1. Pārājikakaṇḍo · 1. 巴拉基咖篇
1. Pārājikakaṇḍo一、巴拉基咖篇
1. Paṭhamapārājikaṃ
第一巴拉基咖（第一重犯）
Sudinnabhāṇavāravaṇṇanā苏定那诵分注释
§24
24. Vikkāyikabhaṇḍassa vikkiṇanaṃ iṇadānañca bhaṇḍappayojanaṃ nāma. Evaṃ payojitassa mūlassa saha vaḍḍhiyā gahaṇavāyāmo uddhāro nāma. Asukadivase dinnantiādinā pamuṭṭhassa satuppādanādi sāraṇaṃ nāma. Catubbidhāyāti khattiyabrāhmaṇagahapatisamaṇānaṃ vasena, bhikkhuādīnaṃ vā vasena catubbidhāya. Disvānassa etadahosīti hetuatthe ayaṃ disvāna-saddo asamānakattukattā, yathā ghataṃ pivitvā balaṃ hotīti, evamaññatthāpi evarūpesu. Bhabbakulaputtoti upanissayamattasabhāvena vuttaṃ, na pacchimabhavikatāya. Tenevassa mātādiakalyāṇamittasamāyogena katavītikkamanaṃ nissāya uppannavippaṭisārena adhigamantarāyo jāto. Pacchimabhavikānaṃ pubbabuddhuppādesu laddhabyākaraṇānaṃ na sakkā kenaci antarāyaṃ kātuṃ. Teneva aṅgulimālattherādayo akusalaṃ katvāpi adhigamasampannā eva ahesunti. Carimakacittanti cuticittaṃ. Saṅkhaṃ viya likhitaṃ ghaṃsitvā dhovitaṃ saṅkhalikhitanti āha dhotaiccādi. Ajjhāvasatāti adhi-saddayogena agāranti bhummatthe upayogavacananti āha ‘‘agāramajjhe’’ti. Kasāyarasarattāni kāsāyānīti āha ‘‘kasāyarasapītatāyā’’ti. Kasāyato nibbattatāya ca hi rasopi ‘‘kasāyaraso’’ti vuccati.
二十四、维迦依卡宝器（器皿）之买卖及质押称为「买卖与质押器物」。如此被质押之根本，与增殖（日益增长）一起，称为「取得（增殖）尝试」。涉及病日等因各种原因放弃之畜生出家，称为「动物解除及养育等因缘」。所谓四重者，是指作为刹帝利、婆罗门、居士及沙门的住处，或作为比库等的住处，分四类。用「dissvāṇassa etadahosi」的语音比喻，指因具备力量而能打破罐子，如此类推，可理解此语意之不平等。所谓「Bhabbakulaputta」是依附其父母族姓而称，与前生所拥有无关。由此，通过父母贤善朋友的聚合而行不正之举，因随之产生的罪恶感导致得道障碍。过往生起者的成就难以被任何障碍阻止。由此，像拇指圈长老虽犯恶，仍能成就果位。所谓「carimakacitta」即「末意」。如同累积写成文字后被擦洗，称为「已洗去的写字」。所谓「Ajjhāvasatā」具语音连结之意，特指无家者之根基用语，称为「屋中」；「kasāyarasarattāni」指染色液之色泽，称为「染色液浸泡中」，由于源于染色液，味道因此成就被称作「染色液味」之谓。
§26
26. Yadā jānāti-saddo bodhanattho na hoti, tadā tassa payoge sappino jānāti madhuno jānātītiādīsu viya karaṇatthe sāmivacanaṃ saddasatthavidū icchantīti āha ‘‘kiñci dukkhena nānubhosī’’ti. Kenaci dukkhena nānubhosīti attho, kiñcīti etthāpi hi karaṇatthe sāmivacanassa lopo kato, teneva vakkhati ‘‘vikappadvayepi purimapadassa uttarapadena samānavibhattilopo daṭṭhabbo’’ti. Yadā pana jānāti-saddo saraṇattho hoti, tadā mātu saratītiādīsu viya upayogatthe sāmivacanaṃ saddasatthavidū vadantīti āha ‘‘atha vā kiñci dukkhaṃ nassaratīti attho’’ti, kassaci dukkhassa ananubhūtatāya nassaratīti attho. Vikappadvayepīti anubhavanasaraṇatthavasena vutte dutiyatatiyavikappadvaye. Purimapadassāti kiñcīti padassa. Uttarapadenāti dukkhassātipadena. Samānāya sāmivacanabhūtāya vibhattiyā ‘‘kassaci dukkhassā’’ti vattabbe ‘‘kiñci dukkhassā’’ti lopoti daṭṭhabbo. Maraṇenapi mayaṃ teti ettha teti padassa sahatthe karaṇavasenapi atthaṃ dassetuṃ tayā viyogaṃ vā pāpuṇissāmāti atthantaraṃ vuttaṃ.
二十六、当「jānāti」者之语音不具启发意义时，该语语用上以「sappino」「madhuno」等表示类似的谓词来表达，本于此故云「不因任何苦楚而受用」。至于「kenaci dukkhena nānubhosi」（意为不因任何苦楚苦受），意涵即是此，因此于该语用的谓词被舍去，于是说「观见前一词与后一词之误差亦当视之」。而当「jānāti」的语音具救护意义时，相关语用同「mātu saratīti」等，谓词由语音之启发者表达，故云「或者某种苦楚未溶解」之意，意指某些苦楚未曾被体验而不溶之意。因感受之救护以第二与第三词之误差而说明。所谓「purimapadassa」指之前词，「uttarapadenāti」指此后词。因同为表示救护之语音，依所分开理解在语用上舍弃成分，遂言之。同样对于「maranena api mayaṃ teti」等，因词的差别及因果意义，也表达分离之意。
§28
28.Gandhabbā nāma gāyanakā. Naṭā nāma raṅganaṭā. Nāṭakā laṅghanakādayo. Sukhūpakaraṇehi attano paricaraṇaṃ karonto yasmā laḷanto kīḷanto nāma hoti, tasmā dutiye atthavikappe laḷātiādi vuttaṃ. Dānappadānādīnīti ettha niccadānaṃ dānaṃ nāma, visesadānaṃ padānaṃ nāma, ādi-saddena sīlādīni saṅgaṇhāti.
二十八、甘达婆以歌手之名称呼。纳陀是指剧场上的演员。纳陀伽为杂耍者等的统称。因其以妙具为工具自我侍奉，故谓之嬉戏玩耍，因而于第二义出现嬉戏玩乐等义。所谓「daṇappadānādi」者，此处称为确定赋与的施舍，为特施舍之辈，用开头词义表戒律等含义。
§30
30.Cuddasa bhattānīti saṅghabhattaṃ uddesabhattaṃ nimantanaṃ salākaṃ pakkhikaṃ uposathikaṃ pāṭipadikaṃ āgantukaṃ gamikaṃ gilānaṃ gilānupaṭṭhākaṃ vihāra-dhura-vārabhattanti imāni cuddasa bhattāni. Ettha ca senāsanādipaccayattayanissitesu āraññakaṅgādipadhānaṅgānaṃ gahaṇavasena sesadhutaṅgānipi gahitāneva hontīti veditabbaṃ. Vajjīnanti vajjīrājūnaṃ. Vajjīsūti janapadāpekkhaṃ bahuvacanaṃ, vajjīnāmake janapadeti attho. Pañcakāmaguṇāyeva upabhuñjitabbato paribhuñjitabbato ca upabhogaparibhogā, itthivatthādīni ca tadupakaraṇānīti āha ‘‘yehi tesa’’ntiādi. Ukkaṭṭhapiṇḍapātikattāti sesadhutaṅgaparivāritena ukkaṭṭhapiṇḍapātikadhutaṅgena samannāgatattā, tenāha ‘‘sapadānacāraṃ caritukāmo’’ti.
三十、所谓十三种粥，包括僧团用粥、指定用粥、招待用粥、作法时用粥、仪式用粥、到访用粥、外出用粥、病者用粥、病后照料用粥、住持所用粥、傍祭所用粥、护寺用粥、时节关联粥等共计十三。于此与军营等场所有关的寒林环境等部位所用的残余食物亦属此列，称为“已剩供食具及其伴随物”，应知此分布于以上。所谓瓦吉人，是指瓦吉王众，瓦吉人指其地居人民。五种行为及其配合用具，女性用具等，成为使用辅助，谓之「欲具」。所谓「ukkaṭṭhapiṇḍapātikattā」以已剩供食具包绕者，因备有此类，故称「欲行共食现象」。
§31
31.Dosāti ratti. Tattha abhivutthaṃ parivusitaṃ ābhidosikaṃ, abhidosaṃ vā paccūsakālaṃ gato patto atikkanto ābhidosiko, tenāha ekarattātikkantassa vātiādi.
三十一、夜晚称为「dosā」。此处所说为祭祀结束后或事后，犯戒后经过时间达到某阶段，称之为超过实质犯戒者，因此称为「超过一夜者」等。
§32
32.Udakakañjiyanti pānīyaparibhojanīyaudakañca yāgu ca. Tathāti samuccayatthe.Anokappanaṃ asaddahanaṃ, amarisanaṃ asahanaṃ.
『洗浴饮料』者，乃饮用之水及粥也。『如是』者，在此作并列连接之义。『不认可』者，不信受也；『不忍』者，不堪忍也。
§34
34.Taddhitalopanti pitāmahato āgataṃ ‘‘petāmaha’’nti vattabbe taddhitapaccayanimittassa e-kārassa lopaṃ katvāti attho. Yesaṃ santakaṃ dhanaṃ gahitaṃ, te iṇāyikā. Palibuddhoti ‘mā gaccha mā bhuñjā’tiādinā katāvaraṇo, pīḷitoti attho.
『夺格词缀脱落』者，谓应说『祖父传来之物』为『曾祖父的』，乃将夺格词缀标志之「e」音脱落之义。凡其财物被取走者，彼等即为负债人。『被阻障』者，谓以『勿去、勿食』等语施加障碍，意即被逼迫也。
§35
35.Attanāti sayaṃ. Sapatino dhanasāmino idaṃ sāpateyyaṃ, dhanaṃ. Tadeva vibhavo.
『自己』者，亲自也。共妻之财产拥有者，其财产即为『共妻之财』，亦即钱财也。此即所谓资产。
§36
36.Bhijjantīti agahitapubbā eva bhijjanti. Dinnāpi paṭisandhīti pitarā dinnaṃ sukkaṃ nissāya uppannassa sattassa paṭisandhipi tena dinnā nāma hotīti vuttaṃ. Sukkameva vā idha paṭisandhinissayattā ‘‘paṭisandhī’’ti vuttaṃ, tenāha ‘‘khippaṃ patiṭṭhātī’’ti. Na hi pitu saṃyogakkhaṇeyeva sattassa uppattiniyamo atthi sukkameva tathā patiṭṭhānaniyamato. Sukke pana patiṭṭhite yāva satta divasāni, aḍḍhamāsamattaṃ vā, taṃ gabbhasaṇṭhānassa khettameva hoti mātu maṃsassa lohitalesassa sabbadāpi vijjamānattā. Pubbepi paññattasikkhāpadānaṃ sabbhāvato apaññatte sikkhāpadeti imassa paṭhamapārājikasikkhāpade aṭṭhapiteti attho vutto. Evarūpanti evaṃ garukasabhāvaṃ, pārājikasaṅghādisesavatthubhūtanti attho, tenāha ‘‘avasese pañcakhuddakāpattikkhandhe eva paññapesī’’ti. Yaṃ ādīnavanti sambandho. Kāyaviññatticopanatoti kāyaviññattiyā nibbattacalanato.
『被破坏』者，谓未曾被执取者方才破坏。『父所给予的结生』者，谓依父所给予之精液而生起之有情，其结生亦称为父所给予，此即所说之义。或者，此处因精液为结生之依托，故以『结生』称精液，因此说『迅速安住』。盖有情之生起，并不限定于父之和合刹那，唯精液有确定安住之规律。然而精液安住之后，乃至七日，或约半月，此为胎形之田地，因母之肉与血液点滴始终存在故。『于已制定之学处存在，故于未制定之学处』──此说明在此第一巴拉基咖学处中所安立之义。『如此之类』者，谓具有如此重大性质，意即为巴拉基咖及桑喀地谢萨之所依缘，因此说『其余仅于五小罪蕴中制定』。『何过患』者，乃连结语。『身表亦然』者，由身表所生起之动摇故。
Tenevāti avadhāraṇena yāni gabbhaggahaṇakāraṇāni nivattitāni, tānipi dassetuṃ kiṃ panātiādi vuttaṃ. Tattha ubhayesaṃ chandarāgavasena kāyasaṃsaggo vutto. Itthiyā eva chandarāgavasena nābhiparāmasanaṃ visuṃ vuttaṃ. Sāmapaṇḍitassa hi mātā puttuppattiyā sañjātādarā nābhiparāmasanakāle kāmarāgasamākulacittā ahosi, itarathā puttuppattiyā eva asambhavato. ‘‘Sakko cassā kāmarāgasamuppattinimittāni akāsī’’tipi vadanti, vatthuvasena vā etaṃ nābhiparāmasanaṃ kāyasaṃsaggato visuṃ vuttanti daṭṭhabbaṃ. Mātaṅgapaṇḍitassa diṭṭhamaṅgalikāya nābhiparāmasanena maṇḍabyassa nibbatti ahosi. Caṇḍapajjotamātu nābhiyaṃ vicchikā pharitvā gatā, tena caṇḍapajjotassa nibbatti ahosīti āha eteneva nayenātiādi.
『正因如此』──以此决定语，为显示那些已被排除的受孕之因，故说『然则』等语。其中，双方以欲贪之力而有身体接触，此已说明。唯女方以欲贪之力而触摸脐部，此另行说明。盖沙玛般智者之母，因渴望儿子出生，于触摸脐部之时，其心充满欲贪，否则儿子之诞生便不可能。亦有说：『萨咖天帝为她制造了生起欲贪之因缘』；或者应知，此触脐之事，乃就所依处而言，故与身体接触另行说明。摩顿伽般智者之出生，乃因名为『吉祥视者』之女触摸脐部，使曼达比亚诞生。旃陀跋阇多之母，脐部被蝎子蜇遍而离去，由此而有旃陀跋阇多之诞生，故说『以此同样道理』等语。
Ayanti sudinnassa purāṇadutiyikā. Yaṃ sandhāyāti yaṃ ajjhācāraṃ sandhāya. Mātāpitaro ca sannipatitā hontīti iminā sukkassa sambhavaṃ dīpeti, mātā ca utunī hotīti iminā soṇitassa. Gandhabboti tatrupago satto adhippeto, gantabboti vuttaṃ hoti, ta-kārassa cettha dha-kāro kato. Atha vā gandhabbā nāma raṅganaṭā, te viya tatra tatra bhavesu nānāvesaggahaṇato ayampi ‘‘gandhabbo’’ti vutto, so mātāpitūnaṃ sannipātakkhaṇato pacchāpi sattāhabbhantare tatra upapanno ‘‘paccupaṭṭhito’’ti vutto. Gabbhassāti kalalarūpasahitassa paṭisandhiviññāṇassa. Tañhi idha ‘‘gabbho’’ti adhippetaṃ sā tena gabbhaṃ gaṇhītiādīsu (pārā. 36) viya. Assa taṃ ajjhācāranti sambandho. Pāḷiyaṃ nirabbudo vata bho bhikkhusaṅgho nirādīnavoti imassa anantaraṃ tasmiṃ bhikkhusaṅgheti ajjhāharitvā sudinnena…pe… ādīnavo uppāditoti yojanā veditabbā. Itihāti nipātasamudāyassa evanti idaṃ atthabhavanaṃ. Muhuttenāti idaṃ khaṇenāti padassa vevacanaṃ. Yāva brahmalokā abbhuggatopi devānaṃ tāvamahanto saddo tesaṃ rūpaṃ viya manussānaṃ gocaro na hoti. Tasmā pacchā sudinnena vutte eva jāniṃsūti daṭṭhabbaṃ.
『此女』者，苏定那之前妻也。『以此为所缘』者，以彼行淫为所缘也。『父母聚集』者，此显明精液之生起；『母处于适时』者，此显明血液之存在。『乾达婆』者，意指趣往于彼处之有情，即应前往者，此处将「t」音转为「dh」音。或者，所谓乾达婆，如同戏班演员辗转各处，此有情亦因于诸有中辗转受取种种形态，故亦称『乾达婆』，彼于父母和合刹那之后，七日之内投生于彼处，故称『现前住立』。『胎』者，即伴随羯罗罗色的结生之识，此处以『胎』为所指，如同『她因此受胎』等处所示。『彼之行淫』与前文相连结。于巴利原文『诸比库之僧团实无过失，实无祸患』之后，须补入『于该僧团中』，理解为：苏定那……生起过患，如此方可连结。『伊提』者，此助词集合之义，乃是『如是』之意义之呈现。『片刻之间』者，此乃『刹那』一词之同义语。天人的呼声，即便高达梵天界，其音声对人类而言，亦如其色身一般，非人类之所能及。因此应知，乃是苏定那说出之后，众人方才得知。
§37
37.Maggabrahmacariyanti maggapadaṭṭhānaṃ sikkhattayameva upacārato vuttaṃ tasseva yāvajīvaṃ caritabbattā. Avipphārikoti uddesādīsu abyāvaṭo. Vahacchinnoti chinnapādo, chinnakhandho vā. Cintayīti iminā pajjhāyīti padassa kiriyāpadattaṃ dasseti. Tena ‘‘kiso ahosi…pe… pajjhāyi cā’’ti ca-kāraṃ ānetvā pāḷiyojanā kātabbā.
37. 关于修行正道者，正道步骤的确立是通过修习所见的法门才得以成就。其修习的持续乃是终身须臾不可懈怠。所言“不变”，在此处指无间断、不断绝之意。所谓断去者，譬如折断的脚、断裂的身躯。'思惟'一词由此可解释为‘深思’，表现出意念活动之作用。故此将“当疲乏时……应当深思”的句型格栅展开，应当遵循巴利语的语法构成给予连贯的释义讲解。
§38
38. Gaṇe janasamāgame sannipātanaṃ gaṇasaṅgaṇikā, sāva papañcā, tena gaṇasaṅgaṇikāpapañcena. Yassāti ye assa. Kathāphāsukāti vissāsikabhāvena phāsukakathā, sukhasambhāsāti attho. Upādārūpaṃ bhūtarūpamukheneva mandanaṃ pīnanañca hotīti āha pasādaiccādi. Dānīti nipāto idha pana-saddatthe vattati takkālavācino etarahi-padassa visuṃ vuccamānattāti āha ‘‘so pana tva’’nti. No-saddopi nu-saddo viya pucchanatthoti āha ‘‘kacci nu tva’’nti. Tamevāti gihibhāvapatthanālakkhaṇameva. Anabhiratimevāti eva-kārena nivattitāya pana tadaññāya anabhiratiyā vijjamānattaṃ dassetuṃ adhikusalānantiādi vuttaṃ, samathavipassanā adhikusalā nāma. Idaṃ panātiādi upari vattabbavisesadassanaṃ. Pariyāyavacanamattanti saddatthakathanamattaṃ.
38. 众多人民聚集的大会称为“集会”；聚集的人群称为“群会”。“贪染纷乱”指纷扰的妄念；故称为群会的纷乱妄念。‘Yassa’指其所有或属于他者之意。‘谈话与清晰表达’表示带有信任或亲密感的对话；‘快乐的交谈’即其涵义。‘执着之相’似自然物般由形象本质呈现，此谓“庄严和贫困”象征。‘给予’在本语境中为附加语尾，原意流传于此处之辞汇中。俗人于此处询问是否清楚，因此以“是否是你？”还问以确认。所言“同意”乃对俗人形态的评价。所谓“不喜欢”乃因其不明白而显现的无知。“更高明的正念者”则提示修止观精进的善巧功德。以上即为原文所述的进一步阐释，其本质为同义反复表达义理。
Tasminti dhamme, evaṃ virāgāya desite satīti attho. Nāmāti garahāyaṃ. Lokuttaranibbānanti virāgāyātiādinā vuttakilesakkhayanibbānato viseseti. Jātiṃ nissāya uppajjanakamāno eva madajananaṭṭhena madoti mānamado. ‘‘Ahaṃ puriso’’ti pavatto māno purisamado. ‘‘Asaddhammasevanāsamatthataṃ nissāya māno, rāgo eva vā purisamado’’ti keci. Ādi-saddena balamadādiṃ saṅgaṇhāti. Tebhūmakavaṭṭanti tīsu bhūmīsu kammakilesavipākā pavattanaṭṭhena vaṭṭaṃ. Virajjatīti vigacchati. Yoniyoti aṇḍajādayo, tā pana yavanti tāhi sattā amissitāpi samānajātitāya missitā hontīti ‘‘yoniyo’’ti vuttā.
于是言法，谓在厌离而宣说的意义。其中“名”指对名称的批判。‘出世涅槃’即指通过止灭烦恼而成就的涅槃。生起基于‘我执’的愚痴是狂妄自大。‘我是人’的自我贬称为人格骄慢。也有人说，因接触非正法的无法相应，真如之贪执才是真正的自大。此义涵盖三重境地，即三界因业障轮回所转行的循环。‘净除’即清净、无染。‘种子’指受生胎生之源。‘本生’泛指生命之源起。‘纯净’即无垢。‘根源’隐含自性清净之意。‘子宫’指有胎生之始，也称子宫。其内有各类众生，即使外形相似仍各自具生育本性，谓之‘种子’。
Ñātatīraṇapahānavasenāti ettha lakkhaṇādivasena sappaccayanāmarūpapariggaho ñātapariññā nāma. Kalāpasammasanādivasena pavattā lokiyavipassanā tīraṇapariññā nāma. Ariyamaggo pahānapariññā nāma. Idha pana ñātatīraṇakiccānampi asammohato maggakkhaṇe sijjhanato ariyamaggameva sandhāya tividhāpi pariññā vuttā, teneva ‘‘lokuttaramaggova kathito’’ti vuttaṃ. Kāmesu pātabyatānanti vatthukāmesu pātabyatāsaṅkhātānaṃ subhādiākārānaṃ tadākāragāhikānaṃ taṇhānanti attho. Visayamukhena hettha visayino gahitā. Tīsu ṭhānesūti ‘‘virāgāya dhammo desito…pe… no saupādānāyā’’ti evaṃ vuttesu.
所谓断绝亲属牵挂者，是借由根本法则与因缘法则以断除五阴聚合之亲属知识。‘集合包容’等语说明世俗般若的实际运转；‘佛陀之道’则代表正觉之道。此处亦提三种智慧的区分，即“世俗懂得”、“断舍亲属”，以及“圣谛断知识”。曾有说法，佛陀所示范的正道即是‘超世间法’。‘嗜欲之苦’指因对美丽、善境执着之苦。领域依此故被取名。‘三处所’依此说法，即佛所教非染污之法。
§39
39.Kalisāsanāropanatthāyāti dosāropanatthāya. Kalīti kodhassa nāmaṃ, tassa sāsanaṃ kalisāsanaṃ, kodhavasena vuccamānā garahā. Ajjhācārova vītikkamo. Samaṇakaraṇānaṃ dhammānanti samaṇabhāvakarānaṃ hirottappādidhammānaṃ. Pāḷiyaṃ kathaṃ-saddayogena na sakkhissasīti anāgatavacanaṃ kataṃ, ‘‘nāma-saddayogenā’’tipi vadanti. Ativiya dukkhavipākanti gahaṭṭhānaṃ nātisāvajjampi kammaṃ pabbajitānaṃ bhagavato āṇāvītikkamato ceva samādinnasikkhattayavināsanato ca mahāsāvajjaṃ hotīti vuttaṃ. Udake bhavaṃ odakaṃ, dhovanakiccanti āha udakakiccantiādi. Samāpajjissasīti anāgatavacanaṃ nāma-saddayogena katanti āha ‘‘nāma-saddena yojetabba’’nti. Dubbharatādīnaṃ hetubhūto asaṃvaro idha dubbharatādi-saddena vutto kāraṇe kāriyopacārenāti āha ‘‘dubbharatādīnaṃ vatthubhūtassa asaṃvarassā’’ti. Attāti attabhāvo. Dubbharatanti attanā upaṭṭhākehi ca dukkhena bharitabbataṃ. Sattehi kilesehi ca saṅgaṇanaṃ samodhānaṃ saṅgaṇikāti āha gaṇasaṅgaṇikāyātiādi. Aṭṭhakusītavatthupāripūriyāti ettha kammaṃ kātabbanti ekaṃ, tathā akāsinti, maggo gantabboti agamāsinti, nālatthaṃ bhojanassa pāripūrinti, alatthanti, uppanno me ābādhoti, aciravuṭṭhito gelaññāti ekanti imāni aṭṭha kusītavatthūni nāma. Ettha ca kosajjaṃ kusīta-saddena vuttaṃ. Vināpi hi bhāvajotanapaccayaṃ bhāvattho viññāyati yathā paṭassa sukkanti. Sabbakilesāpacayabhūtāya vivaṭṭāyāti rāgādisabbakilesānaṃ apacayahetubhūtāya nibbānāya, nibbānatthanti attho. Saṃvarappahānapaṭisaṃyuttanti sīlasaṃvarādīhi pañcahi saṃvarehi ceva tadaṅgappahānādīhi pañcahi pahānehi ca upetaṃ. Asuttanta vinibaddhanti tīsu piṭakesu pāḷisaṅkhātasuttantavasena aracitaṃ, saṅgītikārehi ca anāropitaṃ, tenāha ‘‘pāḷivinimutta’’nti. Tena ca aṭṭhakathāsu yathānurūpaṃ saṅgahitanti dasseti. Evarūpā hi pakiṇṇakadesanā aṭṭhakathāya mūlaṃ. Okkantikadhammadesanā nāma tasmiṃ tasmiṃ pasaṅge otāretvā otāretvā nānānayehi kathiyamānā dhammadesanā, tenāha bhagavā kirātiādi. Paṭikkhipanādhippāyāti paññattampi sikkhāpadaṃ ‘‘kimetenā’’ti maddanacittā.
39. 谈到“秽世教诲”的推动，是指以瞋恚为动力的秽恶教法。‘秽’即为愤恨之义，故所传教法谓为秽世教法。邪恶行为即放逸行为。修行者若不藉正确的言语结合，就难以成就此法，故过去即有此说。亦即“名言结合法”。极苦结果存在，持家者和出家人从善修习者的悲受引发大不善业，亦有背离正行行为，故谓之大秽法。水象征生命，洗涤法事即净化。未来行为因缘由言语结合法决定，故有“应当适合名法口才”之训。不可控制的内心杂乱，乃因调伏不力，故有此理说。‘自性’简言之即自身的存在状态。无法持守则身心为苦难所累。计数恼恨等七烦恼者称为“集计者”，即“集会者”。例举八种不适当的事物，譬如不满足饮食，生病痛苦等。‘怠慢’指行动迟缓、困顿之相。由此以‘断尽烦恼种子成就涅槃’为意涵。所谓“节制放弃”即指戒律中的五种节制，包括五戒和五衣戒等。所传教义不违正法，成立于三藏之中，依圣诞而编纂。因而称其为“解脱巴利文”，且依注疏予以整理阐释。此散乱布施说法即为注疏的根基。对不同情境以不同方法令法义通达，佛陀称之为“智慧之教”。此中“禁止转移本义”的准则，即由初学者起，令戒律精进。以上义理乃翻译本章所承接。
Vuttatthavasenāti patiṭṭhāadhigamupāyavasena. Sikkhāpadavibhaṅge yā tasmiṃ samaye kāmesumicchācārā ārati viratītiādinā (vibha. 706) niddiṭṭhaviratiyo ceva, yā tasmiṃ samaye cetanā sañcetanātiādinā (vibha. 704) niddiṭṭhacetanā ca, kāmesumicchācārā viramantassa phasso…pe… avikkhepotiādinā (vibha. 705) niddiṭṭhaphassādidhammā ca sikkhāpadanti dassetuṃ ‘‘ayañca attho sikkhāpadavibhaṅge vuttanayeneva veditabbo’’ti vuttaṃ. ‘‘Yo tattha nāmakāyo padakāyoti idaṃ mahāaṭṭhakathāyaṃ vutta’’nti vadanti. Nāmakāyoti nāmasamūho nāmapaññattiyeva, sesānipi tasseva vevacanāni. Sikkhākoṭṭhāsoti viratiādayo vuttā tappakāsakañca vacanaṃ.
所谓依据正知法理即为确立所依之道。于戒律分解中，诸如不邪淫、邪断及其他(见编号706)所示禁止戒，皆为不与犯之戒，同时心意及有意知觉之分别(见编号704,705)亦为戒律之组成，使人明白其分解。由此得知，此义是以戒律分段注解予以表达。有人言“名称及身体”，即指名相与法相之总称，此说见于大注疏中。所谓戒断，则指虚辞中明定的保持节制。
Atthavaseti hitavisese ānisaṃsavisese, te ca sikkhāpadapaññattiyā hetūti āha ‘‘kāraṇavase’’ti. Sukhavihārābhāve sahajīvanassa abhāvato sahajīvitāti sukhavihārova vutto. Dussīlapuggalāti nissīlā dūsitasīlā ca. Pārājikasikkhāpadappasaṅge hi nissīlā adhippetā, sesasikkhāpadapasaṅge tehi tehi vītikkamehi khaṇḍachiddādibhāvappattiyā dūsitasīlā adhippetā. Ubhayenapi alajjinova idha ‘‘dussīlā’’ti vuttāti veditabbā. Sabbasikkhāpadānampi dasa atthavase paṭicceva paññattattā upari dussīlapuggale nissāyāti etthāpi eseva nayo, teneva ‘‘ye maṅkutaṃ…pe… niggahessatī’’ti sabbasikkhāpadasādhāraṇavasena attho vutto. Tattha maṅkutanti nittejataṃ adhomukhataṃ. Dhammenātiādīsu dhammoti bhūtaṃ vatthu. Vinayoti codanā ceva sāraṇā ca. Satthusāsananti ñattisampadā ceva anusāvanasampadā ca. Sandiṭṭhamānāti saṃsayaṃ āpajjamānā. Ubbāḷhāti pīḷitā. Dussīlapuggale nissāya hi uposatho na tiṭṭhati, pavāraṇā na tiṭṭhati, saṅghakammāni nappavattanti, sāmaggī na hotīti iminā alajjīhi saddhiṃ uposathādisakalasaṅghakammaṃ kātuṃ na vaṭṭati dhammaparibhogattāti dasseti. Uposathapavāraṇānaṃ niyatakālikatāya ca avassaṃ kattabbattā saṅghakammato visuṃ gahaṇaṃ veditabbaṃ. Akitti garahā. Ayaso parivārahāni.
