25. Uposathapavāraṇāvinicchayakathā · 25. 布萨与自恣抉择论

110 段 · CSCD 巴利原典

25. Uposathapavāraṇāvinicchayakathā25. 伍波萨他与自恣抉择论

§168

168. Evaṃ sīmāvinicchayaṃ kathetvā idāni uposathapavāraṇāvinicchayaṃ kathetuṃ ‘‘uposathapavāraṇāti ettha’’tyādimāha. Tattha uposathasaddo tāva –

168. 如是讲说了界的分别之后,现在为了讲说伍波萨他与自恣的分别,故说「『伍波萨他与自恣』者,于此」等。其中,首先伍波萨他一词——

‘‘Uddese pātimokkhassa, paṇṇattiyamuposatho;

「于巴帝摩卡的诵说中,于制定中,伍波萨他;于斋戒中,于八支中,于伍波萨他日中,应有」。

Upavāse ca aṭṭhaṅge, uposathadine siyā’’ti. –

从语词来说,用于巴帝摩卡的诵说中、于制定中、于斋戒中、于八支戒中、于伍波萨他日中。如是,此词在「来吧,具寿咖毕那,我们将去伍波萨他」等处中,来到巴帝摩卡的诵说;在「名为伍波萨他的龙王」等处中,于制定中;在「清净者的确常是节日,清净者的伍波萨他常是」等处中,于斋戒中;在「维萨卡,如是具足八支的伍波萨他被住持」等处中,于八支戒中。在「诸比库,于伍波萨他日,有比库的住处不是无比库的住处」等处中,用于伍波萨他日。在「清净伍波萨他、决意伍波萨他」等处中,也用于清净与决意中。但是,那些被认为包含在巴帝摩卡的诵说中,故未分别说。但在此处,用于巴帝摩卡的诵说中与伍波萨他日中。其中,在巴帝摩卡的诵说中,近住是伍波萨他,意思是成为具足戒而住。在伍波萨他日中,他们近住于此,故为伍波萨他,意思是在此日中成为具足戒而住。

Vacanato pātimokkhuddese paṇṇattiyaṃ upavāse aṭṭhaṅgasīle uposathadine ca vattati. Tathā hesa ‘‘āyāmāvuso kappina uposathaṃ gamissāmā’’tiādīsu (dī. ni. aṭṭha. 1.150; ma. ni. aṭṭha. 3.85) pātimokkhuddese āgato, ‘‘uposatho nāma nāgarājā’’tiādīsu (dī. ni. 2.246) paṇṇattiyaṃ, ‘‘suddhassa ve sadā pheggu, suddhassa uposatho sadā’’tiādīsu (ma. ni. 1.79) upavāse, ‘‘evaṃ aṭṭhaṅgasamannāgato kho, visākhe, uposatho upavuttho’’tiādīsu (a. ni. 8.43) aṭṭhaṅgasīle. ‘‘Na, bhikkhave, uposathe sabhikkhukāāvāsā abhikkhuko āvāso’’tiādīsu (pāci. 1048) uposathadine vattati. ‘‘Pārisuddhiuposatho adhiṭṭhānuposatho’’tiādīsu pārisuddhiadhiṭṭhānesupi vattati. Te pana pātimokkhuddese antogadhāti katvā visuṃ na vuttā. Idha pana pātimokkhuddese uposathadine ca vattati. Tattha pātimokkhuddese upavasanaṃ uposatho, sīlena upetā hutvā vasanantyattho. Uposathadine upavasanti etthāti uposatho, etasmiṃ divase sīlena upetā hutvā vasantītyattho.

但是,自恣一词,在《名义灯》中,从语词来说「自恣于拒绝中,于所说的请求中」,用于拒绝中与请求中。其中,在「凡比库已食、已自恣,若食或受用非剩余的副食或主食者,巴吉帝亚」等处中,于拒绝中;在「僧团应自恣」等处中,于请求中;在「今日自恣与十四日」等处中,于自恣日中。但那只是请求日,故未分别说。但在此处,用于请求中,因此被自恣为自恣,意思是以方式被希求。以巴为前缀的瓦拉词根在朱拉底伽那中。

Pavāraṇā-saddo pana ‘‘pavāraṇā paṭikkhepe, kathitājjhesanāya cā’’ti abhidhānappadīpikāyaṃ vacanato paṭikkhepe ajjhesane ca vattati. Tattha ‘‘yo pana bhikkhu bhuttāvī pavārito anatirittaṃ khādanīyaṃ vā bhojanīyaṃ vā khādeyya vā bhuñjeyya vā, pācittiya’’ntiādīsu (pāci. 238) paṭikkhepe, ‘‘saṅgho pavāreyyā’’tiādīsu (mahāva. 210) ajjhesane, ‘‘ajjapavāraṇā cātuddasī’’tiādīsu (mahāva. aṭṭha. 212) pavāraṇādivase. So pana ajjhesanadivasoyevāti visuṃ na vutto. Idha pana ajjhesane vattati, tasmā pavārīyate pavāraṇā, pakārena icchīyatetyattho. Pa-pubba varadhātu curādigaṇikāyaṃ.

于此,虽然在圣典中,伍波萨他篇集之后是瓦萨入雨安居篇集,其后是自恣篇集被结集,但是因为伍波萨他与自恣的甘马大多相同,如同双生一般,混合讲说则易于理解且文句轻便,如是思量后,老师以一个章节显示包含于两篇集中的义理。其中,依日而有三种伍波萨他,即十四日的、十五日的、和合伍波萨他,这是连接。定于十四日者为十四日的,如是十五日的。和合伍波萨他名为应在僧团和合日作的伍波萨他。「冬、夏、雨三季」,于此,冬季名为从后迦提咖月黑分的初一日开始,以颇古那月满月为终的四个月。夏季名为从颇古那月的黑分初一日开始,以阿萨离月满月为终的四个月。雨季名为从阿萨离月的黑分初一日开始,以后迦提咖月满月为终的四个月。「于第三与第七半月中,各作二,六个十四日的」,冬季的第三与第七半月中有二个十四日的,意思是在弥嘎西拉月的黑分中,在马嘎月的黑分中。如是,夏季的第三在吉德月的黑分中,第七在揭德月的黑分中;雨季的第三在萨瓦那月的黑分中,第七在阿萨尤迦月的黑分中,这是意思。「其余的为十五日的」,其余十八个为十五日的。

Ettha ca kiñcāpi pāḷiyaṃ uposathakkhandhakānantaraṃ vassūpanāyikakkhandhako, tadanantaraṃ pavāraṇakkhandhako saṅgīto, tathāpi uposathapavāraṇakammānaṃ yebhuyyena samānattā yamakamiva bhūtattā missetvā kathento suviññeyyo hoti sallahukagantho cāti mantvā khandhakadvayasaṅgahitaṃ atthaṃ ekeneva paricchedena dasseti ācariyo. Tattha cātuddasiko pannarasiko sāmaggīuposathoti divasavasena tayo uposathā hontīti sambandho. Catuddasiyaṃ niyutto cātuddasiko, evaṃ pannarasiko. Sāmaggīuposatho nāma saṅghasāmaggikadivase kātabbauposatho. Hemantagimhavassānaṃ tiṇṇaṃ utūnanti ettha hemantautu nāma aparakattikakāḷapakkhassa pāṭipadato paṭṭhāya phaggunapuṇṇamapariyosānā cattāro māsā. Gimhautu nāma phaggunassa kāḷapakkhapāṭipadato paṭṭhāya āsāḷhipuṇṇamapariyosānā cattāro māsā. Vassānautu nāma āsāḷhassa kāḷapakkhapāṭipadato paṭṭhāya aparakattikapuṇṇamapariyosānā cattāro māsā. Tatiyasattamapakkhesu dve dve katvā cha cātuddasikāti hemantassa utuno tatiye ca sattame ca pakkhe dve cātuddasikā, migasiramāsassa kāḷapakkhe, māghamāsassa kāḷapakkhe cāti attho. Evaṃ gimhassa utuno tatiye cittamāsassa kāḷapakkhe sattame jeṭṭhamāsassa kāḷapakkhe ca, vassānassa utuno tatiye sāvaṇassa kāḷapakkhe ca sattame assayujamāsassa kāḷapakkhe cāti attho. Sesā pannarasikāti sesā aṭṭhārasa pannarasikā.

Hoti cettha –

此中有——

‘‘Kattikassa ca kāḷamhā;

「从咖提咖月黑分起,

Yāva phaggunapuṇṇamā;

直至帕古那月满月,

Hemantakāloti viññeyyo;

应知为寒季,

Aṭṭha honti uposathā.

有八个伍波萨他日。

‘‘Phaggunassa ca kāḷamhā;

从帕古那月黑分起,

Yāva āsāḷhipuṇṇamā;

直至阿萨拉满月日;

Gimhakāloti viññeyyo;

应知为热季;

Aṭṭha honti uposathā.

有八个伍波萨他日。

‘‘Āsāḷhassa ca kāḷamhā;

从阿萨拉月黑分起;

Yāva kattikapuṇṇamā;

直至咖提咖满月日;

Vassakāloti viññeyyo;

应知为雨季;

Aṭṭha honti uposathā.

伍波萨他有八次。

‘‘Utūnaṃ pana tiṇṇannaṃ, pakkhe tatiyasattame;

「于三季之中,每半月之第三与第七;于十四日诵巴帝摩卡,智者如是行。」(《疑惑度论注》〈缘起品释〉)

Catuddasoti pātimokkhaṃ, uddisanti nayaññuno’’ti. (kaṅkhā. abhi. ṭī. nidānavaṇṇanā);

如是,一年中有二十四次伍波萨他。依此所说之方式,于寒季等三季之中,每一季各有八次伍波萨他,故于包含三季之一年中,有二十四次伍波萨他,此为其义。

Evaṃ ekasaṃvacchare catuvīsati uposathāti evaṃ iminā vuttanayena hemantādīnaṃ tiṇṇaṃ utūnaṃ ekekasmiṃ utumhi paccekaṃ aṭṭhaaṭṭhauposathattā ututtayasamodhānabhūte ekasmiṃ saṃvacchare catuvīsati uposathā hontīti attho. Idaṃ tāva pakaticārittanti idaṃ ekasmiṃ saṃvacchare chacātuddasikaaṭṭhārasapannarasikauposathakaraṇaṃ tāva paṭhamaṃ pakatiyā sabhāvena cārittaṃ kātabbaṃ kammaṃ hoti, na bahutarāvāsikādinā kāraṇena kātabbanti attho.

「此为常规行事」者,此一年中行六次十四日、十八次十五日伍波萨他,此首先为依常规、依自性应作之行事、应作之甘马,非因住者众多等缘故而应作,此为其义。

Tathārūpapaccayesati aññasmimpi cātuddase uposathaṃ kātuṃ vaṭṭatīti ‘‘sakiṃ pakkhassa cātuddase vā pannarase vā pātimokkhaṃ uddisitu’’nti (mahāva. 136) vacanato ‘‘yo pana āgantukehi āvāsikānaṃ anuvattitabba’’ntiādivacanato (mahāva. 178) ca tathārūpapaccaye sati aññasmimpi cātuddase uposathaṃ kātuṃ vaṭṭatīti attho. Tattha sakinti ekavāraṃ. Āvāsikānaṃ anuvattitabbanti āvāsikehi ‘‘ajjuposatho cātuddaso’’ti pubbakicce kariyamāne anuvattitabbaṃ, na paṭikkositabbaṃ. Ādi-saddena ‘‘āvāsikehi āgantukānaṃ anuvattitabba’’nti vacanaṃ, ‘‘anujānāmi, bhikkhave, tehi bhikkhūhi dve tayo uposathe cātuddasike kātuṃ, kathaṃ mayaṃ tehi bhikkhūhi paṭhamataraṃ pavāreyyāmā’’ti (mahāva. 240) vacanañca saṅgaṇhāti. Ettha ca paṭhamasuttassa ekekassa utuno tatiyasattamapakkhassa cātuddase vā avasesassa pannarase vā sakiṃ pātimokkhaṃ uddisitabbanti. Pakaticārittavasenapi atthasambhavato ‘‘āgantukehī’’tiādīni suttāni dassitānīti veditabbaṃ. Tathārūpapaccaye satīti aññasmimpi cātuddase uposathaṃ kātuṃ anurūpe āvāsikā bahutarā hontīti evamādike paccaye sati. Aññasmimpi cātuddaseti tiṇṇaṃ utūnaṃ tatiyasattamapakkhacātuddasato aññasmiṃ cātuddase.

