Upālipañcakaṃ · 伍巴离五法
Upālipañcakaṃ伍巴离五法
Nappaṭippassambhanavaggavaṇṇanā不止息品释
§421
421.Samaggehikaraṇīyānīti vivādādhikaraṇehi pubbe asamaggā hutvā pacchā sāmaggiṃ upagatehi kattabbāni. Kiṃ pana asaññatamissaparisāya saddhiṃ lajjino sāmaggiṃ karontīti āha ‘‘uposathapavāraṇādīsu hī’’tiādi. Tattha ṭhitāsūti uposathapavāraṇāsu appavattīsu. Upatthambho na dātabboti uparūpari appavattanatthāya mayampi uposathaṃ na karissāmātiādinā kalahassa upatthambho na dātabbo, dhammena vinayena sāmaggiṃ katvā samaggeheva asaññatā bhikkhū vinetabbāti adhippāyo. Tenāha ‘‘sace saṅgho accayaṃ desāpetvā’’tiādi. Bhikkhuno nakkhamatīti kesuci puggalesu appamattakadosadassanena na ruccati. Diṭṭhāvikammampi katvāti ‘‘na metaṃ khamatī’’ti sabhāgassa bhikkhuno attano diṭṭhiṃ āvikatvā. Upetabbāti sāsanahāniyā abhāvā sāmaggiṃ akopetvā kāyasāmaggī dātabbā, īdise ṭhāne alajjiparibhogo āpattikaro na hoti, vaṭṭatiyeva. Ye pana sāsanavināsāya paṭipannā, tehi saha na vattati, āpatti eva hoti sāsanavināso ca. Tenāha ‘‘yatra pana uddhamma’’ntiādi. ‘‘Diṭṭhāvikammaṃ na vaṭṭatī’’ti iminā diṭṭhiyā āvikatāyapi āpattiṃ dasseti.
421.「应和合作之事」者,谓先前因诤事而不和合,后来达成和合者应作之事。然而,「羞耻者是否应与不知惭之杂众和合?」为示此义,故说「于伍波萨他、自恣等」云云。其中「住立时」者,谓伍波萨他、自恣未举行时。「不应给予支持」者,谓不应以「我等亦不作伍波萨他」等语给予诤论之支持,使其反复不举行;应依法依律作和合后,以和合调伏不知惭之比库,此为意趣。故说「若僧团令忏悔罪」云云。「比库不堪忍」者,谓于某些人,因见微小过失而不喜。「作表明见解后」者,谓向同类比库表明自己见解曰「此我不堪忍」。「应给予」者,谓因无教法损减,不破和合而应给予身和合;于如是处,不知惭者之受用不成犯,是允许的。然而与为教法破坏而行者共住,则不允许,既成犯亦成教法破坏。故说「然而于违法处」云云。「表明见解不允许」者,以此显示即使表明见解亦成犯。
§422
422.Kaṇhavācoti rāgadosādīhi kiliṭṭhavacano. Anatthakavacanassa dīpanaṃ pakāsanaṃ assāti anatthakadīpano. Mānaṃ nissāyāti vinicchayakaraṇaṃ tava bhāroti saṅghena bhāre akatepi ‘‘ahamevettha voharituṃ araharūpo’’ti mānaṃ nissāya. Yathādiṭṭhiyāti anurūpaladdhiyā. Yassa hi atthassa yādisī diṭṭhi anurūpā, taṃ gahetvā na byākatāti attho .Assa attanoti adhammādiatthaṃ sandhāya vadati, na puggalaṃ, assa adhammādiatthasaṅkhātassa attano sarūpassa yā anurūpā diṭṭhīti attho. Laddhiṃ nikkhipitvāti anurūpaladdhiṃ chaḍḍetvā, aggahetvāti attho. Tenāha ‘‘adhammādīsu dhammādiladdhiko hutvā’’ti. Atha vā attano laddhiṃ nigūhitvā puggalānuguṇaṃ tathā byākaronto na yathādiṭṭhiyā byākatā nāma. Imasmiṃ pakkhe adhammādīsu dhammādiladdhiko hutvāti ettha adhammādīsu dhammādiladdhiko viya hutvāti attho gahetabbo.
