānipi seseyyunti ayaṃ ajjhokāse ṭhapitamhi ānisaṃso. Ovassakagehe pana tiṇesu ca mattikāpiṇḍesu ca upari patantesu mañcapīṭhānaṃ aṅgānipi vinassanti.
一八七、在行者义务中,『能去者』,故为行者,由彼应行者,即行者义务。此处此为不明显词之解释:木器者:在住处篇集中所说之床椅等。陶器亦是染色器皿等一切,正是在彼处所说之分类。收藏一切彼于火堂或某一守护处后应去,在不漏雨之石窟中放置亦允许。询问住处后应离去者:此处在石板或石柱上所作之住处,虫不能上者,不询问者亦无罪。在四块石头上等:为显示在虫之上升处之叶屋等住处应作之方式而说。『或许肢体亦将残留』者:此为放置在露地时之利益。然而在漏雨之屋中,草与土块从上落下时,床椅之肢体亦毁坏。
Gamikavattakathāvaṇṇanā niṭṭhitā. · 远行者行仪讲解的注释已结束。
Bhattaggavattakathāvaṇṇanā食堂行仪讲解的注释。
§188
188. Vattakkhandhake imasmiṃ ṭhāne anumodanavattaṃ āgataṃ, tato bhattaggavattaṃ. Sāratthadīpaniyañca (sārattha. ṭī. cūḷavagga 3.373-374) ‘‘imasmiṃ vattakkhandhake (cūḷava. 356) āgatāni āgantukāvāsikagamiyānumodanabhattaggapiṇḍacārikāraññikasenāsanajantāgharavaccakuṭiupajjhāyācariyasaddhivihārikaantevāsikavattāni cuddasa mahāvattāni nāmā’’ti anukkamo vutto, idha pana vinayasaṅgahappakaraṇe gamikavattato bhattaggavattaṃ āgataṃ, anumodanavattaṃ pana visuṃ avatvā bhattaggavatteyeva antogadhaṃ katvā pacchā vuttaṃ bhattaggaṃ gantvā bhatte bhutteyeva anumodanākaraṇato, pāḷiyañca aññesu vattesu viya ‘‘tena hi, bhikkhave, bhikkhunā anumodanavattaṃ paññāpessāmī’’ti visuṃ vattabhāvena anāgatattā bhattaggavatteyeva antogadhanti ācariyassa adhippāyo siyā. Imassa ca vinayālaṅkārapakaraṇassa tassā vaṇṇanābhūtattā saṃvaṇṇetabbakkameneva saṃvaṇṇanaṃ kathayissāma.
一八八、在义务篇集中,在此处来了随喜义务,从彼有食堂义务。在义理明灯中说:『在此义务篇集中所来之来客、住处、行者、随喜、食堂、乞食、林野、住处、浴室、厕所、近事堂、亲教师、老师、共住弟子、弟子义务,名为十四大义务』,次第已说,然而此处在律摄论中,从行者义务来了食堂义务,然而随喜义务不别说,而作为包含在食堂义务中后说,因去食堂后在食物食已即作随喜,且在经文中如在其他义务中『诸比库,然则比库将制定随喜义务』,因未以别义务之方式而来,故包含在食堂义务中,此可能是老师之意趣。且此律庄严论为彼注疏之性质,故将依应解释之次第而说解释。
Bhuñjitabbanti bhattaṃ. Ajati gacchati pavattati etthāti aggaṃ. ‘‘Ādikoṭṭhāsakoṭīsu, puratoggaṃ vare tīsū’’ti abhidhānappadīpikāyaṃ āgatepi ‘‘rājagganti rājārahaṃ, salākagganti salākaggahaṇaṭṭhāna’’ntiādīsu aññatthesupi pavattanato bhattassa aggaṃ bhattaggaṃ, bhattaparivisanaṭṭhānaṃ, bhattagge vattitabbaṃ vattaṃ bhattaggavattanti viggaho. Tattha ārāme kālo ārocito hotīti ‘‘kālo bhante, niṭṭhitaṃ bhatta’’nti ārocito hoti. Timaṇḍalaṃ paṭicchādentenāti dve jāṇumaṇḍalāni nābhimaṇḍalañca paṭicchādentena. Parimaṇḍalaṃ nivāsetvāti samantato maṇḍalaṃ nivāsetvā. Uddhaṃ nābhimaṇḍalaṃ, adho jāṇumaṇḍalaṃ paṭicchādentena jāṇumaṇḍalassa heṭṭhā jaṅghaṭṭhito paṭṭhāya aṭṭhaṅgulamattaṃ nivāsanaṃ otāretvā nivāsetabbaṃ, tato paraṃ otārentassa dukkaṭanti vuttaṃ, yathānisinnassa jāṇumaṇḍalato heṭṭhā caturaṅgulamattaṃ paṭicchannaṃ hotīti mahāpaccariyaṃ vuttaṃ. Kāyabandhanaṃ bandhitvāti tassa nivāsanassa upari kāyabandhanaṃ bandhitvā ‘‘na, bhikkhave, akāyabandhanena gāmo pavisitabbo, yo paviseyya, āpatti dukkaṭassā’’ti (cūḷava. 278) vuttattā. Saguṇaṃ katvāti idaṃ upajjhāyavatte vuttameva. ‘‘Gaṇṭhikaṃ paṭimuñcitvāti pāsake gaṇṭhikaṃ pavesetvā antogāmo vā hotu vihāro vā, manussānaṃ parivisanaṭṭhānaṃ gacchantena cīvaraṃ pārupitvā kāyabandhanaṃ bandhitvā gamanameva vaṭṭatī’’ti mahāaṭṭhakathāsu vuttaṃ. Ettha ca manussānaṃ parivisanaṭṭhānanti yattha antovihārepi manussā saputtadārā āvasitvā bhikkhū netvā bhojenti.