「于如是因缘时」者,于其他十四日亦可行伍波萨他,依「每半月于十四日或十五日诵巴帝摩卡」(《大品》136)之语,及依「来者应随顺住者」等语(《大品》178),于如是因缘时,于其他十四日亦可行伍波萨他,此为其义。其中,「一次」者,一回也。「应随顺住者」者,当住者行「今日伍波萨他为十四日」等前行事时,应随顺,不应反对。以「等」字摄取「住者应随顺来者」之语,及「诸比库,我允许彼等比库行二次、三次十四日伍波萨他,我等如何能先于彼等比库自恣?」(《大品》240)之语。于此,依第一经,每一季之第三与第七半月,于十四日或余者之十五日,应一次诵巴帝摩卡。应知,因依常规行事方式亦有义理成就,故示「来者」等诸经。「于如是因缘时」者,于如住者众多等相应之因缘时,于其他十四日亦可行伍波萨他。「于其他十四日」者,于三季之第三与第七半月十四日以外之其他十四日。

Tatrāyaṃ pāḷi (mahāva. 178) –

此处相关巴利原文（《大品》第178页）如下——

‘‘Idha pana, bhikkhave, āvāsikānaṃ bhikkhūnaṃ cātuddaso hoti, āgantukānaṃ pannaraso. Sace āvāsikā bahutarā honti, āgantukehi āvāsikānaṃ anuvattitabbaṃ. Sace samasamā honti, āgantukehi āvāsikānaṃ anuvattitabbaṃ. Sace āgantukā bahutarā honti, āvāsikehi āgantukānaṃ anuvattitabbaṃ.

「诸比库,于此,住处比库们是十四日,而来访比库们是十五日。若住处比库们较多,来访者应随顺住处比库们。若相等,来访者应随顺住处比库们。若来访比库们较多,住处比库们应随顺来访者。」

‘‘Idha pana, bhikkhave, āvāsikānaṃ bhikkhūnaṃ pannaraso hoti, āgantukānaṃ cātuddaso. Sace āvāsikā bahutarā honti, āgantukehi āvāsikānaṃ anuvattitabbaṃ. Sace samasamā honti, āgantukehi āvāsikānaṃ anuvattitabbaṃ. Sace āgantukā bahutarā honti, āvāsikehi āgantukānaṃ anuvattitabbaṃ.

「诸比库,于此,住处比库们是十五日,而来访比库们是十四日。若住处比库们较多,来访者应随顺住处比库们。若相等,来访者应随顺住处比库们。若来访比库们较多,住处比库们应随顺来访者。」

‘‘Idha pana, bhikkhave, āvāsikānaṃ bhikkhūnaṃ pāṭipado hoti, āgantukānaṃ pannaraso. Sace āvāsikā bahutarā honti, āvāsikehi āgantukānaṃ nākāmā dātabbā sāmaggī, āgantukehi nissīmaṃ gantvā uposatho kātabbo. Sace samasamā honti, āvāsikehi āgantukānaṃ nākāmā dātabbā sāmaggī, āgantukehi nissīmaṃ gantvā uposatho kātabbo. Sace āgantukā bahutarā honti, āvāsikehi āgantukānaṃ sāmaggī vā dātabbā, nissīmaṃ vā gantabbaṃ.

「诸比库,于此,住处比库们是初日,而来访比库们是十五日。若住处比库们较多,住处比库们不应违其意而给予来访者和合,来访者应前往界外行伍波萨他。若相等,住处比库们不应违其意而给予来访者和合,来访者应前往界外行伍波萨他。若来访比库们较多,住处比库们应给予来访者和合,或应前往界外。」

‘‘Idha pana, bhikkhave, āvāsikānaṃ bhikkhūnaṃ pannaraso hoti, āgantukānaṃ pāṭipado. Sace āvāsikā bahutarā honti, āgantukehi āvāsikānaṃ sāmaggī vā dātabbā, nissīmaṃ vā gantabbaṃ. Sace samasamā honti, āgantukehi āvāsikānaṃ sāmaggī vā dātabbā, nissīmaṃ vā gantabbaṃ. Sace āgantukā bahutarā honti, āgantukehi āvāsikānaṃ nākāmā dātabbā sāmaggī, āvāsikehi nissīmaṃ gantvā uposatho kātabbo’’ti.

「诸比库,于此,住处比库们是十五日,而来访比库们是初日。若住处比库们较多,来访者应给予住处比库们和合,或应前往界外。若相等,来访者应给予住处比库们和合,或应前往界外。若来访比库们较多,来访者不应违其意而给予住处比库们和合,住处比库们应前往界外行伍波萨他。」

Tatrāyaṃ aṭṭhakathā (mahāva. aṭṭha. 178) –

于此,此义疏如下:

Āvāsikānaṃbhikkhūnaṃ cātuddaso hoti, āgantukānaṃ pannarasoti ettha yesaṃ pannaraso, te tiroraṭṭhato vā āgatā, atītaṃ vā uposathaṃ cātuddasikaṃ akaṃsūti veditabbā. Āvāsikānaṃ anuvattitabbanti āvāsikehi ‘‘ajjuposatho cātuddaso’’ti pubbakicce kariyamāne anuvattitabbaṃ, na paṭikkositabbaṃ. Nākāmā dātabbāti na anicchāya dātabbāti.

「住处比库们是十四日,来访者是十五日」者,于此应知,彼等十五日者,或从他国而来,或过去未行十四日之伍波萨他。「应随顺住处比库们」者,当住处比库们行前行事务时说「今日伍波萨他是十四日」,应随顺,不应反对。「不应违其意而给予」者,不应违不愿而给予之义。

‘‘Anujānāmi bhikkhave’’tiādimhi ayaṃ pavāraṇakkhandhakāgatā pāḷi (mahāva. 240) – idha pana, bhikkhave, sambahulā sandiṭṭhā sambhattā bhikkhū aññatarasmiṃ āvāse vassaṃ upagacchanti, tesaṃ sāmantā aññe bhikkhū bhaṇḍanakārakā kalahakārakā vivādakārakā bhassakārakā saṅghe adhikaraṇakārakā vassaṃ upagacchanti ‘‘mayaṃ tesaṃ bhikkhūnaṃ vassaṃvutthānaṃ pavāraṇāya pavāraṇaṃ ṭhapessāmā’’ti. Anujānāmi, bhikkhave, tehi bhikkhūhi dve tayo uposathe cātuddasike kātuṃ, kathaṃ mayaṃ tehi bhikkhūhi paṭhamataraṃ pavāreyyāmāti.

「诸比库,我允许」等句中,此为巴瓦拉那篇集所载之圣典文句:「诸比库,于此,若众多相识、相亲之比库于某住处入瓦萨,彼等之近处有其他诸比库——制造争论者、制造诤讼者、制造争执者、制造喧哗者、于僧团中制造诤事者——入瓦萨,『我等将于彼等比库之瓦萨终了时,以巴瓦拉那阻止其巴瓦拉那』。诸比库,我允许彼等比库于十四日行二次或三次伍波萨他,『如何我等能先于彼等比库行巴瓦拉那』。」

Tatrāyaṃ aṭṭhakathā (mahāva. aṭṭha. 240) – dve tayo uposathe cātuddasike kātunti ettha catutthapañcamā dve, tatiyo pana pakatiyāpi cātuddasikoyevāti, tasmā tatiyacatutthā vā tatiyacatutthapañcamā vā dve tayo cātuddasikā kātabbā. Atha catutthe kate suṇanti, pañcamo cātuddasiko kātabbo, evampi dve cātuddasikā honti. Evaṃ karontā bhaṇḍanakārakānaṃ terase vā cātuddase vā ime pannarasīpavāraṇaṃ pavāressantīti.

于此,此为注释:「于十四日行二次或三次伍波萨他」者,于此,第四与第五为二次,然第三即使依常规亦为十四日,是故应行第三与第四,或第三、第四与第五之二次或三次十四日。若于第四次行已,闻知『第五次十四日应行』,如是亦有二次十四日。如是行者,于制造争论者之十三日或十四日,此等将于十五日行巴瓦拉那。

Tattha ayaṃ sāratthadīpanīpāṭho (sārattha. ṭī. mahāvagga 3.240) – catutthe kate suṇantīti catutthe pannarasikuposathe kate amhākaṃ pavāraṇaṃ ṭhapessantīti suṇanti. Evampi dve cātuddasikā hontīti tatiyena saddhiṃ dve cātuddasikā hontīti.

于此,此为《义要灯钞》之文句:「于第四次行已闻知」者,于第四次十五日伍波萨他行已,闻知『将阻止我等之巴瓦拉那』。「如是亦有二次十四日」者,与第三次一起有二次十四日。

Tatrāyaṃ vimativinodanīpāṭho (vi. vi. ṭī. mahāvagga 2.240) – dve cātuddasikā hontīti tatiyapakkhe cātuddasiyā saddhiṃ dve cātuddasikā honti. Bhaṇḍanakārakānaṃ terase vā cātuddase vā ime pannarasīpavāraṇaṃ pavāressantīti iminā yathāsakaṃ uposathakaraṇadivasato paṭṭhāya bhikkhūnaṃ cātuddasīpannarasīvohāro, na candagatisiddhiyā tithiyā vasenāti dasseti. Kiñcāpi evaṃ ‘‘anujānāmi, bhikkhave, rājūnaṃ anuvattitu’’nti (mahāva. 186) vacanato panettha lokiyānaṃ tithiṃ anuvattantehipi attano uposathakkamena cātuddasiṃ pannarasiṃ vā pannarasiṃ cātuddasiṃ vā karonteheva anuvattitabbaṃ, na pana soḷasamadivasaṃ vā terasamadivasaṃ vā uposathadivasaṃ karontehi. Teneva pāḷiyampi (mahāva. 240) ‘‘dve tayo uposathe cātuddasike kātu’’nti vuttaṃ. Aññathā ‘‘dvādasiyaṃ, terasiyaṃ vā uposatho kātabbo’’ti vattabbato. ‘‘Sakiṃ pakkhassa cātuddase vā pannarase vā’’tiādivacanampi (mahāva. 136) upavuttakkameneva vuttaṃ, na tithikkamenāti gahetabbanti.

于此,此为《疑惑遣除钞》之文句:「有二次十四日」者,与第三半月之十四日一起有二次十四日。「于制造争论者之十三日或十四日,此等将于十五日行巴瓦拉那」者,以此显示,诸比库之十四日与十五日之称呼,是从各自行伍波萨他之日起算,非依月行成就之日期。虽然如是,然因「诸比库,我允许随顺王历」之语句,于此,即使随顺世间之日期者,亦应依自己之伍波萨他次序,行十四日为十五日,或行十五日为十四日而随顺,然非以第十六日或第十三日为伍波萨他日而行。正因如此,于圣典中亦说「于十四日行二次或三次伍波萨他」。否则,应说「应于十二日或十三日行伍波萨他」。「半月一次,于十四日或十五日」等语句,亦是依已说之次序而说,非依日期之次序,应如是理解。

Na kevalaṃ uposathadivasāyeva tayo honti, atha kho pavāraṇādivasāpīti āha ‘‘purimavassaṃvutthānaṃ panā’’tiādi. Māiti cando vuccati tassa gatiyā divasassa minitabbato, so ettha sabbakalāpapāripūriyā puṇṇoti puṇṇamā. Pubbakattikāya puṇṇamā pubbakattikapuṇṇamā, assayujapuṇṇamā. Sā hi pacchimakattikaṃ nivattetuṃ evaṃ vuttā. Tesaṃyevāti purimavassaṃvutthānaṃyeva. Bhaṇḍanakārakehīti kalahakārakehi. Paccukkaḍḍhantīti ukkaḍḍhanti, bhaṇḍanakārake anuvādavasena assayujapuṇṇamādiṃ pariccajantā pavāraṇaṃ kāḷapakkhaṃ juṇhapakkhanti uddhaṃ kaḍḍhantīti attho, ‘‘suṇantu me, āyasmanto āvāsikā, yadāyasmantānaṃ pattakallaṃ, idāni uposathaṃ kareyyāma, pātimokkhaṃ uddiseyyāma, āgame kāḷe pavāreyyāmā’’ti, ‘‘suṇantu me, āyasmanto āvāsikā, yadāyasmantānaṃ pattakallaṃ, idāni uposathaṃ kareyyāma, pātimokkhaṃ uddiseyyāma, āgame juṇhe pavāreyyāmā’’ti (mahāva. 240) ca evaṃ ñattiyā pavāraṇaṃ uddhaṃ kaḍḍhantīti vuttaṃ hoti.