所谓‘目的、利益、缘起’，根据戒律规定称为‘因缘类别’。因无快乐安住而天生生起本能生活，故称本能生活即为快乐安住。所谓不善行者，是指无善戒且染污戒者。因有巴拉基咖戒律而规定为无善戒，因完成戒律而因其各自违反戒律，出现断裂等染污戒故归为无善戒。此处‘不善行’应理解为这两者皆有其指向性。所有戒律条例均因十大利益而定，以此推断无善行者即依此理，故有『将系缚缚者』说，戒律共通含意即在此。所谓‘系缚’指向投掷之低头姿态。‘法’指诸诸法、实体。‘律’兼指训示和内容。‘世尊教法’指戒律之条目及遵循道理。‘现前’意指当下生疑。‘疲惫’意指被扰乱。基于无善行者故，不善戒者不能守持伍波萨他、不行倡请、不能起行僧团戒，对僧团和合无益，显示放逸轻慢，故无法恪守一切伍波萨他等僧团行为，缺乏法修持。伍波萨他倡请要有固定时间，若未完成，须由僧团会议决定重新制定。轻慢无礼不可忍。像铁块重担般沉重。
Cuddasa khandhakavattāni nāma vattakkhandhake (cūḷava. 356 ādayo) vuttāni āgantukavattaṃ āvāsikagamikaanumodanabhattaggapiṇḍacārikaāraññakasenāsanajantāgharavaccakuṭiupajjhāyasaddhivihārikaācariyaantevāsikavattanti imāni cuddasa vattāni, etāni ca sabbesaṃ bhikkhūnaṃ sabbadā ca yathārahaṃ caritabbāni. Dve asīti mahāvattāni pana tajjanīyakammakatādikāleyeva caritabbāni, na sabbadā. Tasmā visuṃ gaṇitāni. Tāni pana ‘‘pārivāsikānaṃ bhikkhūnaṃ vattaṃ paññapessāmī’’ti (cūḷava. 75) ārabhitvā ‘‘na upasampādetabbaṃ…pe… na chamāya caṅkamante caṅkame caṅkamitabba’’nti vuttāvasānāni chasaṭṭhi, tato paraṃ ‘‘na, bhikkhave, pārivāsikena bhikkhunā pārivāsikena vuḍḍhatarena bhikkhunā saddhiṃ, mūlāyapaṭikassanārahena, mānattacārikena, mānattārahena, abbhānārahena bhikkhunā saddhiṃ ekacchanne āvāse vatthabba’’ntiādinā (cūḷava. 82) vuttavattāni pakatattena caritabbehi anaññattā visuṃ agaṇetvā pārivāsikavuḍḍhatarādīsu puggalantaresu caritabbattā tesaṃ vasena sampiṇḍetvā ekekaṃ katvā gaṇitāni pañcāti ekasattativattāni ca ukkhepanīyakammakatavattesu ca vuttaṃ ‘‘na pakatattassa bhikkhuno abhivādanaṃ paccuṭṭhānaṃ…pe… nahāne piṭṭhiparikammaṃ sāditabba’’nti (cūḷava. 86) idaṃ abhivādanādīnaṃ asādiyanaṃ ekaṃ, ‘‘na pakatatto bhikkhu sīlavipattiyā anuddhaṃsetabbo’’tiādīni (cūḷava. 51) ca dasāti evaṃ dvāsīti vattāni honti, etesveva pana kānici tajjanīyakammādivattāni kānici pārivāsikādivattānīti aggahitaggahaṇena dvāsītiyeva. Aññattha pana aṭṭhakathāpadese appakaṃ ūnamadhikaṃ vā gaṇanūpagaṃ na hotīti asītikhandhakavattānīti āgataṃ. Atha vā purimehi cuddasavattehi asaṅgahitāni vinayāgatāni sabbāni vattāni yathā dvāsīti vattāni, asīti vattāni eva vā honti, tathā saṅgahetvā ñātabbāni.
从十三篇规约中，俗称‘规约篇’的章节（小法藏中编号356）包括外来修行规约、在家行者规约、托钵行者规约、林中僧兵规约、居所人规约、服饰规约、房舍规约、护法规约、信心规约、修行师规约、住持规约等十三规约，这些内容是所有比库永久须依循而行的。还有二十八大规约只在特定时期（如夜间活动等）适用，非永久适用，因此只计入整体。由此起称为‘汇总规约’。当初从“将介绍外来修行比库规约”开始，“不得接受上座者授戒”等终结章节共有六十六条，之后又有“不，诸比库，应与年长者住同一处所”等相关规定共数条（小法藏82条）。这些规定清楚说明，应遵循规则，不可例外。由于规约众多，集成后总达一百九十条，又与其他章节规定合成，所以共计约两百条。若与先前十三规约和未合计的规约并计，则全部规约可计为二百八十条左右，有详略不一。前代十三篇规约未过多整合，故预估三百篇上下。此后根据需求整理、认知，以便知晓完整戒律。
Saṃvaravinayoti sīlasaṃvaro satisaṃvaro ñāṇasaṃvaro khantisaṃvaro vīriyasaṃvaroti pañcavidhopi saṃvaro yathāsakaṃ saṃvaritabbānaṃ vinetabbānañca kāyaduccaritādīnaṃ saṃvaraṇato saṃvaro, vinayanato vinayoti vuccati. Pahānavinayoti tadaṅgappahānaṃ vikkhambhanappahānaṃ samucchedappahānaṃ paṭippassaddhippahānaṃ nissaraṇappahānanti pañcavidhampi pahānaṃ, yasmā cāgaṭṭhena pahānaṃ, vinayanaṭṭhena vinayo, tasmā ‘‘pahānavinayo’’ti vuccati. Samathavinayoti satta adhikaraṇasamathā. Paññattivinayoti sikkhāpadameva. Tampi hi bhagavato sikkhāpadapaññattiyāva anuggahitaṃ hoti tabbhāve eva bhāvato. Saṅkhalikanayaṃ katvā dasakkhattuṃ yojanañca katvā yaṃ vuttanti sambandho. Tattha purimapurimapadassa anantarapadeneva yojitattā ayosaṅkhalikasadisanti ‘‘saṅkhalikanaya’’nti vuttaṃ. Dasasu padesu ekamekaṃ padaṃ tadavasesehi navanavapadehi yojitattā ‘‘ekekapadamūlika’’nti vuttaṃ.
所谓持戒约束，包含五种约束：戒律约束、念约束、智慧约束、忍辱约束、精进约束。此五种约束须按照其本质严格修持，戒律约束即是防止身口恶行等戒律的受持，戒律约束即是持戒律的实际行为。所谓放弃约束，指五种放弃：断除附属、断除搅乱、断除毁灭、断除定力丧失、断除解脱障碍。为放弃诸恶，依法戒律，有此‘放弃戒律’称谓。所谓平稳约束，是指七种止诤（辩论等）行为的平稳。所谓规定约束，是指戒律条文本身。上述五者皆依世尊规定的戒律条例恪守，展现其内在本质。所谓联结记载，是将戒律以十个区域内编纂，长十由由合十多由组成。所谓区域由，指前一词紧接后一词形成连结，称‘联结记载’。于十区中每一词，余下九词相连构成‘单词连结根’。
Atthasataṃdhammasatanti ettha yo hi so parivāre (pari. 334) yaṃ saṅghasuṭṭhu, taṃ saṅghaphāsūti ādiṃkatvā yaṃ saddhammaṭṭhitiyā, taṃ vinayānuggahāyāti pariyosānaṃ khaṇḍacakkavaseneva saṅkhalikanayo vutto, tasmiṃ ekamūlakanaye āgatabaddhacakkanayena yaṃ vinayānuggahāya, taṃ saṅghasuṭṭhūti idampi yojetvā baddhacakke kate purimapurimāni dasa dhammapadāni, pacchimapacchimāni dasa atthapadāni cāti vīsati padāni honti. Ekamūlakanaye pana ekasmiṃ vāre naveva atthapadāni labbhanti. Evaṃ dasahi vārehi navuti atthapadāni navuti dhammapadāni ca honti, tāni saṅkhalikanaye vuttehi dasahi atthapadehi dasahi dhammapadehi ca saddhiṃ yojitāni yathāvuttaṃ atthasataṃ dhammasatañca hontīti veditabbaṃ. Yaṃ panettha sāratthadīpaniyaṃ (sārattha ṭī. pārājikakaṇḍa 2.39) saṅkhalikanayepi ekamūlakanayepi paccekaṃ atthasatassa dhammasatassa yojanāmukhaṃ vuttaṃ, taṃ tathā siddhepi atthasataṃ dhammasatanti (pari. 334) gāthāya na sameti dve atthasatāni dve dhammasatāni cattāri niruttisatāni aṭṭha ñāṇasatānīti vattabbato. Tasmā idha vuttanayeneva atthasataṃ dhammasatanti vuttanti gahetabbaṃ. Dve ca niruttisatānīti atthajotikānaṃ niruttīnaṃ vasena niruttisataṃ, dhammabhūtānaṃ niruttīnañca vasena niruttisatanti dve niruttisatāni. Cattāri ca ñāṇasatānīti atthasate ñāṇasataṃ, dhammasate ñāṇasataṃ, dvīsu niruttisatesu dve ñāṇasatānīti cattāri ñāṇasatāni. Atirekānayanatthoti avuttasamuccayattho.
所谓一百法义，指聚合经内之语句，分为上下篇形成法轮。所谓戒律集成，如联结记载（pariyosāna）例，是指戒律条文的总结，如同法轮连结。设有一根法轮系，系上缀以十法轮，称为“本系法轮”，其上又联结十法义辞轮，形成二十语汇。于一系法轮中，每周仅获得九法义辞，如此经十周成九十法义辞与九十法义词，共计九十法义辞与法义词连结。如是十周总结，得九十法义辞及法义词总数。此谓联结记载法轮之一例。法义伴言者称为法义释义，谓为释义一百法义，包含经文一百与义理一百，四义一百与十智一百等共计诸义。额外名义则未计入其中。
Paṭhamapaññattikathāvaṇṇanānayo niṭṭhito. · 初制论说的注释方法已完毕。
Sudinnabhāṇavāravaṇṇanā niṭṭhitā. · 苏定那诵分注释已完毕。
Makkaṭīvatthukathāvaṇṇanā母猴事论说注释
§40
40.Pacuratthe hi vattamānavacananti ekadā paṭisevitvā pacchā anoramitvā divase divase sevanicchāya vattamānattā sevanāya abhāvakkhaṇepi iha mallā yujjhantītiādīsu viya abbocchinnataṃ bāhullavuttitañca upādāya paṭisevatīti vattamānavacanaṃ katanti attho. Āhiṇḍantāti vicarantā.
所谓‘常用话语’，指的是有人曾一时对某些话语产生厌恶，继而日复一日因渴望交往而继续听闻，如‘这里摩竭族斗争’等等，故此表示增加并频繁闻习的涵义。所谓‘无害’就是无伤害、停歇不前之意。
§41
41.Sahoḍḍhaggahitoti sabhaṇḍaggahito, ayameva vā pāṭho. Taṃ sikkhāpadaṃ tatheva hotīti manussāmanussādipuggalavisesaṃ kiñci anupādiyitvā sāmaññato ‘‘yo pana bhikkhu methunaṃ dhammaṃ paṭiseveyyā’’ti (pārā. 39) vuttattā manussāmanussatiracchānagatānaṃ itthipurisapaṇḍakaubhatobyañjanānaṃ tiṃsavidhepi magge methunaṃ sevantassa taṃ sikkhāpadaṃ mūlacchejjakaraṃ hoti evāti adhippāyo. Etena yaṃ anupaññattimūlapaññattiyā eva adhippāyappakāsanavasena subodhatthāya vatthuvasena pavattānaṃ visesatthajotakavasenāti dassitaṃ hoti. Āmasanaṃ āmaṭṭhamattaṃ. Tato daḷhataraṃ phusanaṃ. Ghaṭṭanaṃ pana tato daḷhataraṃ katvā sarīrena sarīrassa saṅghaṭṭanaṃ. Taṃ sabbampīti anurāgena pavattitaṃ dassanādisabbampi.
所谓‘各自建置’，是指集会所之建筑，此为释义。于此戒律条文，即为人间各类男女等特殊群体中未依照规定而堕入杂乱性行的三十大行为，故其根本戒律违反极重。如经初说，‘谁若比库从事杂乱性行’，即该戒律为根本斩断之法门。因此此指导旨在示警，显明现行戒为警觉之令。指痰多之量，大即量多。坚硬乃指其坚实程度。紧缩者则为坚硬加紧，身体联结身体形成坚固结块。此为全备，将所有以此自愿修持显示于眷属及说法等一切方面。
§42
42.Pāṇātipātādisacittakasikkhāpadānaṃ surāpānādiacittakasikkhāpadānañca (pāci. 326 ādayo) ekeneva lakkhaṇavacanena lokavajjataṃ dassetuṃ ‘‘yassa sacittakapakkhe cittaṃ akusalameva hoti, taṃ lokavajjaṃ nāmā’’ti vuttaṃ. Tattha sacittakapakkheti idaṃ kiñcāpi acittakasikkhāpadaṃ sandhāyeva vattuṃ yuttaṃ tasseva sacittakapakkhasambhavato, tathāpi sacittakasikkhāpadānampi asañcicca caṅkamanādīsu loke pāṇaghātavohārasambhavena acittakapakkhaṃ parikappetvā ubhinnampi sacittakācittakasikkhāpadānaṃ sādhāraṇavasena ‘‘sacittakapakkhe’’ti vuttaṃ. Itarathā sacittakasikkhāpadānaṃ imasmiṃ vākye lokavajjatālakkhaṇaṃ na vuttaṃ siyā. ‘‘Sacittakapakkhe cittaṃ akusalamevā’’ti vutte pana sacittakasikkhāpadānaṃ cittaṃ akusalameva, itaresaṃ sacittakapakkheyeva akusalaniyamo, na acittakapakkhe. Tattha pana yathāsambhavaṃ kusalaṃ vā siyā, akusalaṃ vā, abyākataṃ vāti ayamattho sāmatthiyato sijjhatīti veditabbaṃ. Sacittakapakkheti vatthuvītikkamavijānanacittena sacittakapakkheti gahetabbaṃ, na paṇṇattivijānanacittena tathā sati sabbasikkhāpadānampi lokavajjatāpasaṅgato. ‘‘Paṭikkhittamidaṃ kātuṃ na vaṭṭatī’’ti jānantassa hi paṇṇattivajjepi anādariyavasena paṭighacittameva uppajjati, tasmā idaṃ vākyaṃ niratthakameva siyā sabbasikkhāpadānipi lokavajjānīti ettakamattasseva vattabbatāpasaṅgato.
关于第一十二个戒条，即杀生等非善心戒条，与醉酒等非善心戒条（二者在律藏第326页开头列出）用同一特征词汇来说明其世俗应罚之理说：“于某不善意境中生起了非善心者，即称为世俗应罚。”此中“不善意境”一词，本是指任何非善戒条所处之境；然而因戒法依据非善意境而生，仍将非善戒条算入其中；且在如杀生的犯罪行为等诸相上，非善心在世俗中被涵盖以便划分，所以“非善意境”一词普遍适用，包含了善恶心戒条。若在其他处说“非善意境”会缺乏作为世俗应罚标志的适当性。所谓“不善心”戒条中，心是专指不善；其他“不善意境”戒条，则并非都是如此。且在实质上，心或好或坏，或不定，此义当以此通达。这里的“不善意境”应理解为主体觉知的不善意境，而非仅仅文辞定义，以此解释诸戒皆属世俗应罚。故当称所有戒条都与世俗应罚相合。如说“反对做此”，因有戒律权威，若不止乎文字表面，反生逆心，则此语句乃无用。由此可见，此言论不过属语义教条，仅于部分戒条适用。
Ettha ca sacittakapakkheyeva cittaṃ akusalanti niyamassa akatattā surāpānādīsu acittakapakkhe cittaṃ akusalaṃ na hotevāti na sakkā niyametuṃ, kevalaṃ pana sacittakapakkhe cittaṃ akusalameva, na kusalādīti evamettha niyamo sijjhati, evañca surāti ajānitvā pivantānampi akusalacitteneva pānaṃ gandhavaṇṇakādibhāvaṃ ajānitvā limpantīnaṃ bhikkhunīnaṃ vināpi akusalacittena limpanañca, ubhayatthāpi āpattisambhavo ca samatthito hoti. Yaṃ pana sāratthadīpaniyaṃ (sārattha. ṭī. pārājikakaṇḍa 2.42) ‘‘sacittakapakkhe cittaṃ akusalamevāti vacanato acittakassa vatthuajānanavasena acittakapakkhe cittaṃ akusalamevāti ayaṃ niyamo natthīti viññāyatī’’ti vuttaṃ, taṃ na yuttaṃ . Acittakesu hi terasasu lokavajjesu surāpānasseva acittakapakkhepi akusalacittaniyamo, na itaresaṃ dvādasannaṃ akusalādicittenāpi āpajjitabbato. Yaṃ pana evaṃ kenaci anicchamānaṃ saddatopi apatīyamānamimaṃ niyamaṃ parādhippāyaṃ katvā dassetuṃ ‘‘yadi hi acittakassa acittakapakkhepi cittaṃ akusalameva siyā, sacittakapakkheti idaṃ visesanaṃ niratthakaṃ siyā’’tiādi vuttaṃ, taṃ niratthakameva evaṃ niyamassa kenaci anadhippetattā. Na hi koci saddasatthavidū niyamaṃ icchati, yena sacittakapakkheti idaṃ visesanaṃ niratthakaṃ siyātiādi vuttaṃ bhaveyya, kintu sacittakapakkhe cittaṃ akusalameva, acittakapakkhe pana cittaṃ aniyataṃ akusalameva vā siyā, kusalādīsu vā aññataranti evameva icchati. Tena sacittakapakkheti visesanampi sātthakaṃ siyā. Acittakasikkhāpadānaṃ sacittakapakkhesu akusalaniyamena lokavajjatā ca sijjhati. Tesu ca surāpānasseva acittakapakkhepi lokavajjatā akusalacittatā ca, itaresaṃ pana sacittakapakkhe evāti vādopi na virujjhatīti na kiñcettha anupapannaṃ nāma.
又说在醉酒等戒条中唯一严格规定心为不善的性质，故不可附加于其他戒条，因心的性质不适用其他戒条。而醉酒只限定心必不善，而非肯定必须是善心，所以此规则成立。即便醉酒者不知其行为为恶，因心为不善故彼行为起恶业。即便不知饮酒者或比库尼为不善意境而产生污秽，二者行为均为过失，于是原则成立。曾有显要论述指出“因不善心意境而定规则，此规则不存在”，此说不妥。因其他十三种世俗应罚戒中，醉酒戒的心必不善规则成立，十二戒中其余戒条即使有不善心亦不得罪。有人反对此规则，称如若不善行为均赋于不善心境，则“非善心意境”此特征词根本无义。其实无圣哲愿意制定无意义的规则，故此规则是：醉酒戒条中心常不善，而其他戒条则或善或恶，此规定有效。由此醉酒戒的“非善心意境”特征具有实际意义。其他戒条如杀生等，唯有“非善心意境”成立，而其他戒条则不排斥此说，各持己见，未生冲突。
Yaṃ panettha ‘‘surāti ajānitvā pivantassa…pe… vināpi akusalacittena āpattisambhavato…pe… surāpānādiacittakasikkhāpadānaṃ lokavajjatā na siyā’’tiādi vuttaṃ. Yañca tamatthaṃ sādhetuṃ gaṇṭhipadesu āgatavacanaṃ dassetvā bahuṃ papañcitaṃ, taṃ na sārato paccetabbaṃ aṭṭhakathāhi viruddhattā. Tathā hi ‘‘vatthuajānanatāya cettha acittakatā veditabbā akusaleneva pātabbatāya lokavajjatā’’ti vuttaṃ. Yañcetassa ‘‘sacittakapakkhe akusaleneva pātabbato lokavajjatā’’ti vuttaṃ aṭṭhakathāvacanaṃ, taṃ na sundaraṃ. ‘‘Sacittakapakkhe cittaṃ akusalamevā’’ti sabbesaṃ lokavajjānaṃ idheva pārājikaṭṭhakathāya sāmaññato vatvā surāpānasikkhāpadaṭṭhakathāyaṃ ‘‘akusaleneva pātabbatāyā’’ti evaṃ acittakapakkhepi akusalacittatāya visesetvā vuttattā. Na hi ‘‘sāmaññato idha vuttova attho puna surāpānaṭṭhakathāyampi vutto’’ti sakkā vattuṃ vuttasseva puna vacane payojanābhāvā, tadaññesupi acittakalokavajjesu vattabbatāpasaṅgato ca, nāpi ekattha vutto nayo tadaññesupi ekalakkhaṇatāya vutto eva hotīti ‘‘surāpānasikkhāpadeyeva (pāci. 326 ādayo) vutto’’ti sakkā vattuṃ acittakalokavajjānaṃ sabbapaṭhame uyyuttasikkhāpadeyeva (pāci. 311 ādayo) vattabbato, surāpānasikkhāpadeyeva vā vatvā eseva nayo sesesu acittakalokavajjesupīti atidisitabbato ca.
关于“醉酒者不知），尽管有如此言说及许多论述，但无需反驳此类繁琐论著。且说“因不知之故生不善意境定规则”与律藏释义矛盾。那戒条说“因不知而作恶即为世俗应罚”，是律释对醉酒戒的专门注释。说“所有戒条中都如此”是不正确的，也不可在其他戒像中做同一解释。关于醉酒戒条，律释将“恶即生不善心界处”与“不善心界处”同一标志论述，不可混为一谈。不能说“仅律释中无二次诠释”，若不然，其他戒条均要同样处理，律释恐生困惑，故醉酒戒条论依旧明确。醉酒戒条在律释第326页开头处有明确说明，其他戒条无。此乃差别。
Apica vuttamevatthaṃ vadantena ‘‘sacittakapakkhe akusaleneva pātabbatāyā’’ti pubbe vuttakkameneva vattabbaṃ sandehādivigamatthattā puna vacanassa. Sikkhāpadavisaye ca visesitabbaṃ visesetvāva vuccati, itarathā āpattānāpattādibhedassa duviññeyyattā. Tathā hi bhikkhunīvibhaṅgaṭṭhakathāyaṃ ‘‘vināpi cittena āpajjitabbattā acittakāni, citte pana sati akusaleneva āpajjitabbattā lokavajjāni ceva akusalacittāni cā’’ti giraggasamajjādīnaṃ sacittakapakkhe eva lokavajjatā akusalacittatā ca visesetvā vuttā, na evaṃ surāpānassa. Tassa pana pakkhadvayassāpi sādhāraṇavasena ‘‘akusaleneva pātabbatāyā’’ti vuttaṃ, na pana ‘‘sacittakapakkhe’’ti visesetvā. Tasmā idaṃ surāpānaṃ sacittakācittakapakkhadvayepi lokavajjaṃ akusalacittañcāti dassetumeva ‘‘akusaleneva pātabbatāya lokavajjatā’’ti visuṃ vuttanti suṭṭhu sijjhati. Eteneva yaṃ sāratthadīpaniyaṃ ‘‘sacittakapakkhe akusaleneva pātabbatāya lokavajjatā’’ti vuttassa imasseva adhippāyassa paṭipādakametanti saññāya iminā eva hi adhippāyena aññesupi lokavajjesu acittakasikkhāpadesu akusalacittatā eva vuttā, na pana ticittatā. Teneva bhikkhunīvibhaṅgaṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ ‘‘giraggasamajjaṃ cittāgārasikkhāpadaṃ saṅghāṇi itthālaṅkāro gandhavaṇṇako vāsitakapiññāko bhikkhunīādīhi ummaddanaparimaddanānīti imāni dasa sikkhāpadāni acittakāni akusalacittāni, ayaṃ panettha adhippāyo vināpi cittena āpajjitabbattā acittakāni, citte pana sati akusaleneva āpajjitabbattā lokavajjāni ceva akusalacittāni cā’’ti vuttaṃ, tampi paṭisiddhaṃ hoti tabbiparītasseva atthassa yathāvuttanayena sādhanato. Tasmā surāpānassa acittakapakkhepi cittaṃ akusalamevāti imaṃ visesaṃ dassetumeva idaṃ vacanaṃ vuttanti gahetabbaṃ. Ayañhettha attho vatthuajānanatāya cetthāti ettha ca-kāro visesatthajotako apicāti iminā samānattho. Tasmā yadidaṃ aññesu acittakalokavajjesu vināpi cittena āpajjitabbattā acittakāni, citte pana sati akusaleneva āpajjitabbattā lokavajjāni ceva akusalacittāni cāti lokavajjatāya akusalacittatāya ca lakkhaṇaṃ vuccati, taṃ ettha surāpānasikkhāpade nāgacchati, idha pana viseso atthīti vuttaṃ hoti. So kataroti ce? Vatthuajānanatāya eva vatthujānanacittena vināpi āpajjitabbatāya eva acittakatā veditabbā, natthettha acittakatāya viseso. Kintu vatthuajānanasaṅkhātaacittakapakkhepi akusalacitteneva surāmerayassa ajjhoharitabbatāyāti imassa sikkhāpadassa sacittakapakkhepi acittakapakkhepi lokavajjatā akusalacittatā ca veditabbāti ayamettha viseso. Idha hi ‘‘citte pana satī’’ti avisesetvā ‘‘akusalenevā’’ti sāmaññato vuttattā ubhayapakkhepi lokavajjatā akusalacittatā ca siddhāti veditabbā. Teneva paramatthajotikāya (khu. pā. aṭṭha. 2.pacchimapañcasikkhāpadavaṇṇanā) khuddakaṭṭhakathāya sikkhāpadavaṇṇanāya ‘‘surāmerayamajjapamādaṭṭhānaṃ kāyato ca kāyacittato cāti dvisamuṭṭhāna’’nti vuttaṃ. Surāti jānanacittābhāveneva hettha cittaṅgavirahito kevalopi kāyo ekasamuṭṭhānaṃ vutto, tasmiñca ekasamuṭṭhānakkhaṇepi yāya cetanāya pivati, sā ekantaakusalā eva hoti. Teneva tattheva aṭṭhakathāyaṃ ‘‘paṭhamā cettha pañca ekantaakusalacittasamuṭṭhānattā pāṇātipātādīnaṃ pakativajjato veramaṇiyo, sesā paṇṇattivajjato’’ti evaṃ pañcannampi sāmaññato akusalacittatā lokavajjatāsaṅkhātā pakativajjatā ca vuttā. Aṅgesu ca jānanaṅgaṃ na vuttaṃ. Tathā hi ‘‘surāmerayamajjapamādaṭṭhānassa pana surādīnaṃ aññataraṃ hoti madanīyaṃ, pātukāmatācittañca paccupaṭṭhitaṃ hoti, tajjañca vāyāmaṃ āpajjati, pīte ca pavisatīti imāni cattāri aṅgānī’’ti vuttaṃ, na pana surāti jānanaṅgena saddhiṃ pañcāti. Yadi hi surāti jānanampi aṅgaṃ siyā, avassameva taṃ vattabbaṃ siyā, na ca vuttaṃ. Yathā cettha, evaṃ aññāsupi suttapiṭakādiaṭṭhakathāsu katthaci jānanaṅgaṃ na vuttaṃ. Tasmā ‘‘akusaleneva pātabbatāya lokavajjatā’’ti imassa aṭṭhakathāpāṭhassa acittakapakkhepi ‘‘akusaleneva pātabbatāya lokavajjatā’’ti evameva atthoti niṭṭhamettha gantabbaṃ.
对于先前论著中说“因不善心故生不善行为戒条”，其解释应依旧沿用先前已有论述。在戒条及罪名辨析中必须明确区分，以防弄混。比库尼律释中说“即使无意识心作恶亦为世俗应罚”，此话专指醉酒戒条，非泛指所有戒条。因醉酒戒条二种心并存故泛论“恶由心致”，没人说“特指不善心意境”，故此话专为醉酒戒断案所定，足以表达戒律精要。由此对于醉酒戒条，必须特别强调心为恶才有世俗应罚之理。此处意即戒条须经“执着于不知情境”才能认定恶通。妇比库尼戒十三条，均含“恶由心致”的教义，酒戒亦然。然而其他戒条未必如是无异。凡此充分说明醉酒戒条对心恶的严格限定。此即其特殊性。因醉酒时起“恶心界处”，身心皆为罪责，不可减轻，故戒条以明文定界。
Apica yaṃ gaṇṭhipadesu ‘‘etaṃ sattaṃ māressāmīti tasmiṃyeva padese nipannaṃ aññaṃ mārentassa pāṇasāmaññassa atthitāya yathā pāṇātipāto hoti, evaṃ etaṃ majjaṃ pivissāmīti aññaṃ majjaṃ pivantassa majjasāmaññassa atthitāya akusalameva hoti, yathā pana kaṭṭhasaññāya sappaṃ ghātentassa pāṇātipāto na hoti, evaṃ nāḷikerapānasaññāya majjaṃ pivantassa akusalaṃ na hotī’’ti pāṇātipātena saddhiṃ sabbathā samānattena upametvā vuttaṃ, taṃ ativiya ayuttaṃ sabbesaṃ sikkhāpadānaṃ pāṇātipātādiakusalānañca aññamaññaṃ samānatāya niyamābhāvā. Pāṇātipāto hi pariyāyenāpi sijjhati, na tathā adinnādānaṃ. Taṃ pana āṇattiyāpi sijjhati, na ca methunādīsu. Tasmā payogaṅgādīhipi bhinnānameva saṃsaṭṭhaṃ sabbathā samīkaraṇaṃ ayuttameva. ‘‘Pāṇātipāto viya adinnādānamethunādīnipi pariyāyakathādīhi sijjhantī’’ti kenaci vutte taṃ kinti na gayhati tathā vacanābhāvāti ce? Idhāpi ‘‘tathā pāṇātipātasadisaṃ surāpāna’’nti vacanābhāvā idampi na gahetabbameva. Kiñci aṭṭhakathāvacaneneva siddhamevatthaṃ paṭibāhantena vinayaññunā suttasuttānulomādīhi tassa virodhaṃ dassetvā paṭibāhetabbaṃ, na pana payogaṅgādīhi accantavibhinnena sikkhāpadantarena saha samīkaraṇamattena. Na hi ‘‘surāti ajānitvā pivantassāpi akusalamevā’’ti ettha suttādivirodho atthi, vinayapiṭake tāva etassa atthassa viruddhaṃ suttādikaṃ na dissati, nāpi suttapiṭakādīsu.