422.「黑语」者,谓为贪嗔等所染污之语。「非义之显示者」者,谓显示、阐明非义语。「依慢」者,谓虽僧团未作判决之责,却依「唯我于此堪能说法」之慢。「如所见」者,谓依相应之见解。义为:对某义,执取与之相应之见解而说,非不说。「彼自身之」者,谓就非法等义而说,非就人;义为:彼非法等义所摄之自相,与之相应之见解。「舍弃见解」者,谓舍弃相应见解,不执取之义。故说「于非法等成法等见解者」。或者,隐藏自己见解,随顺人而如是说者,非名如所见而说。于此解释中,「于非法等成法等见解者」,应取「如于非法等成法等见解」之义。
Nappaṭippassambhanavaggavaṇṇanā niṭṭhitā. · 不止息品释毕。
Vohāravaggādivaṇṇanā言说品等释
§424
424.Kammañattīti kammabhūtā ñatti. Anussāvananirapekkhā ñattikammabhūtā ñattīti attho. Kammapādañatti nāma ñattidutiyakammādīsu anussāvanakammassa pādabhūtā adhiṭṭhānabhūtā ñatti. Navasu ṭhānesūti osāraṇādīsu navasu ṭhānesu. Dvīsu ṭhānesūti ñattidutiyañatticatutthakammesu.
424.「甘马白」者,谓甘马性之白。义为:不依求听之白二甘马性之白。「甘马足白」者,名为白二甘马等中求听甘马之足、所依之白。「于九处」者,谓于驱摈等九处。「于二处」者,谓于白二、白四甘马。
Suttānulomanti ubhatovibhaṅge suttānulomabhūte mahāpadese sandhāya vuttaṃ. Vinayānulomanti khandhakaparivārānulomabhūte mahāpadese. Suttantike cattāro mahāpadeseti suttābhidhammapiṭakesu anuññātapaṭikkhittasuttānulomavasena nayato gahetabbe cattāro atthe.
「随顺经」者,就两部毗奈耶中随顺经之大教法而说。「随顺律」者,谓随顺篇集与附随之大教法。「经中四大教法」者,谓于经藏、阿毗达摩藏中,依随顺所许与所禁之经之方法应取之四义。
§425
425.Diṭṭhīnaṃ āvikammānīti āpattiladdhīnaṃ pakāsanāni, āpattidesanākammānīti attho.
425.「见解之表明」者,谓罪见解之显示,义为罪之忏悔甘马。
Yathā catūhi pañcahi diṭṭhi āvikatā hotīti yathā āvikate catūhi pañcahi ekībhūtehi ekassa puggalassa santike āpatti desitā nāma hoti, evaṃ desetīti attho. Evaṃ desento ca attanā saddhiṃ tayo vā cattāro vā bhikkhū gahetvā ekassa santike deseti. Evaṃ desetuṃ na vaṭṭati. Desitā ca āpatti na vuṭṭhāti, desanāpaccayā dukkaṭañca hoti. Dvinnaṃ tiṇṇaṃ pana ekato desetuṃ vaṭṭati.
「如以四人五人表明见解」者,义为:如表明时,以四人五人合为一体,于一人面前忏悔罪,名为已忏,如是忏悔。如是忏悔者,自己带三人或四人比库,于一人面前忏悔。如是忏悔不允许。已忏之罪不清净,且因忏悔之缘故成恶作。然而,二人、三人一起忏悔则允许。
§444
444.Adassanenāti imassa akappiyaṃ parivajjentānaṃ vinayadharānaṃ paṭipattiyā adassanena , tesaṃ diṭṭhānugatiṃ anāpajjanenātipi attho gahetabbo. Akappiye kappiyasaañatāyāti rajatādiakappiye tipuādisaññitāya . Pucchitvā vā aññesaṃ vā vuccamānaṃ asuṇanto āpajjatīti ettha pucchitvā asuṇanto vā pucchiyamānaṃ asuṇanto vāti paccekaṃ yojetabbaṃ. Ekarattātikkamādivasenāti adhiṭṭhitacīvarena vippavasitvā ekarattātikkamena pācittiyaṃ āpajjati. Ādi-saddena charattātikkamādīnaṃ saṅgaho.