非仅伍波萨他日有三次,而且巴瓦拉那日亦然,故说「前瓦萨终了者」等。「玛」者,称为月,因应从彼之行而计算日数,彼于此以一切部分之圆满故为满,故为满月。于前咖提咖月之满月为前咖提咖满月,即阿萨由迦满月。彼为遣除后咖提咖月而如是说。「彼等之」者,即前瓦萨终了者之。「制造争论者」者,制造诤讼者。「拖延」者,拖拉,舍弃阿萨由迦满月等,以诽谤制造争论者之方式,将巴瓦拉那向上拖至黑分、白分,此为其义。「诸具寿住处比库请听,若诸具寿适宜,我等现在应行伍波萨他,应诵巴帝摩卡,于来临之黑分应行巴瓦拉那」,「诸具寿住处比库请听,若诸具寿适宜,我等现在应行伍波萨他,应诵巴帝摩卡,于来临之白分应行巴瓦拉那」,如是以求听将巴瓦拉那向上拖延,此为所说。

Athāti anantaratthe nipāto. Catuddasannaṃ pūraṇo cātuddaso, divaso. Yaṃ sandhāya ‘‘āgame kāḷe pavāreyyāmā’’ti ñattiṃ ṭhapayiṃsu. Pacchimakattikapuṇṇamā vāti komudicātumāsinipuṇṇamadivaso vā. Yaṃ sandhāya ‘‘āgame juṇhe pavāreyyāmā’’ti ñattiṃ ṭhapayiṃsu. Tasmiṃ pana āgame juṇhe komudiyā cātumāsiniyā avassaṃ pavāretabbaṃ. Na hi taṃ atikkamitvā pavāretuṃ labbhati. Vuttañhetaṃ ‘‘te ce, bhikkhave, bhikkhū bhaṇḍanakārakā kalahakārakā vivādakārakā bhassakārakā saṅghe adhikaraṇakārakā tampi juṇhaṃ anuvaseyyuṃ. Tehi, bhikkhave, bhikkhūhi sabbeheva āgame juṇhe komudiyā cātumāsiniyā akāmā pavāretabba’’nti (mahāva. 240). Tenevāha ‘‘pacchimavassaṃvutthānañca pacchimakattikapuṇṇamā eva vā’’ti. Yadi hi taṃ atikkamitvā pavāreyya, dukkaṭāpattiṃ āpajjeyyuṃ. Vuttañhetaṃ ‘‘na ca, bhikkhave, apavāraṇāya pavāretabbaṃ aññatra saṅghasāmaggiyā’’ti (mahāva. 233). Visuddhipavāraṇāyogato pavāraṇādivasā. Pi-saddena na kevalaṃ pavāraṇādivasāva , atha kho tadaññe uposathadivasāpi hontīti dasseti. Idampīti pavāraṇattayampi. Tathārūpapaccayeti bahutarāvāsikādipaccaye. Dvinnaṃ kattikapuṇṇamānanti pubbakattikapacchimakattikasaṅkhātānaṃ dvinnaṃ assayujakomudipuṇṇamānaṃ.

「然后」者,无间义之语词。「十四之圆满者为十四日」,即日。关于此而设立求听「于来临之黑分应行巴瓦拉那」。「或后咖提咖满月」者,或国穆帝咖都玛西尼满月日。关于此而设立求听「于来临之白分应行巴瓦拉那」。然于彼来临之白分,于国穆帝亚咖都玛西尼必定应行巴瓦拉那。实不得越过彼而行巴瓦拉那。此已说:「诸比库,若彼等制造争论、制造诤讼、制造争执、制造喧哗、于僧团中制造诤事之比库,亦住至彼白分,诸比库,彼等比库一切皆应于来临之白分,于国穆帝亚咖都玛西尼,即使不愿亦应行巴瓦拉那。」因此说「后瓦萨终了者唯后咖提咖满月」。若越过彼而行巴瓦拉那,将犯恶作罪。此已说:「诸比库,不应于非巴瓦拉那时行巴瓦拉那,除僧团和合外。」从清净巴瓦拉那之适宜性而有巴瓦拉那日。以「亦」字显示,非仅巴瓦拉那日,而且其他伍波萨他日亦有。「此亦」者,巴瓦拉那之三次亦。「如是之因缘」者,众多住处比库等之因缘。「二咖提咖满月」者,称为前咖提咖与后咖提咖之二阿萨由迦与国穆帝满月。

Idāni yo so sāmaggiuposathadivaso vutto, tañca tappasaṅgena sāmaggipavāraṇādivasañca dassento ‘‘yadā panā’’tiādimāha. Tattha osārite tasmiṃ bhikkhusminti ukkhittake bhikkhusmiṃ osārite, taṃ gahetvā sīmaṃ gantvā āpattiṃ desāpetvā kammavācāya kammapaṭippassaddhivasena pavesiteti vuttaṃ hoti. Tassa vatthussāti tassa adhikaraṇassa. Tadā ṭhapetvā cuddasapannarase añño yo koci divaso uposathadivaso nāma hotīti sambandho. Kasmāti āha ‘‘tāvadeva uposatho kātabbo. ‘Pātimokkhaṃ uddisitabba’nti vacanato’’ti. Tattha tāvadevāti taṃ divasameva. Vacanatoti kosambakakkhandhake (mahāva. 475) vuttattā. Yatra pana pattacīvarādīnaṃ atthāya appamattakena kāraṇena vivadantā uposathaṃ vā pavāraṇaṃ vā ṭhapenti, tattha tasmiṃ adhikaraṇe vinicchite ‘‘samaggā jātamhā’’ti antarā sāmaggiuposathaṃ kātuṃ na labhanti, karontehi anuposathe uposatho kato nāma hoti.

今为显示所说之僧团和合伍波萨他日,及与此相关之僧团和合自恣日,故说「然而当」等。其中,「于彼比库被放下时」者,于被举罪之比库被放下时,取彼前往界内,令其告白罪过,以甘马语之甘马止息而令入之义。「彼事」者,彼诤事。「尔时,除十四、十五日外,任何其他日皆名伍波萨他日」,此为连结。何以故?答曰:「应即日作伍波萨他。因有『应诵巴帝摩卡』之语故。」其中,「即日」者,即彼日。「因有语」者,因于国桑比篇集中所说故。然而,若为钵、衣等之利益,以微小因缘而诤论,停止伍波萨他或自恣,于彼诤事决断后,虽言『我等已和合』,于中间不得作和合伍波萨他,若作者,名为于非伍波萨他日作伍波萨他。

Kattikamāsabbhantareti ettha kattikamāso nāma pubbakattikamāsassa kāḷapakkhapāṭipadato paṭṭhāya yāva aparakattikapuṇṇamā, tāva ekūnatiṃsarattidivā, tassa abbhantare. Tato pure vā pana pacchā vā vaṭṭati. Ayamevāti yo koci divasoyeva. Idhāpi kosambakakkhandhake sāmaggiyā sadisāva sāmaggī veditabbā. Ye pana kismiñcideva appamattake pavāraṇaṃ ṭhapetvā samaggā honti, tehi pavāraṇāyameva pavāraṇā kātabbā, tāvadeva na kātabbā, karontehi apavāraṇāya pavāraṇā katā nāma hoti, ‘‘na kātabbāyevā’’ti niyamena yadi karoti, dukkaṭanti dasseti. Tattha hi uposathakaraṇe dukkaṭaṃ. Vuttañhetaṃ ‘‘na, bhikkhave, anuposathe uposatho kātabbo aññatra saṅghasāmaggiyā’’ti (mahāva. 183).

「咖提咖月之内」者,此中,咖提咖月者,从前咖提咖月黑分初日起,直至后咖提咖月满月,此二十九夜日,于其内。于此之前或之后皆可。「此即」者,任何日即是。此处亦应知,于国桑比篇集中,和合与和合相似。然而,若于某微小事停止自恣而和合者,彼等应于自恣日作自恣,不应即日作,若作者,名为于非自恣日作自恣。「不应作」者,若以决定而作,示为恶作。于彼处,于作伍波萨他有恶作。此已说:『诸比库!不应于非伍波萨他日作伍波萨他,除僧团和合外。』

§169

169.Saṅghe uposatho nāma ekasīmāyaṃ sannipatitena catuvaggādisaṅghena kattabbo uposatho, so ca pātimokkhuddesoyeva. Gaṇe uposatho nāma ekasīmāyaṃ sannipatitehi dvīhi, tīhi vā bhikkhūhi kattabbo uposatho, so ca pārisuddhiuposathoyeva. Puggale uposatho nāma ekasīmāyaṃ nisinnena ekena bhikkhunā kattabbo uposatho, so ca adhiṭṭhānuposathoyeva. Tenāha ‘‘kārakavasena aparepi tayo uposathā’’ti. Kattabbākāravasena vuttesu tīsu uposathesu suttuddeso nāma pātimokkhuddeso. So duvidho ovādapātimokkhuddeso ca āṇāpātimokkhuddeso ca. Tatra ovādova pātimokkhaṃ, tassa uddeso sarūpena kathanaṃ ovādapātimokkhuddeso. ‘‘Imasmiṃ vītikkame ayaṃ nāma āpattī’’ti evaṃ āpattivasena āṇāpanaṃ paññāpanaṃ āṇā. Sesaṃ anantarasadisameva.

一六九、僧团伍波萨他者,应由集于一界之四人众等僧团所作之伍波萨他,彼即巴帝摩卡诵。众伍波萨他者,应由集于一界之二人或三人比库所作之伍波萨他,彼即清净伍波萨他。个人伍波萨他者,应由坐于一界之一比库所作之伍波萨他,彼即决意伍波萨他。故说『依作者,另有三种伍波萨他』。于依应作方式所说之三种伍波萨他中,经诵者,名为巴帝摩卡诵。彼有二种:教诫巴帝摩卡诵与命令巴帝摩卡诵。其中,教诫即巴帝摩卡,其诵,以自相而说,为教诫巴帝摩卡诵。『于此违犯,有此名罪』,如是依罪过而命令、制定,为命令。其余与前相同。

Tattha ovādapātimokkhuddeso nāma –

其中,教诫巴帝摩卡诵者——

‘‘Khanti paramaṃ tapo titikkhā;

『忍辱为最高苦行、堪忍;

Nibbānaṃ paramaṃ vadanti buddhā;

诸佛说涅槃为最上。』

Na hi pabbajito parūpaghātī;

确实,出家者不是伤害他人者;

Na samaṇo hoti paraṃ viheṭhayanto.

沙门不是恼害他人者。

‘‘Sabbapāpassa akaraṇaṃ, kusalassa upasampadā;

「诸恶莫作,众善奉行;

Sacittapariyodapanaṃ, etaṃ buddhāna sāsanaṃ.