又说“杀生等恶行虽属一类，但诸恶品阶递次递减”，因此彼作恶性质有所区别，且互无替代关系。杀生罪性质极重，其他恶行不尽相同。由此可知杀生与其他戒条的世俗应罚原则本质不同。杀生罪虽终可消除，但律对他恶如盗劫等区分微妙。故杀生不可与其他恶戒混为一体。由戒条权威解析，不同性质戒条虽同名为罪，实质有所差别，不可混用。酒毒有过犯五大表现，即内心产生欲望，犯时浊乱六根（视觉、嗅觉等），异心生起，导致行为恶劣等。故律释明言酒毒是加重恶心的诱因。法律条文不称酒毒是戒条五个组成部分，实则其害影响不同。酒戒须断然认作不善心所生。正因如此律释规定酒戒的心是专属不善心，区别于其他戒条。
Yaṃ panettha keci vadanti ‘‘manopubbaṅgamā dhammāti (dha. pa. 1, 2) vuttattā sabbāni akusalāni pubbe vītikkamavatthuṃ jānantasseva hontī’’ti. Taṃ tesaṃ suttādhippāyānabhiññātameva pakāseti. Na hi ‘‘manopubbaṅgamā dhammā’’ti idaṃ vacanaṃ pubbe vītikkamavatthuṃ jānantasseva akusalā dhammā uppajjantīti imamatthaṃ dīpeti, atha kho kusalākusalā dhammā uppajjamānā uppādapaccayaṭṭhena pubbaṅgamabhūtaṃ sahajātacittaṃ nissāyeva uppajjanti, na vinā cittenāti imamatthaṃ dīpeti. Na hettha ‘‘surāti ajānitvā pivantassa akusalamevā’’ti vutte sahajātacittaṃ vināpi lobhādiakusalacetasikā dhammā uppajjantīti ayamattho āpajjati. Yena taṃ nisedhāya idaṃ suttaṃ āharaṇīyaṃ siyā, abhidhammavirodhopettha natthi pubbe nāmajātiādivasena ajānantasseva pañcaviññāṇavīthiyaṃ kusalākusalajavanuppattivacanato.
又有人说“心为先行法”，故所有恶法都是因心先起。这个见解推崇恶法皆由心生。此观点是对律文精神的正确理解。并非“酒戒因无心生恶”的说法，而是说有恶即有先心，且从心生起。对“醉酒所生恶行”解释，无论有无意识，肇因皆是欲界无明及贪嗔。故此观念适于正见，是对五蕴因缘生起的合理展现。但若以此狭义解释，即使无心亦生恶，显然与律文不合。故应解释为先行心所生诸行，伴随无明，恶行随之发生。若要拒绝此种解释，则不符合经典整体一致教学。此说得以正当统计与逻辑证实，且与世尊教法相合。
Apica bālaputhujjanānaṃ chasu dvāresu uppajjamānāni javanāni yebhuyyena akusalāneva uppajjanti. Kusalāni pana tesaṃ kalyāṇamittādiupanissayabalena appakāneva uppajjanti, tuṇhībhūtānampi niddāyitvā supinaṃ passantānampi uddhaccādiakusalajavanasseva yebhuyyappavattito kusalākusalavirahitassa javanassa tesaṃ abhāvā. Akusalā hi visayānuguṇaṃ vāsanānuguṇañca yathāpaccayaṃ samuppajjanti, tattha kiṃ pubbe jānanājānananibaddhena. Ye pana jānanādiaṅgasampannā pāṇātipātādayo, ye ca jānanādiṃ vināpi sijjhamānā surāpānamicchādiṭṭhiādayo, te te tathā tathā yāthāvato ñatvā sammāsambuddhena niddiṭṭhā, tesañca yathāniddiṭṭhavasena gahaṇe ko nāma abhidhammavirodho. Evaṃ suttādivirodhābhāvato, aṭṭhakathāya ca vuttattā yathāvuttavasenevettha attho gahetabbo. Yadi evaṃ kasmā ‘‘sāmaṇero jānitvā pivanto sīlabhedaṃ āpajjati, na ajānitvā’’ti aṭṭhakathāyaṃ vuttanti? Nāyaṃ doso sīlabhedassa bhagavato āṇāyattattā ukkhittānuvattikādīnaṃ sīlabhedo viya. Na hi tāsaṃ akusaluppattiyā eva sīlabhedo hoti saṅghāyattasamanubhāsanānantareyeva vihitattā. Evamidhāpi jānitvā pivane eva vihito, na ajānitvā pivane. Añño hi sikkhāpadavisayo, añño akusalavisayo. Teneva sāmaṇerānaṃ purimesu pañcasu sikkhāpadesu ekasmiṃ bhinne sabbānipi sikkhāpadāni bhijjanti. Akusalaṃ pana yaṃ bhinnaṃ, tena ekeneva hoti, nāññehi. Tasmā sāmaṇerassa ajānitvā pivantassa sīlabhedābhāvepi kammapathappattaṃ akusalamevāti gahetabbaṃ.
此外，愚痴凡夫众生中，有六种激发内心动念的通路，这些动念大多生起的都是不善的行为。但是善的行为却由于依赖善友等良善的条件，很少生起，而且善的行为还会使人安静，即使睡着的人也因宁静安稳，免于不善行为的激动动念而心无波动，因此他们身上便没有那些烦恼激起不善或善的动念。不善行为确由于对象相应的倾向和过去习染而条件成熟时缘起，这并非是无缘无故产生的。而那些具备正确见解基础的杀生等行为，以及即使未具见地而沉迷饮酒邪见的行为，依教理各有其成因并被如实见解所断知，对此并无任何教义上的矛盾。因为不存在与经文教法相违背的情况，加之注疏所述根据经文而说的这层涵义应当这样理解。如果有人以为“沙玛内拉明知故饮酒犯戒，未知者反不犯”的观点，这并非是对戒律破坏的指控，因为戒律罪的成立依赖于事项的明知及其所附诸条件，不单因不善行为的发生而成罪。实际上戒律的破坏并非因他们不善行为的发生，而是因随团体生活的行为和现行规章所规定的罪状。因此，沙玛内拉明知故饮酒违法是戒律罪的成立，非明知而不知故饮酒非罪。修习戒律者中有些戒律门类，有些属于不善范畴，沙玛内拉在五大戒中有一条违犯时，其他戒也都被破坏，而不善的仅指那条违犯支犯的那一条，其他条未被违犯。所以，应当认为沙玛内拉明知而饮酒时虽无戒律破坏，但其因果业轨迹属于不善的，这是不可争辩的。
Yaṃ pana sāratthadīpaniyaṃ (sārattha. ṭī. pārājikakaṇḍa 2.42) ‘‘sāmaṇerassa surāti ajānitvā pivantassa pārājikaṃ natthi, akusalaṃ pana hotī’’ti kehici vuttavacanaṃ ‘‘taṃ tesaṃ matimatta’’nti paṭikkhipitvā ‘‘bhikkhuno ajānitvāpi bījato paṭṭhāya majjaṃ pivantassa pācittiyaṃ. Sāmaṇero jānitvā pivanto sīlabhedaṃ āpajjati, na ajānitvāti ettakameva hi aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ, akusalaṃ pana hotīti na vutta’’nti tattha kāraṇaṃ vuttaṃ, taṃ akāraṇaṃ. Na hi aṭṭhakathāyaṃ sāmaṇerānaṃ jānitvā pivane eva sīlabhedo, na ajānitvāti sīlabhedakathanaṭṭhāne akusalaṃ pana hotīti avacanaṃ ajānanapakkhe akusalābhāvassa kāraṇaṃ hoti, tattha pasaṅgābhāvā, vattabbaṭṭhāne eva ‘‘akusaleneva pātabbatāya lokavajjatā’’ti vuttattā ca. Na ca te ‘‘akusalaṃ pana hotī’’ti vadantā ācariyā imaṃ sāmaṇerānaṃ sīlabhedappakāsakaṃ khandhakaṭṭhakathāpāṭhameva gahetvā avocuṃ, yena ‘‘ettakameva aṭṭhakathāyaṃ vutta’’nti vattabbaṃ siyā, atha kho surāpānaṭṭhakathāgataṃ suttapiṭakaṭṭhakathāgatañca anekavidhaṃ vacanaṃ, mahāvihāravāsīnaṃ paramparopadesañca gahetvā avocuṃ. Bhinnaladdhikānaṃ abhayagirikādīnaṃ matañhetaṃ, yadidaṃ jānitvā pivantasseva akusalanti gahaṇaṃ. Tasmā yaṃ vuttaṃ kehici ‘‘sāmaṇerassa surāti ajānitvā pivantassa pārājikaṃ natthi, akusalaṃ pana hotī’’ti, taṃ suvuttanti gahetabbaṃ.
关于这段注疏（即巴利《戒律论》第二篇第42章）中说“沙玛内拉因不知而饮酒不成巴拉基咖戒罪，但属不善”之说，有人反对并称此义应弃置，认为“即使比库不知道也饮酒偷饮，应当成巴吉帝亚罪。沙玛内拉明知而饮酒违犯戒律，不知则不违犯。”但注疏说法不过是“有不善行为，《戒律论》中未曾说其为不善”，这里作此区分的原因也说了，因为注疏不称沙玛内拉明知而饮酒犯戒，不知则不犯，其间并无矛盾，不以不善行为成立戒罪为由成立戒破。反而根据经文“世间戒律皆以不善为因”而阐述这一因果。且未讲“不善行为成罪”，老师们也绝不会断言“沙玛内拉饮酒不知犯法属不善”，而只是在注疏所载戒律破坏论述章节引用此义，若坚持此处即是戒律论述，实属误解。又经论释多方言论及大寺僧众辈代传讲述，说明明知而饮酒不犯巴拉基，但属不善行为已是共识，因此应理解为“沙玛内拉因不知饮酒未成巴拉基戒禁，然而其行为属不善”，此说应采纳。
Yañca sāratthadīpaniyaṃ (sārattha. ṭī. pārājikakaṇḍa 2.42) ‘‘ajānitvā pivantassāpi sotāpannassa mukhaṃ surā na pavisati kammapathappattaakusalacitteneva pātabbato’’ti kehici vuttavacanaṃ ‘‘na sundara’’nti paṭikkhipitvā ‘‘bodhisatte kucchigate bodhisattamātu sīlaṃ viya hi idampi ariyasāvakānaṃ dhammatāsiddhanti veditabba’’nti vatvā dhammatāsiddhattaṃyeva samatthetuṃ ‘‘bhavantarepi hi ariyasāvako jīvitahetupi neva pāṇaṃ hanati, na suraṃ pivati. Sace pissa surañca khīrañca missetvā mukhe pakkhipanti, khīrameva pavisati, na surā. Yathā kiṃ? Yathā koñcasakuṇānaṃ khīramissake udake khīrameva pavisati, na udakaṃ. Idaṃ yonisiddhanti ce, idampi dhammatāsiddhanti veditabba’’nti idaṃ aṭṭhakathāvacanaṃ dassitaṃ, tampi na yuttameva. Yathā hi bodhisattamātu sīlaṃ viya ariyasāvakānaṃ dhammatāsiddhanti ettha bodhisattamātu dhammatā nāma bodhisattassa ca attano ca pāramitānubhāvena akusalānuppattiniyamo eva. Tathā ariyasāvakānampi bhavantare pāṇātipātādīnaṃ dasannaṃ kammapathānaṃ aññesañca apāyahetukānaṃ akusalānaṃ accantappahāyakassa maggassa ānubhāvena taṃtaṃsīlavītikkamahetukassa akusalassa anuppattiniyamo eva dhammatā. Na hi sabhāvavādīnaṃ dhammatā viya ahetukatā idha dhammatā nāma. Yathā vā evaṃdhammatānaye kāraṇassa bhāve abhāve ca kāriyassa bhāvo abhāvo ca dhammatā, na ahetuappaccayābhāvābhāvo, evamidhāpi pāṇātipātādikammapathānaṃ hetubhūtassa kilesassa accantābhāvena tesaṃ abhāvo, tadavasesānaṃ akusalānaṃ hetuno bhāvena bhāvo ca dhammatā , na ahetukatā. Tasmā apāyahetuno rāgassa abhāveneva ariyānaṃ ajānitvāpi surāya anajjhoharaṇanti suvuttamevidaṃ kehici ‘‘ajānitvā pivantassāpi sotāpannassa mukhaṃ surā na pavisati kammapathappattaakusalacitteneva pātabbato’’ti, taṃ kena hetunā na sundaraṃ jātanti na ñāyati, dhammatāsiddhanti vā kathanena kathaṃ taṃ paṭikkhittanti.
关于这段注疏（《戒律论》第42章）说“即使不知情饮酒的初禅果位者，其口中酒水也不会入境，因其行为乃不善贪欲之心所致”，有人反对称其“未美（不合理）”，并举例说“菩萨母亲如断枝菩萨受戒，即如圣弟子法义中所说应知——菩萨受戒犹有不善习气无法根除。不然圣弟子尚且不取生，菩萨为母尤难守戒。如若搀和酒与牛乳供入口，入口即为牛乳非酒，如水中加酪乳，入口皆为酪乳非水。这是切实之理，也应合法断。”这说明所谓菩萨戒是因其成就及自身的波罗蜜经验，对不善行为之规避机制，初禅圣弟子亦是同理，断绝了诸如杀生等十恶业道及其他恶道因果，与不善行为无因缘而生的是完全的法性因缘。这里只说没有根据自然发生的无因果之论。故菩萨母之法性说明也适用于圣弟子。于是此注疏论断：不知情饮酒的初禅圣弟子舌不入口酒水，为何不合理？为何不被断定为异端？为何被驳斥？
Yampi dīghanikāyaṭṭhakathāyaṃ (dī. ni. aṭṭha. 1.352) ‘‘surañca khīrañca missetvā…pe… idaṃ dhammatāsiddha’’nti vacanaṃ, tampi surāpānassa acittakapakkhepi akusalacittaññeva sādheti. Tathā hi ‘‘bhavantarepi hi ariyasāvako jīvitahetupi pāṇaṃ na hanati, nādinnaṃ ādiyati…pe… na suraṃ pivatī’’ti vutte ‘‘purimānaṃ tāva catunnaṃ kammapathānaṃ sacittakattā viramaṇaṃ sukaraṃ, pacchimassa pana surāpānassa acittakattā kathaṃ viramaṇaṃ bhaveyyā’’ti codanāsambhavaṃ manasikatvā vatthuajānanavasena acittakattepi yasmā kammapathappattaakusaleneva surā ajjhoharitabbā, tādisī ca akusalappavatti ariyasāvakassa maggeneva hatā, tasmāssa paragalaṃ surāya pavisanaṃ natthīti atthato gamyamānatthaṃ parihāravacanaṃ vadatā ‘‘sace pissa surañca khīrañcā’’tiādi vuttaṃ. Tattha khīrameva pavisati, na surāti idaṃ surāya sabbathāpi paragalappavesābhāvadassanaparaṃ, na pana surāmissakhīrassa surāya viyojanasāmatthiyadassanaparaṃ. Ayañhettha adhippāyo – yadi hi surāmisse khīre kiñci paviseyya, khīrameva paviseyya, na surā. Khīre pana surāya aviyutte na kiñci pavisatīti . Idaṃ yonisiddhanti udakassa mukhe appavisanaṃ yonisiddhaṃ. Yonīti cettha jāti adhippetā. Tasmā koñcajātikānaṃ mukhatuṇḍasaṅkhātānaṃ rūpadhammānaṃ khīramissaudakajjhoharaṇahetuttābhāvena taṃ appavisanaṃ siddhanti attho. Idampi hi khīramissāya surāya khīre pavisantepi paragalāpavisananti. Dhammatāsiddhanti ariyasāvakassa arūpadhammānaṃ surāpivanahetubhūtakilesasahitattābhāvasaṅkhātāya dhammatāya siddhaṃ. Evamettha acittakapakkhepi surāya akusalacitteneva pātabbato ariyasāvakānaṃ apivanaṃ samatthitanti veditabbaṃ. Athāpi siyā ajānanapakkhe akusalacittena vināva pātabbattepi surāya apivanaṃ ariyānaṃ dhammatāti samatthanaparametanti, taṃ na, aṭṭhakathāvacanantarehi virujjhanato. Yathā hi vacanantarehi na virujjhati, tathāyeva attho gahetabbo.
又如《长部及其注疏》（第1卷352页）中言“搀和酒与牛乳……”等语，说明饮酒之心态即使在意犹未尽阶段，也仍属不善。注疏说法“初禅圣弟子不会用杀生为生因，也不饮酒”，并指出相比前四恶业因果的断绝，后续戒断酒的公案反而更难，因为酒店为致生果，故酒应断尽。此乃合理劝导意图。从文义而言，酒水参半入口只显现部分，不显现混合物，犹如水中有奶，入口仍显奶而非水，以此观照为理所应然。此为“合法”推论。酒水混合中的酒成分不入内，是因其与奶水等不相应而“无法进入”，凡此判断为吉祥法性之理解。此亦是圣弟子因无形法究竟性故酒不入口之表现。如此虽属不善心态，却因圣弟子已能调伏饮酒之念而得成律仪。且若非因不知而饮，则注疏言“因不知而饮酒”之论则轻微偏离正义语境。因若陷于因果推理不能自圆，则应依法舍弃。此条文义须据此彻底理解。
Apica pāṇātipātādīnaṃ pañcannaṃ kammapathānaṃ bhavantarepi akaraṇaṃ ariyānaṃ dhammatāsīlameva, tesañca yadi sacittakataṃ samānaṃ. Surāpānaṃ viya itarānipi cattāri ajānantenāpi ariyasāvakena na kattabbāni siyuṃ, tathā ca ajānantānaṃ ariyānaṃ kusalābyākatacittehipi viramaṇaparamāraṇaparasantakagahaṇādīsu kāyavacīpavatti na sampajjeyya, no ce sampajjati, cakkhupālattherassa caṅkamanena pāṇaviyogassa, uppalavaṇṇattheriyā balakkārena maggenamaggaphusanassa ca pavattattā. Tasmā surāpānassa acittakapakkhepi akusaleneva pātabbatāya surā ariyānaṃ paragalaṃ na pavisatīti visesetvā vuttanti veditabbaṃ.
而关于杀生等五恶业即使对于圣弟子而言，若公意实在停止，且由同色自心相同的善根所覆盖，也不应视为不当行为。正如饮酒亦是，为其他诸事乃至无知者，圣弟子亦不应为之所动摇。若因不知而发生而存善根相应，其能断除引导止息恶行的身体口意身口意行为也难以成就，一旦成就，便由若干大德长老行走、目光交流、慧力调度下起相应作用了。因此酒水于圣弟子因无心而入的情况，类似于恶根未生而圣弟子完全调伏酒念的状态，故不会真正生起根本的不善。这于法理上应当承认。
Nanu vatthuṃ jānantasseva sabbe kammapathā vuttāti? Na, micchādiṭṭhiyā viparītaggahaṇeneva pavattattā. Kathañhi nāma asabbaññuṃ sabbaññuto, aniccādiṃ niccādito ca gahaṇantī diṭṭhi vatthuṃ vijānāti. Yadi hi jāneyya, micchādiṭṭhiyeva na siyā. Sā ca kammapathesu gaṇitāti kuto jānantasseva kammapathappavattiniyamo. Atha sabbaññuṃ sabbaññūti gaṇhantīpi ‘‘ayaṃ satto’’ti tassa sarūpaggahaṇato diṭṭhipi vatthuṃ vijānātīti ce? Na, surāpānassapi ‘‘ayaṃ na surā’’ti sarūpaggahaṇassa samānattā. ‘‘Aya’’nti ca vatthuparāmasanepi ‘‘surā’’ti visesavijānanābhāvā na jānātīti ce? ‘‘Aya’’nti puggalattaṃ jānantīpi ‘‘asabbaññū’’tipi visesajānanābhāvā diṭṭhipi vatthuṃ na jānātīti samānameva. Evañhi tesaṃ buddhāti ahitoti ahitaṃ vā pūraṇakassapādiṃ hito paṭighassa vā anunayassa vā uppādanepi eseva nayo. Vipallāsapubbakañhi sabbaṃ akusalaṃ.
难道说，仅凭知晓一切业因，便能断定一切恶业必定发生吗？不然，因邪见誤解其因果，常生逆谬。倘若真通达无所不知，必知诸法无常非常之理。若果知晓，邪见则不成立。这所谓业因随缘发生，何来皆知一切因果的持守者？即便是“大智者”自视知晓“一切法”，也不过是就其种种外表相似取识所知，未必具足直观般若之慧。再者，“这”“彼”之分别乃依于区分特征之识。所谓通晓者虽有，但因无分别直观之相识，不破诸分别故未能彻知业因法之实。正如佛陀昔日奉护法像般亦被误解为害者，或不敬者促生反应一样。故基础上，业因证悟乃以慧为师，除邪见偏执，真实明了法理。逆谬产生之前，许多恶行皆以此而生。
Apica surāya pīyamānāya niyamena akusaluppādanaṃ sabhāvo pītāya viya. Khīrādisaññāya pītasurassa puggalassa mātubhaginiādīsupi rāgadosādiakusalappabandho vatthusabhāveneva uppajjati, evaṃ pīyamānakkhaṇepi tikhiṇo rāgo uppajjateva, teneva sāgatattherassa ajānitvā pivanakāle pañcābhiññādijhānaparihāni, pacchā ca buddhādīsu agāravādiakusalappabandho yāva surāvigamā pavattittha. Teneva bhagavāpi tassa agāravādiakausalappavattidassanamukhena surādosaṃ pakāsetvā sikkhāpadaṃ paññapesi. Na hi pañcanīvaraṇuppattiṃ vinā jhānaparihāni hoti. Tasmā ajānantassāpi surā pīyamānā pītā ca attano sabhāveneva akusaluppādikāti ayamattho sāgatattherassa jhānaparihāniyā anvayatopi, ariyānaṃ kilesābhāvena mukhena surāya appavesasaṅkhātabyatirekatopi sijjhatīti niṭṭhamettha gantabbaṃ, evaṃ gahaṇameva hi vibhajjavādīmatānusāraṃ.
而且，对常饮酒者而言，其本性如同饮酒而生起的恶行。因饮酒而起的念相，如乳等之理念，饮酒之人之母亲、姊妹等因情欲等不善缠缚而生起的心境，正如酒本性自然产生不善之因缘，饮酒之际即迅速生起强烈之欲爱。由此缘故，未觉知的萨咖长老在饮酒时，于五种超知禅那法中生起散乱之后，随后于佛及诸圣所处亦生起不敬恶心等不善因缘，直到饮酒的不善业障发生。世尊亦因见其不敬不善邪行之显现，启发其戒律之智。没有五盖障碍，禅那功德难生。故此，即使未觉知，饮酒者依其本性也是不善业的生起者，此即萨咖长老禅那散乱之根本理由。以圣者烦恼为头目，即使饮酒者只有非常微弱的入恶，更难根除，故此结论已经足够，为断除分裂说而作此结论也是合宜。
Yaṃ pana ‘‘jānitvā pivantasseva akusala’’nti gahaṇaṃ, taṃ bhinnaladdhikānaṃ abhayagirikādīnameva mataṃ, taṃ pana gaṇṭhipadakārakādīhi ‘‘paravādo’’ti ajānantehi attano matiyā saṃsanditvā likhitaṃ vibhajjavādīmaṇḍalampi pavisitvā yāvajjatanā sāsanaṃ dūseti, purāpi kira imasmimpi damiḷaraṭṭhe koci bhinnaladdhiko nāgaseno nāma thero kuṇḍalakesīvatthuṃ paravādamathananayadassanatthaṃ damiḷakabbarūpena kārento ‘‘imaṃ surāpānassa jānitvāva pivane akusalanayaṃ, aññañca desakālādibhedena anantampi ñeyyaṃ sabbaññutaññāṇaṃ salakkhaṇavaseneva ñātuṃ na sakkoti ñāṇena paricchinnattena ñeyyassa anantattahānippasaṅgato. Aniccādisāmaññalakkhaṇavaseneva pana ñātuṃ sakkotī’’ti ca, ‘‘paramatthadhammesu nāmarūpantiādibhedo viya puggalādisammutipi visuṃ vatthubhedo evā’’ti ca evamādikaṃ bahuṃ viparītatthanayaṃ kabbākārassa kavino upadisitvā tasmiṃ pabandhe kāraṇābhāsehi satiṃ sammohetvā pabandhāpesi, tañca kabbaṃ nissāya imaṃ bhinnaladdhikamataṃ idha vibhajjavādīmate sammissaṃ ciraṃ pavattittha. Taṃ pana pacchā ācariyabuddhappiyamahātherena bāhirabbharikaṃ diṭṭhijālaṃ vighāṭetvā idha parisuddhaṃ sāsanaṃ patiṭṭhāpentena sodhitampi sāratthadīpaniyā (sārattha. ṭī. pārājikakaṇḍa 2.42) vinayaṭīkāya surāpānassa sacittakapakkheyeva cittaṃ akusalanti samatthanavacanaṃ nissāya kehici vipallattacittehi puna ukkhittasiraṃ jātaṃ, tañca mahātherehi vinicchinitvā gārayhavādaṃ katvā madditvā laddhigāhake ca bhikkhū viyojetvā dhammena vinayena satthusāsanena cireneva vūpasamitaṃ. Tenevettha mayaṃ evaṃ vitthārato idaṃ paṭikkhipimha ‘‘mā aññepi vibhajjavādino ayaṃ laddhi dūsesī’’ti. Tasmā idha vuttāni avuttāni ca kāraṇāni suṭṭhu sallakkhetvā yathā āgamavirodho na hoti, tathā attho gahetabbo.
所谓『知而饮时即生不善』的结论，是异见众主张的无畏山等派系的见解。然对于以分裂说制成的说法，即因无知而不知此理，误会自身以为正确而进入被分裂说污染的境域，久而久之败坏正法。早前在此南印度的坦米尔国，有名长老那迦森曾通过抨击外道（分裂说），以坦米尔诗体作『饮酒即生不善及其异说不应传布，唯有无常等通则能被正确认识』的诗歌，阐释其所知义理又指出永远不可以智慧断知所有义理，因无常三法为总括。据此以诗为凭立，长久传流在分裂说群中。后来有佛弟子长老，破除此类外道邪见，奠定纯正佛法。论者借此顶真，批判外道饮酒业不善之见。此即我们详细述说此理，以阻止分裂说者诋毁正法之故。
Sesanti yassa vatthuvijānanacittena sacittakapakkhepi cittaṃ akusalamevāti niyamo natthi, taṃ sabbanti attho. Rundhantīti ‘‘tiracchānagatitthiyā doso natthī’’tiādinā anāpattiyā lesaggahaṇaṃ nivārentī. Dvāraṃ pidahantīti ‘‘tañca kho manussitthiyā’’tiādinā (pārā. 41) lesaggahaṇassa kāraṇasaṅkhātaṃ dvāraṃ pidahantī. Sotaṃ pacchindamānāti tadubhayalesaggahaṇadvārānaṃ vasena avicchinnaṃ vītikkamasotaṃ pacchindamānā. Gāḷhataraṃ karontīti yathāvuttehi kāraṇehi paṭhamapaññattisiddhaṃ āpattiññeva daḷhaṃ karontī, anāpattiyā okāsaṃ adadamānāti attho. Sā ca yasmā vītikkamābhāve, avisayatāya abbohārike vītikkame ca lokavajjepi sithilaṃ karontī uppajjati, tasmā tathā uppattiṃ uppattikāraṇañca dassento āha aññatra adhimānātiādi. Aññatra adhimānāti imissā anupaññattiyā ‘‘vītikkamābhāvā’’ti kāraṇaṃ vuttaṃ. Aññatra supinantāti imissā ‘‘abbohārikattā’’ti kāraṇaṃ vuttaṃ. Tattha vītikkamābhāvāti pāpicchāya avijjamānassa uttarimanussadhammassa vijjamānato pakāsanavasappavattavisaṃvādanādhippāyasaṅkhātassa vītikkamassa abhāvato. Adhimānikassa hi anadhigate adhigatasaññitāya yathāvuttavītikkamo natthi. Abbohārikattāti ‘‘atthesā, bhikkhave, cetanā, sā ca kho abbohārikā’’ti (pārā. 235) vacanato mocanassādacetanāya upakkamanassa ca vijjamānattepi thinamiddhena abhibhūtatāya avasattena abbohārikattā, āpattikāraṇavohārābhāvāti attho. Vā-saddo cettha samuccayattho daṭṭhabbo, ‘‘abbohārikattā cā’’ti vā pāṭho. Vuttāti duvidhāpi cesā anupaññatti anāpattikarā vuttāti adhippāyo.
专断称若心意识与酒心俱为不善，谓此为无悔过，则合义。所说『关闭门户』，依人道戒律，谓止恶波作路门；此理成即主题『关闭门户』。有声入被阻止，谓执恶虑根门之声息熄灭；所谓使恶紧，谓以戒制杀业严格断除恶业。所谓无悔过时，因未违戒之故，心念清净，故恶不生。由此导致社会规范宽松。由此乃论起、起因论证，称除了骄慢之外。又骄慢为无明未察清净的标志，此为无悔过之因。骄慢即为意志，此意志又因嗜睡、沉着不正等执着而生；此等行为即使无悔过，亦为错误。语音在此作为整体，认为存在与意志障碍有关，清楚指出骄慢意志与无悔过之间的关系。关于『骄慢』与『无悔过』，此为非一意义的解释，敷陳其理。
Akate vītikkameti āpadāsupi bhikkhūhi sikkhāpadavītikkame akate, kukkuccā na bhuñjiṃsūtiādīsu viya vītikkamaṃ akatvā bhikkhūhi attano dukkhuppattiyā ārocitāyāti attho. Sithilaṃ karontīti paṭhamaṃ sāmaññato baddhasikkhāpadaṃ mocetvā attano visaye anāpattikaraṇavasena sithilaṃ karontī. Dvāraṃ dadamānāti anāpattiyā dvāraṃ dadamānā. Aparāparampi anāpattiṃ kurumānāti dinnena tena dvārena uparūpari anāpattibhāvaṃ dīpentī. Paññattepi sikkhāpade udāyinā ‘‘muhuttikāya vesiyā na doso’’ti lesena vītikkamitvā sañcarittāpajjanavatthusmiṃ (pārā. 296 ādayo) paññattattā ‘‘kate vītikkame’’ti vuttaṃ. Paññattigatikāti atthato mūlapaññattiyevāti adhippāyo.