「不见」者,应取此义:由于不见那些回避不许可之持律者的行持,即不陷入随顺彼等之见。「于不许可有许可想」者,于银钱等不许可物有草叶等想。「问而不听,或被他人告知而不听则犯」者,此处应分别连接为:问而不听,或被问而不听。「由超过一夜等」者,以决意衣离宿超过一夜则犯巴吉帝亚。「等」字摄取超过六夜等。
§450
450.Anatthaṃ kalisāsananti anatthāvahaṃ kodhavacanaṃ āropento dosaṃ āropento upaddavāya parisakkatīti attho.
「无义利之诽谤语」者,意为:施加导致无义利之嗔恨语,施加过失,为灾祸而努力。
§454
454.Vohāraniruttiyanti tassa tassa atthassa vācakasadde pabhedagatañāṇappatto na hotīti attho.
「语言文法」者,意为:对彼彼义理之表达词语的分类智未得。
§455
455.Parimaṇḍalabyañjanāropane kusalo na hotīti parimaṇḍalena padabyañjanena vatthuṃ, parehi vuttaṃ jānituñca asamatthoti attho.
「于圆满文句之施设不善巧」者,意为:以圆满之句文表达事物,及理解他人所说,皆不能。
§458
458.Anussāvanenāti anu anu kathanena. Tenāha ‘‘nanu tumhe’’tiādi, yaṃ avocumha, svāyaṃ pakāsitoti sambandho. Tattha yanti idaṃ yasmā vacanāpekkhaṃ na hoti, vacanatthāpekkhameva, tasmā tena vacanena nānākaraṇābhāvaṃ pakāsayissāmāti yamatthaṃ avocumhāti attho gahetabbo. Teneva ‘‘svāya’’nti pulliṅgavasena paṭiniddeso kato, tassa so ayaṃ nānākaraṇābhāvoti attho.
「由随顺宣说」者,由随顺之说。故说「岂非汝等」等,所说者,此即显示之,是连接。其中「彼」字,因非期待语词,唯期待语义,故应取此义:为显示由彼语无有异作,即为彼义而说。正由此故,以「此即」之阳性作指示,其义为:彼之此即无有异作。
§467
467.Mañcapadādīsupi naḷāṭaṃ paṭihaññeyyāti andhakāre cammakhaṇḍaṃ paññapetvā vandituṃ onamantassa naḷāṭaṃ vā akkhi vā mañcādīsu paṭihaññati. Etena vandatopi āpattiabhāvaṃ vatvā vandanāya sabbathā paṭikkhepābhāvañca dīpeti. Evaṃ sabbattha suttantarehi appaṭikkhittesu. Naggādīsu pana vandituṃ na vaṭṭatīti. Ekato āvaṭṭoti ekasmiṃ dosāgatipakkhe parivatto paviṭṭhoti attho. Tenāha ‘‘sapattapakkhe ṭhito’’ti. Vandiyamānoti onamitvā vandiyamāno. Vanditabbesu uddesācariyo, nissayācariyo ca yasmā navakāpi honti, tasmā te vuḍḍhā eva vandiyāti veditabbā.
「于床足等亦应击额」者,于暗中设置皮革片而俯身礼敬时,额或眼击于床等。以此说明礼敬亦无犯,并显示对礼敬绝无一切遮止。如是于一切处,经中未遮止者。然于裸形者等,不应礼敬。「转向一边」者,意为:转入一方过失趣向之边。故说「住于敌对方」。「被礼敬」者,俯身而被礼敬。「应礼敬者」中,诵经老师与依止老师,因亦有新学者,故应知彼等唯长老应被礼敬。
§470
470.Pubbevuttamevāti sahaseyyādipaṇṇattivajjaṃ. Itaranti sacittakaṃ.
470.『前已说者』，即除共寝等所制学处之外的其余诸戒。『另一者』，即有心识者。
Vohāravaggādivaṇṇanā niṭṭhitā. · 言说品等释毕。