自净其意,是诸佛教。

‘‘Anupavādo anupaghāto, pātimokkhe ca saṃvaro;

「不诽谤、不伤害,于巴帝摩卡中防护;

Mattaññutā ca bhattasmiṃ, pantañca sayanāsanaṃ;

于食知量,远离的坐卧处;

Adhicitte ca āyogo, etaṃ buddhāna sāsana’’nti. (dī. ni. 2.90; dha. pa. 183-185) –

「于增上心亦勤修,此乃诸佛之教诫。」此为三偈。

Imā tisso gāthā.

此为三偈。

Tattha khanti paramaṃ tapoti adhivāsanakhanti nāma paramaṃ tapo. Titikkhāti khantiyā eva vevacanaṃ, titikkhāsaṅkhātā adhivāsanakhanti uttamaṃ tapoti attho. Nibbānaṃ paramaṃ vadantīti sabbākārena pana nibbānaṃ paramanti vadanti buddhā. Na hi pabbajito parūpaghātīti yo adhivāsanakhantivirahitattā paraṃ upaghāteti bādhati vihiṃsati, so pabbajito nāma na hoti . Catutthapādo pana tasseva vevacanaṃ. ‘‘Na hi pabbajito’’ti etassa hi na samaṇo hotīti vevacanaṃ. ‘‘Parūpaghātī’’ti etassa paraṃ viheṭhayantoti vevacanaṃ. Atha vā parūpaghātīti sīlūpaghātī. Sīlañhi uttamaṭṭhena paranti vuccati. Yo ca samaṇo paraṃ yaṃ kañci sattaṃ viheṭhayanto parūpaghātī hoti attano sīlavināsako, so pabbajito nāma na hotīti attho. Atha vā yo adhivāsanakhantiyā abhāvā parūpaghātī hoti, paraṃ antamaso ḍaṃsamakasampi sañcicca jīvitā voropeti, so na hi pabbajito. Kiṃ kāraṇā? Malassa apabbajitattā. ‘‘Pabbājayamattano malaṃ, tasmā ‘pabbajito’ti vuccatī’’ti (dha. pa. 388) idañhi pabbajitalakkhaṇaṃ. Yopi na heva kho upaghāteti na māreti, apica daṇḍādīhi viheṭheti, sopi paraṃ viheṭhayanto na samaṇo hoti. Kiṃkāraṇā? Vihesāya asamitattā. ‘‘Samitattā hi pāpānaṃ, samaṇoti pavuccatī’’ti (dha. pa. 265) idañhi samaṇalakkhaṇaṃ.

其中「忍为最上苦行」者,名为堪忍之忍,乃最上苦行。「堪忍」者,即忍之异名,堪忍所摄之堪忍忍为最上苦行,此为其义。「诸佛说涅槃为最上」者,诸佛以一切行相说涅槃为最上。「出家者不害他」者,若因缺乏堪忍忍而害他、恼他、损他,彼即非名为出家者。第四句则为前句之异说。「不害他」之「不」者,即「非沙门」之异说。「害他」者,即「恼害他人」之异说。或者「害他」者,即害戒。戒以最上义故称为「他」。若沙门恼害任何众生而成为害他者,即为自己戒之破坏者,彼即非名为出家者,此为其义。或者,若因缺乏堪忍忍而成为害他者,乃至故意夺取蚊虫之命,彼即非出家者。何以故?因未出离烦恼故。「令自己之烦恼出离,故称为出家者」,此即出家之相。若虽不害、不杀,然以杖等恼害,彼恼害他人者亦非沙门。何以故?因未寂止恼害故。「因诸恶已寂止,故称为沙门」,此即沙门之相。

Dutiyagāthāya sabbapāpassāti sabbākusalassa. Akaraṇanti anuppādanaṃ. Kusalassāti catubhūmakakusalassa. Upasampadāti upasampādanaṃ paṭilābho. Sacittapariyodapananti attano cittassa vodāpanaṃ pabhassarabhāvakaraṇaṃ sabbaso parisodhanaṃ, taṃ pana arahattena hoti, iti sīlasaṃvarena sabbapāpaṃ pahāya lokiyalokuttarāhi samathavipassanāhi kusalaṃ sampādetvā arahattaphalena cittaṃ pariyodapetabbanti etaṃ buddhāna sāsanaṃ ovādo anusiṭṭhi.

第二偈中「一切恶」者,一切不善。「不作」者,不生起。「诸善」者,四地善。「具足」者,具足、获得。「自心清净」者,令自己之心清净、令光明、完全净化,此则以阿拉汉果而成就。如是以戒律仪舍断一切恶,以世间出世间之止观成就善,以阿拉汉果清净心,此乃诸佛之教诫、教导、教诲。

Tatiyagāthāya anupavādoti vācāya kassaci anupavadanaṃ. Anupaghātoti kāyena kassaci upaghātākaraṇaṃ. Pātimokkheti yaṃ taṃ pātimokkhaṃ paatimokkhaṃ atipamokkhaṃ uttamasīlaṃ. Pāti vā agativisesehi mokkheti duggatibhayehi, yo vā naṃ pāti, taṃ mokkhetīti pātimokkhanti vuccati, tasmiṃ pātimokkhe ca. Saṃvaroti sattannaṃ āpattikkhandhānaṃ avītikkamalakkhaṇo saṃvaro. Mattaññutāti paṭiggahaṇaparibhogavasena pamāṇaññutā. Pantañca sayanāsananti janasaṅghaṭṭanavirahitaṃ nijjanasambādhaṃ vivittaṃ senāsanañca. Ettha ca dvīhiyeva paccayehi catupaccayasantoso dīpitoti veditabbo paccayasantosasāmaññena itaradvayassapi lakkhaṇahāranayena jotitattā. Adhicitte ca āyogoti vipassanāpādakaṃ aṭṭhasamāpatticittaṃ adhicittaṃ, tatopi maggaphalacittameva adhicittaṃ, tasmiṃ yathāvutte adhicitte āyogo ca anuyogo cāti attho. Etaṃ buddhāna sāsananti etaṃ parassa anupavadanaṃ, anupaghātanaṃ , pātimokkhasaṃvaro, paṭiggahaṇaparibhogesu mattaññutā , aṭṭhasamāpattivasibhāvāya vivittasenāsanasevanañca buddhānaṃ sāsanaṃ ovādo anusiṭṭhīti. Imā pana tisso gāthāyo sabbabuddhānaṃ pātimokkhuddesagāthā hontīti veditabbā, taṃ buddhā eva uddisanti, na sāvakā. ‘‘Suṇātu me bhante saṅgho’’tiādinā (mahāva. 134) nayena vuttaṃ āṇāpātimokkhaṃ nāma, taṃ sāvakā eva uddisanti, na buddhā. Idameva ca imasmiṃ atthe pātimokkhanti adhippetaṃ.

第三偈中「不诽谤」者,以语不诽谤任何人。「不恼害」者,以身不恼害任何人。「巴帝摩卡」者,即彼巴帝摩卡、最上巴帝摩卡、最胜巴帝摩卡、最上戒。「巴帝」以无去之殊胜义,「摩卡」即从恶趣怖畏中解脱,或者「巴帝」即守护,「摩卡」即解脱,故称为巴帝摩卡,于彼巴帝摩卡中。「律仪」者,七聚罪之不违越为相之律仪。「知量」者,于受取与受用上之知量。「边远之坐卧处」者,远离人群聚集、寂静幽僻、寂静之住处。于此,应知仅以二资具即显示四资具之知足,因以资具知足之共相,以特相摄持之理亦显示其余二者故。「于增上心亦勤修」者,引发观之八等至心为增上心,其中道果心即为增上心,于彼如所说之增上心勤修与随修,此为其义。「此乃诸佛之教诫」者,此不诽谤他人、不恼害、巴帝摩卡律仪、于受取受用上知量、为八等至自在而修习寂静住处,乃诸佛之教诫、教导、教诲。应知此三偈为一切诸佛之巴帝摩卡诵偈,诸佛自诵之,非声闻。以「尊者,请僧团听我说」等方式所说之教令巴帝摩卡,声闻诵之,非诸佛。于此义中,即意指此巴帝摩卡。

Anupagato nāma tattheva upasampanno, asatiyā purimikāya anupagato vā. Cātumāsiniyanti catumāsiyaṃ. Sā hi catunnaṃ māsānaṃ pāripūribhūtāti cātumāsī, sā eva ‘‘cātumāsinī’’ti vuccati, tassaṃ cātumāsiniyaṃ, pacchimakattikapuṇṇamāsiyanti attho. Kāyasāmagginti kāyena samaggabhāvaṃ, hatthapāsūpagamananti vuttaṃ hoti.

「未到」者,即于彼处受具足,或因前次忘失而未到。「四月」者,于四个月中。彼为四个月之圆满故称为四月,即称为「四月」,于彼四月中,即最后迦提咖月圆日之义。「身和合」者,以身和合,即手所及之到达,此为所说之义。

Ayaṃ panettha vinicchayo – sace purimikāya pañca bhikkhū vassaṃ upagatā pacchimikāyapi pañca, purimehi ñattiṃ ṭhapetvā pavārite pacchimehi tesaṃ santike pārisuddhiuposatho kātabbo, na ekasmiṃ uposathagge dve ñattiyo ṭhapetabbā. Sace pacchimikāya upagatā cattāro tayo dve eko vā hoti, eseva nayo. Atha purimikāya cattāro, pacchimikāyapi cattāro tayo dve eko vā, eseva nayo. Atha purimikāya tayo, pacchimikāya tayo dve eko vā, eseva nayo. Idañhettha lakkhaṇaṃ – sace purimikāya upagatehi pacchimikāya upagatā thokatarā ceva honti samasamā ca, saṅghapavāraṇāya ca gaṇaṃ pūrenti, saṅghapavāraṇāvasena ñatti ṭhapetabbā. Sace pana pacchimikāya eko hoti, tena saddhiṃ te cattāro honti, catunnaṃ saṅghañattiṃ ṭhapetvā pavāretuṃ na vaṭṭati. Gaṇañattiyā pana so gaṇapūrako hoti, tasmā gaṇavasena ñattiṃ ṭhapetvā purimehi pavāretabbaṃ. Itarena tesaṃ santike pārisuddhiuposatho kātabbo. Sace purimikāya dve, pacchimikāya dve vā eko vā, etthāpi eseva nayo. Sace purimikāyapi eko, pacchimikāyapi eko, ekena ekassa santike pavāretabbaṃ, ekena pārisuddhiuposatho kātabbo. Sace purimehi vassūpagatehi pacchā vassūpagatā ekenapi adhikatarā honti, paṭhamaṃ pātimokkhaṃ uddisitvā pacchā thokatarehi tesaṃ santike pavāretabbaṃ. Kattikacātumāsinipavāraṇāya pana sace paṭhamavassūpagatehi mahāpavāraṇāya pavāritehi pacchā upagatā adhikatarā vā samasamā vā honti, pavāraṇāñattiṃ ṭhapetvā pavāretabbaṃ, tehi pavārite pacchā itarehi pārisuddhiuposatho kātabbo. Atha mahāpavāraṇāya pavāritā bahū honti, pacchā vassūpagatā thokā vā eko vā, pātimokkhe uddiṭṭhe pacchā tesaṃ santike tena pavāretabbanti.