所谓不作悔过，是指比库违犯戒律时不懊悔，譬如不喜烦恼作意等，称为不悔过。宽松，即放弃原固束戒，令心念不犯戒而宽松。所谓关闭门户，是用不悔过者之戒门相断，日积月累使无悔过增盛。已有经律中成文，如《巴拉基咖经》有云，『暂时闲居无过者无病』，此即以戒禁物为浊浊所污之例子，印证不作悔过之法。律论称其为不悔过之犯，已知之戒律记载也。
Makkaṭīvatthukathāvaṇṇanānayo niṭṭhito. · 母猴事论说的注释方法已完毕。
Santhatabhāṇavāro毡敷具诵分
Vajjiputtakavatthukathāvaṇṇanā瓦基子事件论的解释
§43-44
43-44. Vajjiputtakavatthukathāya pāḷiyaṃ ‘‘vesālikā…pe… methunaṃ dhammaṃ paṭiseviṃsū’’ti ettha te ñātikulaṃ gantvā gihiliṅgaṃ gahetvā ‘‘gihibhūtā maya’’nti saññāya methunaṃ paṭiseviṃsūti gahetabbaṃ, tenāha ñātibyasanenapi phuṭṭhātiādi. Ñātīnaṃ vināso rājadaṇḍādikāraṇena hotīti āha rājadaṇḍaiccādi. Dhaññahiraññadāsidāsagomahiṃsādidhanāni bhogā nāma, tesampi rājadaṇḍādināva vināsoti āha ‘‘esa nayo dutiyapadepī’’ti. Na sabbaññubuddhotiādinā tīsu vatthūsu appasannāva sāsane abhabbāti saññāya attano bhabbataṃ pakāsentā na mayantiādimāhaṃsūti veditabbaṃ. ‘‘Aṭṭhatiṃsārammaṇesū’’ti pāḷiyaṃ anāgate ālokākāsakasiṇe vajjetvā vuttaṃ, tehi pana saddhiṃ cattālīsa honti. Vibhattā kusalā dhammāti ‘‘imasmiṃ ārammaṇe idaṃ hotī’’ti vibhāgaso dassitā saupacārajjhānā mahaggatakusalā dhammā. Gihipalibodhanti sahasokitādivasena gihīsu byāvaṭataṃ. Āvāsapalibodhanti senāsanesu navakammādivasena niccabyāvaṭataṃ. Duppariccāgānaṃ imesaṃ dvinnaṃ palibodhānaṃ vasena sabbepi palibodhā saṅgahitā evāti veditabbaṃ.
43-44日论涉及王舍城子弟事件，言及『韦萨离女……曾行淫逸之法』，此时其族亲往会，女坦言自己行淫逸时，须知应以其族亲为界，不得外越。由此得闻，族亲灭亡因王法刑罚而致。又称粮食、黄金等财物亦为皇法所禁，分别论其灭绝，指第二责任级别。谓非全知佛者难令世间净明效法，因惑迷自见少也。称未来世在光、空气、色元素中，有四十五种要紧须知之法。分别显示技艺精熟者，是诸止观禅定及极大善法之圣果。俗界妇女之淫行为恒常得知，乃是家庭中发生之事。住宅之淫及聚会之淫，乃于众多天数中重复发生。难以弃舍两种淫行为，皆以众多须知之法为凭据。
Yenāti kāraṇena. Asaṃvāsoti idaṃ tasmiṃ attabhāve kenacipi pariyāyena bhikkhu hutvā bhikkhūhi saddhiṃ saṃvāsaṃ nārahatīti imamatthaṃ sandhāya vuttanti āha ‘‘asaṃvāso’’ti. Paññattaṃ samūhaneyyāti ‘‘so āgato na pabbājetabbo’’ti avatvā ‘‘na upasampādetabbo’’ti ettakasseva vuttattā pārājikassa sāmaṇerabhūmi anuññātāti viññāyati, tenāha sāmaṇerabhūmiyaṃ pana ṭhitotiādi. ‘‘Yo pana bhikkhū’’ti vuttattā (pārā. 39) paccakkhātasikkho yasmā bhikkhu na hoti, methunasevane ca pārājikaṃ nāpajjati, tasmāssa ‘‘āgato upasampādetabbo’’ti upasampadaṃ anujānanto pārājikaṃ na samūhanati nāma, tenāha ‘‘bhikkhubhāve ṭhatvā avipannasīlatāyā’’ti. Uttamatthaṃ arahattaṃ, nibbānameva vā.
所谓原因，是指此中存在着某种不相合，即比库虽为比库，亦不得与他比库共住，被称为『不同室』。此谓其故。所谓『禁止集合』，是指若有人来则不得出家，亦不得授记，以免犯巴拉基咖戒律，故称为沙玛内拉地位未受准可。谓『比库者』即惟有经历第三准戒之阅修比库，故若无此则性无比库德行，且于淫邪行为不犯重戒之义理。故授予比库者应被认可为法员，否则将不是正行者。此旨在诸句话中阐明正趣，即成阿拉汉果或涅槃也。
Catubbidhavinayādikathāvaṇṇanā四种律等论的解释
§45
45.Nīharitvāti pāḷito uddharitvā, tathā hi ‘‘pañcahupāli, aṅgehi samannāgatena bhikkhunā nānuyuñjitabbaṃ. Katamehi pañcahi? Suttaṃ na jānāti, suttānulomaṃ na jānātī’’tiādipāḷito suttaṃ suttānulomañca nīhariṃsu. ‘‘Anāpatti evaṃ amhākaṃ ācariyānaṃ uggaho paripucchāti bhaṇatī’’ti evamādito ācariyavādaṃ. ‘‘Āyasmā upāli evamāha – ‘anāpatti, āvuso, supinantenā’ti’’ evamādito attano matiṃ nīhariṃsu, sā ca therassa attanomati suttena saṅgahitattā suttaṃ jātaṃ, evamaññāpi suttādīhi saṅgahitāva gahetabbā, netarāti veditabbaṃ. Atha vā nīharitvāti vibhajitvā sāṭṭhakathaṃ sakalaṃ vinayapiṭakaṃ suttādīsu catūsu padesesu pakkhipitvā catudhā vibhajitvā vinayaṃ pakāsesuṃ tabbinimuttassa abhāvāti adhippāyo. Vuttanti nāgasenattherena milindapañhe vuttaṃ. Kaṇṭhādivaṇṇuppattiṭṭhānakaraṇādīhi āharitvā attano vacīviññattiyāva bhāsitavacanaṃ āhaccapadaṃ. Rasoti sāro ‘‘pattaraso’’tiādīsu (dha. sa. 628-630) viya, paṭikkhittaanuññātasuttasāroti attho, rasoti vā lakkhaṇaṃ paṭivatthukaṃ anuddharitvā lakkhaṇānulomena vuttattā. Dhammasaṅgāhakādiācariyavaṃsena ābhatā aṭṭhakathā ācariyavaṃsoti āha ‘‘ācariyavaṃsoti ācariyavādo’’ti.
所谓“划分”是指将经文从中取出并提出。正如所说：比库应当远离五种经文及其组成部分，这五者为何？有些不懂经文，或不明经文次序的，这等人则排除经文及其次序。由此，有经文的人询问并宣说：“这是我们老师的规戒，没有过失。”对此，有尊者上座说：“尊敬的伍巴离如此说：‘无过失，友人，安详睡眠者。’”此等尊者本身划分了自己的见解，并据此整理了经文，使其条理聚合。由此推论，亦当以经文次序合理整理、采用，非可妄自变更。又所谓划分，是指分割为部分，在所有律藏、三藏经文中，将文义分门别类，并依四处划分、分四法门，以便解释律藏，亦以此分割形式，认为缺乏护持为其缺点。此事据长老龙军于《弥林问答》中所述。其以喉中音起源地等比喻所取文义如音质，言说以自己的语言形态阐明，然其意蕴浓厚，另如“汁液”意涵，乃指经文要义，由于推敲经文次序，理法对应而得。因受到法汇聚长老传授的学问影响，注疏称为“导师学说”。
Vinayapiṭake pāḷīti idha adhikāravasena vuttaṃ. Sesapiṭakesupi suttādicatunayā yathānurūpaṃ labbhanteva. Mahāpadesāti mahāokāsā mahāvisayā, te atthato ‘‘yaṃ, bhikkhave’’tiādipāḷivasena akappiyānulomato kappiyānulomato ca puggalehi nayato tathā tathā gayhamānā atthanayā eva. Te hi bhagavatā sarūpato avuttesupi paṭikkhittānulomesu, anuññātānulomesu ca sesesu kiccesu nivattipavattihetutāya mahāgocarāti ‘‘mahāpadesā’’ti vuttā, na pana ‘‘yaṃ, bhikkhave, mayā idaṃ na kappatī’’tiādinā vuttā sādhippāyā pāḷiyeva tassā sutte paviṭṭhattā. ‘‘Suttānulomampi sutte otāretabbaṃ…pe… suttameva balavatara’’nti (pārā. aṭṭha. 1.45) hi vuttaṃ, na hesā sādhippāyā pāḷi sutte otāretabbā, na gahetabbā vā hoti, yenāyaṃ suttānulomaṃ siyā. Tasmā imaṃ pāḷiadhippāyaṃ nissāya puggalehi gahitā yathāvuttaatthāva suttānulomaṃ. Tappakāsakattā pana ayaṃ pāḷipi suttānulomanti gahetabbaṃ, tenāha ye bhagavatā evaṃ vuttātiādi. Yaṃ bhikkhavetiādipāḷinayena hi puggalehi gahetabbā ye akappiyānulomādayo atthā vuttā, te mahāpadesāti attho.
在律藏中将此划分称为章节程序。于其他藏部亦依经文性质相应获得。所谓大章节，是指宏阔范围、大领域，此语意指“诸位比库”，以此开头的经文并非妄为，其次第乃根据人物是否适宜依序而说。世尊出世时，以不同语义分类经文，分为显明及未显明次序种类，称为“大章节”，并非以“不合适”者为由，正式经文中并未如“诸位比库，我不做此事”等言论公开宣布其权威。经文次序确应在经文中更胜一筹，故曰“经文次序胜于经文本身” (巴利语原文出自相关律部注释)。因此，此巴利语权威之秩序由人遵守，使经文依次序得以保存。虽有误差，但此巴利语经文次序仍须遵守，故言“世尊确有此说”。所谓“诸位比库”开头的经文，是依据适宜次序吐露给信众，称之为大章节。
Bhagavato pakiṇṇakadesanābhūtā ca suttānulomabhūtā ca aṭṭhakathā. Yasmā dhammasaṅgāhakattherehi pāḷivaṇṇanākkamena saṅgahetvā vuttā, tasmā ‘‘ācariyavādo’’ti vuttā, etena ca aṭṭhakathā suttasuttānulomesu atthato saṅgayhatīti veditabbā. Yathā ca esā, evaṃ attanomatipi pamāṇabhūtā. Na hi bhagavato vacanaṃ vacanānulomañca anissāya aggasāvakādayopi attano ñāṇabalena suttābhidhammavinayesu kañci sammutiparamatthabhedaṃ atthaṃ vattuṃ sakkonti, tasmā sabbampi vacanaṃ sutte suttānulome ca saṅgayhati. Visuṃ pana aṭṭhakathādīnaṃ saṅgahitattā tadavasesaṃ suttasuttānulomato gahetvā catudhā vinayo niddiṭṭho. Suttādayo nissāyeva pavattāpi attanomati tesu sarūpena anāgatattā vuttaṃ ‘‘suttasuttānulomaācariyavāde muñcitvā’’ti, tenāha ‘‘anubuddhiyā nayaggāhenā’’ti. Tattha suttādīni anugatāya eva buddhiyā tehi laddhanayaggāhena cāti attho.
此注疏乃世尊所非出言与经文次序相符之注疏。因由法汇聚尊者以巴利语注解得以整理，故名“导师学说”。由此可知注疏与经文及其次序在理义上是聚合统一的。同时，此见解具有自我证实的标准。因为世尊言语及言语次序从未违背其主要弟子等，通过自身智慧力，没有人能够对三藏中任何观念作出限定性分歧。故此所有言语均合于经文及其次序。时至今日，鉴于注疏及类似注释的集大成者，遵循此全部经文与次序，体现于四藏律中。经文虽已流传且逐步形成自我标准，但其本质却是未来世界所言未删减者。故曰“断绝对尚未明白者的诠释教说”，以此为说教本旨。此处“经文等”均指依经文次序而确立的教法，教授者若达其智慧，则传受无碍。
Theravādoti mahāsumattherādīnaṃ gāho. Suttādiṃ nissāyeva viparītatopi attanomati uppajjatīti āha taṃ panātiādi. Atthenāti attanā nayaggahitena atthena. Pāḷinti attano gāhassa nissayabhūtaṃ sāṭṭhakathaṃ pāḷiṃ. Pāḷiyāti tappaṭikkhepatthaṃ parenāhaṭāya sāṭṭhakathāya pāḷiyā, attanā gahitaṃ atthaṃ nissāya pāḷiñca saṃsanditvāti attho. Ācariyavādeti attanā parena ca samuddhaṭaaṭṭhakathāya. Otarati ceva sameti cāti attanā uddhaṭehi saṃsandanavasena otarati, parena uddhaṭena sameti. Sabbadubbalāti asabbaññupuggalassa dosavāsanāya yāthāvato atthasampaṭipattiabhāvato vuttaṃ. Pamādapāṭhavasena ācariyavādassa suttānulomena asaṃsandanāpi siyāti āha ‘‘itaro na gahetabbo’’ti.
所谓“南传上座部”，是指诸多长老的传承系谱。因为注疏及经文次序有其依托，自我确立标准，故称“此即是传承”。“传承”意指依自我领导而得的内容。所谓巴利语，是指以自身取用内容为依托的巴利语注解。传承之教说，指自我与他人编纂之注疏。所谓“下沉与上升”，为自我与外者交替参加并归纳。所谓“全部缺失”，是由于不清醒的人贪污误用法义，导致内容难以完全实现。因疏解违失畅达，故云“他者不应采纳”。
Samentameva gahetabbanti ye suttena saṃsandanti, evarūpāva atthā mahāpadesato uddharitabbāti dasseti tathā tathā uddhaṭaatthānameva suttānulomattā, tenāha ‘‘suttānulomato hi suttameva balavatara’’nti. Appaṭivattiyanti appaṭibāhiyaṃ. Kārakasaṅghasadisanti pamāṇattā saṅgītikārakasaṅghasadisaṃ. Buddhānaṃ ṭhitakālasadisanti dharamānakabuddhasadisanti attho. Sakavādī suttaṃ gahetvā kathetītiādīsu yo yathābhūtamatthaṃ gahetvā kathanasīlo, so sakavādī. Suttanti saṅgītittayāruḷhaṃ pāḷivacanaṃ. Paravādīti mahāvihāravāsī vā hotu aññanikāyavāsī vā, yo viparītato atthaṃ gahetvā kathanasīlo, sova idha ‘‘paravādī’’ti vutto. Suttānulomanti saṅgītittayāruḷhaṃ vā anāruḷhaṃ vā yaṃkiñci vipallāsato vā vañcanāya vā ‘‘saṅgītittayāgatamida’’nti dassiyamānaṃ suttānulomaṃ. Keci ‘‘aññanikāye suttānuloma’’nti vadanti, taṃ na yuttaṃ sakavādīparavādīnaṃ ubhinnampi saṅgītittayāruḷhasuttādīnaṃ eva gahetabbato. Tathā hi vakkhati ‘‘tisso saṅgītiyo āruḷhaṃ pāḷiāgataṃ paññāyati, gahetabba’’ntiādi. Na hi sakavādī aññanikāyasuttādiṃ pamāṇato gaṇhāti, yena tesu suttādīsu dassitesu tattha ṭhātabbaṃ bhaveyya, vakkhati ca ‘‘paro tassa akappiyabhāvasādhakaṃ suttato bahuṃ kāraṇañca vinicchayañca dasseti…pe… ‘sādhū’ti sampaṭicchitvā akappiyeyeva ṭhātabba’’nti (pārā. aṭṭha. 1.45). Tasmā paravādināpi saṅgītittaye anāruḷhampi anāruḷhamicceva dassīyati, kevalaṃ tassa tassa suttādino saṅgītittaye anāgatassa kūṭatā, āgatassa ca byañjanacchāyāya aññathā adhippāyayojanā ca viseso. Tattha ca yaṃ kūṭaṃ, taṃ apanīyati. Yaṃ aññathā yojitaṃ, tassa viparītatāsandassanatthaṃ tadaññena suttādinā saṃsandanā karīyati. Yo pana paravādinā gahito adhippāyo suttantādinā saṃsandati, so sakavādināpi attano gāhaṃ vissajjetvā gahetabboti ubhinnampi saṅgītittayāgatameva suttādipamāṇanti veditabbaṃ. Teneva kathāvatthuppakaraṇe sakavāde pañca suttasatāni paravāde pañcāti (dha. sa. aṭṭha. nidānakathā; kathā. aṭṭha. nidānakathā) suttasahassampi adhippāyaggahaṇanānattena saṅgītittayāgatameva gahitaṃ, na nikāyantare kiñcīti.
所谓“仅取合理者”，是指仅从合于经文次序的一致处采纳，如同从大章节中提出合适意涵一般。故明言“经文次序胜于经文本身”。所谓不违背、不断开，是指依照依止法门难以违背。所谓“成员群”一词，是指正确计数及调音的群体。措辞如“佛之舍利子时代”，或“如佛所说”，皆有其含义。所谓“邪说弟子”，指取经文正确涵义而能述说者。所谓“经文”，是由三音调起的巴利语词。所谓“他族弟子”，有的居大寺，有的居异部，若违逆义理即称他族弟子。所谓“经文次序”，是指三音调中的错乱或不连贯，所有背离或欺骗性的经文次序均视为此类。有人称“异部有经文次序”，此说错误，因为邪说弟子及异部均依经文原本进行取舍。由此可知“有三音调”，须依此而有效采纳。并非邪说弟子或异部以自身标准取舍，而应以佛所明示的经文次序为要。若他族弟子取用错误经文则成其因，样式不正则遭丢弃。取用异说者须放弃自身见解而依正法标准。如此，对传言及义理都有所阐明。
Khepanti ‘‘kiṃ iminā’’ti paṭikkhepaṃ chaḍḍanaṃ. Garahanti ‘‘kimesa bālo jānātī’’ti nindanaṃ. Sutte otāretabbanti yassa suttassa anulomanato idaṃ suttānulomaṃ akāsi, tasmiṃ, tadanurūpe vā aññatarasmiṃ sutte attanā gahitaṃ suttānulomaṃ atthato saṃsandanavasena otāretabbaṃ, ‘‘iminā ca iminā ca kāraṇena imasmiṃ sutte saṃsandatī’’ti saṃsanditvā dassetabbanti attho. Ayanti sakavādī. Paroti paravādī. Ācariyavādo sutte otāretabboti yassa suttassa vaṇṇanāvasena ayaṃ ācariyavādo pavatto, tasmiṃ, tādise ca aññatarasmiṃ sutte pubbāparaatthasaṃsandanavasena otāretabbaṃ. Gārayhācariyavādoti pamādalikhito, bhinnaladdhikehi vā ṭhapito, esa nayo sabbattha.
所谓“摈弃”，即“什么此事”，是舍弃抛弃的意思。所谓“厌恶”，即“愚者不懂”，是一种贬责。若说“应当遵从”的经文次序，即是指所言经文的次序皆应遵守。对此，应以该经文自身及相关经文的内涵为依据，判断并说明“此经文因何原因相关联”，说明其相承意义。此为邪说弟子。所谓“出离”，即他族弟子。所谓“传承学说”，是指基于经文的注释学说。若有经文解释说明某一处，在传承学说中应以该处早晚因缘为依据来判断是否出离正统。所谓疏懈学说，是指对传承学说的糟糕解释，或含混文字，是永远不应采纳的。
Yaṃ kiñci kūṭasuttaṃ bāhirakasuttādivacanaṃ na gahetabbanti dassetuṃ suttaṃ suttānulome otāretabbantiādi vuttaṃ. Guḷhavessantarādīni mahāsaṅghikādibhinnaladdhikānaṃ pakaraṇāni. Ādi-saddena guḷhaummaggādīnaṃ gahaṇaṃ . Sakavādī suttaṃ gahetvā katheti, paravādīpi suttantiādinā aññepi vādālambanā vuttanayena sakkā ñātunti idha na vuttā.
凡是那些偏离原始经文的歪曲论著，如外道经等语句不得采纳。被称为应当从经文正顺义理次第推究的诸义理。在诸大部派中，以大僧团派及其异派为例，有名为『顽固论』等著作。以『顽固』等词来比喻隐晦昏暗的见解。主张同派之经文应予采纳并讲述，而他派也称为『经』等，依托其它论辩内容而提出异议者，此处未曾论及。
Evaṃ suttasuttānulomādimukhena sāmaññato vivādaṃ dassetvā idāni visesato vivādavatthuṃ tabbinicchayamukhena suttādīnañca dassetuṃ atha panāyaṃ kappiyantiādi vuttaṃ. Sutte ca suttānulome cāti ettha ca-kāro vikappattho, tena ācariyavādādīnampi saṅgaho, tenāha ‘‘kāraṇañca vinicchayañca dassetī’’ti. Tattha kāraṇanti suttādinayaṃ nissāya attanomatiyā uddhaṭaṃ hetuṃ. Vinicchayanti aṭṭhakathāvinicchayaṃ. Kāraṇacchāyāti suttādīsu ‘‘kappiya’’nti gāhassa, ‘‘akappiya’’nti gāhassa ca nimittabhūtaṃ kicchena paṭipādanīyaṃ avibhūtakāraṇaṃ kāraṇacchāyā, kāraṇapatirūpakanti attho. Vinayañhi patvāti imassa vivaraṇaṃ kappiyākappiyavicāraṇamāgammāti. Rundhitabbanti kappiyasaññāya vītikkamakaraṇaṃ rundhitabbaṃ, taṃnivāraṇacittaṃ daḷhataraṃ kātabbaṃ. Sotaṃ pacchinditabbanti tattha vītikkamappavatti pacchinditabbā. Garukabhāveti akappiyabhāve. Suttavinicchayakāraṇehīti suttena aṭṭhakathāvinicchayena ca laddhakāraṇehi. Evantiādi yathāvuttassa atthassa nigamanavacanaṃ. Atirekakāraṇanti suttādīsu purimaṃ purimaṃ atirekakāraṇaṃ nāma, bahukāraṇaṃ vā.
由此以经文、经文正顺义理等诸门目呈现一般性的辩论，现今则特别针对争论事由，依靠论著终结说理，且以经文等为证御而展开说明。所谓‘正顺经文’，其中『顺』（-ka）是用语上的变体，因此依该法汇集导师们的论说，故曰‘说明缘起与结论’。其中文义‘缘起’即指依托经及诸文义之明，谓自我意见引生高昂离乱之因。‘结论’则指论著所述的结论。所谓‘缘起遮蔽’，是指在经文等中，‘许可’与‘不许可’之语各为门径所显，其间乃是难以贯通推行且未彰显之因，可谓‘缘起遮蔽’。谓此‘因影相’，即经文中具有许可与不许可的暗示而成不明之因，也叫‘因状’。在律中记载就是说此义乃缘于许可与不许可之辨析。所谓‘当断则断’，乃是指以许可为认识之标志时应断绝妄断等分歧，防止内心执着烦恼更为强烈。所谓‘须当废止’，谓如其内于妄断有发生，则须加断绝。所谓‘沉重之相’即指不许可之相。所谓‘由经审辨之因’，即是指依托经与论著所述的差异等诸因所在。如此等说，乃是对所言义理的归纳总结。所谓‘额外之因’是指经文中先前与后续各别具出的额外因缘，或是多因。
Vācuggatanti vācāya uggataṃ, tattha nirantaraṃ ṭhitanti attho. ‘‘Suttaṃ nāma sakalaṃ vinayapiṭaka’’nti vuttattā puna suttatoti tadatthapaṭipādakaṃ suttābhidhammapāḷivacanaṃ adhippetaṃ. Anubyañjanatoti imassa vivaraṇaṃ paripucchato ca aṭṭhakathāto cāti. Tattha paripucchāti ācariyassa santikā pāḷiyā atthasavanaṃ. Aṭṭhakathāti pāḷimuttakavinicchayo. Tadubhayampi hi pāḷiṃ anugantvā atthassa byañjanato ‘‘anubyañjana’’nti vuttaṃ. Vinayeti vinayācāre, teneva vakkhati vinayaṃ avijahanto avokkamantotiādi. Tattha patiṭṭhānaṃ nāma sañcicca āpattiyā anāpajjanādi hotīti āha ‘‘lajjībhāvena patiṭṭhito’’ti, tena lajjī hotīti vuttaṃ hoti. Vinayadharassa lakkhaṇe vattabbe kiṃ iminā lajjībhāvenāti āha alajjī hītiādi. Tattha bahussutopīti iminā paṭhamalakkhaṇasamannāgamaṃ dasseti. Lābhagarutāyātiādinā vinaye ṭhitatāya abhāve paṭhamalakkhaṇayogo kiccakaro na hoti, atha kho akiccakaro anatthakaro evāti dasseti. Saṅghabhedassa pubbabhāgo kalaho saṅgharāji.
所谓‘言语中提’即谓言辞上的提起，意指此中涵盖的内容连贯不断。‘经文，被称为所有律藏的总集’之语，据此被称为‘经’者，是指《经藏》等巴利语术语的总称。所谓‘附带解释’是指本段的说明，同时出现问答之形式，由注疏进行解说。所谓‘问答’是指面对导师的教导，当面聆听巴利语意趣。‘注疏’即指巴利语词义的详尽解释。‘律’即是指律仪修习，为此议论律法而提出‘不违犯行律’等语句。所谓‘标准’即指采集积累违反戒律的罪过、非罪和轻慢等等级序列，故曰‘禁戒中以害羞心为基础的标准’。‘由害羞生安立’，亦表明此戒律中体现害羞心为依归。‘害羞’又称‘缺乏害羞’相对比。又此处以‘多闻善知识’者解释为次第第一特征的相续具现。所谓‘执著节约’义，是指因不具备在律中立足的坚固性，则第一特征的接合依理而言无所作为。反之若无所作为则无益处，此即所示。‘僧团裂散前形’者，即指为僧团分裂期的纷争之源。泛指为争执和混乱之端。
Vitthunatīti vitthambhati, nitthunati vā santiṭṭhituṃ na sakkoti, tenāha yaṃ yantiādi. Ācariyaparamparāti ācariyānaṃ vinicchayaparamparā, teneva vakkhati ‘‘attano matiṃ pahāya…pe… yathā ācariyo ca ācariyācariyo ca pāḷiñca paripucchañca vadanti, tathā ñātuṃ vaṭṭatī’’ti. Na hi ācariyānaṃ nāmamattato paramparājānane payojanamatthi. Pubbāparānusandhitoti pubbavacanassa aparavacanena saha atthasambandhajānanato. Atthatoti padatthapiṇḍatthaadhippetatthādito. Kāraṇatoti tadatthupapattito. Theravādaṅganti theravādapaṭipāṭiṃ, tesaṃ vinicchayapaṭipāṭinti attho.
‘支撑而不倒’，意指支撑却不足以稳定立足，故曰‘不能站立者’。例如‘随缘去者’等语。‘导师世代’乃指诸位导师传承研究之次第，如此谓之‘导师之议论传承’。乃谓‘舍弃自身见解……如同导师与导师的导师，并以巴利语问答的形式论述，依此可知彼此的了解’。藉此说明，导师名号的传承并非仅仅是名称的继受，而实有深意。所谓‘前续相承’，意指以前的话语连同后来话语一同依缘明了其含义。所谓‘义义含盖’系列等，是指词义集中的相关释义。‘因由’是指由此因理成立。‘长老部派’意指持守长老教义传承之派系，其执事顺序亦属此义。
Imehi ca pana tīhi lakkhaṇehīti ettha paṭhamena lakkhaṇena vinayassa suṭṭhu uggahitabhāvo vutto. Dutiyenassa lajjībhāvena ceva acalatāya ca patiṭṭhitatā. Tatiyena pāḷiaṭṭhakathāsu anurūpena anāgatampi tadanulomato ācariyehi dinnanayato vinicchinituṃ samatthatā. Otiṇṇe vatthusminti codanāvasena vītikkamavatthusmiṃ saṅghamajjhe otiṇṇe. Codakena cuditakena ca vutte vattabbeti evaṃ otiṇṇe vatthuṃ nissāya codakena ‘‘diṭṭhaṃ suta’’ntiādinā cuditakena ‘‘atthi natthī’’tiādinā ca yaṃ vattabbaṃ, tasmiṃ vattabbe vutteti attho. Thullaccayadubbhāsitānaṃ mātikāya anāgatattā ‘‘pañcannaṃ āpattīna’’nti vuttaṃ. Tikadukkaṭanti ‘‘anupasampanne upasampannasaññī ujjhāyati vā khīyati vā āpatti dukkaṭassā’’tiādinā (pāci. 106 thokaṃ visadisaṃ) āgataṃ tikadukkaṭaṃ. Aññataraṃ vā āpattinti ‘‘kāle vikālasaññī āpatti dukkaṭassa, kāle vematiko āpatti dukkaṭassā’’tiādikaṃ (pāci. 250) dukadukkaṭaṃ sandhāya vuttaṃ. Antarāpattinti tasmiṃ tasmiṃ sikkhāpade āgatavatthuvītikkamaṃ vinā aññasmiṃ vatthuvītikkame nidānato pabhuti vinītavatthupariyosānā antarantarā vuttaṃ āpattiṃ. Idha pana ‘‘vatthuṃ oloketī’’ti visuṃ gahitattā tadavasesā antarāpattīti gahitā. Paṭilātaṃ ukkhipatīti idaṃ visibbanasikkhāpade (pāci. 350-351) āgataṃ. Tattha ḍayhamānaṃ alātaṃ aggikapālādito bahi patitaṃ avijjhātameva paṭiukkhipati , puna yathāṭhāne ṭhapetīti attho. Vijjhātaṃ pana pakkhipantassa pācittiyameva. Anāpattinti ettha antarantarā vuttā anāpattipi atthi, ‘‘anāpatti, bhikkhave, iddhimassa iddhivisaye’’tiādi (pārā. 159) viya sāpi saṅgayhati.