「应食」者,食也。「去、行、转于此」故为「首」。《词汇明灯》中虽说「在始、顶、亿等义中,在前、首、胜三义中」,但因「王首」为「王所应得」、「签首」为「取签之处」等其他义中亦转,故食之首为「食首」,即施食之处。于食首应行之行为为「食首行」,此为复合词之分解。其中,于精舍时刻已告知,即告知「时至,大德,食已备办」。「覆三圆」者,覆二膝圆与脐圆也。「周圆着下衣」者,周遍圆满着下衣。覆上脐圆、下膝圆,从膝圆之下胫骨处起,应下垂八指量之下衣而着之,若下垂过此者恶作,如是说。《大义疏》说:如坐时,从膝圆之下覆四指量。「系腰带后」者,于彼下衣之上系腰带后,因说「诸比库,不得不系腰带入村,若入者,犯恶作」故。「作钩」者,此于师事中已说。「解开结」者,将结穿入环中,无论村内或精舍,往人施食处时,披上衣、系腰带后,唯行去方可,如是于诸大注疏中说。此中「人之施食处」者,即于精舍内亦有人携妻儿住而迎比库施食之处。
Suppaṭicchannenāti na sasīsaṃ pārutena, atha kho gaṇṭhikaṃ paṭimuñcitvā anuvātantena gīvaṃ paṭicchādetvā ubho kaṇṇe samaṃ katvā paṭisaṃharitvā yāva maṇibandhā paṭicchādentena. Susaṃvutenāti hatthaṃ vā pādaṃ vā akīḷāpentena, suvinītenāti attho. Okkhittacakkhunāti heṭṭhākhittacakkhunā. Yo anādariyaṃ paṭicca tahaṃ tahaṃ olokento bhiyyo taṃ taṃ disābhāgaṃ pāsādaṃ kūṭāgāraṃ vīthiṃ olokento gacchati, āpatti dukkaṭassa. Ekasmiṃ pana ṭhāne ṭhatvā hatthiassādiparissayābhāvaṃ oloketuṃ vaṭṭati. Appasaddenāti ettha kittāvatā appasaddo hoti? Dvādasahatthe gehe ādimhi saṅghatthero majjhe dutiyatthero ante tatiyattheroti evaṃ nisinnesu saṅghatthero dutiyena saddhiṃ manteti, dutiyatthero tassa saddañceva suṇāti, kathañca vavatthapeti, tatiyatthero pana saddameva suṇāti, kathaṃ na vavatthapeti, ettāvatā appasaddo hoti. Sace pana tatiyatthero kathaṃ vavatthapeti, mahāsaddo nāma hoti.