此处的判决如下——若前期有五位比库入瓦萨,后期也有五位,前期诸比库除求听外已自恣,后期诸比库应在彼等面前行清净伍波萨他,不应在一次伍波萨他集会上设立两次求听。若后期入瓦萨者有四位、三位、二位或一位,此即规则。若前期有四位,后期也有四位、三位、二位或一位,此即规则。若前期有三位,后期有三位、二位或一位,此即规则。此处的特征是——若前期入瓦萨者相比后期入瓦萨者,后者较少或相等,且能满足僧团自恣的人数,应依僧团自恣方式设立求听。但若后期只有一位,与彼等合计为四位,四位不应设立僧团求听后自恣。然而依众求听,彼为满众之人,因此应依众方式设立求听,前期诸比库自恣。其余者应在彼等面前行清净伍波萨他。若前期有二位,后期有二位或一位,此处也是此规则。若前期也是一位,后期也是一位,一位应在一位面前自恣,一位应行清净伍波萨他。若后期入瓦萨者比前期入瓦萨者多出一位或更多,应先诵巴帝摩卡后,较少者应在彼等面前自恣。但在咖提咖四月自恣时,若第一瓦萨入瓦萨者已于大自恣自恣,后期入瓦萨者较多或相等,应设立自恣求听后自恣,彼等自恣后,其余者应行清净伍波萨他。若大自恣时已自恣者众多,后期入瓦萨者少或只有一位,诵巴帝摩卡后,彼应在彼等面前自恣。

Ṭhapetvā pana pavāraṇādivasaṃ aññasmiṃ kāleti aññasmiṃ uposathadivase. Uddiṭṭhamatte pātimokkheti ‘‘pariyositamatte uddissamāne’’ti apariyosite āgate sati avasesassa pātimokkhassa sotabbattā pārisuddhiuposathaṃ kātuṃ na vaṭṭati. Avuṭṭhitāyātiādīnipi pātimokkhassa niṭṭhitakālameva parisāya visesetvā vadati. Samasamā vāti purimehi samaparimāṇā. Thokatarā vāti purimehi thokataraparimāṇā. Etena bahutaresu āgatesu puna pātimokkhaṃ uddisitabbaṃ, na pārisuddhiuposatho kātabboti dasseti.

『除自恣日外,在其他时』者,在其他伍波萨他日。『巴帝摩卡已诵』者,『在已完成时正诵』,因未完成时到来,应听闻剩余的巴帝摩卡,故不应行清净伍波萨他。『未起座』等也是特别指向巴帝摩卡已完成时对众说。『或相等』者,与前期数量相等。『或较少』者,比前期数量较少。以此显示,若来者较多,应再诵巴帝摩卡,不应行清净伍波萨他。

Ekaṃsaṃuttarāsaṅgaṃ karitvāti ekasmiṃ aṃse sādhukaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvāti attho. Suttanipātaṭṭhakathāyaṃ (su. ni. aṭṭha. 2.345) pana ‘‘ekaṃsaṃ cīvaraṃ katvāti ettha pana puna saṇṭhāpanena evaṃ vuttaṃ. Ekaṃsanti ca vāmaṃsaṃ pārupitvā ṭhitassetaṃ adhivacanaṃ. Yato yathā vāmaṃsaṃ pārupitvā ṭhitaṃ hoti, tathā cīvaraṃ katvāti evamassa attho veditabbo’’ti vuttaṃ. Añjaliṃ paggahetvāti dasanakhasamodhānasamujjalaṃ añjaliṃ ukkhipitvā. Sace pana tattha pārivāsikopi atthi, saṅghanavakaṭṭhāne nisīditvā tattheva nisinnena attano pāḷiyā pārisuddhiuposatho kātabbo. Pātimokkhe pana uddisiyamāne pāḷiyā anisīditvā pāḷiṃ vihāya hatthapāsaṃ amuñcantena nisīditabbaṃ. Pavāraṇāyapi eseva nayo.

『偏袒一肩上衣』者,在一肩上妥善地着上衣之义。但在《经集注疏》中说:『偏袒衣』,此处以重新安立而如是说。『偏袒』者,是偏袒左肩而立者的称呼。因此应知其义为:如何偏袒左肩而立,如是着衣。『举起合掌』者,举起十指甲端齐平明亮的合掌。若彼处也有别住者,应坐在僧团九人处,就在彼处坐着,依自己的次第行清净伍波萨他。但在诵巴帝摩卡时,不依次第而坐,应离开次第,不离手臂所及范围而坐。在自恣时也是此规则。

Sabbaṃ pubbakaraṇīyanti sammajjanādinavavidhaṃ pubbakiccaṃ. Iminā bahūnaṃ vasanaṭṭhāneyeva uposathadivase pubbakiccaṃ kātabbaṃ na hoti, atha kho ekassa vasanaṭṭhānepi kātabbaṃyevāti dasseti. Yathā ca sabbo saṅgho sabhāgāpattiṃ āpajjitvā ‘‘suṇātu me, bhante saṅgho…pe… paṭikarissatī’’ti (mahāva. 171) ñattiṃ ṭhapetvā uposathaṃ kātuṃ labhati, evametthāpi tīhi ‘‘suṇantu me, āyasmantā, ime bhikkhū sabhāgaṃ āpattiṃ āpannā, yadā aññaṃ bhikkhuṃ suddhaṃ anāpattikaṃ passissanti, tadā tassa santike taṃ āpattiṃ paṭikarissantī’’ti gaṇañattiṃ ṭhapetvā, dvīhipi ‘‘aññaṃ suddhaṃ passitvā paṭikarissāmā’’ti vatvā uposathaṃ kātuṃ vaṭṭati. Ekenapi ‘‘parisuddhaṃ labhitvā paṭikarissāmī’’ti ābhogaṃ katvā kātuṃ vaṭṭati.

『一切前行事』者,扫地等九种前行事。以此显示,在众多住处,伍波萨他日不必行前行事,但在一人住处也必须行。如同全僧团犯同类罪后,设立『尊者们,请僧团听我……将忏悔』的求听,得以行伍波萨他,此处也是如此,三位应设立众求听:『请具寿们听我,这些比库犯了同类罪,当见到其他清净无罪的比库时,将在彼面前忏悔该罪』,二位也应说『见到其他清净者后将忏悔』后,应行伍波萨他。一位也应作意『获得清净者后将忏悔』后,应行。

Tadahūti tasmiṃ ahu, tasmiṃ divaseti attho. Nānāsaṃvāsakehīti laddhinānāsaṃvāsakehi. Anāvāso nāma navakammasālādiko yo koci padeso . Aññatra saṅghenāti saṅghappahonakehi bhikkhūhi vinā. Aññatra antarāyāti pubbe vuttaṃ dasavidhamantarāyaṃ vinā. Sabbantimena pana paricchedena attacatutthe vā antarāye vā sati gantuṃ vaṭṭati. Yathā ca āvāsādayo na gantabbā, evaṃ sace vihāre uposathaṃ karonti, uposathādhiṭṭhānatthaṃ sīmāpi nadīpi na gantabbā. Sace panettha koci bhikkhu hoti, tassa santikaṃ gantuṃ vaṭṭati, vissaṭṭhauposathāpi āvāsā gantuṃ vaṭṭati. Evaṃ gato adhiṭṭhātumpi labhati. Āraññakenapi bhikkhunā uposathadivase gāme piṇḍāya caritvā attano vihārameva āgantabbaṃ. Sace aññaṃ vihāraṃ okkamati, tattha uposathaṃ katvāva āgantabbaṃ, akatvā āgantuṃ na vaṭṭati, yaṃ jaññā ‘‘ajjeva tattha gantuṃ sakkomī’’ti evarūpo pana āvāso gantabbo. Tattha bhikkhūhi saddhiṃ uposathaṃ karontenapi hi iminā neva uposathantarāyo kato bhavissatīti.

『当日』者,在彼日,在彼日之义。『异住者』者,已得异住者。『无住处』者,名为新作堂等任何处所。『除僧团外』者,除僧团派遣的比库们外。『除障碍外』者,除前述十种障碍外。但以最后的限定,在自己的第四或有障碍时,应去。如同不应去住处等,如是若在寺院行伍波萨他,为确定伍波萨他,也不应去结界或河。但若此处有某位比库,应去彼面前,也应去已解散伍波萨他的住处。如是去者也得确定。住阿兰若的比库也应在伍波萨他日于村中行乞后,回到自己的寺院。若进入其他寺院,应在彼处行伍波萨他后才回来,不应不行而回来,应去这样的住处:知道『今日我能去彼处』。即使与彼处比库们一起行伍波萨他,以此也不会造成伍波萨他的障碍。

§170

170.Bahi uposathaṃ katvā āgatenāti nadiyā vā sīmāya vā yattha katthaci uposathaṃ katvā āgatena chando dātabbo, ‘‘kato mayā uposatho’’ti acchituṃ na labhatīti adhippāyo. Kiccapasuto vāti gilānupaṭṭhānādikiccapasuto vā. Saṅgho nappahotīti dvinnaṃ dvinnaṃ antarā hatthapāsaṃ avijahitvā paṭipāṭiyā ṭhātuṃ nappahoti.

『在外行伍波萨他后来者』者,在河或结界或任何处行伍波萨他后来者应给予欲,不得说『我已行伍波萨他』,此为意趣。『或事务所迫』者,或被看护病人等事务所迫。『僧团不足』者,二人与二人之间不离手臂所及范围,不能依次第而立。

‘‘Adhammena vagga’’nti ettha ekasīmāya catūsu bhikkhūsu vijjamānesu pātimokkhuddesova anuññāto, tīsu dvīsu ca pārisuddhiuposathova, idha pana tathā akatattā ‘‘adhammenā’’ti vuttaṃ. Yasmā pana chandapārisuddhi saṅghe eva āgacchati, na gaṇe na puggale, tasmā ‘‘vagga’’nti vuttaṃ. Sace pana dve saṅghā ekasīmāyaṃ aññamaññaṃ chandaṃ āharitvā ekasmiṃ khaṇe visuṃ saṅghakammaṃ karonti, ettha kathanti? Keci pana ‘‘taṃ vaṭṭatī’’ti vadanti, taṃ na gahetabbaṃ vaggakammattā. Vaggakammaṃ karontānañhi chandapārisuddhi aññattha na gacchati tathā vacanābhāvā, visuṃ visuṃ kammakaraṇatthameva sīmāya anuññātattā cāti gahetabbaṃ. Vihārasīmāya pana saṅghe vijjamānepi kenaci paccayena khaṇḍasīmāya tīsu, dvīsu vā pārisuddhiuposathaṃ karontesu kammaṃ dhammena samaggameva bhinnasīmaṭṭhattāti daṭṭhabbaṃ.

「非法众」者,此中,于一界内有四比库时,仅允许巴帝摩卡诵;有三比库或二比库时,仅允许清净伍波萨他。然此处因未如是作,故说「非法」。又因欲与清净唯至僧团,不至众、不至个人,故说「众」。若二僧团于一界内互相传欲后,于同一刹那各别作僧团甘马,此中如何说?有些人说「彼许可」,此不应取,因为是众甘马故。作众甘马者,欲与清净不往他处,因无如是说故,又因界之允许唯为各别作甘马之故,应如是取。然于住处界,虽僧团存在,因某因缘,于断界有三比库或二比库作清净伍波萨他时,甘马应视为如法、和合,因界已断故。

‘‘Anujānāmi, bhikkhave, tadahuposathe pārisuddhiṃ dentena chandampi dātuṃ, santi saṅghassa karaṇīya’’nti (mahāva. 165) vuttattā bhagavato āṇaṃ karontena ‘‘chandaṃ dammī’’ti vuttaṃ. ‘‘Chandahārako ce, bhikkhave, dinne chande tattheva pakkamati, aññassa dātabbo chando’’tiādivacanato (mahāva. 165) puna attano chandadānaparissamavinodanatthaṃ ‘‘chandaṃ me harā’’ti vuttaṃ. ‘‘Chandahārako ce, bhikkhave, dinne chande saṅghappatto sañcicca nāroceti, āhaṭo hoti chando, chandahārakassa āpatti dukkaṭassā’’ti vuttattā dukkaṭato taṃ mocetuṃ ‘‘chandaṃ me ārocehī’’ti vuttaṃ. Kāyena vā vācāya vā ubhayena vā viññāpetabboti manasāva acintetvā kāyappayogaṃ karontena yena kenaci aṅgapaccaṅgena vā, vācaṃ pana nicchāretuṃ sakkontena tatheva vācāya vā, ubhayathāpi sakkontena kāyavācāhi vā viññāpetabbo, jānāpetabboti attho. ‘‘Ayamattho’’tivacanato pana yāya kāyacipi bhāsāya viññāpetuṃ vaṭṭati.