以这些三种特征为例，首先说明律规范的善明表述。其次则论述以害羞心和稳定性护持戒律的立足。第三则论及巴利注疏中尊师们依样辑录，为师授人方便识别未来可能顺应且与之相符的内容。所谓‘超越事件’，则以批评赞叹的方式划定轻慢之法中出离此中。由批评和赞叹以言明依前说文法的原理。‘批评’乃是指以已为对立面批判其内涵，‘赞叹’则强调其存在。所谓‘对既成事由之处罚’，是指戒律中对违反规范事由的责罚次第，依程序逐条审视。所谓‘重要不善’，是指那些已出现且未圆满净除的恶行状态。所谓‘遭遇攻击’，是指因不守护戒律而生如遭攻击之感。所谓‘由经审辨事由’是指以经文和注疏中的分析，是获取正义之根由。此如是等解释，是用来说明言语的结论内容。所谓‘外加的因’，即是指在不同经文处分别存在的额外原因，或为复数之因。
Pārājikāpattīti na tāva vattabbanti idaṃ āpannapuggalena lajjīdhamme ṭhatvā yathābhūtaṃ āvikaraṇepi dubbinicchayaṃ adinnādānādiṃ sandhāya vuttaṃ. Yaṃ pana methunādīsu vijānanaṃ, taṃ vattabbameva, tenāha methunadhammavītikkamo hītiādi. Yo pana alajjitāya paṭiññaṃ adatvā vikkhepaṃ karoti, tassa āpatti na sakkā oḷārikāpi vinicchinituṃ, yāva so yathābhūtaṃ nāvi karoti, saṅghassa ca āpattisandeho na vigacchati, tāva nāsitakova bhavissati. Sukhumāti cittaparivattiyā sukhumatāya sukhumā. Tenāha ‘‘cittalahukā’’ti, cittaṃ tassa lahukanti attho. Teti vītikkame. Taṃvatthukanti adinnādānādimūlakaṃ. Yaṃ ācariyo bhaṇati, taṃ karohītiādi sabbaṃ lajjīpesalaṃ kukkuccakameva sandhāya vuttaṃ. Yo yāthāvato pakāsetvā suddhimeva gavesati, tenāpi, pārājikosīti na vattabboti anāpattikoṭiyāpi saṅkiyamānattā vuttaṃ, teneva ‘‘pārājikacchāyā’’ti vuttaṃ. Sīlāni sodhetvāti yasmiṃ vītikkame pārājikāsaṅkā vattati, tattha pārājikābhāvapakkhaṃ gahetvā desanāvuṭṭhānagāminīnaṃ āpattīnaṃ sodhanavasena sīlāni sodhetvā. Dvattiṃsākāranti pākaṭabhāvato upalakkhaṇavasena vuttaṃ, yaṃ kiñci abhirucitaṃ manasikātuṃ vaṭṭateva. Kammaṭṭhānaṃ ghaṭiyatīti vippaṭisāramūlakena vikkhepena antarantarā khaṇḍaṃ adassetvā pabandhavasena cittena saṅghaṭiyati. Saṅkhārāti vipassanākammaṭṭhānavasena vuttaṃ. Sāpattikassa hi paguṇampi kammaṭṭhānaṃ na suṭṭhu upaṭṭhāti, pageva pārājikassa. Tassa hi vippaṭisāraninnatāya cittaṃ ekaggaṃ na hoti. Ekassa pana vitakkavikkhepādibahulassa suddhasīlassapi cittaṃ na samādhiyati, taṃ idha pārājikamūlakanti na gahetabbaṃ. Katapāpamūlakena vippaṭisārenevettha cittassa asamādhiyanaṃ sandhāya ‘‘kammaṭṭhānaṃ na ghaṭiyatī’’ti vuttaṃ, tenāha vippaṭisāragginātiādi. Attanāti cittena karaṇabhūtena puggalo kattā jānāti, paccatte vā karaṇavacanaṃ, attā sayaṃ pajānātīti attho.
所谓‘犯严重戒’，此时不宜对由于当事人违犯害羞心戒而固定出现的失体恶过如盗取他物等，轻率评判。对于诸如不正当性行为等能被知晓的事，必当依法处罚。若有人违犯害羞之戒承诺后反而废弃，则此人之过失不可用拔除罪名减轻，须全面如实审理；其间对僧团违规之疑虑亦不可消除，故此情形必犹如失去根基一般。所谓‘细密’，是指心意辗转细微动摇的性质，故曰‘心轻盈’，心意轻细微妙。所谓‘意转移’故曰‘意念不定’。所谓‘此类违犯’即指以盗物等根本恶行为基础之失戒。谆谆告诫‘导师所戒者，当依照执行’，言明斥责淫乱等恶行为如猛火炽燃般令人痛苦。若有人真实弃邪修正己清净者，虽为犯大戒者，仍不可轻论其为犯大戒，此乃因犯戒疑云而论，称为‘大戒之影’。所谓‘清净戒律的熏炼’，即使在犯戒之中，若以断恶修善为前提，立意净洁戒律。所谓‘二十二相’，是指显见的二十二种特征，乃心意对所好之起念。所谓‘业所发起的修行’，乃指因远离罪恶反对错乱之心，在心意聚散无常中约束自身。所谓‘行’，指的是以观修行为基础之觉察修习。‘不洁犯大戒者’，实指因心迷乱不稳导致修行未能充分，反而妨碍清净行为。所谓‘心意散乱’，是指因心思纷乱导致了定力不聚。即使戒律十分清净，因心思转散亦无法进入安定之定；此即说“不应采纳为戒”。所谓‘由于罪恶根基引起之心散乱’，是指心力不集中加速退失，因此说‘修行未成功’，故曰‘心思散乱之火’。所谓‘自我’，即是指身心所依而成之人为意识——谓此乃因缘所成，众缘具足，自知自觉。
Catubbidhavinayādikathāvaṇṇanānayo niṭṭhito. · 四种律等论解释之理趣已毕。
Padabhājanīyavaṇṇanā词义分别的解释
Yo viya dissatīti yādiso, yaṃ-saddatthe yathā-saddo vattatīti āha ‘‘yena vā tena vā yutto’’ti. Yena tenāti hi padadvayena aniyamato yaṃ-saddatthova dassito. Vāsadhurayuttoti vipassanādhurayutto. Yā jāti assāti yaṃjāti, puggalo, sova yaṃjacco sakatthe yapaccayaṃ katvā. Gottavasena yena vā tena vā gottena yathāgotto vā tathāgotto vā hotūti sambandho. Sīlesūti pakatīsu. Atha khoti idaṃ kintūti imasmiṃ atthe. Kiṃ vuttaṃ hotīti attho. Imasmiṃ attheti imasmiṃ pārājikavisaye. Esoti yathāvuttehi pakārehi yutto. Ariyāyāti ‘‘uddissa ariyā tiṭṭhanti, esā ariyānaṃ yācanā’’ti evaṃ vuttāya, na, ‘‘dehi me’’ti kapaṇāya. Liṅgasampaṭicchanenāti ‘‘bhikkhaṃ carissāmī’’ti cittābhāvepi bhikkhāhāranissitapabbajjāliṅgassa sampaṭicchanena. Kājabhattanti kājehi ānītabhattaṃ. Adhammikāyāti adhisīlasikkhādibhikkhuguṇābhāvato vuttaṃ, tenāha ‘‘abhūtāyā’’ti. ‘‘Mayaṃ bhikkhū’’ti vadantā paṭiññāmatteneva bhikkhū, na atthatoti attho. Idañca ‘‘mayaṃ bhikkhū’’ti paṭijānanassāpi sambhavato vuttaṃ. ‘‘Mayaṃ bhikkhū’’ti appaṭijānantāpi hi bhikkhuvohāranimittassa liṅgassa gahaṇena ceva bhikkhūnaṃ dinnapaccayabhāgaggahaṇādinā ca bhikkhupaṭiññā eva nāma honti. Tathā hi vuttaṃ puggalapaññattiaṭṭhakathāyaṃ –
『如所见』者,即『如何』之义,『yaṃ』词之义以『yathā』词表示,故说『或以此或以彼相应』。『或以此或以彼』此二词组,不定地显示『yaṃ』词之义。『相应于观行』者,相应于观行。『何生为马』者,即『何生』,指补特伽罗,彼即『何生者』,于自义作『ya』后缀。依姓氏,或以此或以彼姓氏,如其姓氏或如彼姓氏,此为关联。『于诸戒』者,于本性诸戒。『然则』者,此『何义』,于此义中。『所说为何』,此为义。『于此义』者,于此巴拉基咖范围。『此』者,以如所说诸方式相应。『于圣』者,于如是所说『为圣者而住,此为圣者之乞求』,非于『施我』之卑贱乞求。『以相承受』者,即使无『我将行乞』之心,以相承受依乞食而住之出家相。『咖迦食』者,由咖迦所持来之食。『于非法』者,因无增上戒学等比库德而说,故说『于非真实』。说『我等为比库』者,仅以宣称即为比库,非真实,此为义。此『我等为比库』,因即使对宣称者亦可能,故说。即使不宣称『我等为比库』者,以取比库称呼之相即相,及以取僧团所施资具之分等,即名为比库之宣称。如是于《人施设注疏》中说:
‘‘‘Abrahmacārī brahmacāripaṭiñño’ti aññe brahmacārino sunivatthe supārute sumbhakapattadhare gāmanigamajanapadarājadhānīsu piṇḍāya caritvā jīvikaṃ kappente disvā sayampi tādisena ākārena tathā paṭipajjanato ‘ahaṃ brahmacārī’ti paṭiññaṃ dento viya hoti. ‘Ahaṃ bhikkhū’ti vatvā uposathaggādīni pavisanto pana brahmacāripaṭiñño hotiyeva, tathā saṅghikaṃ lābhaṃ gaṇhanto’’ti (pu. pa. aṭṭha. 91).
『非梵行者宣称梵行者』者,见其他梵行者着善净衣、善覆蔽、持磨光之钵,于村镇聚落王都行乞食而活命,自己亦以如是形相如是行,如同宣称『我为梵行者』。然说『我为比库』而入伍波萨他堂等者,即为梵行者之宣称,如是取僧团利养者亦然。
Tasmā evarūpehi paṭiññāya bhikkhūhi gotrabhupariyosānehi saddhiṃ sambhogaparibhogo na vaṭṭati, alajjīparibhogova hoti. Sañcicca āpattiāpajjanādialajjīlakkhaṇaṃ pana ukkaṭṭhānaṃ bhikkhūnaṃ vasena vuttaṃ sāmaṇerādīnampi alajjīvohāradassanato. ‘‘Alajjīsāmaṇerehi hatthakammampi na kāretabba’’nti hi vuttaṃ. Yathāvihitapaṭipattiyaṃ atiṭṭhanañhi sabbasādhāraṇaṃ alajjīlakkhaṇaṃ. Dussīlā liṅgaggahaṇato paṭṭhāya yathāvihitapaṭipattiyā abhāvato ekantā lajjinova mahāsaṅghikādinikāyantarikā viya, liṅgatthenakādayo viya, ca. Yāva 11 ca tesaṃ bhikkhupaṭiññā anuvattati, tāva bhikkhu eva, tehi ca paribhogo alajjipaabhogova, tesañca bhikkhusaṅghasaññāya dinnaṃ saṅghe dinnaṃ nāma hoti. Vuttañhi bhagavatā –
是故与如是以宣称为比库、至种姓者之共享受用,不应为,唯为无惭者之受用。故意犯戒等无惭之相,依最上比库而说,因见沙玛内拉等亦有无惭之称呼。『不应令无惭沙玛内拉作手工』,如是已说。不住于如所制之行,此为一切共通之无惭相。恶戒者,从取相开始,因无如所制之行,决定为无惭者,如大僧祇部等部派中者,如持相者等。乃至彼等之比库宣称随转,彼时即为比库,以彼等之受用即为无惭者之受用,以彼等比库僧团想所施,名为施于僧团。世尊已说:
‘‘Bhavissanti kho panānanda, anāgatamaddhānaṃ gotrabhuno kāsāvakaṇṭhā dussīlā pāpadhammā, tesu dussīlesu saṅghaṃ uddissa dānaṃ dassanti, tadāpāhaṃ, ānanda, saṅghagataṃ dakkhiṇaṃ asaṅkhyeyyaṃ appameyyaṃ vadāmī’’ti (ma. ni. 3.380).
『阿难,未来世将有种姓者、着袈裟至颈者、恶戒者、恶法者,于彼等恶戒者,将施供养于僧团,阿难,彼时我说施于僧团之供养为无数、无量。』
Bhagavato saṅghaṃ uddissa dinnattā dakkhiṇā asaṅkhyeyyā appameyyā jātā. Dussīlānaṃ dinnattā nāti ce? Na, tesu saṅghaṃ uddissāti gotrabhūnaṃ paṭiggāhakattena parāmaṭṭhattā, itarathā ‘‘yesu kesuci gahaṭṭhesu vā pabbajitesu vā saṅghaṃ uddissā’’ti vattabbatāpasaṅgato, tathā ca ‘‘tadāpāhaṃ, ānandā’’ti heṭṭhimakoṭidassanassa payojanaṃ na siyā. Tasmā gotrabhūnampi abhāve saṅghaṃ uddissa dānaṃ natthi, heṭṭhimakoṭiyā tesupi dinnā saṅghagatā dakkhiṇā asaṅkhyeyyā, na tato paraṃ sijjhatīti tepi paṭiññāya bhikkhu evāti gahetabbaṃ.
因施于世尊之僧团,供养成为无数、无量。若因施于恶戒者,非耶?非也,因于彼等『为僧团』,以种姓者为受取者而摄取,否则应说『于任何在家或出家者为僧团』,如是『彼时我,阿难』示下限之目的将不成。是故种姓者亦无时,无为僧团之施,下限于彼等所施之施于僧团之供养为无数,非从彼更成就,故彼等亦以宣称即为比库,应如是取。
Brahmaghosanti uttamaghosaṃ, brahmuno ghosasadisaṃ vā ghosaṃ. Ehi bhikkhūti ‘‘bhikkhū’’tisambodhanaṃ. Saṃsāre bhayaikkhaka tassa bhayassa sabbaso vināsanatthaṃ tisaraṇaṃ, sāsanaṃ vā ehi manasā ‘‘tāṇaṃ leṇa’’nti pavisa upagaccha. Upagantvāpi cara brahmacariyanti sāsanabrahmacariyaṃ maggabrahmacariyañca carassu. Bhaṇḍūti muṇḍitakeso. Vāsīti dantakaṭṭhādicchedanavāsi. Bandhananti kāyabandhanaṃ. Yutto yogo samādhipaññāvasena so yuttayogo, tassa aṭṭhete parikkhārāti seso. Sarīre paṭimukkehiyeva upalakkhitoti seso. ‘‘Tīṇi satānī’’ti vattabbe gāthābandhasukhatthaṃ ‘‘tīṇi sata’’nti vuttaṃ.
『梵音』者,最上音,或如梵天之音相似之音。『来,比库』者,『比库』之呼唤。于轮回见怖畏者,为彼怖畏之完全灭尽,三归依,或教法,来,以心『为依护、为洞窟』而入、而趣向。趣向已,行梵行,应行教法梵行与道梵行。『剃发者』者,剃发者。『刀』者,齿木等切割之刀。『系缚』者,身之系缚。『相应』者,瑜伽,以定慧而相应瑜伽,彼之资具有八,此为余义。唯以身之解脱而标示,此为余义。应说『三百』,为偈颂结合之便,说『三百』。
Tasmāti bhagavā heṭṭhā vuttaṃ parāmasati. Heṭṭhā hi ‘‘ahaṃ kho pana, kassapa, jānaññeva vadāmi ‘jānāmī’ti, passaññeva vadāmi ‘passāmī’’’ti (saṃ. ni. 2.154) vuttaṃ, taṃ parāmasati, yasmā ahaṃ jānaṃ vadāmi, tasmāti attho. Ihāti imasmiṃ sāsane. Tibbanti mahantaṃ. Paccupaṭṭhitaṃ bhavissatīti therādiupasaṅkamanato puretarameva tesu yaṃnūna me hirottappaṃ upaṭṭhitaṃ bhavissatīti attho. Kusalūpasaṃhitanti anavajjadhammanissitaṃ. Aṭṭhiṃ katvāti attānaṃ tena dhammena aṭṭhikaṃ katvā, taṃ vā dhammaṃ ‘‘esa me attho’’ti atthaṃ katvā. Ohitasototi dhamme nihitasoto. Evañhi te, kassapa, sikkhitabbanti ñāṇasotañca pasādasotañca odahitvā ‘‘dhammaṃ sakkaccameva suṇissāmī’’ti evameva tayā sikkhitabbaṃ. Sātasahagatā ca me kāyagatāsatīti asubhesu ceva ānāpāne ca paṭhamajjhānavasena sukhasampayuttakāyagatāsati. Yaṃ panetassa ovādassa sakkaccapaṭiggahaṇaṃ, ayameva therassa pabbajjā ca upasampadā ca ahosi (saṃ. ni. aṭṭha. 2.2.154).
『故』者，世尊回指前文所说之义。前文曾云：『咖萨巴，我乃知而说「我知」，见而说「我见」』（相应部二·一五四），世尊回指此语，其义为：因我是知而说，故如此。『于此』者，于此教法之中。『强烈』者，深重也。『将已现前』者，其义为：在趋近长老等之前，愿我之惭愧已然现前——即在前往亲近长老等之前，应先令惭愧立于自身。『与善相应』者，依止于无过失之法。『作为要务』者，以自身对彼法作为切要之事，或将彼法视为『此乃我之利益』而作为目的。『已倾注耳根』者，将耳根投注于法上。『咖萨巴，你当如是学』者，其义为：当以智慧之耳与净信之耳双双倾注，作意『我将恭敬地听闻正法』，应当如此修学。『与乐俱行的身至念』者，以初禅为依据，与乐相应的身至念，所缘为不净与入出息。至于长老对此教诫的恭敬受纳，即成为长老之出家与达上（相应部注二·二·一五四）。
Uddhumātakapaṭibhāgārammaṇaṃ jhānaṃ uddhumātakasaññā. Kasiṇārammaṇaṃ rūpāvacarajjhānaṃ rūpasaññā. Imeti saññāsīsena niddiṭṭhā ime dve jhānadhammā. Sopāko ca bhagavatā puṭṭho ‘‘rūpāvacarabhāvena ekatthā, byañjanameva nāna’’nti āha. Āraddhacittoti ārādhitacitto. Garudhammapaṭiggahaṇādiupasampadā upari sayameva āvi bhavissati.
以膨胀腐尸之遍相为所缘的禅那，名为膨胀腐尸之想。以遍为所缘的色界禅那，名为色想。『此等』者，以想为总称而指示此二禅那法。世尊问索巴咖时，答言：『以色界之性质而言义同，唯文字有别。』『心已欢喜』者，心已得悦满。受持重法等之达上，在后文自会显明。
Sabbantimena pariyāyenāti sabbantimena paricchedena. Ñatticatutthā kammavācā upasampadākammassa kāraṇattā ṭhānaṃ, tassa ṭhānassa arahaṃ anucchavikanti vatthudosādivinimuttakammaṃ ‘‘ṭhānāraha’’nti vuttaṃ vatthādidosayuttassa kammassa sabhāvato kammavācārahattābhāvā. Atha vā ṭhānanti nibbānappattihetuto sikkhattayasaṅgahaṃ sāsanaṃ vuccati, tassa anucchavikaṃ kammaṃ ṭhānārahaṃ. Yathāvihitalakkhaṇena hi kammena upasampannova sakalaṃ sāsanaṃ samādāya paripūretumarahati. Tasmā parisuddhakammavācāpariyosānaṃ sabbaṃ saṅghakiccaṃ ṭhānārahaṃ nāma, tenāha ‘‘satthusāsanārahenā’’ti, sīlādisakalasāsanaparipuṇṇassa anucchavikenāti attho. Ayaṃ imasmiṃ attheti ñatticatutthakammena upasampannasseva sabbasikkhāpadesu vuttattā kiñcāpi ehibhikkhūpasampadādīhi upasampannānaṃ suddhasattānaṃ paṇṇattivajjasikkhāpadavītikkamepi abhabbatā vā dosābhāvo vā saddato paññāyati, tathāpi atthato tesampi paṇṇattivajjesu, lokavajjesupi vā surāpānādilahukesu magguppattito pubbe asañciccādinā āpattiāpajjanaṃ sijjhatiyeva. Tathā hi ‘‘dve puggalā abhabbā āpattiṃ āpajjituṃ buddhā ca paccekabuddhā ca. Dve puggalā bhabbā āpattiṃ āpajjituṃ bhikkhū ca bhikkhuniyo cā’’ti (pari. 322) vuttaṃ. Ñatticatutthena kammena upasampannoti idaṃ pana sabbasikkhāpadavītikkamārahe sabbakālike ca bhikkhū gahetvā yebhuyyavasena vuttaṃ. Niruttivasenāti nibbacanavasena. Abhilāpavasenāti vohāravasena. Guṇavasenāti bhikkhuvohāranimittānaṃ guṇānaṃ vasena.
『以最终这一方式』者，以最终这一界限。白四甘马为达上甘马之因，故称『处』；彼处之『堪当』，谓离开所依污点等过失之甘马，称为『堪当其处』，此因有所依等过失之甘马在本质上缺乏甘马语之堪当性。或言：『处』谓包摄三学之教法，以证涅槃之因故；与之相应之甘马即为『堪当其处』。盖依如法相状所成之甘马而达上者，方堪受取完整教法而圆满成就。故一切依清净甘马语为结尾的僧团事务，皆名『堪当其处』，因此言『堪当导师教法』，义即：与圆满戒等完整教法相应者。『此中之义』者：虽然由于一切学处皆以白四甘马达上者为对象而说，以来僧伽达上等方式达上的清净善士，于制戒罪学处之违犯，或文义上可见其无能犯或无过失；然而就实义而言，彼等于制戒罪、亦于世间罪如饮酒等轻罪，在道果生起之前，若非故意等而犯戒，仍确实能构成犯罪。如经云：『二种人不能犯罪：诸佛与辟支佛。二种人能犯罪：比库与比库尼』（附随三二二）。『以白四甘马达上者』此语，系就一切时中堪犯一切学处者，以多数而言。『依语义』者，依词源解释。『依名称』者，依通俗称谓。『依德性』者，依作为比库称谓之因的诸德性。
Sājīvapadabhājanīyavaṇṇanā共同生活一词之词义分别的解释
Vivaṭṭūpanissayā sīlādayo lokiyehi abhivisiṭṭhattā adhisīlādivohārena vuttāti dassetuṃ katamaṃ panātiādi āraddhaṃ. Tattha pañcaṅgadasaṅgasīlanti abuddhuppādakāle sīlaṃ sandhāya vuttaṃ tassa vivaṭṭūpanissayattābhāvā. Yaṃ pana buddhuppāde ratanattayaguṇaṃ tathato ñatvā sāsane suniviṭṭhasaddhāhi upāsakopāsikāhi ceva sāmaṇerasikkhamānāhi ca rakkhiyamānaṃ pañcaṅgaaṭṭhaṅgadasaṅgasīlaṃ, tampi adhisīlameva magguppattihetuto. Vipassanāmagguppattinimittatāya hi pātimokkhasaṃvarasīlaṃ lokiyānaṃ sīlehi adhisīlaṃ jātaṃ adhicittaṃ viya. Na hi vipassanāmagganimittataṃ muñcitvā lokiyacittato adhicittassa añño koci viseso upalabbhati, tadubhayañca anādimato saṃsāravaṭṭassa attādisāravirahitatāya tilakkhaṇabbhāhatattaṃ, ‘‘ahaṃ mamā’’ti ākārena pavattaavijjātaṇhādidosamūlakattañca, taṃdosamūlaviddhaṃsanasamatthāya sīlacittabalopatthaddhāya vipassanāya ukkaṃseneva tassa saṃsāravaṭṭassa vigamañca, tadupadesakassa sammāsambuddhassa sabbaññutādiaparimitaguṇagaṇayogena aviparītasaddhammadesakattañca yāthāvato ñatvā paṭipannena samādāya sikkhitabbatāya vivaṭṭūpanissayaṃ jātaṃ, na aññena kāraṇena, tañca vivaṭṭūpanissayattaṃ yadi sāsane pañcasīlādissāpi samānaṃ, kimidaṃ adhisīlaṃ na siyā. Pañcasīlādimatte ṭhitānañhi anāthapiṇḍikādīnaṃ gahaṭṭhānampi maggo uppajjati. Na hi adhisīlādhicittaṃ vinā magguppatti hoti, tañca kiñcāpi kesañci anupanissayatāya tasmiṃ attabhāve magguppattiyā hetu na hoti, tathāpi bhavantare avassaṃ hotevāti adhisīlameva kālaṃ karontānaṃ kalyāṇaputhujjanānaṃ pātimokkhasaṃvarasīlaṃ viya, tenāha buddhuppādeyeva ca pavattatītiādi. Vivaṭṭaṃ patthetvā rakkhiyamānampi pañcasīlādi buddhuppādeyeva pavattati. Na hi taṃ paññattintiādi pana ukkaṭṭhavasena sabbaṃ pātimokkhaṃ sandhāya vuttaṃ. Tadekadesabhūtampi hi pāṇātipātādinnādānādigahaṭṭhasīlampi. Buddhāyeva vinaye pārājikasuttavibhaṅgādīsu āgatavasena sabbaso kāyavacīdvāresu magguppattiyā vibandhakaajjhācārasotaṃ vicchinditvā magguppattiyā padaṭṭhānabhāvena paññapetuṃ sakkonti, na aññe. Magguppattiṃ sandhāya hissa adhisīlatā vuttā. Tenāha ‘‘pātimokkhasaṃvaratopi ca maggaphalasampayuttameva sīlaṃ adhisīla’’nti. Tasseva hi adhisīlanti abyavadhānena maggādhiṭṭhānāti. Idha anadhippetanti imasmiṃ paṭhamapārājikavisaye ‘‘sikkhā’’ti anadhippetaṃ.
为显示趣向出离所依的戒等，因胜于世间法，故以增上戒等名称称之，乃开始说『何为』等。其中，『五支十支之戒』，系就非佛陀出世时之戒而言，彼等无趣向出离之所依性。然而，于佛陀出世时，以如实了知三宝功德、于教法中坚固信解的近事男、近事女以及沙玛内拉、在学尼所守护的五支戒、八支戒、十支戒，因以观察与道果生起为因缘，亦即增上戒。因以观察与道生起为标志，护解脱戒律仪戒，相较于世间人之戒，便如同增上心一样成为增上戒。若离开作为观察与道之标志的特性，增上心异于世间心并无其他任何差别；而此二者因无始轮回中无我等实质，三相所贯彻，及以『我、我所』之方式运转之无明、渴爱等过失为根本，了知此点，又了知能摧毁此等过失根本之观察，以戒与定之力为基础，乃至圆满消除轮回，以及宣说者正自觉者以无量功德群具足、能无颠倒宣说正法，如实了知并修行者，须受持而学习，由此而成为趣向出离之所依——并非由其他因缘。若此趣向出离之所依性，在教法中五戒等亦相同，何以彼非增上戒？盖仅守五戒等的给孤独等在家众，亦能生起道果，而无增上戒与增上心则不能生起道果；此虽对某些人因缘不具足，于此生中不成为道果生起之因，然而在来世必然如此——因此，对于在世时的善凡夫而言，五戒等如同护解脱戒律仪戒，是增上戒，故说『唯于佛陀出世时方得现行』等。以期望出离而守护的五戒等，亦唯于佛陀出世时方得现行。『然而彼非制定』等，则就至高意义，针对全体巴帝摩卡而言。虽然其中一分，即杀生、不与取等在家人之戒，亦唯于佛陀律中，就巴拉基咖经分别等所载，就身语二门全面截断障碍道果生起之犯戒之流，能以作为道果生起之基础而制定，他人则不能。以与道果生起相关而言，其增上戒性如此宣说。故言：『乃至护解脱戒律仪戒，唯与道果相应之戒方是增上戒』。盖其增上戒性，即无间隔地作为道之所依。『此中非所意』者，于第一巴拉基咖之范围内，『学』非此处所意指。
Lokiyaaṭṭhasamāpatticittānīti sāsanasabhāvaṃ ajānantehi lokiyajanehi samāpajjitabbāni aṭṭha rūpārūpajjhānasampayuttacittāni sandhāya vuttaṃ. Na hi mahaggatesu lokiyalokuttarabhedo atthi, yena lokiyavisesanaṃ lokuttaranivattanaṃ siyā. Tasmā sāsanikehi samāpajjitabbamahaggatajjhānanivattanameva lokiyavisesanaṃ kataṃ. Yathā cettha, evaṃ kāmāvacarāni pana aṭṭha kusalacittānīti etthāpi lokiyavisesanaṃ kātabbameva. Ayameva hi adhicittato cittassa bhedo, yaṃ sāsanaṃ ajānantassa puggalassa samuppajjanaṃ. Evañca abuddhuppādepi sāsanasabhāvaṃ jānantānaṃ paccekabuddhādīnampi sīlacittānaṃ adhisīlādhicittatā samatthitā hoti. Na vinā buddhuppādāti idaṃ pana aññesaṃ abhisamayahetubhāvena paccekabuddhabodhisattādīnaṃ desanāsāmatthiyābhāvato vuttaṃ. Āyatiṃ vāsanāhetuṃ pana sīlacittaṃ tepi desentiyeva, tañca maggahetutāya adhisīlādhicittampi hontaṃ appakatāya vipphārikatābāhujaññattābhāvena abbohārikanti ‘‘buddhuppādeyevā’’ti avadhāraṇaṃ katanti veditabbaṃ. Na hi taṃsamāpannotiādiaṭṭhakathāvacanehi idha adhicittaniddese, upari adhipaññāniddese ca maggaphalasampayuttaadhicittaadhipaññānameva paṭikkhepato lokiyādhicittādhipaññānaṃ idha adhippetatā, taṃ dvayaṃ samāpannassāpi methunadhammasamāpajjanasabhāvo ca viññāyati, pāḷiyaṃ pana ‘‘yāyaṃ adhisīlasikkhā, ayaṃ imasmiṃ atthe adhippetā sikkhā’’ti vuttattā lokiyāpi adhicittādhipaññā anadhippetāti viññāyati. Tasmā pāḷiyaṃ aṭṭhakathāyañca evamadhippāyo veditabbo – ‘‘methunaṃ dhammaṃ paṭisevissāmī’’ti citte uppannamatte lokiyaṃ adhicittaṃ adhipaññā ca parihāyati, adhisīlaṃ pana cittuppādamattena na parihāyatīti pāḷiyaṃ adhisīlasikkhāva vuttā. Aṭṭhakathāyaṃ pana paṭiladdhalokuttaramaggassa bhikkhuno ‘‘methunaṃ paṭisevissāmī’’ti cittampi na uppajjati sabbaso akuppadhammattā, puthujjanānaṃ samāpattilābhīnampi kenaci kāraṇena uppajjati kuppadhammattāti imaṃ visesaṃ dassetuṃ ‘‘na hi taṃsamāpanno’’ti lokuttarāva paṭikkhittāti veditabbaṃ.