「善覆」者,非覆头,而是解开结后,顺风披覆颈部,使两耳平齐,收摄后覆至腕。「善摄」者,不摇手足,即善调伏之义。「垂目」者,以下视之眼。若因不恭敬而东张西望,过多观望彼彼方向之楼阁、重阁、街道而行者,犯恶作。然立于一处观察有无象马等危险则可。「少声」者,此中何为少声?于十二肘之屋中,僧长老坐于前端,第二长老坐于中央,第三长老坐于末端,如是而坐时,僧长老与第二长老商议,第二长老既闻其声,亦辨其语,第三长老则仅闻声,不辨其语,如是为少声。若第三长老辨其语,则名为大声。
Naukkhittakāyāti na ukkhepena, itthambhūtalakkhaṇe karaṇavacanaṃ, ekato vā ubhato vā ukkhittacīvaro hutvāti attho. Antoindakhīlato paṭṭhāya na evaṃ gantabbaṃ. Nisinnakāle pana dhamakaraṇaṃ nīharantenapi cīvaraṃ anukkhipitvāva nīharitabbaṃ. Na ujjagghikāyāti na mahāhasitaṃ hasanto, vuttanayenevettha karaṇavacanaṃ. Na kāyappacālakanti kāyaṃ acāletvā kāyaṃ paggahetvā niccalaṃ katvā ujukena kāyena samena iriyāpathena. Na bāhuppacālakanti bāhuṃ acāletvā bāhuṃ paggahetvā niccalaṃ katvā. Na sīsappacālakanti sīsaṃ acāletvā sīsaṃ paggahetvā niccalaṃ ujuṃ ṭhapetvā. Na khambhakatoti khambhakato nāma kaṭiyaṃ hatthaṃ ṭhapetvā katakhambho. Na ukkuṭikāyāti ettha ukkuṭikā vuccati paṇhiyo ukkhipitvā aggapādehi vā aggapāde ukkhipitvā paṇhehiyeva vā bhūmiṃ phusantassa gamanaṃ. Karaṇavacanaṃ panettha vuttalakkhaṇameva. Na oguṇṭhitenāti sasīsaṃ pārutena. Na pallatthikāyāti na dussapallatthikāya. Ettha āyogapallatthikāpi dussapallatthikā eva. Na there bhikkhū anupakhajjāti there bhikkhū atiallīyitvā na nisīditabbaṃ. Na saṅghāṭiṃ ottharitvāti na saṅghāṭiṃ attharitvā nisīditabbaṃ.
「不举身」者,非举起,此为表方式之工具格,即一边或两边举起衣而行之义。从门槛内侧起不得如是行。然坐时,即使取出拂尘,亦应不举衣而取出。「不大笑身」者,非大笑而笑,此中工具格亦如前说之方式。「不摇身」者,不摇身,即摄持身,使不动,以正直之身、平稳之威仪。「不摇臂」者,不摇臂,即摄持臂,使不动。「不摇头」者,不摇头,即摄持头,使不动、正直而置。「不叉腰」者,叉腰名为手置腰间作叉腰状。「不蹲行」者,此中蹲行名为举起脚跟以前脚掌,或举起前脚掌仅以脚跟触地而行。然此中工具格即如前所说之相。「不覆头」者,覆头而披。「不结跏趺坐」者,非以衣结跏趺坐。此中瑜伽结跏趺坐亦即衣结跏趺坐。「不逼近长老比库」者,不得过分靠近长老比库而坐。「不铺桑喀帝」者,不得铺桑喀帝而坐。
Sakkaccanti satiṃ upaṭṭhāpetvā. Pattasaññīti patte saññaṃ katvā. Samasūpako nāma yattha bhattassa catutthabhāgappamāṇo sūpo hoti. Samatitthikanti samapuṇṇaṃ samabharitaṃ. Thūpīkataṃ piṇḍapātaṃ paṭiggaṇhāti, āpatti dukkaṭassāti ettha thūpīkato nāma pattassa antomukhavaṭṭilekhaṃ atikkamitvā kato, patte pakkhitto bharito pūritoti attho. Evaṃ kataṃ aggahetvā antomukhavaṭṭilekhāsamappamāṇo gahetabbo. ‘‘Yaṃ kañci yāguṃ vā bhattaṃ vā phalāphalaṃ vā āmisajātikaṃ samatitthikameva gahetabbaṃ, tañca kho adhiṭṭhānupagena pattena, itarena pana thūpīkatampi vaṭṭati. Yāmakālikasattāhakālikayāvajīvikāni pana adhiṭṭhānupagapatte thūpīkatānipi vaṭṭanti. Yaṃ pana dvīsu pattesu bhattaṃ gahetvā ekasmiṃ pūretvā vihāraṃ pesetuṃ vaṭṭatī’’ti mahāpaccariyaṃ vuttaṃ. Yaṃ patte pakkhipiyamānaṃ pūvaucchukhaṇḍaphalāphalādi heṭṭhā orohati, taṃ thūpīkataṃ nāma na hoti. Pūvavaṭaṃsakaṃ ṭhapetvā piṇḍapātaṃ denti, thūpīkatameva hoti. Pupphavaṭaṃsakatakkolakaṭukaphalādivaṭaṃsake pana ṭhapetvā dinnaṃ thūpīkataṃ na hoti. Bhattassa upari thālakaṃ vā pattaṃ vā ṭhapetvā pūretvā gaṇhāti, thūpīkataṃ nāma na hoti. Kurundiyampi vuttaṃ ‘‘thālake vā patte vā pakkhipitvā taṃ pattamatthake ṭhapetvā denti, pāṭekkabhājanaṃ vaṭṭati. Idha anāpattiyaṃ gilāno na āgato, tasmā gilānassapi thūpīkataṃ na vaṭṭati, sabbattha pana paṭiggahetumeva na vaṭṭati, paṭiggahitaṃ pana bhuñjituṃ vaṭṭatī’’ti.