「诸比库,我允许于当日伍波萨他给清净者亦给欲:『僧团有应作事』」,因世尊如是说,故作世尊之教令者说「我给欲」。因「诸比库,若持欲者于给欲后即于彼处离去,欲应给与他人」等语,故为除自己给欲之劳苦,说「为我持欲」。因说「诸比库,若持欲者于给欲后到达僧团,故意不告知,欲已持来,持欲者犯恶作」,故为令彼脱离恶作,说「为我告知欲」。应以身或以语或以二者令知者,不仅以心思惟,而以身之动作,以任何肢体或部分,或能发语者唯以语,或能以二者者以身与语令知、令了知,此为义。然因「此义」之语,以任何身体语言令知亦许可。

Pārisuddhidānepi chandadāne vuttasadisova vinicchayo, taṃ pana dentena paṭhamaṃ santī āpatti desetabbā. Na hi sāpattiko samāno ‘‘pārisuddhiṃ dammi, pārisuddhiṃ me hara, pārisuddhiṃ me ārocehī’’ti vattumarahati. ‘‘Santi saṅghassa karaṇīyānī’’ti vattabbe vacanavipallāsena ‘‘santi saṅghassa karaṇīya’’nti vuttaṃ. Tesañca attano ca chandapārisuddhiṃ detīti ettha chando ca pārisuddhi ca chandapārisuddhi ca chandapārisuddhi, taṃ detīti sarūpekasesena attho daṭṭhabbo. Itarāti aññesaṃ chandapārisuddhi. Biḷālasaṅkhalikā chandapārisuddhīti ettha biḷālasaṅkhalikā nāma biḷālabandhanaṃ. Tattha hi saṅkhalikāya paṭhamavalayaṃ dutiyavalayaṃyeva pāpuṇāti, na tatiyaṃ, evamayampi chandapārisuddhi dāyakena yassa dinnā, tato aññattha na gacchati, tasmā sā biḷālasaṅkhalikasadisattā ‘‘biḷālasaṅkhalikā’’ti vuttā. Biḷālasaṅkhalikāggahaṇañcettha yāsaṃ kāsañci saṅkhalikānaṃ upalakkhaṇamattanti daṭṭhabbaṃ.

于给清净亦如给欲所说之决断。然给彼者,首先应说现存之罪。因有罪者不应说「我给清净,为我持清净,为我告知清净」。应说「僧团有诸应作事」,因语之颠倒,说「僧团有应作事」。「给彼等及自己之欲与清净」者,此中欲与清净为欲清净,给彼为,以同形单数之义应见。「他者」者,其他人之欲清净。「猫链欲清净」者,此中猫链者名为猫之系缚。于彼,链之第一环唯达第二环,不达第三,如是此欲清净亦由给者,给与谁,从彼不往他处,故彼因似猫链,说「猫链」。此中猫链之取,应视为任何链之标示。

§173

173. Pavāraṇādānepi eseva nayo. Ayaṃ pana viseso – tattha ‘‘chandaṃ me ārocehī’’ti, idha pana ‘‘mamatthāya pavārehī’’ti. Tattha chandahārake saṅghassa hatthaṃ upagatamatteyeva āgatā hoti. Idha pana evaṃ dinnāya pavāraṇāya pavāraṇāhārakena saṅghaṃ upasaṅkamitvā evaṃ pavāretabbaṃ ‘‘tisso, bhante, bhikkhu…pe… paṭikarissāmī’’ti. Vimativinodaniyaṃ ‘‘evametaṃ dhārayāmi, sutā kho panāyasmantehīti ettha ‘evametaṃ dhārayāmī’ti vatvā uddiṭṭhaṃ kho āyasmanto nidānaṃ, sutā kho panāyasmantehi cattāro pārājikā dhammā’’tiādinā vattabbaṃ. Mātikāṭṭhakathāyañhi evameva vuttaṃ. Sutenāti sutapadena.

于给自恣亦此同法。然此为差别:彼处「为我告知欲」,此处则「为我之利益而自恣」。彼处持欲者仅到达僧团之手即已来。此处则以如是给之自恣,持自恣者应往僧团后如是自恣:『尊者,比库……乃至……我将改正』。于疑惑除遣中「我如是持,然尊者们已闻」者,此中应说「我如是持」后,「尊者们,因已诵,然尊者们已闻四巴拉基咖法」等。于母论注疏中如是说。「以闻」者,以闻字。

§174

174. Nidānuddese aniṭṭhite pātimokkhaṃ niddiṭṭhaṃ nāma na hotīti āha ‘‘dutiyādīsu uddesesū’’tiādi.

「于因缘诵未完成时,巴帝摩卡不名为已诵」,故说「于第二等诵」等。

§175

175.Tīhipi vidhīhīti osāraṇakathanasarabhaññehi. Ettha ca atthaṃ bhaṇitukāmatāya vā bhaṇāpetukāmatāya vā suttassa otāraṇaṃ osāraṇaṃ nāma. Tasseva atthappakāsanā kathanaṃ nāma. Kevalaṃ pāṭhasseva sarena bhaṇanaṃ sarabhaññaṃ nāma. Sajjhāyaṃ adhiṭṭhahitvāti ‘‘sajjhāyaṃ karomī’’ti cittaṃ uppādetvā. Osāretvā pana kathentenāti sayameva pāṭhaṃ vatvā pacchā atthaṃ kathentena. Navavidhanti saṅghagaṇapuggalesu tayo, suttuddesapārisuddhiadhiṭṭhānavasena tayo, cātuddasīpannarasīsāmaggivasena tayoti navavidhaṃ. Catubbidhanti adhammenavaggādi catubbidhaṃ. Duvidhanti bhikkhubhikkhunīnaṃ pātimokkhavasena duvidhaṃ pātimokkhaṃ. Navavidhanti bhikkhūnaṃ pañca, bhikkhunīnaṃ cattāroti navavidhaṃ pātimokkhuddesaṃ. Katimīti katisaddāpekkhaṃ itthiliṅgaṃ daṭṭhabbaṃ.

「以三种方式」者,以降下、讲说、音诵。此中,因欲说义或欲令说,经之降下名为降下。彼义之阐明名为讲说。仅以音诵文名为音诵。「确立诵习」者,生起「我作诵习」之心。「降下后讲说者」者,自己说文后,后说义者。「九种」者,于僧团、众、个人三,以经诵、清净、决意三,以十四日、十五日、共同三,故九种。「四种」者,非法众等四种。「二种」者,以比库与比库尼之巴帝摩卡二种巴帝摩卡。「九种」者,比库五,比库尼四,故九种巴帝摩卡诵。「几」者,应见几字所期待之女性。

Utuvasseyevāti hemantagimhesuyeva. Viññāpetīti ettha manasā cintetvā kāyavikārakaraṇameva viññāpananti daṭṭhabbaṃ. Pāḷiyaṃ aññassa dātabbā pārisuddhīti pārisuddhidāyakena puna aññassa bhikkhuno santike dātabbā. ‘‘Bhūtaṃ eva sāmaṇerabhāvaṃ ārocetī’’ti vuttattā ūnavīsativassakāle upasampannassa, antimavatthuajjhāpannasikkhāpaccakkhātakādīnaṃ vā yāva bhikkhupaṭiññā vaṭṭati, tāva tehi āhaṭāpi chandapārisuddhi āgacchati. Yadā pana te attano sāmaṇerādibhāvaṃ paṭijānanti, tato paṭṭhāya nāgacchatīti dassitanti daṭṭhabbaṃ. Pāḷiyampi (mahāva. 164) hi ‘‘dinnāya pārisuddhiyā saṅghappatto vibbhamati…pe… paṇḍako paṭijānāti, tiracchānagato paṭijānāti, ubhatobyañjanako paṭijānāti, āhaṭā hoti pārisuddhī’’ti vuttattā paṇḍakādīnaṃ bhikkhupaṭiññāya vattamānakālesu pana chandapārisuddhiyāva āgamanaṃ siddhameva. Tenāha ‘‘esa nayo sabbatthā’’ti. Ummattakakhittacittavedanāṭṭānaṃ pana pakatattā antarāmagge ummattakādibhāve paṭiññātepi tesaṃ saṅghappattamatteneva chandādi āgacchatīti dasseti.

「在雨季时」者,仅在冬季与夏季。「令知」者,此处应见:以心思惟而作身变化,此即令知。律文中「应给予他人之清净」者,给予清净者应再于另一比库处给予。因说「仅告知沙玛内拉身份之真实」故,对于未满二十岁时受达上者,或犯最后事、舍学等人,只要比库身份尚存,彼等所带来之欲与清净亦来。然而当彼等承认自己之沙玛内拉等身份时,从彼时起即不来,应见此为所示。律文中亦说「已给清净后僧团达到……般哒咖承认、畜生承认、二根人承认,清净为已带来」故,对于般哒咖等人,在比库身份存续期间,欲与清净之来到确实成立。因此说「此理于一切处」。然而对于疯狂者、心乱者、受痛恼者,因其本性,即使中途承认疯狂等状态,彼等仅以僧团达到,欲等即来,此为所示。

Bhikkhūnaṃhatthapāsanti iminā gaṇapuggalesu chandapārisuddhiyā anāgamanaṃ dasseti. ‘‘Saṅghappatto’’ti hi pāḷiyaṃ (mahāva. 165) vuttaṃ. Saṅghasannipātato paṭhamaṃ kātabbaṃ pubbakaraṇaṃ saṅghasannipāte kātabbaṃ pubbakiccanti daṭṭhabbaṃ. Pāḷiyaṃ ‘‘no ce adhiṭṭhaheyya, āpatti dukkaṭassā’’ti ettha asañcicca assatiyā anāpatti. Yathā cettha, evaṃ uparipi, yattha pana acittakāpatti atthi, tattha vakkhāma. Paññattaṃ hotīti iminā na sāpattikena uposatho kātabboti visuṃ paṭikkhepābhāvepi yathāvuttasuttasāmatthiyato paññattamevāti dasseti. Iminā eva nayena ‘‘aṭṭhānametaṃ, bhikkhave, anavakāso, yaṃ tathāgato aparisuddhāya parisāya uposathaṃ kareyya, pātimokkhaṃ uddiseyyā’’tiādisuttanayatova (a. ni. 8.20; udā. 45; cūḷava. 386) alajjīhi saddhiṃ uposathakaraṇampi paṭikkhittameva alajjīniggahatthattā sabbasikkhāpadānanti daṭṭhabbaṃ. Pārisuddhidānapaññāpanenāti iminā sāpattikena pārisuddhipi na dātabbāti dīpitaṃ hoti.

「比库们手所及处」者,以此显示对于团体人员,欲与清净不来。律文中说「僧团达到」故。应见:在僧团集会前应作之前行事为僧团集会时应作之前事。律文中「若不决意,犯恶作」者,此处无意、因失念而无罪。如此处,上文亦然;然而有无心罪处,我等将说。「已制定」者,以此显示:即使无明确拒绝,不应由有罪者作伍波萨他,仅从所说经之能力即为已制定。以此同理,应见:从「诸比库,此事不可能、无机会,如来对不清净之众作伍波萨他、诵巴帝摩卡」等经之理,因为所有学处为了制止无惭者故,与无惭者一起作伍波萨他亦确实被禁止。「以给予清净之制定」者,以此显示:有罪者亦不应给予清净。

§176

176.Ubhopi dukkaṭanti ettha sabhāgāpattibhāvaṃ ajānitvā kevalaṃ āpattināmeneva desentassa paṭiggaṇhantassa ca acittakameva dukkaṭaṃ hotīti vadanti. Yathā saṅgho sabhāgāpattiṃ āpannoti ñattiṃ ṭhapetvā uposathaṃ kātuṃ labhati, evaṃ tayopi ‘‘suṇantu me, āyasmantā, ime bhikkhū sabhāgaṃ āpattiṃ āpannā’’tiādinā vuttanayānusāreneva gaṇañattiṃ ṭhapetvā dvīhi aññamaññaṃ ārocetvā uposathaṃ kātuṃ vaṭṭati. Ekena pana sāpattikena dūraṃ gantvāpi paṭikātumeva vaṭṭati, asampāpuṇantena ‘‘bhikkhū labhitvā paṭikarissāmī’’ti uposatho kātabbo, paṭikaritvā ca puna uposatho kātabbo . Kenaci karaṇīyena gantvāti sīmāparicchedato bahibhūtaṃ gāmaṃ vā araññaṃ vā gantvāti attho. Eteneva uposathañattiyā ṭhapanakāle samaggā eva te ñattiṃ ṭhapesunti siddhaṃ. Teneva pāḷiyaṃ (mahāva. 172) ‘‘uddiṭṭhaṃ suuddiṭṭha’’nti sabbapannarasakesupi vuttaṃ.