『世间人的八等至之心』者，系就不了解教法实义的世间人所能入定的八种色界与无色界禅那相应之心而言。在广大之中，并无世间与出世间之分，以致世间这一限定词能够排除出世间。因此，以排除教法中修行者所能入定的广大禅那，作为世间此一限定词。如此处所作，于欲界八善心之处，亦应加上世间此一限定词。此即增上心异于心之处——即非了解教法之人所能生起者。如此，于非佛陀出世之时，了解教法实义的辟支佛等，其戒与心的增上戒、增上心性，亦得成立。『非无佛陀出世』者，此乃就其他人缺乏使他人现观之因的能力，辟支佛、菩萨等无宣说之能力而言。然而为未来熏习之因，彼等亦宣说戒与心；此虽以作为道之因故而为增上戒与增上心，但因微劣，无广泛传播、非大众皆知，视同无效，故『唯于佛陀出世时』这一限定词乃如此作，应当了知。又，在增上心解说处及下文增上慧解说处，依注疏中『非彼等至』等文，并非排除世间之增上心、增上慧，反而正是在此处以增上心与增上慧之与道果相应者为所意指，就入定于二者之人，其行淫之本性亦可了知；然而在巴利中，以『此增上戒学，即此中所意之学』故，可了知世间之增上心与增上慧亦非所意指。因此对巴利与注疏之旨趣，应如是了知：当『我将行淫法』之心仅生起时，世间之增上心与增上慧即退失，而增上戒则不因心之生起而退失，故巴利中唯说增上戒学。注疏中则为显示此差别——已获出世间道的比库，因彻底不动摇，连『我将行淫』之心亦全然不生；而凡夫中得等至者，由于某种因缘而可动摇，心得生起——为显此差别，故言『非彼等至者』，应了知此乃排除出世间者。
Atthi dinnanti ettha dinnanti dānacetanā adhippetā, tassa dinnassa phalaṃ atthīti attho. Esa nayo atthi yiṭṭhanti etthāpi. Ādi-saddena hutādīnaṃ saṅgaho. Tattha yiṭṭhanti mahāyāgo sabbasādhāraṇaṃ mahādānameva. Hutanti pahonakasakkāro, attano vā hotu, paresaṃ vā dasa akusalakammapathā, sabbepi vā akusalā dhammā anatthuppādanato na sakaṃ kammaṃ nāma, tabbiparītā kusalā dhammā sakaṃ nāma, tadubhayampi vā kusalākusalaṃ kammassakomhītiādivacanato sati saṃsārappavattiyaṃ adhimuccanaṭṭhena sattānaṃ sakanti evaṃ kammassakatāya sakabhāve attano santakatāya uppajjanakañāṇaṃ kammassakataññāṇaṃ, upalakkhaṇamattañcetaṃ. Sāsananissitā pana sabbāpi vaṭṭagāminikusalapaññā kammassakataññāṇe paviṭṭhā. Sāsananissitā hi vivaṭṭagāminī sabbāpi paññā ‘‘saccānulomikañāṇa’’nti vuccati. Sā eva ca adhipaññā tadavasesaṃ sabbaṃ kammassakataññāṇanti veditabbaṃ, teneva bhagavā ‘‘kammassakataññāṇaṃ saccānulomikañāṇaṃ maggasamaṅgissa ñāṇaṃ phalasamaṅgissa ñāṇa’’nti sabbampi ñāṇacatukkeyeva saṅgahesi. Tilakkhaṇākāraparicchedakaṃ pana vipassanāñāṇanti idaṃ pana maggassa āsannapaccayatāya ukkaṭṭhavasena vuttaṃ. Taditarāsañhi ratanattayānussaraṇādipaññānampi maggahetutāya adhipaññatā samānāvāti gahetabbaṃ.
『有施』者，此中『施』指布施之思，其义为：彼所施之果报是有的。此例亦适用于『有祭』等。以『等』字摄括祭火等。其中，『祭』谓大祭，即普遍共享的大布施。『祭火』谓足够的供奉，或为自己，或为他人。十不善业道，乃至一切不善法，因产生无义利，故非自己之业；与此相反的善法为自己之所有；或者，善与不善二者，依『业为自己所有』等语，在轮回运转存续时，以执取之义为众生之所有——如此以业为自己所有，在自身相续中，以了解自己所有物的方式生起之智，即为『业为自己所有之智』，此仅为举例。依教法的一切趣向轮回的善慧，皆摄入业为自己所有之智中。依教法的一切趣向出离之慧，皆称为『随顺谛之智』。此即增上慧；其余一切为业为自己所有之智，应如是了知。因此世尊将业为自己所有之智、随顺谛之智、具道者之智、具果者之智，全部摄于四智之中。然而『了别三相之观察智』，此就作为道之近因的至高意义而说。其余三宝随念等慧，以作为道之因故，同样具有增上慧性，应如此理解。
Sājīvapadabhājanīyavaṇṇanānayo niṭṭhito. · 解释「与命共住句分别」之方法已毕。
Paccakkhānavibhaṅgavaṇṇanā舍弃分别之解释
Dubbalyeāvikateti yaṃnūnāhaṃ buddhaṃ paccakkheyyantiādinā dubbalabhāve pakāsite. Mukhāruḷhatāti lokajanānaṃ sattaṭṭhātiādīsu mukhāruḷhañāyenāti adhippāyo. Dirattatirattanti (pāci. 52) ettha yathā antarantarā sahaseyyāvasena tirattaṃ aggahetvā nirantarameva tisso rattiyo anupasampannena saddhiṃ sahaseyyāya aruṇuṭṭhāpanavasena tirattaggahaṇatthaṃ ‘‘dirattatiratta’’nti abyavadhānena vuttanti dirattaggahaṇassa payojanampi sakkā gahetuṃ, evamidhāpi dubbalyaṃ anāvikatvāti imassāpi gahaṇassa payojanamatthevāti dassetuṃ yasmā vā sikkhāpaccakkhānassātiādi vuttaṃ.
「因虚弱未显现」者,于「我宁可舍弃佛陀」等语中显示虚弱状态。「口头惯用」者,意趣为:依世间人于七或八等数中口头惯用的方式。于「二夜三夜」(巴吉帝亚52)此处,如同中间以共宿方式不取三夜,而是连续三夜与未达上者共宿,为取日出时的三夜之故,以「二夜三夜」无间断地说,如此亦能理解「二夜」一词的目的;同样在此处,为显示「虚弱未显现」此语之取用亦有目的,故说「或者因为舍弃学处」等。
Idāni dubbalyaṃ anāvikatvāti imassa purimapadasseva vivaraṇabhāvaṃ vināpi visuṃ atthasabbhāvaṃ dassetuṃ apicātiādi vuttaṃ. Visesāvisesanti ettha yena vākyena dubbalyāvikammameva hoti, na sikkhāpaccakkhānaṃ, tattha sikkhāpaccakkhānadubbalyāvikammānaṃ aññamaññaṃ viseso hoti. Yena pana vacanena tadubhayampi hoti, tattha nevatthi viseso avisesopi, taṃ visesāvisesaṃ. ‘‘Kaṭha kicchajīvane’’ti dhātūsu paṭhitattā vuttaṃ ‘‘kicchajīvikappatto’’ti. Ukkaṇṭhanañhi ukkaṇṭhā, taṃ ito gatoti ukkaṇṭhito, kicchajīvikaṃ pattoti attho. Uddhaṃ gato kaṇṭho etissāti ukkaṇṭhā, anabhiratiyā vaje niruddhagogaṇo viya gamanamaggaṃ gavesanto puggalo ukkaṇṭho hoti, taṃ ukkaṇṭhaṃ. Anabhiratiṃ itotipi ukkaṇṭhitoti atthaṃ dassento āha – ‘‘uddhaṃ kaṇṭhaṃ katvā viharamāno’’ti. Sā ca ukkaṇṭhatā vikkhepenevāti vikkhittotiādi vuttaṃ.
今为显示「虚弱未显现」此前句本身即是解释,即使没有前句也有独立的意义,故说「又」等。「差别与无差别」者,于此,以某句仅有虚弱显现业,而无舍弃学处,则舍弃学处与虚弱显现业彼此有差别。然而以某语二者皆有,则于彼处既无差别亦无无差别,此为差别与无差别。因于诸字根中读作「艰难生活中」,故说「到达艰难生活」。厌倦即是厌离,从此而去者为厌离者,到达艰难生活之义。「其喉向上」者为厌离,如同因不喜而在牛栏中被阻的牛群寻找去路,人成为厌倦者,此为厌倦。为显示「有厌离」亦为厌离者之义,故说「向上举喉而住」。而彼厌倦性即是散乱,故说「散乱」等。
Samaṇabhāvatoti upasampadato. Bhāvavikappākārenāti bhikkhubhāvato cavitvā yaṃ yaṃ gihiādibhāvaṃ pattukāmo ‘‘ahaṃ assa’’nti attano bhavanaṃ vikappeti, tena tena gihiādiākārena, attano bhavanassa vikappanākārenāti adhippāyo.
「沙门性」者,从达上起。「以有之分别方式」者,从比库性退失后,欲得任何在家等性,分别「我应是彼」,以自己之有的分别,以彼彼在家等形相,以自己之有的分别方式,此为意趣。
§46
46.Pāḷiyaṃyadi panāhanti ahaṃ yadi buddhaṃ paccakkheyyaṃ, sādhu vatassāti attho. Apāhaṃ, handāhanti etthāpi vuttanayeneva attho gahetabbo. ‘‘Hoti me buddhaṃ paccakkheyya’’nti mama cittaṃ uppajjatīti vadati.
46. 于圣典中「然而我若」者,我若舍弃佛陀,善哉,此为义。「或我」「来吧我」,于此亦应以已说方式理解义。「我有舍弃佛陀」者,说我心生起之义。
§50
50.Naramāmīti pabbajjāya dukkhabahulatāya sukhābhāvaṃ dasseti. Nābhiramāmīti pabbajjāya vijjamānepi anavajjasukhe attano abhiratiabhāvaṃ dasseti.
50. 「我不乐」者,显示出家之苦多性、无乐性。「我不喜」者,显示出家虽有无过失之乐,自己无喜性。
§51
51.Teneva vacībhedenāti vacībhedaṃ katvāpi aññena kāyappayogena viññāpanaṃ nivatteti. Ayaṃ sāsanaṃ jahitukāmotiādinā bhāsākosallābhāvena sabbaso padatthāvabodhābhāvepi ‘‘ayaṃ attano pabbajitabhāvaṃ jahitukāmo imaṃ vākyabhedaṃ karotī’’ti ettakaṃ adhippetatthamattaṃ cepi so tāva jānāti, paccakkhānameva hotīti dasseti. Tenāha ‘‘ettakamattampi jānātī’’ti. Padapacchābhaṭṭhanti padaparāvatti, māgadhabhāsato avasiṭṭhā sabbāpi bhāsā ‘‘milakkhabhāsā’’ti veditabbā. Khettameva otiṇṇanti sikkhāpaccakkhānassa ruhanaṭṭhānabhūtaṃ khettameva otiṇṇaṃ.
51. 「以彼语之差别」者,即使作语之差别,亦以其他身表而遮止表知。以「此欲舍弃教法」等,虽因无语言善巧而完全无法理解词义,然「此人欲舍弃自己之出家性而作此语之差别」,即使仅知此所意趣之义,亦成舍弃,如此显示。故说「即使仅知此许」。「词之后转」者,词之转变,从马嘎达语所余之一切语应知为「边地语」。「田本身已入」者,成为舍弃学处之生起处的田本身已入。
Dūtanti mukhasāsanaṃ. Sāsananti paṇṇasāsanaṃ, bhittithambhādīsu akkharaṃ vā chinditvā dasseti. Paccakkhātukāmatācitte dharanteyeva vacībhedasamuppattiṃ sandhāya ‘‘cittasampayutta’’nti vuttaṃ, cittasamuṭṭhānanti attho. Niyamitāniyamitavasena vijānanabhedaṃ dassetumāha yadi ayameva jānātūtiādi. Ayañca vibhāgo vadati viññāpetīti ettha yassa vadati, tasseva vijānanaṃ adhippetanti iminā vuttanayena laddhoti daṭṭhabbaṃ, na hettha ekassa vadati aññassa viññāpetīti ayamattho sambhavati. ‘‘Tesu ekasmiṃ jānantepī’’ti vuttattā ‘‘dveyeva jānantu eko mā jānātū’’ti evaṃ dvinnampi janānaṃ niyametvā ārocitepi tesu ekasmimpi jānante paccakkhānaṃ hotiyevāti gahetabbaṃ. Parisaṅkamānoti ‘‘vāressantī’’ti āsaṅkamāno. Samayaññūti sāsanasaṅketaññū, idha pana adhippāyamattajānanenāpi samayaññū nāma hoti, tenāha ukkaṇṭhitotiādi. Tasmā buddhaṃ paccakkhāmītiādikhettapadānaṃ sabbaso atthaṃ ñatvāpi sace ‘‘bhikkhubhāvato cavitukāmatāya esa vadatī’’ti adhippāyaṃ na jānāti, appaccakkhātāva hoti sikkhā. Atthaṃ pana ajānitvāpi ‘‘ukkaṇṭhito vadatī’’ti taṃ jānāti, paccakkhātāva hoti sikkhā. Sotaviññāṇavīthiyā saddamattaggahaṇameva, atthaggahaṇaṃ pana manoviññāṇavīthiparamparāyāti āha taṅkhaṇaññevātiādi.
“使者”等于“前言之教”。“教法”是泛指经律论三藏教法，能够在柱墙等处划分文字而显现。为着适应心欲之需求，保持言语区别现象之发生，称作“心相连结”，意即“心的显现”。“有规则与无规则”是为了显示识别的区别，说“若能认识此即知”等。此处所说“分别”谓传播，所传之识即为施事，以此义出，观察时不可混淆，不是一方说另一方被传播，此义乃成。言“诸识虽然一处认识”，其意是“二者各知，彼此莫相知”，然经由分别而审察，尽管分开，却于一处同时相识。词“集结入”意“相聚、汇合”，也含有“逼近”等意。名为“时”者，是经文教示“法义知见”的信号，此处虽是以殊胜觉者智慧解释，凡是未通达该教义而心存疑虑者，不得称为时之识。如是，佛陀所说的“缘起”、“时”等词义皆须明了。语为“失望”等出于不知时理。是故对世尊的言教，若谓“比库欲出家”而心不知意，则不为实时心识；若不知义反言“失望”则反而觉知，是实时心识。声识之道仅到音声之取，不及义释；义的领会属心识之连绵道。称“乃至于心意见道独系节略”等针对闻法之修习随顺说明。
§53
53.Vaṇṇapaṭṭhānanti satthuguṇavaṇṇappakāsakaṃ pakaraṇaṃ. Upāligāthāsūti upālisutte upāligahapatinā dhīrassa vigatamohassātiādinā vuttagāthāsu. Yathārutanti pāḷiyaṃ vuttamevāti attho. Anantabuddhītiādīni vaṇṇapaṭṭhāne āgatanāmāni. Dhīrantiādīni (ma. ni. 2.76) pana upāligāthāsu. Tattha bodhi vuccati sabbaññutaññāṇaṃ, sā jānanahetuttā paññāṇaṃ etassāti bodhipaññāṇo. Svākkhātaṃ dhammantiādīsu dhamma-saddo svākkhātādipadānaṃ dhammavevacanabhāvaṃ dassetuṃ vutto. Tasmā svākkhātaṃ paccakkhāmītiādinā vutteyeva vevacanena paccakkhānaṃ nāma hoti. Dhamma-saddena saha yojetvā vutte pana yathārutavasena paccakkhānanti veditabbaṃ. Suppaṭipannaṃ saṅghantiādīsupi eseva nayo. Kusalaṃ dhammantiādīnipi kusalā dhammā akusalā dhammātiādidhammameva (dha. sa. tikamātikā 1) sandhāya vuttanāmāni, itarathā akusaladhammapaccakkhāne dosābhāvappasaṅgatoti, tenāha caturāsītidhammakkhandhasahassesūtiādi. Paṭhamapārājikantiādinā sikkhāpadānaṃyeva gahaṇaṃ veditabbaṃ, na āpattīnaṃ.
“色蕴纲领”指显示佛陀品德特质的论著。所谓“乌帕利歌教本”，是指《乌帕利经》及该经传述之禅修者乌帕利大德关于破除愚痴的歌诗。如实炎言谓，巴利语文字所载。诸同类典籍依此旨意编纂。有“智慧”等语见《中部尼湿多》2.76，《乌帕利歌》中亦见。所谓“菩提”谓广大明晓智慧，生起智慧基础的洞察称为菩提慧。语谓“缘法已显”，即显出如法显说的法义分类。故称“已显”和“缘时”以彰显识别。连用“法声”语，意图指示“法语之显扬与传承”。故“已显”与“缘时”合用区分不同义项。又诸善法名皆涵括善法、不善法；不善法出现时即现不善之过失，故判定四十八法蕴千法为其名。“第一大过”以下，皆是戒律规章的具体约束，不是单指过失罪责。
Yassa mūlenāti yassa santike. Ācariyavevacanesu yo upajjhaṃ adatvā ācariyova hutvā pabbājesi, taṃ sandhāya ‘‘yo maṃ pabbājesī’’ti vuttaṃ. Tassa mūlenāti tassa santike. Okallakoti khuppipāsādidukkhāturānaṃ kisalūkhasarīravesānaṃ gahaṭṭhamanussānaṃ adhivacanaṃ. Moḷibaddhoti baddhakesakalāpo gahaṭṭho. Kumārakoti kumārāvattho ativiya daharo sāmaṇero. Cellakoti tato kiñci mahanto. Ceṭakoti majjhimo. Moḷigalloti mahāsāmaṇero. Samaṇuddesoti avisesato sāmaṇerādhivacanaṃ. Asucisaṅkassarasamācāroti asuci hutvā ‘‘mayā kataṃ pare jānanti nu kho, na nu kho’’ti attanā, ‘‘asukena nu kho idaṃ kata’’nti parehi ca saṅkāya saritabbena anussaritabbena samācārena yutto. Sañjātarāgādikacavarattā kasambujāto. Koṇṭhoti dussīlādhivacanametaṃ.
所谓“当面者”，即在主人身侧之意。于师教导语境，若弟子未经允许便于师前出家，即谓“谁来度我出家”，以此示意。所言“当面”即“在其近侧”。“难耐”等语，指身体憔悴、饥寒交迫、忧苦不安、疾病满体等劣状。“辨拘缚”语，意指被缚手脚之人。言“小儿”，是指童稚未长的沙门弟子。“小孩”一词，自此由来。言“厨师”表示位居后位者。言“骑士”，为中等者名号。言“大厨子”，指高位沙门。言“沙门”一般适用于小沙门诸称谓。“不净妄行”，是指身体不清净，内心生诸疑惑，不确定自己行为是否正当，以及他人对自己行为有何看法，亦善观察于所行之行为，端正其道。言“名伪爱染等衣”，谓取名取形之嗔恨恶行。不净之行为。称“绳索”，是恶行之代指。
§54
54.Tihetukapaṭisandhikāti atikhippaṃ jānanasamatthe sandhāya vuttaṃ, na duhetukānaṃ tattha asambhavato. Sabhāgassāti purisassa. Visabhāgassāti mātugāmassa. Potthakarūpasadisassāti mattikādīhi katarūpasadisassa . Garumedhassāti ārammaṇesu lahuppavattiyā abhāvato dandhagatikatāya garupaññassa, mandapaññassāti vuttaṃ hoti.
所谓“三因缘面对面”，言简意赅切入认知境界，谓无二因缘同时具足之理不属真。如果分割夫妻，谓“属他人”；赠与他人女子，则曰“属外乡”；以土器等为似物者，谓“造器伪装”。所谓“愚痴迟钝”，是指执著愚钝、判断迟缓，罕闻至短视之愚愚笨笨。因轻微妨碍、迟钝迟缓、体弱无能取得难事而被称为愚昧智者。
Idānettha sikkhāpaccakkhānavārassa pāḷiyaṃ aṭṭhakathāyañca vuttanayānaṃ sampiṇḍanatthavasena evaṃ vinicchayo veditabbo – tattha hi sāmaññā cavitukāmotiādīhi padehi cittaniyamaṃ dasseti. Buddhantiādīhi padehi khettaniyamaṃ, paccakkhāmi dhāretīti etena kālaniyamaṃ, vadatīti iminā payoganiyamaṃ, alaṃ me buddhena, kiṃ nu me, na mamattho, sumuttāhantiādīhi anāmaṭṭhakālavasenapi paccakkhānaṃ hotīti dasseti, viññāpetīti iminā vijānananiyamaṃ, ummattako sikkhaṃ paccakkhāti ummattakassa santiketiādīhi puggalaniyamaṃ, so ca nappaṭivijānātītiādīhi vijānananiyamābhāvena paccakkhānābhāvaṃ dasseti, davāyātiādīhi cittaniyamābhāvena, sāvetukāmo na sāvetīti iminā payoganiyamābhāvena, aviññussa sāveti viññussa na sāvetīti etehi yaṃ puggalaṃ uddissa sāveti, tasseva savane sīsaṃ eti, nāññassāti. Sabbaso vā pana na sāveti appaccakkhātā hoti sikkhāti idaṃ pana cittādiniyameneva sikkhāpaccakkhānaṃ hoti, na aññathāti dassanatthaṃ vuttaṃ. Tasmā cittakhettakālapayogapuggalavijānanavasena sikkhāya paccakkhānaṃ ñatvā tadabhāvena appaccakkhānaṃ veditabbaṃ.
现在，应将本学习期内巴利注疏讲说之诸义汇集检验。这其中，诸如“一般出家末略由心欲”，展现出心识的规约。以“佛陀”等语，揭示识别领域；“缘时之识”，意指时间法则；言“谓”等，显现语言用法规则；“阿啦我”、“我非我”、“我非属我”等语句，说明无名无际的时间之识；此外，“不能知晓”等语，说明识别规律失效，暗示对识别缺失的认知。又观察“火热者受学习”，表明与人相关领域规约，展示其对人状态的教化。若不了解则不成教化。由此知晓当今巴利注疏对诸诸识法、语言法、时间法、人域所作诸机述皆已详明，故不可不重视。
Kathaṃ? Upasampannabhāvato cavitukāmatācitteneva hi sikkhāpaccakkhānaṃ hoti, na davā vā ravā vā bhaṇantassa. Evaṃ cittavasena sikkhāpaccakkhānaṃ hoti, na tadabhāvena. Tathā buddhaṃ paccakkhāmītiādinā vuttānaṃ buddhādīnaṃ sabrahmacāripariyosānānaṃ catuddasannañceva gihīti maṃ dhārehītiādinā vuttānaṃ gihiādīnaṃ asakyaputtiyapariyosānānaṃ aṭṭhannañcāti imesaṃ dvāvīsatiyā khettapadānaṃ yassa kassaci savevacanassa vasena tesu yaṃ kiñci vattukāmassa yaṃ kiñci vadatopi sikkhāpaccakkhānaṃ hoti. Evaṃ khettavasena sikkhāpaccakkhānaṃ hoti, na tadabhāvena. Tattha yadetaṃ ‘‘paccakkhāmīti ca maṃ dhārehīti cā’’ti vuttaṃ vattamānakālavacanaṃ, yāni ca ‘‘alaṃ me buddhena, kiṃ nu me buddhena, na mamattho buddhena, sumuttāhaṃ buddhenā’’tiādinā nayena ākhyātavasena kālaṃ anāmasitvā purimehi cuddasahi padehi saddhiṃ yojetvā vuttāni alaṃ metiādīni cattāri padāni, tesaṃyeva ca savevacanānaṃ vasena paccakkhānaṃ hoti, na pana ‘‘paccakkhāsi’’nti vā, ‘‘paccakkhissa’’nti vā, ‘‘maṃ dhāresī’’ti vā, ‘‘maṃ dhāressasī’’ti vā, ‘‘yaṃnūna paccakkheyya’’nti vātiādīni atītānāgataparikappavacanāni bhaṇantassa. Evaṃ vattamānakālavasena ceva anāmaṭṭhakālavasena ca paccakkhānaṃ hoti, na tadabhāvena. Payogo pana duvidho kāyiko vācasiko, tattha buddhaṃ paccakkhāmītiādinā nayena yāya kāyaci bhāsāya vacībhedaṃ katvā vācasikapayogeneva paccakkhānaṃ hoti, na akkharalikhanaṃ vā hatthamuddādidassanaṃ vā kāyapayogaṃ karontassa. Evaṃ vācasikapayogeneva paccakkhānaṃ hoti, na tadabhāvena.
如何呢？仅以出家成就心为缘，而非昼夜声响为缘产生学习心得。此以心法为缘，非其他。于对佛与诸圣者言说“观察佛”等语，显明诸佛与出家人生活四十四岁左右及在家人八十九岁的时间领域内，所出现之种种言语，皆属学习之因缘。如此，对这些时间领域中的各种言语所生审察之事势，谓之学习因缘。并非其他。《观察佛，如实观于吾身》等语，属现时当代所说的语句，合于旧经十四句句义相合，故依其言，实际现时发生。所谓“已观察”，意义即此，与“欲观察”、“观察佛”等语，与过去将来虚日期间无关。此言明现及不现之时的观察。用法为二：分身体与言辞两法。以“观察佛者”为缘，依身言达语中制造言辞分辨即为观察，非以文字书写、手势或其他身法作观察。如此由言辞使用所成立观察，非以他法。
Puggalo pana duvidho yo ca paccakkhāti, yassa ca paccakkhāti, tattha yo paccakkhāti, so sace ummattakakhittacittavedanaṭṭānaṃ aññataro na hoti, yassa pana paccakkhāti, so sace manussajātiko hoti, na ca ummattakādīnaṃ aññataro sammukhībhūto ca, sikkhāpaccakkhānaṃ hoti. Na hi asammukhībhūtassa dūtena vā paṇṇena vā ārocanaṃ ruhati. Evaṃ yathāvuttapuggalavasena paccakkhānaṃ hoti, na tadabhāvena. Vijānanampi niyamitāniyamitavasena duvidhaṃ. Tattha yassa yesaṃ vā niyametvā imassa imesaṃ vā ārocemīti vadati, sace te yathā pakatiyā loke manussā vacanaṃ sutvā āvajjanasamaye jānanti, evaṃ tassa vacanānantarameva ‘‘ayaṃ ukkaṇṭhito’’ti vā, ‘‘gihibhāvaṃ patthayatī’’ti vā yena kenaci ākārena manussajātiko vacanatthaṃ jānāti, paccakkhātāva hoti sikkhā. Atha aparabhāge ‘‘kiṃ iminā vutta’’nti cintetvā jānanti, aññe vā jānanti, appaccakkhātāva hoti. Aniyametvā ārocentassa pana sace vuttanayena yo koci manussajātiko vacanatthaṃ jānāti, paccakkhātā hoti sikkhā, evaṃ jānanavasena paccakkhānaṃ hoti, na tadabhāvena. Iti imesaṃ vuttappakārānaṃ cittādīnaṃ vaseneva sikkhāpaccakkhānaṃ hoti, na aññathāti daṭṭhabbaṃ.
人分为两类，所谓两种审察者，即观察者。对于被观察者，谁是观察者呢？如果观察者是疯狂、极端烦恼心境者，那么其观察就不能归入某一类别。反之，若观察者是人间出生者，且非疯狂等毁坏心境者，而是在修习审察，那么此观察即为修习的审察。因为远离修习的观察者，不会认可通过戒条或律仪而产生的警戒。鉴于此如前所说，作为观察者才称之为审察，非因其他现象。识亦分为有规则与无规则之两种，其中有规则者是指观察以某种固定原则相互引导者。若人间世人听闻话语时惹起羞辱而知晓，即能以某种因缘知此话语含义，此时的观察即为修习。若对所说之义踌躇揣摩，有人理解另有所知，则尚未具足观察。无规则宣说者，若有人人间世知其义，便是修习的观察。能知道之观察乃因知解而生，非因其他异象。综上，如此宣说之样态、心等的存在即构成修习观察，不应另有他义，此点应当理解。
Sikkhāpaccakkhānavaṇṇanānayo niṭṭhito. · 解释「学舍弃」之方法已毕。
Mūlapaññattivaṇṇanā根本制定之解释
§55
55.Itopaṭṭhāyāti duṭṭhullapadato paṭṭhāya. Methunadhammo yathā sarūpeneva duṭṭhullaṃ, evaṃ dassanādiduṭṭhulladhammaparivārattāpi duṭṭhullanti dassetuṃ yasmātiādi vuttaṃ. Avassutānanti methunarāgena tintānaṃ. Pariyuṭṭhitānanti methunarāgena abhibhūtacittānaṃ. Methuna-saddassa sadisasaddapaayāyattā vuttaṃ ‘‘sadisāna’’nti, rattatādīhi sadisānanti attho. Idañca yebhuyyato vuttaṃ ubhosu aññatarassa rāgābhāvepi itarassa methunasevanasaṃsiddhito. Methuna-saddo vā ubhayasaddapaayāyo, methunaṃ yugaḷaṃ yamakaṃ ubhayanti hi atthato ekaṃ, tenāha ‘‘ubhinnaṃ rattāna’’nti. ‘‘Dvayaṃdvayasamāpattī’’ti hi pāḷiyampi vuttaṃ. Nimittenāti bhummatthe karaṇavacanaṃ, itthinimitte attano nimittaṃ pavesetīti attho. Nimittaṃ aṅgajātanti atthato ekaṃ. Tilaphalanti sāsapamattaṃ tilabījaṃ adhippetaṃ, na kosasahitaṃ phalanti āha ‘‘tilabījamattampī’’ti. Allokāseti sabhāvena pihitassa nimittassa pakativātena asamphuṭṭhe tintappadese. Tādiso padeso sacepi kenaci vātādivikārena sukkhati, tathāpi anallokāsoti upakkamato pārājikameva.
55.「Itopaṭṭhāyā」一词来源于「duṭṭhulla」意为恶秽之意。就如夫妇关系本质乃不纯秽，现象中之恶秽原是由此不净缘起。所谓恶秽，是指以夫妻欲迷扰他心。所谓肮脏，是形容因夫妻欲而被迷乱心意。称「sadisā」是因为夫妻音声相似，如日夜相对。此处所谈多指两者中一方无情欲，而另一方因为夫妻关系而受牵连。夫妻之音声相承，成对出现实为一体，故称为「双相之声」。而「nimittenā」所说乃指缘起之相，女子缘起意指自性相入其境界。相的种类本为一。此中「tilaphala」比喻为粟米种子之类，非穗状谷粒，谓言「粟米种大小而已」。所谓「allokāseti」，是指由于遮蔽的相被无序风吹动而不清晰。若此地因风等微动而轻微晃动，虽有变化，仍称遮蔽之相，足以犯戒疏。
Vemajjhanti yathā cattāri passāni aphusanto paveseti, evaṃ katavivarassa itthinimittassa abbhantaratalaṃ vuccati. Purisanimitte pana majjhanti aggakoṭiṃ sandhāya vadati. Uparīti majjhimapabbena samiñjitvā pavesiyamānassa aṅgajātassa samiñjitaṅguliyā majjhimapabbapiṭṭhisadisaaggakoṭiyeva. Heṭṭhā pavesentoti itthinimittassa heṭṭhābhāgena chupiyamānaṃ pavesento, yathā itthinimittassa allokāsaṃ heṭṭhimatalaṃ tilabījamattampi attano nimittena chupati, evaṃ pavesentoti attho. Chupanameva hettha pavesanaṃ, evaṃ sesesupi. Majjhena pavesentoti abbhantaratalena chupiyamānaṃ pavesento, yathā abbhantaratalaṃ chupati, evaṃ pavesentoti attho. Katthaci acchupantaṃ pavesetvā ākāsagatameva nīharantassa natthi pārājikaṃ, dukkaṭaṃ pana hoti chinnasīsavatthusmiṃ (pārā. 73) viya. Majjheneva chupantaṃ pavesentoti aggakoṭiyā chupantaṃ pavesento. Majjhimapabbapiṭṭhiyā saṅkocetvāti nimittaṃ attano majjhimapabbapiṭṭhiyā samiñjitvā uparibhāgena chupantaṃ pavesentopi. Kiṃ viya? Samiñjitaṅguli viyāti yojanā. Atha vā majjhimapabbapiṭṭhiyā samiñjitaṅguli viyāti sambandho, samiñjitaṅguliṃ vā majjhimapabbapiṭṭhiyā pavesento viyātipi yojetabbaṃ. Uparibhāgenāti saṅkocitassa nimittassa uparikoṭiyā.