「恭敬」者,现起念。「钵想」者,于钵作想。「等羹」者,名为羹为食之四分之一量处。「等满」者,平满、平盛。「受馒头状钵食者,犯恶作」,此中馒头状者,名为越过钵之内缘线而作,即投入钵中、盛满、充满之义。如是作而不受,应受至内缘线等量。「凡任何粥、食、果或非果、肉类,皆应受等满,且以常用钵,然以其他钵则馒头状亦可。时分药、七日药、尽形寿药,于常用钵中馒头状亦可。于二钵中受食,盛满一钵送往精舍则可」,如是于《大义疏》中说。凡投入钵中之饼、干肉、果或非果等沉于下者,不名为馒头状。除饼花环而施钵食,即成馒头状。然除花环、酸角、苦果等花环而施者,非馒头状。于食上置盘或钵而盛满受之,不名为馒头状。《俱论》中亦说「投入盘或钵中,将彼置于钵顶而施,别器可也。此中无犯,病者未来,故病者亦不可馒头状,然一切处不可受,已受则可食」。
‘‘Sakkacca’’nti ca ‘‘pattasaññī’’ti ca ubhayaṃ vuttanayameva. Sapadānanti tattha tattha odhiṃ akatvā anupaṭipāṭiyā. Samasūpake vattabbaṃ vuttameva. Thūpakatoti matthakato, vemajjhatoti attho. Na sūpaṃ vā byañjanaṃ vātiādi pākaṭameva. Viññattiyaṃ vattabbaṃ natthi. Ujjhānasaññīsikkhāpadepi gilāno na muñcati. Nātimahanto kabaḷoti mayūraṇḍaṃ atimahantaṃ, kukkuṭaṇḍaṃ atikhuddakaṃ, tesaṃ vemajjhappamāṇo. Parimaṇḍalaṃ ālopoti nātidīgho ālopo. Anāhaṭeti anāharite, mukhadvāraṃ asampāpiteti attho. Sabbo hatthoti ettha hatthasaddo tadekadesesu aṅgulīsu daṭṭhabbo ‘‘hatthamuddo’’tiādīsu viya samudāye pavattavohārassa avayave pavattanato. Ekaṅgulimpi mukhe pakkhipituṃ na vaṭṭati. Na sakabaḷenāti ettha dhammaṃ kathento harītakaṃ vā laṭṭhimadhukaṃ vā mukhe pakkhipitvā katheti, yattakena vacanaṃ paripuṇṇaṃ hoti, tattake mukhamhi sante kathetuṃ vaṭṭati.
「恭敬」与「钵想」二者皆如前说之方式。「次第」者,不于彼彼处作坑,依次第。于等羹应行已说。「馒头状」者,顶状,即中央之义。「不以羹或菜等」,明了。于告白中无应行。于嫌厌想学处中病者不免。「不过大团」者,孔雀卵过大,鸡卵过小,彼二之中等量。「圆团」者,非过长之团。「未至」者,未运至,即未达口门之义。「全手」者,此中手声应见于彼一分之诸指,如「手印」等中,因对总体之用语转于部分故。即使一指亦不可投入口中。「不以团」者,此中说法时,将诃梨勒或甘草投入口中而说,以能圆满言说之量,于彼量在口中时可说。
Piṇḍukkhepakanti piṇḍaṃ ukkhipitvā ukkhipitvā. Kabaḷāvacchedakanti kabaḷaṃ avachinditvā avachinditvā. Avagaṇḍakārakanti makkaṭo viya gaṇḍe katvā katvā. Hatthaniddhunakanti hatthaṃ niddhunitvā niddhunitvā. Sitthāvakārakanti sitthāni avakiritvā avakiritvā. Jivhānicchārakanti jivhaṃ nicchāretvā nicchāretvā. Capucapukārakanti ‘‘capucapū’’ti evaṃ saddaṃ katvā katvā. Surusurukārakanti ‘‘surusurū’’ti evaṃ saddaṃ katvā katvā. Hatthanillehakanti hatthaṃ nillehitvā nillehitvā. Bhuñjantena hi aṅgulimattampi nillehituṃ na vaṭṭati, ghanayāguphāṇitapāyāsādike pana aṅgulīhi gahetvā aṅguliyo mukhe pavesetvā bhuñjituṃ vaṭṭati. Pattanillehakaoṭṭhanillehakesupi eseva nayo, tasmā aṅguliyāpi patto na nillehitabbo, ekaoṭṭhopi jivhāya na nillehitabbo, oṭṭhamaṃsehi eva pana gahetvā anto pavesetuṃ vaṭṭati.