「二者皆恶作」者,此处有人说:不知同类罪之性质,仅以罪名而说者与接受者,皆仅为无心之恶作。如僧团犯同类罪后,除白外得作伍波萨他,如是彼等亦依所说理「请具寿们听我说,此等比库犯同类罪」等,除团体白外,二人互相告知后,得作伍波萨他。然而一人有罪者,即使远去亦应忏悔,未达到者应作伍波萨他「得比库后我将忏悔」,忏悔后应再作伍波萨他。「因某事而去」者,义为:去到从界限分别而成外部之村或林。以此,在立伍波萨他白时,彼等和合而立白,此为成立。因此律文中「已诵、善诵」于一切十五日皆说。

Sace pana vuḍḍhataro hotīti pavāraṇadāyako bhikkhu vuḍḍhataro hoti. Evañhi tena tassatthāya pavāritaṃ hotīti ettha evaṃ tena appavāritepi tassa saṅghappattamattena saṅghassa pavāraṇākammaṃ samaggakammameva hotīti daṭṭhabbaṃ. Tena ca bhikkhunāti pavāraṇadāyakena bhikkhunā. Bahūpi samānavassikā ekato pavāretuṃ labhantīti ekasmiṃ saṃvacchare laddhupasampadatāya samānupasampadavassā sabbe ekato pavāretuṃ labhantīti attho.

「若较长老」者,给予自恣之比库为较长老。如是「以彼为彼之利益而自恣」者,此处应见:即使彼未自恣,仅以彼之僧团达到,僧团之自恣甘马即为和合甘马。「以彼比库」者,以给予自恣之比库。「众多同瓦萨者亦得一起自恣」者,义为:因在同一年获得达上故,一切同达上瓦萨者得一起自恣。

Ettha pana paṇḍitehi cintetabbaṃ vicāretabbaṃ kāraṇaṃ atthi, kiṃ pana tanti? Idāni pātimokkhuddesakāle –

此处智者应思惟、应审察之理由存在,何故?现在于巴帝摩卡诵者时——

‘‘Sammajjanī padīpo ca, udakaṃ āsanena ca;

「扫帚与灯,水与座,」

Uposathassa etāni, pubbakaraṇanti vuccati.

「伍波萨他的这些,被称为前行。」

‘‘Chandapārisuddhiutukkhānaṃ, bhikkhugaṇanā ca ovādo;

「欲清净、季节的宣告、比库的计数,以及教诫;

Uposathassa etāni, pubbakiccanti vuccati.

「伍波萨他的这些,被称为前事。」

‘‘Uposatho yāvatikā ca bhikkhū kammappattā;

「伍波萨他,即有多少比库应作甘马;

Sabhāgāpattiyo ca na vijjanti;

「以及不存在共同的罪;

Vajjanīyā ca puggalā tasmiṃ na honti;

「以及应避之人在其中不存在;」

Pattakallanti vuccatī’’ti. (mahāva. aṭṭha. 168) –

『已准备妥当』者，如是说也。（《大品注疏》第168页）——

Imā gāthāyo dhammajjhesakena pāṭhaṃyeva bhaṇāpetvā pātimokkhuddesako atthaṃ katheti. Tato pubbakaraṇapubbakiccāni sammā niṭṭhāpetvā ‘‘desitāpattikassa samaggassa bhikkhusaṅghassa anumatiyā pātimokkhaṃ uddisituṃ ārādhanaṃ karomā’’ti imaṃ vākyaṃ pāṭhameva ajjhesakena bhaṇāpetvā atthaṃ avatvāva ‘‘sādhū’’ti vatvā pātimokkhaṃ uddisati. Pavāraṇāyapi eseva nayo. ‘‘Pavāraṇāya etānī’’ti ca ‘‘pavāraṇaṃ kātu’’nti ca imāni padāniyeva visiṭṭhāni.

这些偈颂,由法诵者仅诵读文句,巴帝摩卡诵者解释其义。然后,前行事与前作事正确完成后,法诵者仅诵读「我们请求以已说罪堕、和合的比库僧团的允许来诵巴帝摩卡」这句话,不解释其义,仅说「善哉」后,即诵巴帝摩卡。在自恣时也是同样的方法。只是「自恣的这些」与「作自恣」这些词句有所不同。

Kiṃ imāni dhammajjhesakassa vacanāni, udāhu pātimokkhuddesakassāti? Kiñcettha – yadi dhammajjhesakassa vacanāni, evaṃ sati gāthāttayaṃ vatvā tāsaṃ atthampi so eva kathetvā etāni pubbakaraṇāni ca etāni pubbakiccāni ca saṅghena katāni, idañca saṅghassa pattakallaṃ samānītaṃ, tasmā ‘‘uddisatu, bhante, pātimokkha’’nti teneva vattabbaṃ siyā. Atha pātimokkhuddesakassa vacanāni, evañca sati ‘‘saṅgho, bhante, theraṃ pātimokkhuddesaṃ ajjhesati, uddisatu, bhante, thero pātimokkha’’nti dhammajjhesakena yāvatatiyaṃ ajjhosāpetvā ‘‘sammajjanī…pe… vuccatī’’ti gāthaṃ vatvā iti ‘‘aṭṭhakathācariyehi vuttāni etāni pubbakaraṇāni katānī’’ti pucchitvā dhammajjhesakena ‘‘āma, bhante’’ti vutte ‘‘chandapārisuddhi …pe… vuccatī’’ti gāthaṃ vatvā iti ‘‘aṭṭhakathācariyehi vuttāni etāni pubbakiccāni katānī’’ti pucchitvā ‘‘āma, bhante’’ti vutte ‘‘uposatho…pe… vuccatī’’ti gāthaṃ vatvā iti ‘‘aṭṭhakathācariyehi vuttaṃ idaṃ pattakallaṃ samānīta’’nti pucchitvā ‘‘āma bhante’’ti vutte ‘‘pubbakaraṇapubbakiccāni sammā niṭṭhāpetvā pattakalle samānīte samaggassa bhikkhusaṅghassa anumatiyā pātimokkhaṃ uddisituṃ ārādhanaṃ mayaṃ karomā’’ti pātimokkhuddesakena vattabbaṃ siyā, evaṃ sati ajjhesakaajjhesitabbānaṃ vacanaṃ asaṅkarato jānitabbaṃ bhaveyyāti.

这些是法诵者的言语,还是巴帝摩卡诵者的言语?此中何者——若是法诵者的言语,如此的话,说三偈后,他自己也解释那些偈的义理,这些前行事与这些前作事由僧团作了,这适宜也由僧团带来了,因此应该由他说「尊者,请诵巴帝摩卡」。若是巴帝摩卡诵者的言语,如此的话,法诵者三次请求「尊者们,僧团请求长老诵巴帝摩卡,尊者长老请诵巴帝摩卡」后,说「扫帚……乃至……称为」偈,如此问「注疏师们所说的这些前行事作了吗」,法诵者说「是的,尊者」后,说「欲清净……乃至……称为」偈,如此问「注疏师们所说的这些前作事作了吗」,说「是的,尊者」后,说「伍波萨他……乃至……称为」偈,如此问「注疏师们所说的这适宜带来了吗」,说「是的,尊者」后,应该由巴帝摩卡诵者说「前行事与前作事正确完成,适宜带来后,我们以和合的比库僧团的允许请求诵巴帝摩卡」,如此的话,应该从不混乱中了知诵者与所诵者的言语。

Ettha ca gāthāttayassa aṭṭhakathācariyehi vuttabhāvo aṭṭhakathāyameva āgato. Pacchimavākyaṃ pana neva pāḷiyaṃ, na aṭṭhakathāyaṃ, na ṭīkādīsu dissati. Khuddasikkhāpakaraṇepi –

此中,三偈的「注疏师们所说」这一性质,在注疏本身中已经出现。但最后的句子,既不在圣典中,也不在注疏中,也不在复注等中见到。在《小学处论》中也——

‘‘Pubbakicce ca karaṇe;

「在前作事与行事中;

Pattakalle samānite;

在适宜带来时;」

Suttaṃ uddisati saṅgho;

僧团诵经;

Pañcadhā so vibhāvito’’ti ca.

彼以五种方式阐明。

‘‘Pubbakicce ca karaṇe;

于前行事与作法;

Pattakalle samānite;

于适时已集会;

Ñattiṃ vatvāna saṅghena;

说白已,由僧团;

Kattabbevaṃ pavāraṇā’’ti ca. –

应如是作自恣。

Vuttaṃ, na vuttaṃ tathā. Mūlasikkhāpakaraṇeyeva tathā vuttaṃ, tasmā ācariyānaṃ attanomati bhaveyya.

「已说」,非如是说。仅在根本学处论中如是说,因此诸老师可能有自己的意见。

Tattha ‘‘pubbakaraṇapubbakiccāni sammā niṭṭhāpetvā’’ti iminā purimagāthādvayassa atthameva kathetvā tatiyagāthāya attho na kathito. ‘‘Desitāpattikassā’’ti iminā ca āpattiyā desitabhāvoyeva kathito, na sabbaṃ pattakallaṃ. Āpattiyā desitabhāve ca sabhāgāpattiyā desitabhāvoyeva pattakallasmiṃ antogadho, na itaro. Vuttañhi kaṅkhāvitaraṇiyaṃ (kaṅkhā. aṭṭha. nidānavaṇṇanā) ‘‘etāsu hi sabhāgāpattīsu avijjamānāsu, visabhāgāpattīsu vijjamānāsupi pattakallaṃ hotiyevā’’ti. ‘‘Pubbakaraṇapubbakiccāni sammā niṭṭhāpetvā desitāpattikassa samaggassa bhikkhusaṅghassa anumatiyā pātimokkhaṃ uddisituṃ ārādhanaṃ karomā’’ti ettakeyeva vutte avasesāni tīṇi pattakallaṅgāni. Seyyathidaṃ – uposatho, yāvatikā ca bhikkhū kammappattā, vajjanīyā ca puggalā tasmiṃ na hontīti (mahāva. aṭṭha. 168). Tesu asantesupi uposatho kātabboti āpajjati, na pana kātabbo. Tena vuttaṃ ‘‘na, bhikkhave, anuposathe uposatho kātabbo, yo kareyya, āpatti dukkaṭassā’’ti (mahāva. 183) ca, ‘‘anujānāmi, bhikkhave, catunnaṃ pātimokkhaṃ uddisitu’’nti (mahāva. 168) ca, ‘‘na, bhikkhave, sagahaṭṭhāya parisāya pātimokkhaṃ uddisitabba’’ntiādi (mahāva. 154) ca, tasmā uposathadivasesu saṅghe sannipatite sace pubbeva sammato dhammajjhesako atthi, iccetaṃ kusalaṃ. No ce, ekaṃ byattaṃ paṭibalaṃ bhikkhuṃ saṅghena sammannāpetvā tena dhammajjhesakena pātimokkhuddesakaṃ upasaṅkamitvā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā ukkuṭikaṃ nisīditvā añjaliṃ paggahetvā evamassa vacanīyo – saṅgho, bhante, theraṃ pātimokkhuddesaṃ ajjhesati, uddisatu thero pātimokkhaṃ. Dutiyampi, bhante, saṅgho…pe… tatiyampi, bhante, saṅgho…pe… uddisatu thero pātimokkhanti tikkhattuṃ yācāpetvā tato pātimokkhuddesakena –