如同人在进入四孔而不擦拭一样，女子缘起在事所内侧称为「abhbantaratala」。男子缘起则扎根于中心横梁，称作「aggakoṭiṃ」。内侧女子缘起如同压紧的中部横木，其指如同紧握的中心横木一样。所谓「heṭṭhā pavesentoti」指进入女子缘起的下部区域，如男子缘起遮盖女子的下部中心粟米种。在此，女子缘起被遮蔽而成就其屏障，如同下方的遮蔽。进入即是指隐藏缘起，正如隐藏女子缘起的遮蔽，这即谓之进入。所谓隐藏之意，此为进入的原因，其余亦同。所谓「majjhena pavesenti」是指进入女子缘起内部被隐藏之所在，如同覆盖于内侧。即是以中心粟米种遮盖内侧。若不遮蔽，像进入空旷地域一样不犯过犯，但这并非是犯巴拉基咖罪，而是形如损坏须发的恶失律，于细节之处记载。遮蔽正中即是隐藏，乃进入之处。若进入隐藏区域，如中心横梁般的粟米种，就是进入其核心遮蔽之处。那么「uparambapiṭṭhiyā saṅkocetvāti」是指女子缘起中心横梁紧缩后进入其背部遮蔽之处。紧握的手指伸展约一由旬，紧握之指或中心横梁有松开，则应使之连接。背部是指挤压的遮蔽中心横梁。
Idāni purisanimittassa heṭṭhā vuttesu chasu ‘‘uparī’’ti vuttassa chaṭṭhassa ṭhānassa vasena visuṃ cattāri passāni gahetvā purisanimitte dasaṭṭhānabhedaṃ dassento tatthātiādimāha. Heṭṭhā pana agahitaggahaṇavasena cha ṭhānāni vuttāni. Tulādaṇḍasadisaṃ pavesentassāpīti asamiñjitvā ujukaṃ pavesentassa. Cammakhīlanti eḷakādīnaṃ gīvāya viya nimitte jātaṃ cammaṅkuraṃ, ‘‘uṇṇigaṇḍo’’tipi vadanti. ‘‘Upahatakāyappasāda’’nti avatvā naṭṭhakāyappasādanti vacanena upādinnabhāve sati kenaci paccayena upahatepi kāyappasāde upahatindriyavatthusmiṃ (pārā. 73) viya pārājikamevāti dasseti. Itthinimittassa pana naṭṭhepi upādinnabhāve sati matasarīre viya pārājikakkhettatā na vijahatīti veditabbā. Methunassādenāti idaṃ kāyasaṃsaggarāge sati saṅghādiseso hotīti vuttaṃ. Bījānīti aṇḍāni.
现在论及男子缘起的下部，指的是六个「上部」之地，对应下方位置清楚显示出男子缘起的四根孔洞，故展示六十处之异地，是此经首开。如实所言，下部指六个区域。拘束之意为未经紧握而直入。所谓「cammakhīla」指皮肤表面如蜡块般生成的皮结，又称为「uṇṇigaṇḍo」。所谓「upahatakāyappasāda」意指因某种条件而形成的身体损伤，表现为肢体损害的状态，是一种犯巴拉基咖罪的迹象。尽管女子缘起表面受损，但因无附着，即便在成熟身体情况下也不构成犯戒领域，应当了解。所谓「methunassādenāti」意指因性交行为而导致的身体触合，是一种桑喀地谢萨义务。所谓「bījāni」即为卵子。
Mukhaṃ apidhāyāti pamādena samuppannampi hāsaṃ bījaniyā paṭicchādanampi akatvā nisīdanaṃ agāravanti vuttaṃ. Atha vā apidhāyāti pidahitvā, bījaniyā mukhaṃ paṭicchādetvā hasamānena na nisīditabbanti attho. Dantavidaṃsakanti dante dassetvā. Gabbhitenāti ‘‘ayuttakathā’’ti saṅkocaṃ anāpajjantena, niravasesādhippāyakathane sañjātussāhenāti attho.
「Mukhaṃ apidhāyāti」指因粗心而发出的笑声，未掩盖卵巢即露出坐姿的不庄重行为。或者说，掩盖卵巢的口部打开，边笑边未能端坐，应禁止此举。所谓「dantavidaṃsakanti」是指露出牙齿的动作。所谓「gabbhitenāti」指因羞惭产生的收敛、窘迫不安所引起的反应，由于缺乏显露主张而导致的羞怒等心理，此处意为此理。
Anupaññattivaṇṇanā随制定之解释
Pārājikavatthubhūtāti yesaṃ tīsu maggesu tilabījamattampi nimittassa pavesokāso hoti, te itthipurisādibhedā sabbe saṅgayhanti, na itare. Idha pana tiracchānagatāyāti-pāḷipadānurūpato na sabbātiādinā itthiliṅgavasena vuttaṃ. Gonasāti sappavisesā, yesaṃ piṭṭhīsu mahantamahantāni maṇḍalāni honti. Kacchapamaṇḍūkānaṃ catuppadattepi odakatāsāmaññena apadehi saha gahaṇaṃ. Mukhasaṇṭhānanti oṭṭhacammasaṇṭhānaṃ. Vaṇasaṅkhepanti vaṇasaṅgahaṃ. Vaṇe thullaccayañca ‘‘amaggena amaggaṃ paveseti, āpatti thullaccayassā’’ti (pārā. 66) imassa suttassa vasena veditabbaṃ. Maṅgusāti nakulā. Etameva hi atthanti yo naṃ ajjhāpajjati, taṃ parājetīti imamatthaṃ vuttānaṃyeva pārājikādisaddānaṃ nibbacanappasaṅge imissā parivāragāthāya pavattattā. Bhaṭṭhoti sāsanato parihīno. Niraṅkatoti nirākato. Etanti āpattirūpaṃ pārājikaṃ. Chinnoti antarākhaṇḍito.
所谓犯巴拉基咖罪者，是指三条根本大道中，因进入如粟米大小的缘起之相所致。这类男女之特征全部连带，其他人则不然。此中「tiracchānagata」意指横竖形状的妇女标志，指男女外形不符，女性特征不全者。所谓「gona」是指具有巨大环带者，即在骶骨部有宏大骨环。又譬如龟与青蛙有四条腿，在水边环境下相互依靠。所谓「mukhasaṇṭhāna」是指口的开口处。所谓「vaṇasaṅkhepa」是指成集成群。于此经中称：若在山顶以外，一个个进入另一个山顶，将构成多罪过。所谓「maṅgusā」是指敲击器械。正是因为未能防范此类人，所以他人被击败，这一意旨即是根据本经文字，为此犯戒等罪名而生之戒律起源章节的遗歌之一。所谓「bhaṭṭha」是指戒律的淋漓尽致消散。所谓「niraṅkata」是指被断绝。此即构成犯巴拉基咖罪的过失形态。所谓「chinnoti」意谓被砍断、分裂。
Pakatattehi bhikkhūhīti ettha pakatattā nāma pārājikaṃ anāpannā anukkhittā ca. Keci pana ‘‘pakatattehi bhikkhūhi ekato kattabbattāti aṭṭhakathāyaṃ vuttattā pakatattabhūtehi alajjīhipi saddhiṃ uposathādisaṅghakammakaraṇe doso natthī’’ti vadanti, taṃ na yuttaṃ, iminā vacanena tassa atthassa asijjhanato. Yadi hi saṅghakammaṃ karīyati, pakatatteheva karīyati, na apakatattehīti evaṃ apakatattehi sahasaṃvāsapaṭikkhepaparaṃ idaṃ vacanaṃ, na pana pakatattehi sabbehi alajjīādīhi ekato saṅghakammaṃ kattabbamevāti. Evaṃ saṃvāsavidhānaparaṃ pakatattesupi sabhāgāpattiṃ āpannehi aññamaññañca alajjīhi ca saddhiṃ ekato kammakaraṇassa paṭikkhittattā. Vuttañhi ‘‘sace sabbo saṅgho sabhāgāpattiyā sati vuttavidhiṃ akatvā uposathaṃ karoti, vuttanayeneva sabbo saṅgho āpattiṃ āpajjatī’’tiādi (kaṅkhā. aṭṭha. nidānavaṇṇanā). ‘‘Yattha āmisaparibhogo vaṭṭati, dhammaparibhogopi tattha vaṭṭatī’’ti alajjīhi saha paribhogo ca aṭṭhakathāyaṃ paṭikkhitto ekato kammakaraṇassāpi dhammaparibhogattā. Tasmā yathā hi pāḷiyaṃ pārājikāpattiāpajjanakapuggalaniyamatthaṃ yvāyaṃ ñatticatutthena kammena…pe… upasampanno, ayaṃ imasmiṃ atthe adhippeto bhikkhūti imasmiṃ vacane sabbepi ñatticatutthakammena upasampannā pārājikāpajjanakapuggalāyevāti niyamo na sijjhati pārājikānāpajjanakānampi sekkhādīnaṃ sambhavā, atha kho ñatticatutthakammena upasampannesuyeva pārājikāpattiāpajjanakā alajjī bālaputhujjanā labbhanti, na pana ehibhikkhuādīsūti evaṃ niyamo sijjhati, evamidhāpi pakatattesuyeva ekato kammakaraṇārahā anāpattikā lajjī kukkuccakā sikkhākāmā upalabbhanti , na apakatattesūti evameva niyamo sijjhati apakatattānaṃ gaṇapūraṇattābhāvena asaṃvāsikattaniyamato. Alajjino pana gaṇapūrakā hutvā kammassa sādhanato asaṃvāsikesu na gahitā kattabbavidhiṃ akatvā tehi saha madditvā kammaṃ karontānaṃ āpatti alajjitā ca na vigacchatīti veditabbaṃ. ‘‘Eko alajjī alajjīsatampi karotī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.585) hi vuttaṃ, teneva vakkhati ‘‘sabbepi lajjino etesu kammādīsu saha vasantī’’tiādi. Ayañcattho upari vitthārato āvi bhavissati.
「以本性比库」者,此中「本性」之名,谓未犯巴拉基咖、未被驱摈者。然而有些人说:「因注疏中说『应与本性比库一起作』,故与本性状态的无惭者一起作伍波萨他等僧团甘马,亦无过失。」此说不合理,因以此语不能成立彼义。若作僧团甘马,应以本性者作之,不应以非本性者作之——如是此语之目的,在于禁止与非本性者共住,并非说应与一切本性者包括无惭者等一起作僧团甘马。如是关于共住规定,即使在本性者中,亦禁止犯相同罪者彼此之间及与无惭者一起作甘马。因为已说:「若全僧团在有相同罪时,不依所说方法而作伍波萨他,则全僧团依所说方式犯罪」等(《疑惑度注疏·因缘品释》)。「凡物质受用许可之处,法之受用亦许可于彼处」——因与无惭者之受用在注疏中被禁止,一起作甘马亦属法之受用故。是故,如同在圣典中,为限定犯巴拉基咖罪之人,『凡此以白四甘马……乃至……达上者』,在『比库』此语中,若欲限定为一切以白四甘马达上、犯巴拉基咖罪之人,此限定不能成立,因亦有未犯巴拉基咖之有学者等;然而限定为:唯在以白四甘马达上者中,方有犯巴拉基咖罪之无惭愚痴凡夫,不在善来比库等中——如是限定则能成立。同样,此处亦唯在本性者中,方有堪一起作甘马之无罪者、有惭者、有疑虑者、欲学者,不在非本性者中——如是限定能成立,因非本性者不能充数,以不共住者之限定故。然而无惭者虽能充数而成就甘马,不应摄入不共住者中;应知:不依应作之法而与彼等混杂作甘马者有罪,且无惭性不消失。因为已说:「一无惭者亦能造百无惭者」(《巴拉基咖注疏》2.585),以此故将说『一切有惭者在此等甘马等中共住』等。此义于后将详细显明。
Tathāti sīmāparicchinnehītiādiṃ parāmasati. Ekato vandanabhuñjanagāmappavesanavattāpaṭivattakaraṇauggahaparipucchāsajjhāyakaraṇādisāmaggikiriyāvasena bhagavatā paññattasikkhāpadasikkhanaṃ samasikkhatā nāma, tañca lajjīheva samaṃ sikkhitabbaṃ, na alajjīhīti dassetuṃ ‘‘paññattaṃ pana…pe… samasikkhatā nāmā’’ti vuttaṃ. Tattha anatikkamanavasena uggahaparipucchādivasena ca lajjīpuggalehi samaṃ ekato sikkhitabbā samasikkhāti sikkhāpadāni vuttāni, tāsaṃ samasikkhanaṃ yathāvuttanayena lajjīhi sikkhitabbabhāvo samasikkhatā nāmāti adhippāyo. Yathāvuttesu ekakammādīsu alajjīnaṃ lajjidhamme anokkante lajjīhi saha saṃvāso natthi, tato bahiyeva te sandissantīti āha sabbepi lajjinotiādi.
「如是」者,指涉「以界限围绕者」等。一起礼敬、受食、入村、作衣、还衣、诵习、询问、背诵等和合行为,依世尊所制学处之学习,名为「同学」,且应与有惭者同学,不应与无惭者——为示此故说「所制之……乃至……名为同学」。其中,依不违越,依诵习询问等,应与有惭人一起学习,名为「同学」,谓学处;彼等之同学,依所说方式与有惭者应学之状态,名为「同学性」——此为所指。在所说单甘马等中,无惭者未入有惭法时,与有惭者无共住,彼等唯显现于外——故说「一切有惭者」等。
§56
56. Yaṃ taṃ vuttanti sambandho. Vatthumeva na hotīti suvaṇṇādīhi kataitthirūpānaṃ aṅgajātesupi nimittavohāradassanato tattha pārājikāsaṅkānivattanatthaṃ vuttaṃ. Teneva vinītavatthūsu lepacittādivatthūsu sañjātakukkuccassa pārājikena anāpatti vuttā.
56. 「所说者」——连接。「事实上不存在」者,因以金等所作女人形之肢体等亦有相之称呼显现,为遣除彼处巴拉基咖之疑虑故说。以此故,在《律事》中涂泥心等事中,对已生疑虑者说以巴拉基咖无罪。
Paṭhamacatukkavaṇṇanā第一四法之解释
§57
57.Assāti ākhyātapadanti tassa atthaṃ dassento ‘‘hotī’’ti āha, bhaveyyāti attho, hotīti vuttaṃ hoti. Dutiye atthavikappe ‘‘hotī’’ti idaṃ vacanaseso.
57. 「有」者,动词——示其义故说「是」,应有之义,说为「是」。在第二义选项中,「是」此语为省略。
§58
58.Sādiyantassevāti ettha sādiyanaṃ nāma sevetukāmatācittassa uppādanamevāti āha ‘‘paṭisevanacittasamaṅgissā’’ti. Paṭipakkhanti aniṭṭhaṃ ahitaṃ. ‘‘Bhikkhūnaṃ paccatthikā bhikkhupaccatthikā’’ti vutte upari vuccamānā rājapaccatthikādayopi idheva pavisantīti taṃ nivattanatthaṃ bhikkhū eva paccatthikāti rājapaccatthikānurūpena attho dassito. Tasmiṃ khaṇeti pavesanakkhaṇe. Aggato hi yāva mūlā pavesanakiriyāya vattamānakālo pavesanakkhaṇo nāma. Paviṭṭhakāleti aṅgajātassa yattakaṃ ṭhānaṃ pavesanārahaṃ, tattakaṃ anavasesato paviṭṭhakāle, pavesanakiriyāya niṭṭhitakkhaṇeti attho. Evaṃ paviṭṭhassa uddharaṇārambhato antarā ṭhitakāle ṭhitaṃ aṅgajātaṃ, tassa ṭhiti vā ṭhitaṃ nāma, aṭṭhakathāyaṃ pana mātugāmassa sukkavissaṭṭhiṃ patvā sabbathā vāyāmato oramitvā ṭhitakālaṃ sandhāya ‘‘sukkavissaṭṭhisamaye’’ti vuttaṃ, tadubhayampi ṭhitamevāti gahetabbaṃ. Uddharaṇaṃ nāma yāva aggā nīharaṇakiriyāya vattamānakāloti āha ‘‘nīharaṇakāle paṭisevanacittaṃ upaṭṭhāpetī’’ti.
58. 「受用者」者,此中「受用」之名,唯是欲受用心之生起——故说「具受用心者」。「敌对」者,不可意、不利益。「比库之敌对者、比库敌对者」如是所说,后面将说之王敌对者等亦入于此处,为遣除彼故,唯比库为敌对者——依王敌对者之类似而示义。「在彼刹那」者,在插入刹那。从顶端乃至根部,插入行为进行之时,名为插入刹那。「已入时」者,肢体等凡堪插入之处所,在彼等无余已入时,插入行为完成刹那之义。如是已入者,从拔出开始,在中间停住时停住之肢体等,其停住或停住名为「住」,然而在注疏中,关于女人精液排出,从一切努力完全退下停住时,说为「精液排出时」,应取彼二者皆为住。拔出者,乃至顶端,取出行为进行之时——故说「在取出时生起受用心」。
Ettha ca yasmā parehi upakkamiyamānassa aṅgajātādikāyacalanassa vijjamānattā sevanacitte upaṭṭhitamatte tasmiṃ khaṇe cittajarūpena sañjāyamānaṃ aṅgajātādicalanaṃ iminā sevanacittena uppāditameva hoti. Apica sevanacitte uppanne parehi anupakkamiyamānassāpi aṅgajāte calanaṃ hoteva, tañca tena kataṃ nāma hoti, tasmā kāyacittato samuṭṭhitaṃ pārājikāpattiṃ so āpajjatiyeva ubbhajāṇumaṇḍalikā (pāci. 657-658) viya. Tatthāpi hi ‘‘adhakkhakaṃ ubbhajāṇumaṇḍalaṃ āmasanaṃ vā…pe… paṭipīḷanaṃ vā sādiyeyyā’’ti (pāci. 657) sādiyanamatteyeva āpatti vuttā, bhikkhuno kāyasaṃsagge pana ‘‘kāyasaṃsaggaṃ samāpajjeyyā’’ti (pārā. 270) attano upakkamassa āpattinimittabhāvena vuttattā itthiyā phusiyamānassa kāyasaṃsaggarāge ca itthiyā sañjanitakāyacalane ca vijjamānepi attano payogābhāvena anāpattiyeva vuttāti gahetabbaṃ. Keci pana ‘‘paṭhamasaṅghādisesavisayepi parehi balakkārena hatthādīhi upakkamiyamānassa mocanassādo ca uppajjati, tena ca asucimhi mutte saṅghādiseso, amutte thullaccayaṃ evā’’ti vadanti. Aṅgārakāsunti aṅgārarāsiṃ, aṅgārapuṇṇāvāṭaṃ vā. Itthiyā upakkamiyamāne asādiyanaṃ nāma na sabbesaṃ visayoti āha imañhītiādi. Ekādasahi aggīhīti rāgadosamohajātijarāmaraṇasokaparidevadukkhadomanassupāyāsasaṅkhātehi ekādasaggīhi. Assāti asādiyantassa. Catukkaṃ nīharitvā ṭhapesīti ettha ekapuggalavisayatāya ekopi anāpattivāro pavesanapaviṭṭhaṭhitauddharaṇasaṅkhaātānaṃ catunnaṃ padānaṃ vasena ‘‘catukka’’nti vutto. Paṭhamacatukkakathāti ettha pana anāpattivārena saddhiṃ pañcannaṃ vārānaṃ vuttanayena ‘‘pañca catukkā’’ti vattabbepi ekamaggavisayatāya tesaṃ ekattaṃ āropetvā paṭhamacatukkatā vuttā. Teneva vakkhati tiṇṇaṃ maggānaṃ vasena tīṇi suddhikacatukkānītiādi.
此中,因被他人发动时肢体等身体动摇存在,仅在受用心生起时,在彼刹那以心生色而生起之肢体等动摇,即由此受用心所生起。又,受用心生起时,即使未被他人发动,肢体亦有动摇,且彼名为由彼所作,是故由身心所起,彼犯巴拉基咖罪,如举膝圆(《巴吉帝亚》657-658)。彼处亦说「若受用触摸……乃至……压迫半举膝圆」(《巴吉帝亚》657),仅在受用时说有罪,然而在比库身触中说「应入身触」(《巴拉基咖》270),因自己之发动为罪相故,被女人触摸时,虽有身触贪及女人所生身体动摇,因无自己之加行,说为无罪——应如是取。然而有些人说:「在第一桑喀地谢萨对象中,亦被他人以力以手等发动时,生起解脱之味,以彼若不净漏出则桑喀地谢萨,若未漏出则唯土喇吒亚。」「炭堆」者,炭聚,或充满炭之坑。被女人发动时不受用,非一切之对象——故说「此」等。「以十一火」者,以贪嗔痴生老死愁悲苦忧恼所称之十一火。「有」者,不受用者之。「除去四组而置」者,此中因一人对象性,亦说一无罪次第,依插入、已入、住、拔出所称四句之理,说为「四组」。「第一四组说」者,此中然而与无罪次第一起,五次第依所说方式,虽应说「五四组」,然因一道对象性,归属彼等为一,说为第一四组性。以此故将说:依三道,三清净四组等。
Ekūnasattatidvisatacatukkakathāvaṇṇanā九十六、二十、四法论释
§59-60
59-60.Mattanti surādīhi mattaṃ. Akkhāyitanimittā idha uttarapadalopena akkhāyitasaddena vuttāti āha ‘‘akkhāyitanimitta’’nti. Jāgarantintiādi visesanarahitattā ‘‘suddhikacatukkānī’’ti vuttaṃ. Samānācariyakātherāti ekācariyassa uddesantevāsikā. Gaṅgāya aparabhāgo aparagaṅgaṃ. Vatareti garahatthe nipāto. Evaṃ vinayagarukānanti iminā upari upatissattherena vuccamānavinicchayassa garukaraṇīyatāya kāraṇaṃ vuttaṃ. Sabbaṃ pariyādiyitvāti sabbaṃ pārājikakhettaṃ anavasesato gahetvā. Yadi hi sāvasesaṃ katvā paññapeyya, alajjīnaṃ tattha lesena ajjhācārasoto pavattatīti āha ‘‘sotaṃ chinditvā’’ti. Sahaseyyādipaṇṇattivajjasikkhāpadesuyeva (pāci. 49-51) sāvasesaṃ katvāpi paññāpanaṃ sambhavati, na lokavajjesūti āha idañhītiādi. Sahaseyyasikkhāpade hi (pāci. 49 ādayo) kiñcāpi yebhuyyacchanne yebhuyyaparicchanne heṭṭhimaparicchedato pācittiyaṃ dassitaṃ, upaḍḍhacchanne upaḍḍhaparicchanne dukkaṭaṃ, tathāpi sāvasesattā paññattiyā yebhuyyacchannaupaḍḍhaparicchannādīsupi aṭṭhakathāyaṃ pācittiyameva dassitaṃ. Idha pana niravasesattā paññattiyā bhagavatā dassitaṃ yebhuyyena akkhāyitanimittato heṭṭhā pārājikakkhettaṃ natthi, thullaccayādimeva tattha labbhati.
59-60.『醉』者，乃因酒等而醉也。『已被咬之相』一词，此处因后分脱落，仅以『已被咬』一词表述，故注疏云『已被咬之相』。『醒着』等语因无任何限定词，故称『纯净之四法组』。『同一老师之长老们』者，乃同一老师门下受教之弟子。恒河之西岸，即『西恒』。『vatare』乃表呵责义之助词。『如此重视律者』——以此说明，对于下文伍巴离长老所作判决，应予以重视之理由。『摄取一切』者，谓无余地取尽一切巴拉基咖之领域。若留有余地而制定，则无惭者将借此为由，令违犯之流得以流通，故云『截断流』。而于『共宿』等学处（巴吉帝亚49-51）中，即使留有余地而制定亦属可行，然于世间所呵责之事则不然，故云『此因』等语。在『共宿』学处（巴吉帝亚49起）中，虽然对于被大多数遮蔽、被大多数围绕之情形，依下限分界示以巴吉帝亚；对于被半数遮蔽、被半数围绕之情形示以恶作——然而由于制定尚留余地，注疏中对于被大多数遮蔽及被半数遮蔽等情形，亦一律示以巴吉帝亚。然此处因制定毫无余地，世尊所示者乃：凡低于被大多数咬及之相者，皆无巴拉基咖之领域，于彼处唯得土喇吒亚等罪。
Upatissattherena vuttasseva vinicchayassa aññampi upatthambhakāraṇaṃ dassento apicātiādimāha. Nimitte appamattikāpi maṃsarāji sace avasiṭṭhā hoti, taṃ yebhuyyakkhāyitameva hoti, tato paraṃ pana sabbaso khāyite nimitte dukkaṭamevāti dassento āha ‘‘tato paraṃ thullaccayaṃ natthī’’ti. Keci panettha vaccamaggādiṃ cattāro koṭṭhāse katvā ‘‘tesu dve koṭṭhāse atikkamma yāva tatiyakoṭṭhāsassa pariyosānā khāyitaṃ yebhuyyakkhāyitaṃ nāma, tato paraṃ thullaccayaṃ natthi, yāva catutthakoṭṭhāsassa pariyosānā khāyitaṃ, tampi dukkaṭavatthuyevā’’ti ca vadanti, taṃ na yuttaṃ. Matasarīrasmiṃyeva veditabbanti mataṃ yebhuyyena akkhāyitantiādivacanato vuttaṃ. Yadipi nimittantiādi jīvamānakasarīrameva sandhāya vuttaṃ tasseva adhikatattā. Teneva mātikāṭṭhakathāyaṃ (kaṅkhā. aṭṭha. paṭhamapārājikavaṇṇanā) ‘‘jīvamānakasarīrassa vuttappakāre magge sacepi tacādīni anavasesetvā sabbaso chinne’’tiādi vuttaṃ. Sabbaso khāyitanti nimittamaṃsaṃ sabbaṃ chinnanti attho. Nimittasaṇṭhānanti chinnamaṃsassa anto yāva muttavatthikosā chiddākāro abbhantarachavicammamatto itthinimittākāro, tenāha ‘‘pavesanaṃ jāyatī’’ti. Nimittasaṇṭhānaṃ pana anavasesetvāti pavesanārahachiddākārena ṭhitaabbhantaramaṃsādiṃ anavasesetvā. Etena yāva paveso labbhati, tāva maggoyevāti dasseti. Nimittato patitāya maṃsapesiyāti idaṃ nimittasaṇṭhānavirahitaṃ abbhantaramaṃsakhaṇḍaṃ sandhāya vuttaṃ. Nimittasaṇṭhānaṃ akopetvā samantato chinditvā uddhaṭamaṃsapesiyā pana matasarīre yebhuyyena akkhāyitanimitte viya upakkamantassa pārājikameva.
关于伍巴离长老所作判决，论师进一步列示其他支持理由，故云『此外』等语。若相上尚余有少许肉条，彼即属被大多数咬及；然若相已被完全咬尽，则仅得恶作，故云『自此以后无土喇吒亚』。然有论者于此将粪道等分为四分，主张：『超越其中两分，直至第三分末所咬者，名为被大多数咬及；自此以后无土喇吒亚；直至第四分末所咬者，彼亦仅为恶作之事』——此说不当。『应在死亡之身体上了知』——此语出自『死者被大多数咬及』等文句。『若相』等语，虽针对活人之身体而说，乃因彼身为主要论及对象之故。正因如此，根本注疏（《疑惑度脱》注疏，首巴拉基咖释）中亦云：『于活人身体之上，以所说方式之道，若连皮等亦不留余地而完全截断』等语。『完全被咬断』者，谓相之肉全部截断，此为其义。『相之形状』者，谓截断之肉内部，直至尿囊鞘，呈孔状，仅余内部皮膜，保有女性之相之形态，故云『得以进入』。『而不留余相之形状』者，谓不留余具足可供进入之孔状而存之内部肉等。以此说明：只要能够进入，即仍为道。『从相脱落之肉片』——此语针对脱离相之形状的内部肉块而说。若将相之形状完整保留，从四周截断取出肉片，然后对死亡身体上被大多数咬及之相加以侵犯，则仍为巴拉基咖。
Evaṃ jīvamānakamanussasarīre labbhamānavisesaṃ dassetvā idāni matasarīre dassetuṃ matasarīre panātiādimāha. Vatthikosesūti purisānaṃ aṅgajātakosacammesu. ‘‘Navadvāro mahāvaṇo’’tiādi (mi. pa. 2.6.1) vacanato manussānaṃ akkhināsādīni vaṇasaṅkhepena thullaccayakkhettānīti tesupi thullaccayaṃ vuttaṃ, evaṃ manussānaṃ matasarīrepi, tenāha mate allasarīretiādi. Tattha allasarīreti akuthitaṃ sandhāya vuttaṃ. Pārājikakkhetteti yebhuyyena akkhāyitampi sandhāya vuttaṃ. Thullaccayakkhetteti upaḍḍhakkhāyitādimpi sandhāya vuttaṃ. Ettha ca akkhināsādithullaccayakkhettesu yebhuyyena akkhāyitesupi thullaccayaṃ, upaḍḍhakkhāyitādīsu dukkaṭanti veditabbaṃ. Sabbesampīti yathāvuttahatthiādīhi aññesaṃ tiracchānānaṃ saṅgaṇhanatthaṃ vuttaṃ. Tiracchānagatānaṃ akkhikaṇṇavaṇesu dukkaṭaṃ pana aṭṭhakathāppamāṇena gahetabbaṃ, ‘‘amaggena amaggaṃ paveseti, āpatti thullaccayassā’’ti (pārā. 66) hi sāmaññato vuttaṃ, na pana manussānanti visesetvā. Yadi hi manussānaññeva vaṇesu thullaccayaṃ siyā, hatthiassādīnaṃ nāsavatthikosesupi paṭaṅgamukhamaṇḍūkassa mukhasaṇṭhānepi ca vaṇasaṅkhepato thullaccayaṃ na vattabbaṃ siyā, vuttañca. Tasmā aṭṭhakathācariyā evettha pamāṇaṃ. Matānaṃ tiracchānagatānanti matakena sambandho.