「抛团」者,抛团又抛团。「截团」者,截团又截团。「鼓颊」者,如猴作颊又作颊。「振手」者,振手又振手。「散饭粒」者,散饭粒又散饭粒。「伸舌」者,伸舌又伸舌。「作啧啧声」者,作「啧啧」如是声又作声。「作嗽嗽声」者,作「嗽嗽」如是声又作声。「舐手」者,舐手又舐手。食时即使一指量亦不可舐,然浓粥、糖浆、乳粥等可以指取、将指送入口中而食。于舐钵、舐唇亦此为方式,故即使以指亦不可舐钵,即使一唇亦不可以舌舐,然以唇肉取而送入内则可。
Na sāmisena hatthena pānīyathālakoti etaṃ paṭikūlavasena paṭikkhittaṃ, tasmā saṅghikampi puggalikampi gihisantakampi attano santakampi saṅkhampi sarāvampi āmisamakkhitaṃ na gahetabbameva, gaṇhantassa dukkaṭaṃ. Sace pana hatthassa ekadeso āmisamakkhito na hoti, tena padesena gahetuṃ vaṭṭati. Na sasitthakaṃ pattadhovanaṃ antaraghare chaḍḍetabbanti ettha uddharitvā vāti sitthāni ekato uddharitvā ekasmiṃ ṭhāne rāsiṃ katvā udakaṃ chaḍḍeti. Bhinditvā vā udakagatikāni katvā chaḍḍeti, paṭiggahena sampaṭicchanto naṃ paṭiggahe chaḍḍeti, bahi nīharitvā vā chaḍḍeti, evaṃ chaḍḍentassa anāpatti. Na tāva therena udakanti idaṃ hatthadhovanaudakaṃ sandhāya vuttaṃ. Antarā pipāsitena , pana gale vilaggāmisena vā pānīyaṃ pivitvā na dhovitabbāti.
「不应以有脂手取水器」者,此依厌恶而制。是故,无论僧团所有、个人所有、在家人所有,或自己所有,凡贝壳或碗盘涂有脂者,皆不应取,取者恶作。然而,若手之一部分未涂脂,则以该部分取之无妨。「不应于村落中抛弃带饭粒之钵洗水」者,此中「提起」者,谓将饭粒一并提起,聚于一处成堆后抛弃水。或「破开」者,谓造水道后抛弃。或以承器接受后于承器中抛弃,或携至外处抛弃,如是抛弃者无犯。「不应先于长老饮水」者,此指洗手之水而说。然而,中途渴时,或因喉中粘脂而饮水后,不应洗涤。
Bhattaggavattakathāvaṇṇanā niṭṭhitā. · 食堂行仪讲解的注释已结束。
Anumodanavattakathāvaṇṇanā随喜行仪讲解的注释。
Anumodanavatte anu punappunaṃ modiyate pamodiyateti anumodanā. Kā sā? Dhammakathā. Anumodanāya kattabbaṃ vattaṃ anumodanavattaṃ. Pañcame nisinneti anumodanatthāya nisinne. Upanisinnakathā nāma bahūsu sannipatitesu parikathākathanaṃ. Sesaṃ suviññeyyameva.