其中,以「正确完成前行与前事」这句话,仅说明了前二偈的意义,而未说第三偈的意义。以「对已说罪者」这句话,仅说明了罪的已说性,而非一切适合诵戒的条件。在罪的已说性中,同类罪的已说性才包含在适合诵戒的条件中,而非其他。因为在《疑惑度》中说:「在这些同类罪不存在时,即使存在异类罪,也确实适合诵戒。」仅说「正确完成前行与前事后,对已说罪者,以和合比库僧团的允许,我们请求诵巴帝摩卡」这些,其余三个适合诵戒的条件是:伍波萨他日、有多少比库达到甘马资格、以及应避免的人不在其中。即使这些不具足,也应举行伍波萨他,但不应诵戒。因此说:「诸比库,不应在非伍波萨他日举行伍波萨他,若行者,犯恶作罪」,以及「诸比库,我允许四人诵巴帝摩卡」,以及「诸比库,不应向有在家人的众会诵巴帝摩卡」等。因此,在伍波萨他日僧团集会时,若先前已认可的法诵者存在,这是善的。若无,僧团应认可一位有能力的比库,由那位法诵者前往巴帝摩卡诵者处,偏袒上衣,蹲踞而坐,合掌后应如是说:「尊者,僧团请求长老诵法,愿长老诵巴帝摩卡。第二次,尊者,僧团……乃至……第三次,尊者,僧团……乃至……愿长老诵巴帝摩卡。」三次请求后,然后由巴帝摩卡诵者——

‘‘Sammajjanī padīpo ca, udakaṃ āsanena ca;

「扫帚、灯、水与座位,这些被称为伍波萨他的前行。」

Uposathassa etāni, pubbakaraṇanti vuccatīti. (mahāva. aṭṭha. 168; kaṅkhā. aṭṭha. nidānavaṇṇanā) –

注疏师们所说的四种前行,这些是否已完成?当法诵者被问及时,若答「是的,尊者」,然后巴帝摩卡诵者再——

Aṭṭhakathācariyehi vuttāni cattāri pubbakaraṇāni, kiṃ tāni katānī’’ti pucchite dhammajjhesakena ‘‘āma, bhante’’ti vutte puna pātimokkhuddesakena –

当询问『注疏诸老师所说的四种预备事项，这些是否已做完？』时，法务请求者答道：『是的，尊者。』于是，巴帝摩卡诵出者再度——

‘‘Chandapārisuddhiutukkhānaṃ, bhikkhugaṇanā ca ovādo;

「欲与清净、季节的宣告、比库的计数以及教诫」

Uposathassa etāni, pubbakiccanti vuccatīti. (mahāva. aṭṭha. 168; kaṅkhā. aṭṭha. nidānavaṇṇanā) –

「伍波萨他的这些,被称为前行」如是说。(大品注疏168;疑惑度注疏·序品解释)

Aṭṭhakathācariyehi vuttāni pañca pubbakiccāni, kiṃ tāni katānī’’ti pucchite dhammajjhesakena ‘‘āma bhante’’ti vutte puna pātimokkhuddesakena –

注疏阿阇梨们所说的五种前行,当被问「这些是否已作?」时,由法诵者答「是的,尊者」后,再由巴帝摩卡诵者——

‘‘Uposatho yāvatikā ca bhikkhū kammappattā;

「伍波萨他,以及多少比库已到达甘马;

Sabhāgāpattiyo ca na vijjanti;

同分罪不存在;

Vajjanīyā ca puggalā tasmiṃ na honti;

应避之人在此中不存在;

Pattakallanti vuccatīti. (mahāva. aṭṭha. 168; kaṅkhā aṭṭha. nidānavaṇṇanā) –

被称为已成就」如是说。(大品注疏168;疑惑度注疏·序品解释)

Aṭṭhakathācariyehi vuttāni cattāri pattakallaṅgāni, kiṃ tāni samānītānī’’ti pucchite dhammajjhesakena ‘‘āma, bhante’’ti vutte puna pātimokkhuddesako ‘‘pubbakaraṇapubbakiccāni sammā niṭṭhāpetvā pattakallaṅge samānīte saṅghassa anumatiyā pātimokkhaṃ uddisissāmā’’ti vatvā ‘‘sādhu sādhū’’ti bhikkhusaṅghena sampaṭicchite ‘‘suṇātu me, bhante, saṅgho’’tiādinā pātimokkhuddesako pātimokkhaṃ uddisatīti ayamamhākaṃ khanti.

当被问及「注疏师们所说的四种钵适当性,那些是否已集齐?」时,法诵者答「是的,尊者」。之后,巴帝摩卡诵者说「正确完成前行与前事,钵适当性已集齐,以僧团的允许,我将诵巴帝摩卡」,被比库僧团以「善哉!善哉!」接受后,巴帝摩卡诵者以「尊者们,请僧团听我」等语诵巴帝摩卡——这是我们的意见。

Ettha ca ‘‘dhammajjhesakena…pe… evamassa vacanīyo’’ti vuttaṃ, so dhammajjhesakena vacanīyabhāvo kathaṃ veditabboti? ‘‘Na, bhikkhave, saṅghamajjhe anajjhiṭṭhena pātimokkhaṃ uddisitabbaṃ, yo uddiseyya, āpatti dukkaṭassā’’ti (mahāva. 154) vacanatoti. ‘‘Saṅghena sammannāpetvā’’ti vuttaṃ, taṃ kathanti? ‘‘Ajjhesanā cettha saṅghena sammatadhammajjhesakāyattā vā saṅghattherāyattā vā’’ti aṭṭhakathāyaṃ vuttattā. ‘‘Saṅgho, bhante, theraṃ pātimokkhuddesaṃ ajjhesati, uddisatu, bhante, thero pātimokkha’’nti ayaṃ ajjhesanākāro kuto labbhatīti? Pāḷito. Pāḷiyañhi (mahāva. 155) ‘‘te theraṃ ajjhesanti, uddisatu, bhante, thero pātimokkha’’nti āgato.

于此,说「由法诵者……乃至……应如是对他说」,那个「应由法诵者说」的状态如何理解?因为说「诸比库,在僧团中,未被同意者不应诵巴帝摩卡,若诵者,犯恶作」。说「由僧团同意后」,那是什么意思?因为注疏中说「此处的请求,依于僧团认可的法诵者,或依于僧团长老」。「尊者,僧团请求长老诵巴帝摩卡,尊者,请长老诵巴帝摩卡」——这个请求的形式从何处得到?从圣典。因为圣典中说「他们请求长老:尊者,请长老诵巴帝摩卡」。

Sace pana dhammajjhesako vuḍḍhataro, pātimokkhuddesako navako, ‘‘saṅgho, āvuso, āyasmantaṃ pātimokkhuddesaṃ ajjhesati, uddisatu āyasmā pātimokkha’’nti vattabbaṃ. Taṃ kuto labbhati? Pāḷitoyeva. Pāḷiyañhi (mahāva. 155) ‘‘eteneva upāyena yāva saṅghanavakaṃ ajjhesanti uddisatu āyasmā pātimokkha’’nti āgato. Tato ‘‘pātimokkhuddesakena sammajjanī…pe… pucchite dhammajjhesakena ‘āma, bhante’ti vutte’’ti idaṃ kuto labbhatīti? Pāḷito aṭṭhakathāto ca. Nidānapāḷiyampi hi ‘‘kiṃ saṅghassa pubbakicca’’nti āgataṃ, aṭṭhakathāyampi (kaṅkhā. aṭṭha. nidānavaṇṇanā) ‘‘kiṃ saṅghassa pubbakiccanti saṅgho uposathaṃ kareyyāti…pe… evaṃ dvīhi nāmehi navavidhaṃ pubbakiccaṃ dassitaṃ, kiṃ taṃ katanti pucchatī’’ti āgatanti.

但若法诵者是上座,巴帝摩卡诵者是新学,应说「贤友,僧团请求具寿诵巴帝摩卡,请具寿诵巴帝摩卡」。那从何处得到?正是从圣典。因为圣典中说「以此方式,乃至对僧团中的新学请求:请具寿诵巴帝摩卡」。其后「当巴帝摩卡诵者以扫帚……乃至……被问时,法诵者答『是的,尊者』」——这从何处得到?从圣典和注疏。因为在因缘圣典中也说「僧团的前事是什么?」,在注疏中也说「『僧团的前事是什么?』——僧团应作伍波萨他……乃至……如是以两种名称显示九种前事,问『那是什么已作?』」。

Nanu cetaṃ antonidāneyeva āgataṃ, atha kasmā pātimokkhuddesakena pubbabhāge vattabbanti? Saccaṃ, tathāpi tadanulomato jānitabbato vattabbaṃ. Aṭṭhakathāyañhi imā gāthāyo sammajjanādīnaṃ pubbakaraṇādibhāvañāpakabhāveneva vuttā, na pātimokkhārambhakāle bhaṇitabbabhāvena. Atha ca pana idāni bhaṇanti, evaṃ sante kimatthaṃ bhaṇantīti cintāyaṃ antonidāne ‘‘kiṃ saṅghassa pubbakicca’’nti vuttapucchānulomena pubbakaraṇādīnaṃ niṭṭhabhāvapucchanatthaṃ bhaṇantīti jānitabbaṃ. Vuttañhi ‘‘evaṃ vuttaṃ catubbidhaṃ pubbakaraṇaṃ katvāva uposatho kātabbo’’ti (vi. saṅga. aṭṭha. 177), tasmā pāḷiaṭṭhakathānulomato iminā anukkamena kate sati dhammajjhesako paññāyati, tassa ajjhesanākāro paññāyati, pātimokkhuddesako paññāyati, tassa pubbakaraṇādīnaṃ niṭṭhabhāvapucchanaṃ paññāyati, dhammajjhesakassa vissajjanaṃ paññāyati, tāni niṭṭhāpetvā pātimokkhuddesakassa pātimokkhaṃ uddisituṃ paṭiññā paññāyati, evaṃ imesaṃ gāthāvākyānaṃ vacane payojanaṃ paññāyatīti katvā paṇḍitehi vinayaññūhi cirapaṭicchanno ayaṃ kathāmaggo paṭipajjitabboti. Pavāraṇāyapi eseva nayo.

难道这不是在因缘内就已说了吗?那为何应由巴帝摩卡诵者在前分说?确实如此,但仍应说,因为应知其随顺性。因为在注疏中,这些偈颂仅以显示扫地等作为前行等的状态而说,并非以在巴帝摩卡开始时应念诵的状态而说。然而现在他们念诵,如是情况下,为何念诵?应知:在思考中,随顺因缘中所说「僧团的前事是什么?」的问,为了询问前行等的完成状态而念诵。因为说「如是所说的四种前行作了之后才应作伍波萨他」,因此,随顺圣典与注疏,以此次第作时,法诵者得以显现,对他的请求形式得以显现,巴帝摩卡诵者得以显现,他对前行等完成状态的询问得以显现,法诵者的回答得以显现,完成那些后巴帝摩卡诵者诵巴帝摩卡的承诺得以显现,如是这些偈颂语句的念诵目的得以显现——作此考量后,智者律师们应行此久被隐蔽的说法之道。在自恣时也是此法。

Pāḷiyaṭṭhakathādīnañhi , anurūpaṃ imaṃ nayaṃ;

对于圣典、注疏等,此法相应;

Punappunaṃ cintayantu, paṇḍitā vinayaññuno.

智者律师们,应再三思惟。

Punappunaṃ cintayitvā, yuttaṃ ce dhārayantu taṃ;

反复思惟之后,若相应者,则应受持之;

No ce yuttaṃ chaḍḍayantu, sammāsambuddhasāvakāti.

若不相应者,则应舍弃之,正自觉者之声闻弟子们。

Iti vinayasaṅgahasaṃvaṇṇanābhūte vinayālaṅkāre · 至此，在作为《律摄》解说的《律庄严》中，

Uposathapavāraṇāvinicchayakathālaṅkāro nāma · 名为《伍波萨他与自恣抉择论庄严》者，

Pañcavīsatimo paricchedo. · 第二十五章。