「随喜之行」者,「随喜」谓一再欢喜、极喜。何为随喜?法语也。应为随喜而作之行,名「随喜之行」。「坐于第五」者,谓为随喜而坐。「坐近之语」者,谓众人集会时说闲谈之语。余者极易了知。
Anumodanavattakathāvaṇṇanā niṭṭhitā. · 随喜行仪论注释已结束。
Piṇḍacārikavattakathāvaṇṇanā托钵行仪论注释
§189
189. Piṇḍacārikavatte piṇḍitabbo saṅgharitabboti piṇḍo, piṇḍapāto. Piṇḍāya caraṇaṃ sīlamassāti piṇḍacārī, so eva piṇḍacāriko sakatthe kapaccayavasena. Piṇḍacārikena vattitabbaṃ vattaṃ piṇḍacārikavattaṃ. Tatrāyamanuttānapadavaṇṇanā – nivesanaṃ nāma itthikumārikādīnaṃ vasanaṭṭhānaṃ. Yasmā pavisananikkhamanadvāraṃ asallakkhetvā sahasā pavisanto visabhāgārammaṇaṃ vā passeyya, parissayo vā bhaveyya, tasmā ‘‘nivesanaṃ…pe… pavisitabba’’nti vuttaṃ. Atidūre tiṭṭhanto apassanto vā bhaveyya, ‘‘aññassa gehe tiṭṭhatī’’ti vā maññeyya. Accāsanne tiṭṭhanto apassitabbaṃ vā passeyya, asuṇitabbaṃ vā suṇeyya, tena manussānaṃ agāravo vā appasādo vā bhaveyya, tasmā ‘‘nātidūre nāccāsanne ṭhātabba’’nti vuttaṃ. Aticiraṃ tiṭṭhanto adātukāmānaṃ manopadoso bhaveyya, aññattha bhikkhā ca parikkhayeyya, atilahukaṃ nivattanto dātukāmānaṃ puññahāni ca bhaveyya, bhikkhuno ca bhikkhāya asampajjanaṃ, tasmā ‘‘nāticiraṃ ṭhātabbaṃ, nātilahukaṃ nivattitabbaṃ, ṭhitena sallakkhetabba’’nti vuttaṃ. Sallakkhaṇākāraṃ dasseti ‘‘sace kammaṃ vā nikkhipatī’’tiādinā. Tattha kammaṃ vā nikkhipatīti kappāsaṃ vā suppaṃ vā musalaṃ vā yañca gahetvā kammaṃ karonti, ṭhitā vā nisinnā vā honti, taṃ nikkhipati. Parāmasatīti gaṇhāti. Ṭhapeti vāti ‘‘tiṭṭhatha bhante’’ti vadantī ṭhapeti nāma. Avakkārapātīti atirekapiṇḍapātaṃ apanetvā ṭhapanatthāya ekā samuggapāti. Ettha ca samuggapāti nāma samuggapuṭasadisā pāti. Sesaṃ vuttanayameva.
一八九、「乞食者之行」中,「应乞」「应聚集」者,谓乞食。「以乞食而行为戒」者,为乞食者,即以自义之咖词缀成「乞食者」。乞食者应行之行,名「乞食者之行」。此中,此为不明词句之解释——「住处」者,谓妇女、少女等之居住处所。因若不观察出入之门而突然进入,或见不相应之所缘,或有危险,是故说「应观察住处而入」。若站立过远,或不见,或以为「立于他人之家」。若站立过近,或见不应见者,或闻不应闻者,因此人们或不恭敬或不信乐,是故说「不应站立过远,不应过近」。若站立过久,对不欲施者生恼害心,他处之食亦耗尽;若返回过速,对欲施者则福德损减,比库亦不得食,是故说「不应站立过久,不应返回过速,站立者应观察」。以「若放下工作」等显示观察之相。此中,「放下工作」者,谓放下棉花、麻、杵,或持之而作工作者,或站立或坐者,放下彼。「触摸」者,谓取。「或置」者,谓说「尊者请住」而置,名为置。「弃食器」者,谓除去多余之乞食而置之一器。此中,「器」者,谓类似器之容器。余者如前所说。
Piṇḍacārikavattakathāvaṇṇanā niṭṭhitā. · 托钵行仪论注释已结束。
Āraññikavattakathāvaṇṇanā林住行仪论注释
§190
190. Āraññikavatte na ramanti janā etthāti araññaṃ. Vuttañhi –
一九〇、「林野住者之行」中,「人不乐于此」者,谓林野。已说——
‘‘Ramaṇīyāni araññāni, yattha na ramatī jano;
「林野可爱乐,然人不乐彼;离贪者将乐,非彼求欲者。」
Vītarāgā ramissanti, na te kāmagavesino’’ti. (dha. pa. 99);
「林野可爱乐,然人不乐彼;离贪者将乐,非彼求欲者。」
Araññe vasatīti āraññiko, tena vattitabbaṃ vattaṃ āraññikavattaṃ. Tatrāyaṃ visesapadānamattho – kālasseva uṭṭhāyāti araññasenāsanassa gāmato dūrattā vuttaṃ, teneva kāraṇena ‘‘pattaṃ gahetvā cīvaraṃ pārupitvā gacchanto parissamo hotī’’ti vuttaṃ. Pattaṃ thavikāya pakkhipitvā aṃse laggetvā cīvaraṃ khandhe karitvā araññamaggo na dussodhano hoti, tasmā kaṇṭakasarīsapādiparissayavimocanatthaṃ upāhanā ārohitvā. Araññaṃ nāma yasmā corādīnaṃ vicaraṭṭhānaṃ hoti, tasmā ‘‘dārubhaṇḍaṃ mattikābhaṇḍaṃ paṭisāmetvā dvāravātapānaṃ thaketvā vasanaṭṭhānato nikkhamitabba’’nti vuttaṃ. Ito parāni bhattaggavattapiṇḍacārikavattesu vuttasadisāneva. Gāmato nikkhamitvā sace bahigāme udakaṃ natthi, antogāmeyeva bhattakiccaṃ katvā, atha bahigāme atthi, bhattakiccaṃ katvā pattaṃ dhovitvā vodakaṃ katvā thavikāya pakkhipitvā cīvaraṃ saṅgharitvā aṃse karitvā upāhanā ārohitvā gantabbaṃ.
「住于林野者」,即阿兰若住者,彼应行之行为,即阿兰若住者之行。此中,此特别说明之义理为:「应于适时起身」,此因阿兰若住处距村落遥远而说。以同样理由,故说「持钵、披衣而行时,有疲劳」。将钵置于袋中挂于肩上,将衣搭于肩头,阿兰若之道路不难清理,因此为了避免荆棘、爬虫类等危险,应穿鞋而行。所谓阿兰若,因其为盗贼等之游行处,故说「应收拾木器、陶器,关闭门窗,从住处出发」。此后,于食堂行仪、行乞行仪中所说者相同。从村落出发后,若村外无水,应于村内完成食事,若村外有水,则应完成食事后洗钵,使其无水,置于袋中,收拾衣服搭于肩上,穿鞋而行。
Bhājanaṃ alabhantenātiādi araññasenāsanassa dullabhadabbasambhārattā vuttaṃ, aggi upaṭṭhāpetabbotiādi vāḷamigasarīsapādibāhiraparissayakāle ca vātapittādiajjhattapaassayakāle ca icchitabbattā. Bahūnaṃ pana vasanaṭṭhāne tādisāni sulabhāni hontīti āha ‘‘gaṇavāsino pana tena vināpi vaṭṭatī’’ti. Kattaradaṇḍo nāma parissayavinodano hoti, tasmā araññe viharantena avassaṃ icchitabboti vuttaṃ ‘‘kattaradaṇḍo upaṭṭhāpetabbo’’ti. Nakkhattāneva nakkhattapadāni. Corādīsu āgantvā ‘‘ajja, bhante, kena nakkhattena cando yutto’’ti pucchitesu ‘‘na jānāmā’’ti vutte kujjhanti, tasmā vuttaṃ ‘‘nakkhattapadāni uggahetabbāni sakalāni vā ekadesāni vā’’ti, tathā disāmūḷhesu ‘‘katamāyaṃ, bhante, disā’’ti pucchitesu, tasmā ‘‘disākusalena bhavitabba’’nti.
「若得不到容器」等,因阿兰若住处难得必需品而说。「应备火」等,因于野兽、爬虫类等外在危险时,以及风、胆汁等内在疾病时,需要之故。然而,于众多人之住处,此类物品易得,故说「然而群居者,即使无此亦可」。所谓棍杖,能驱除危险,故说住于阿兰若者必须需要,故说「应备棍杖」。星宿即星宿之名称。盗贼等来时,若问「尊者,今日月亮与何星宿相应」,若答「不知」,则生嗔怒,故说「应学习星宿之名称,全部或部分」。同样,于迷失方向者问「尊者,此为何方」时,故说「应善知方向」。
Āraññikavattakathāvaṇṇanā niṭṭhitā. · 林住行仪论注释已结束。
Senāsanavattakathāvaṇṇanā住处行仪论注释
§191
191. Senāsanavatte sayanti etthāti senaṃ, sayananti attho. Āvasanti etthāti āsanaṃ. Senañca āsanañca senāsanaṃ. Senāsanesu kattabbaṃ vattaṃ senāsanavattaṃ. Idha pana yaṃ vattabbaṃ, taṃ upajjhāyavattakathāyaṃ (vi. saṅga. aṭṭha. 183 ) vuttameva. Tattha pana upajjhāyena vutthavihāro vutto, idha pana attanā vutthavihāroti ayameva viseso. Na vuḍḍhaṃ anāpucchāti ettha tassa ovarake tadupacāre ca āpucchitabbanti vadanti. Bhojanasālādīsupi evameva paṭipajjitabbanti bhojanasālādīsupi uddesadānādi āpucchitvāva kātabbanti attho.
一九一、住处行仪:「于此处卧」,即卧床,卧之义。「于此处坐」,即坐处。卧床与坐处,即住处。于住处应行之行为,即住处行仪。然而此中应行者,已于依止师行仪之说明中说。然而彼处说依止师所住之精舍,此处则说自己所住之精舍,此即差别。「不问长老」,此中,彼等说应问其附近及其周围。「于食堂等亦应如是行」,义为于食堂等亦应问后方行诵经等。
Senāsanavattakathāvaṇṇanā niṭṭhitā. · 住处行仪论之注释终。
Jantāgharavattakathāvaṇṇanā蒸浴室行仪论之注释
§192
192. Jantāgharavatte jāyatīti jaṃ, kiṃ taṃ? Sarīraṃ. Jaṃ tāyati rakkhatīti jantā, kā sā? Tikicchā. Gayhateti gharaṃ, kiṃ taṃ? Nivesanaṃ, jantāya sarīratikicchāya kataṃ gharaṃ jantāgharaṃ, jantāghare kattabbaṃ vattaṃ jantāgharavattaṃ. Tattha paribhaṇḍanti bahijagati. Sesaṃ upajjhāyavatte vuttanayattā suviññeyyameva.
一九二、病房行仪:「生起」,即生,何为彼?身体。「保护生者」,即病人,何为彼?医疗。「被隐藏」,即房舍,何为彼?住所。为身体医疗而作之房舍,即病房。于病房应行之行为,即病房行仪。其中「周围」,即外围。其余因于依止师行仪中已说方法,故极易了知。
Jantāgharavattakathāvaṇṇanā niṭṭhitā. · 蒸浴室行仪论之注释终。
Vaccakuṭivattakathāvaṇṇanā厕所行仪论之注释
§193
193. Vaccakuṭivatte vaccayate ūhadayateti vaccaṃ, karīsaṃ. Kuṭīyati chindīyati ātapo etāyāti kuṭi, vaccatthāya katā kuṭi vaccakuṭi, vaccakuṭiyā vattitabbaṃ vattaṃ vaccakuṭivattaṃ, idha ca vattakkhandhake ācamanavattaṃ paṭhamaṃ āgataṃ, pacchā vaccakuṭivattaṃ. Imasmiṃ pana pakaraṇe paṭhamaṃ vaccaṃ katvā pacchā ācamatīti adhippāyena vaccakuṭivattaṃ paṭhamaṃ āgataṃ, tasmā tadanukkamena kathayissāma. Dantakaṭṭhaṃ khādantenāti ayaṃ vaccakuṭiyāpi sabbattheva paṭikkhepo. Nibaddhagamanatthāyāti attanā nibaddhagamanatthāya. Puggalikaṭṭhānaṃ vāti attano vihāraṃ sandhāya vuttaṃ. Sesaṃ suviññeyyamevāti.
一九三、厕所行仪:「排泄、运出」,即大便,即粪。「被切断、被遮蔽日光者」,即小屋。为大便而作之小屋,即厕所。于厕所应行之行为,即厕所行仪。此中,于行仪篇集中,漱口行仪最初到来,其后厕所行仪。然而于此论述中,以先排便后漱口之意趣,厕所行仪最初到来,故我等将依其次第而说。「嚼齿木时」,此为于厕所及一切处之禁止。「为了自己决定之行走」,为了自己决定之行走。「或个人之处」,指向自己之精舍而说。其余极易了知。
Vaccakuṭivattakathāvaṇṇanā niṭṭhitā. · 厕所行仪论之注释终。
Iti vinayasaṅgahasaṃvaṇṇanābhūte vinayālaṅkāre · 如此，在作为《律摄》注释的《律庄严》中
Upajjhāyavattādivattavinicchayakathālaṅkāro nāma · 名为「阿阇梨义务等义务决择论庄严」
Sattavīsatimo paricchedo. · 第二十七品。