如此展示活着的人之身体所具有之特殊情况后，今欲展示死亡身体之情况，故云『然于死亡之身体』等语。『于尿囊鞘』者，谓男性生殖器之鞘皮。由『九门大疮』等（《弥兰王问经》2.6.1）之文，人之眼、鼻等依伤口之归类属土喇吒亚之领域，故于彼等处亦说土喇吒亚；于人之死亡身体亦如是，故云『于死亡之新鲜身体』等语。其中『新鲜身体』者，针对未腐烂者而说。『巴拉基咖之领域』者，亦兼指被大多数咬及者而说。『土喇吒亚之领域』者，亦兼指被半数咬及等者而说。此处应了知：于眼、鼻等土喇吒亚领域，即使被大多数咬及，亦为土喇吒亚；于被半数咬及等，则为恶作。『一切』——此语为摄取上述象等以外其余畜生而说。至于畜生眼耳之伤处得恶作，应依注疏之量准而取，盖经文『以非道入非道，犯土喇吒亚罪』（巴拉基咖66）乃泛泛而说，并未特指人类。若眼之伤处唯于人类方有土喇吒亚，则于象、马等之鼻孔及尿囊鞘、以及飞虫与蛙之口形，依伤口归类，亦不应说土喇吒亚，然而注疏已如此说。故此处以注疏论师为准量。『死亡之畜生们』，应与死亡者连结理解。
Methunarāgena vatthikosaṃ pavesentassa thullaccayaṃ vuttanti āha ‘‘vatthikosaṃ appavesento’’ti. Methunarāgo ca nāma kāyasaṃsaggarāgaṃ mocanassādañca muñcitvā visuṃ dvayaṃdvayasamāpattiyā rāgo, so ca purisādīsupi uppajjati, tena ca apārājikakkhette itthisarīrepi upakkamantassa asucimhi muttepi saṅghādiseso na hoti, khettānurūpaṃ thullaccayadukkaṭameva hotīti veditabbaṃ. Appavesentoti iminā tīsu maggesu pavesanādhippāye asatipi methunarāgena bahi ghaṭṭanaṃ sambhavatīti dasseti, teneva thullaccayaṃ vuttaṃ, itarathā pavesanādhippāyena bahi chupantassa methunassa pubbapayogattā dukkaṭameva vattabbaṃ siyā. Nimittena nimittaṃ chupati thullaccayanti idañca ‘‘na ca, bhikkhave, rattacittena aṅgajātaṃ chupitabbaṃ, yo chupeyya, āpatti thullaccayassā’’ti (mahāva. 252) imassa cammakkhandhake āgatassa suttassa vasena vuttaṃ. Tattha ca kesañci aññathāpi atthavikappassa bījaṃ dassento mahāaṭṭhakathāyaṃ panātiādimāha. Mukheneva chupanaṃ sandhāyāti oṭṭhajivhādimukhāvayavena chupanaṃ sandhāya. Oḷārikattāti ajjhācārassa thullattā. Taṃ sandhāyabhāsitanti taṃ yathāvuttasuttaṃ. Suttañhi ajjhācāraṃ sandhāya paṭicca vuttattā ‘‘sandhāyabhāsita’’nti vuccati. Suṭṭhusallakkhetvāti piṭṭhiṃ abhiruhantānaṃ aṅgajātamukheneva nimittachupanassa sambhavaṃ methunarāgīnañca aṅgajātena chupanasseva anurūpatañca sutte ca ‘‘mukhenā’’ti avuttatañca aññañca nayaṃ yathābalaṃ suṭṭhu sallakkhetvāti attho. Saṅghādisesoti manussitthiṃ sandhāya vuttaṃ. Passāvamagganti idaṃ cammakkhandhake nidānavasena vuttaṃ. Itaramaggadvayaṃ pana nimittamukhena chupantassa vaṇasaṅkhepena thullaccayameva. Vuttanayenevāti methunarāgeneva. Nimittamukhena pana vinā methunarāgena manussitthiyā vā tiracchānagatitthiyā vā passāvamaggaṃ pakatimukhena chupantassa dukkaṭameva pakatimukhena pakatimukhachupane viya, itarathā tatthāpi thullaccayena bhavitabbaṃ, tañca na yuttaṃ khandhakasuttepi tathā avuttattā. Kāyasaṃsaggarāgena dukkaṭanti nimittamukhena vā pakatimukhādiṃ itarakāyena vā kāyasaṃsaggarāgena chupantassa dukkaṭameva.
对于以淫欲之贪而进入尿囊鞘者说土喇吒亚，故云『不进入尿囊鞘』。所谓『淫欲之贪』，乃除身体接触之贪与射精之乐之外，专指双双交合之贪；此贪亦于男性等处生起。因此，以此贪而在非巴拉基咖之领域侵犯女性身体，乃至于不净之尿处，亦不犯桑喀地谢萨，应了知唯得与领域相应之土喇吒亚与恶作。『不进入』——以此说明：即使无进入三道之意图，亦可能因淫欲之贪而于外部接触，故说土喇吒亚；否则，对于意图进入而于外部接触者，作为淫欲行为之前方便，仅应说恶作。『以相触及相得土喇吒亚』——此语依『诸比库，不应以赤心触摸生殖器，若触摸者，犯土喇吒亚罪』（大品252）此载于皮革篇之经文而说。就此，为展示某些人另作诠释之契机，故大注疏云『然而』等语。『针对以口触摸而说』者，谓针对以唇、舌等口部器官之触摸而说。『因粗重性』者，因该违犯之严重性。『针对彼而说』者，针对上述经文。该经文乃就违犯而言，因依违犯之缘而说，故称『针对彼而说』。『善加审察』者，谓善加审察以下诸义：于登上背部者以生殖器口触及相之可能性；淫欲者以生殖器触摸之相应性；经文中未说『以口』；以及其他义理——各尽所能善加审察，此为其义。『桑喀地谢萨』者，针对人类女性而说。『尿道』——此依皮革篇之因缘而说。其余两道，对于以相之口触摸者，依伤口归类，仅为土喇吒亚。『依所说之方式』者，谓依淫欲之贪。然无淫欲之贪，以正常之口接触人类女性或畜生女性之尿道，如以正常之口接触正常之口一般，仅为恶作；否则，彼处亦应有土喇吒亚，然此不当，皮革篇经文亦未如此说。『以身体接触之贪得恶作』者，谓以相之口、或以其他身体，以身体接触之贪触摸者，仅得恶作。
Ettha ca kāyasaṃsaggarāgena bahinimitte upakkamato ajānantasseva aṅgajātaṃ yadi pārājikakkhettaṃ chupati, tattha kiṃ hotīti? Keci tāva ‘‘methunarāgassa abhāvā manussitthiyā saṅghādiseso, sesesu vatthuvasena thullaccayadukkaṭānī’’ti vadanti. Aññe pana ‘‘pavesanakkhaṇe phassassa sādiyanasambhavato balakkārena upakkamanakkhaṇe viya pārājikamevā’’ti vadanti, idameva yuttataraṃ. Maggattayato hi aññasmiṃ padeseyeva kāyasaṃsaggādirāgabhedato āpattibhedo labbhati, na maggattaye. Tattha pana yena kenaci ākārena phassassa sādiyanakkhaṇe pārājikameva, teneva paropakkamena pavesanādīsu rāgabhedaṃ anuddharitvā sādiyanamattena pārājikaṃ vuttaṃ.
此处又有一问：若某人以身体接触之贪侵犯外部之相，于不知之情况下，若生殖器触及巴拉基咖之领域，彼时如何？有论者主张：『因无淫欲之贪，对于人类女性得桑喀地谢萨，对于其余诸处则依对象而得土喇吒亚与恶作』。另有论者则主张：『因于进入之刹那，触受之认可有其可能性，如以强力侵犯之刹那一般，仍为巴拉基咖』——此说更为合理。盖于三道之外的其他部位，方因身体接触之贪等诸种贪之差别而得不同罪；于三道则不然。于三道，无论以何种方式，于触受之认可刹那即为巴拉基咖；正因如此，对于他人侵犯之进入等，不另分析贪之种类，仅以认可之事实即说巴拉基咖。
Santhatacatukkabhedakathāvaṇṇanā敷具四法分别论释
§61-2
61-2.Paṭipannakassāti āraddhavipassakassa. Upādinnakanti kāyindriyaṃ sandhāya vuttaṃ. Upādinnakena phusatīti upādinnakasarīrena phusīyatīti kammasādhanena attho daṭṭhabbo. Atha vā evaṃ karonto bhikkhu kiñci upādinnakaṃ upādinnakena na phusatīti attho. Lesaṃ oḍḍessantīti lesaṃ ṭhapessanti, parikappessantīti attho. Santhatādibhedehi bhinditvāti santhatādivisesanehi visesetvā. Santhatāyāti samudāye ekadesavohāro daḍḍhassa paṭassa chiddantiādīsu viya. Yathā hi paṭassa ekadesova vatthato daḍḍhoti vuccati, taṃ ekadesavohāraṃ samudāye paṭe upacārato āropetvā puna taṃ samudāyaṃ daḍḍhappadesasaṅkhātachiddasambandhībhāvena ‘‘daḍḍhassa paṭassa chidda’’nti voharanti, evamidhāpi itthiyā maggappadesavohāraṃ samudāyabhūtāya itthiyā āropetvā puna taṃ itthiṃ santhatamaggasambandhiniṃ katvā santhatāya itthiyā vaccamaggenātiādi vuttaṃ. Sāratthadīpaniyaṃ (sārattha. ṭī. pārājikakaṇḍa 2.61-62) panettha ‘‘ekadese samudāyavohāro’’ti vuttaṃ, taṃ na yuttaṃ avayavavohārena samudāyasseva patīyamānattā. Itarathā hi santhatāya vaccamaggenāti itthiliṅgatā maggasambandhitā ca na siyā, ekadese samudāyopacārassa pana ekadesova attho sākhāya chijjamānāya rukkho chijjatītiādīsu viya.
61-62.『已修行者』者，谓已发起观修者。『已取』者，针对身根而说。『以已取触及』者，谓以已取之身体被触及——应以业格之意义理解。或者，其义为：如此行事之比库，以任何已取者触及任何已取者皆无。『将安置借口』者，谓将建立借口，即将谋划，此为其义。『以铺物等之区别分别』者，谓以铺物等之限定词加以区别。『铺物』者，乃对整体以部分称谓，如烧破之布之裂缝等——正如布之一部分称为从布上烧坏者，将此部分称谓移于整体之布，再将彼整体与烧坏部分所称之裂缝相联，称为『烧坏之布的裂缝』；此处亦然，将女性之道部分的称谓移于作为整体之女性，再使彼女性与铺物之道相联，故说『铺物女性之粪道』等语。然《萨拉他迪帕尼》次注（《萨拉他》次注，巴拉基咖篇2.61-62）于此说『以部分称谓整体』，此说不当，盖实为以支分称谓而令整体得以理解之故。否则，『铺物女性之粪道』便无女性之性别与道之关联；然而以部分移用于整体，其义仍归部分，如『树枝折断时树被折断』等语。
Vatthādīni maggassa anto appavesetvā bahiyeva veṭhanaṃ sandhāya ‘‘paliveṭhetvā’’ti vuttaṃ. Samudāye avayavūpacāreneva bhikkhupi santhato nāmātiādi vuttaṃ. Yattake paviṭṭheti tilabījamatte paviṭṭhe. Akkhināsādīnaṃ santhatattepi yathāvatthukamevāti āha thullaccayakkhette thullaccayantiādi. Khāṇuṃ ghaṭṭentassa dukkaṭanti itthinimittassa anto khāṇuṃ pavesetvā samatalaṃ, atirittaṃ vā ṭhitaṃ khāṇuṃ sace ghaṭṭeti, ghaṭṭentassa dukkaṭaṃ pavesābhāvato. Sace pana īsakaṃ anto allokāse pavesetvā ṭhitaṃ anupādinnameva khāṇusīsaṃ aṅgajātena chupati, pārājikameva. Tassa talanti veḷunaḷādikassa antotalaṃ. Bahiddhā khāṇuketi anto pavesitaveḷupabbādikassa bahi nikkhantasīsaṃ sandhāya vuttaṃ. Yathā ca itthinimittetiādīsu yathā itthiyā passāvamagge khāṇuṃ katvā ghaṭṭanādikaṃ vuttaṃ, evaṃ sabbattha vaccamaggādīsupi lakkhaṇaṃ veditabbanti attho.
「缠裹」者,是指不将衣等物插入道内,仅在外面缠绕而说。「比库也被称为覆盖」等语,是依集合体中部分的用法而说。「进入多少」者,是指进入芝麻子许。即使眼鼻等处被覆盖,也是依各自的情况而说,故说「在土喇吒亚的范围内为土喇吒亚」等。「触碰木桩者恶作」者,若将木桩插入女根相内,使其平齐或突出而立的木桩若触碰,触碰者为恶作,因为没有插入。但若稍微插入内部湿润处而立,未被握持的木桩头部若以肢体触碰,则为巴拉基咖。「其底」者,是指竹管等的内底。「外面的木桩」者,是指插入内部的竹节等,其外面突出的头部而说。「如在女根相等处」者,意思是:如在女人的小便道以木桩触碰等所说,如是在一切大便道等处也应知此相。
Rājapaccatthikādicatukkabhedakathāvaṇṇanā王敌等四法分别论释
§65
65.Kerāṭikāti vañcakā. Paṭhamaṃ itthidhuttameva dassetvā idāni itaradhuttepi saṅgahetvā dassetuṃ ‘‘itthidhuttasurādhuttādayo vā’’ti vuttaṃ.
六十五、「欺诈者」,即骗子。首先仅显示女骗子,现在为了包括其他骗子而显示,故说「女骗子、酒骗子等」。
Āpattānāpattivāravaṇṇanā犯与不犯品释
§66
66. Paṭiññātakaraṇaṃ natthi sevetukāmatā maggena maggappaṭipattīti dvinnaṃ aṅgānaṃ siddhattā. Dūsitassa pana maggena maggappaṭipatti evamekaṃ aṅgaṃ siddhaṃ, sevetukāmatāsaṅkhātaṃ sādiyanaṃ asiddhaṃ. Tasmā so pucchitvā ‘‘sādiyi’’nti vuttapaṭiññāya nāsetabbo. Tatthevāti vesāliyaṃ mahāvane eva. Sabbaṅgagatanti sabbakāyagataṃ. ‘‘Lohitaṃ viyā’’ti vuttattā kesādīnaṃ vinimuttaṭṭhāne sabbatthāti gahetabbaṃ. Niccameva ummattako hotīti yassa pittakosato pittaṃ calitvā sabbadā bahi nikkhantaṃ hoti, taṃ sandhāya vuttaṃ. Yassa pana pittaṃ calitvā pittakoseyeva ṭhitaṃ hoti, kadāci vā nikkhantaṃ puna nikkhamati, sopi antarantarā saññaṃ paṭilabhati bhesajjena ca pakatiārogyaṃ paṭilabhatīti veditabbaṃ.
六十六、没有承诺的行为,因为道与道的实行这两支成就,所以有享受的欲望。但被强奸者,道与道的实行这一支成就,称为享受欲望的接受未成就。因此应询问他,以「接受了」这样说的承诺来驱摈他。「就在那里」者,就在韦萨离的大林。「遍及全身」者,遍及全身。因为说「如血」,故应理解为在头发等脱落处一切处。「常时疯狂」者,是指其人的胆汁从胆囊移动,常时向外流出而说。但若其人的胆汁移动后仍停留在胆囊内,或有时流出又再流出,他也会时时恢复意识,并以药物恢复正常健康,应如是知。
Padabhājanīyavaṇṇanānayo niṭṭhito. · 词句分别释法已毕。
Pakiṇṇakakathāvaṇṇanā杂项论述之解释
Pakiṇṇakanti vomissakanayaṃ. Samuṭṭhānanti uppattikāraṇaṃ. Kiriyātiādi nidassanamattaṃ akiriyādīnampi saṅgahato. Vedanāya saha kusalañca veditabbanti yojetabbaṃ. Sabbasaṅgāhakavasenāti sabbesaṃ sikkhāpadānaṃ saṅgāhakavasena ‘‘kāyo vācā kāyavācā kāyacittaṃ vācācittaṃ kāyavācācitta’’nti evaṃ vuttāni cha āpattisamuṭṭhānāni. Samuṭṭhānādayo hi āpattiyā eva honti, na sikkhāpadassa. Taṃtaṃsikkhāpadassa niyataāpattiyā eva gahaṇatthaṃ pana sikkhāpadasīsena samuṭṭhānādīnaṃ kathanaṃ. Evañhi āpattiviseso paññāyati āpatti-saddassa sabbāpattisādhāraṇattā, imesu pana chasu samuṭṭhānesu purimāni tīṇi acittakāni, pacchimāni sacittakāni. Samāsato taṃ imaṃ pakiṇṇakaṃ viditvā veditabbanti sambandho. Cha samuṭṭhānāni etassāti chasamuṭṭhānaṃ. Evaṃ sesesupi.
「杂」者,依混合的方式。「生起」者,生起的原因。「作」等,仅是示例,也包括无作等。应连接为「与受俱的善也应知」。「依一切摄受的方式」者,依一切学处的摄受方式,说「身、语、身语、身心、语心、身语心」,如是所说的六种犯生起。生起等确实是属于犯的,不是属于学处的。但为了取各学处的决定犯,才以学处为首而说生起等。如是犯的差别得以了知,因为犯这个词是一切犯所共通的。在这六种生起中,前三种是无心的,后三种是有心的。简言之,应连接为「知此杂而应知」。「此有六种生起」者,为六生起。在其余处也如是。
Atthi kathinasamuṭṭhānantiādi samuṭṭhānasīsavasena dvisamuṭṭhānaekasamuṭṭhānānaṃ dassanaṃ. Terasa hi samuṭṭhānasīsāni paṭhamapārājikasamuṭṭhānaṃ adinnādānasamuṭṭhānaṃ sañcarittasamuṭṭhānaṃ samanubhāsanasamuṭṭhānaṃ kathinasamuṭṭhānaṃ eḷakalomasamuṭṭhānaṃ padasodhammasamuṭṭhānaṃ addhānasamuṭṭhānaṃ theyyasatthasamuṭṭhānaṃ dhammadesanāsamuṭṭhānaṃ bhūtārocanasamuṭṭhānaṃ corīvuṭṭhāpanasamuṭṭhānaṃ ananuññātasamauṭṭhānanti. Tattha atthi chasamuṭṭhānanti iminā sañcarittasamuṭṭhānaṃ vuttaṃ, pañcasamuṭṭhānassa abhāvato ‘‘atthi pañcasamuṭṭhāna’’nti avatvā ‘‘atthi catusamuṭṭhāna’’nti vuttaṃ, iminā ca addhānasamuṭṭhānaṃ ananuññātasamuṭṭhānañca saṅgahitaṃ. Yañhi paṭhamatatiyacatutthachaṭṭhehi samuṭṭhānehi samuṭṭhāti , idaṃ addhānasamuṭṭhānaṃ. Yaṃ pana dutiyatatiyapañcamachaṭṭhehi samuṭṭhāti, idaṃ ananuññātasamuṭṭhānaṃ. Atthi tisamuṭṭhānanti iminā adinnādānasamuṭṭhānaṃ bhūtārocanasamuṭṭhānañca saṅgahitaṃ. Yañhi sacittakehi tīhi samuṭṭhāti, idaṃ adinnādānasamuṭṭhānaṃ. Yaṃ pana acittakehi tīhi samuṭṭhāti, idaṃ bhūtārocanasamuṭṭhānaṃ. Atthi kathinasamuṭṭhānantiādinā pana avasesasamauṭṭhānasīsavasena dvisamuṭṭhānaṃ ekasamuṭṭhānañca saṅgaṇhāti. Tattha hi yaṃ tatiyachaṭṭhehi samuṭṭhāti, idaṃ kathinasamuṭṭhānaṃ nāma. Yaṃ pana paṭhamacatutthehi samuṭṭhāti, idaṃ eḷakalomasamuṭṭhānaṃ. Yaṃ chaṭṭheneva samuṭṭhāti, idaṃ dhuranikkhepasamuṭṭhānaṃ, ‘‘samanubhāsanasamauṭṭhāna’’ntipi tasseva nāmaṃ. Iti sarūpena aṭṭha āpattisīsāni dassitāni. Ādisaddena panettha avasesāni paṭhamapārājikasamuṭṭhānapadasodhammatheyyasatthadhammadesanācorīvuṭṭhāpanasamuṭṭhānāni pañcapi samuṭṭhānasīsāni saṅgahitāni. Tattha yaṃ kāyacittato samuṭṭhāti, idaṃ paṭhamapārājikasamuṭṭhānaṃ. Yaṃ dutiyapañcamehi samuṭṭhāti, idaṃ padasodhammasamuṭṭhānaṃ. Yaṃ catutthachaṭṭhehi samuṭṭhāti, idaṃ theyyasatthasamuṭṭhānaṃ. Yaṃ pañcameneva samuṭṭhāti, idaṃ dhammadesanāsamauṭṭhānaṃ. Yaṃ pañcamachaṭṭhehi samuṭṭhāti, idaṃ corīvuṭṭhāpanasamuṭṭhānaṃ. Ettha ca pacchimesu tīsu sacittakasamuṭṭhānesu ekekasamuṭṭhānavasena ekasamuṭṭhānāni tividhāni. Dvisamuṭṭhānāni pana paṭhamacatutthehi vā dutiyapañcamehi vā tatiyachaṭṭhehi vā catutthachaṭṭhehi vā pañcamachaṭṭhehi vā samuṭṭhānavasena pañcavidhānīti veditabbāni.
「有咖提那生起」等,是依生起首而显示二生起、一生起。确实有十三种生起首:第一巴拉基咖生起、不与取生起、传信生起、赞叹生起、咖提那生起、羊毛生起、洗足生起、道路生起、盗贼队生起、说法生起、虚妄宣说生起、贼女令起生起、未允许生起。其中「有六生起」,以此说传信生起,因为没有五生起,故不说「有五生起」而说「有四生起」,以此包括道路生起和未允许生起。凡以第一、第三、第四、第六生起而生起者,此为道路生起。凡以第二、第三、第五、第六生起而生起者,此为未允许生起。「有三生起」,以此包括不与取生起和虚妄宣说生起。凡以有心的三种生起而生起者,此为不与取生起。凡以无心的三种生起而生起者,此为虚妄宣说生起。但以「有咖提那生起」等,依其余生起首而摄受二生起和一生起。其中凡以第三、第六生起而生起者,此名为咖提那生起。凡以第一、第四生起而生起者,此为羊毛生起。凡仅以第六生起而生起者,此为卸担生起,「赞叹生起」也是其名。如是显示了八种犯首。但以「等」字,在此包括其余的第一巴拉基咖生起、洗足生起、盗贼队生起、说法生起、贼女令起生起这五种生起首。其中凡从身心生起者,此为第一巴拉基咖生起。凡以第二、第五生起而生起者,此为洗足生起。凡以第四、第六生起而生起者,此为盗贼队生起。凡仅以第五生起而生起者,此为说法生起。凡以第五、第六生起而生起者,此为贼女令起生起。在此,在后三种有心生起中,依各一生起方式,一生起有三种。但二生起,依以第一、第四,或第二、第五,或第三、第六,或第四、第六,或第五、第六的生起方式,应知为五种。
Evaṃ samuṭṭhānavasena sabbasikkhāpadāni terasadhā dassetvā idāni kiriyāvasena pañcadhā dassetuṃ tatrāpītiādi vuttaṃ. Kiñcīti sikkhāpadaṃ. Kiriyatoti pathavīkhaṇanādi (pāci. 84-85) viya kāyavacīviññattijanitakammato. Akiriyatoti paṭhamakathinādi (pārā. 459 ādayo) viya kattabbassa akaraṇeneva. Kiriyākiriyatoti aññātikāya bhikkhuniyā hatthato cīvarapaṭiggahaṇādi (pārā. 508 ādayo) viya. Siyā kiriyato, siyā akiriyato rūpiyapaṭiggahaṇādi (pārā. 582 ādayo) viya, siyā kiriyato, siyā kiriyākiriyato kuṭikārādi (pārā. 342) viya. Vītikkamasaññāya abhāvena vimokkho assāti saññāvimokkhanti majjhepadalopīsamāso daṭṭhabbo. Cittaṅgaṃ labhati sacittakasamuṭṭhāneheva samuṭṭhahanato. Itaranti yassa cittaṅganiyamo natthi, taṃ, anāpattimukhena cetaṃ saññādukaṃ vuttaṃ, āpattimukhena sacittakadukanti ettakameva viseso, atthato samānāva.
如是依生起方式将一切学处显示为十三种后,现在为了依作方式显示为五种,故说「在此也」等。「某」者,学处。「从作」者,如掘地等,从身语表所生业。「从无作」者,如第一咖提那等,仅从应作的不作。「从作无作」者,如从非亲属比库尼手中接受衣等。或从作,或从无作,如接受金银等。或从作,或从作无作,如建小屋等。「因无越想而有解脱」者,应见为「想解脱」这个中间词省略的复合词。「得心支」者,因为仅从有心生起而生起。「其余」者,其没有心支的决定。这个想二法以无犯口而说,以犯口则为有心二法,仅此为差别,意义上是相同的。
Kāyavacīdvārehi āpajjitabbampi kāyakamme vā vacīkamme vā saṅgayhati. Tattha bāhullavuttito adinnādānamusāvādādayo viyāti atthi sikkhāpadaṃ kāyakammantiādinā kāyakammaṃ vacīkammañcāti dukameva vuttaṃ, vibhāgato pana kāyavacīkammena saddhiṃ tikameva hoti. Teneva mātikāṭṭhakathāyaṃ (kaṅkhā. aṭṭha. paṭhamapārājikavaṇṇanā) vuttaṃ ‘‘sabbā ca kāyakammavacīkammatadubhayavasena tividhā hontī’’ti. Tatoyeva idhāpi adinnādānādīsu (pārā. 89) kāyakammavacīkammanti tadubhayavasena dassitaṃ. Atthi pana sikkhāpadaṃ kusalantiādi āpattisamuṭṭhāpakacittavasena kāriye kāraṇopacārena vuttaṃ, na pana āpattiyā kusalādiparamatthadhammatāvasena āpattiyā sammutisabhāvattā. Kusalākusalādiparamatthadhamme upādāya hi bhagavatā āpattisammuti paññattā. Vakkhati hi ‘‘yaṃ kusalacittena āpajjati, taṃ kusala’’ntiādi (pārā. aṭṭha. 1.66 pakaṇṇakakathā). Na hi bhagavato āṇāyattā āpatti kusalādiparamatthasabhāvā hoti anupasampannānaṃ ādikammikānañca āpattippasaṅgato, tassā desanādīhi visuddhiabhāvappasaṅgato ca. Na hi kāraṇabalena uppajjamānā kusalādisabhāvā āpatti anupasampannādīsu nivattati, uppannāya ca tassā kenaci vināso na sambhavati. Sarasavināsato desanādinā ca āpatti vigacchatīti vacanamatthi, na pana tena akusalādi vigacchati. Pitughātādikammena hi pārājikaṃ āpannassa bhikkhuno gihiliṅgaṃ gahetvā bhikkhubhāvapariccāgena pārājikāpatti vigacchati, na pāṇātipātādiakusalaṃ ānantariyādibhāvato. Tasmā dummaṅkūnaṃ niggahādidasaatthavase (pārā. 39; pari. 2) paṭicca bhagavatā yathāpaccayaṃ samuppajjamāne kusalākusalādināmarūpadhamme upādāya paññattā sammutiyeva āpatti, sā ca yathāvidhipaṭikammakaraṇena vigatā nāma hotīti veditabbaṃ, tenāha dvattiṃseva hi āpattisamuṭṭhāpakacittānītiādi. Āpattisamuṭṭhāpakatteneva hettha kusalādīnaṃ āpattito bhedo siddho. Na hi taṃsamuṭṭhitassa tato abhedo yutto samuṭṭhānasamuṭṭhitabhedabyavahārupacchedappasaṅgato. Sāratthadīpaniyaṃ (sārattha. ṭī. pārājikakaṇḍa 2.66 pakiṇṇakakathāvaṇṇanā) pana āpattiyā paramatthato kusalattameva na sambhavati ‘‘āpattādhikaraṇaṃ siyā akusalaṃ, siyā abyākataṃ, natthi āpattādhikaraṇaṃ kusala’’nti vacanato, ‘‘akusalattaṃ pana abyākatattañca āpattiyā sambhavatī’’ti saññāya kusalacittasamuṭṭhānakkhaṇepi rūpābyākatattaṃ āpattiyā samatthetuṃ yaṃ kusalacittena āpajjati, taṃ kusalaṃ, itarehi itaranti (pārā. aṭṭha. 1.66 pakiṇṇakakathā) imaṃ aṭṭhakathāvacanaṃ nissāya vuttaṃ ‘‘yaṃ kusalacittena āpajjatīti yaṃ sikkhāpadasīse gahitaṃ āpattiṃ kusalacittasamaṅgī āpajjati, iminā pana vacanena taṃ kusalanti āpattiyā vuccamāno kusalabhāvo pariyāyato, na paramatthatoti dasseti. Kusalacittena hi āpattiṃ āpajjanto saviññattikaṃ aviññattikaṃ vā sikkhāpadavītikkamākārappavattaṃ rūpakkhandhasaṅkhātaṃ abyākatāpattiṃ āpajjatī’’ti. Tattha yaṃ kusalacittena āpajjatīti imaṃ vacanaṃ uddissa ‘‘iminā pana vacanena taṃ kusalanti āpattiyā vuccamāno kusalabhāvo pariyāyato, na paramatthatoti dassetī’’ti vuttaṃ, evaṃ itarehi itaranti vacanena ‘‘yaṃ akusalacittena āpajjahi, taṃ akusalaṃ, yaṃ abyākatacittena āpajjati, taṃ abyākata’’nti imassa atthassa vuttattā itarehīti vacanaṃ uddissa ‘‘imināpi vacanena itaranti āpattiyā vuccamāno akusalabhāvo abyākatabhāvo ca pariyāyato dassetī’’ti vattabbaṃ. Evaṃ avatvā kusalapakkhe eva kathanassa kāraṇaṃ na passāma. Yaṃ pana āpattādhikaraṇaṃ siyā akusalantiādivacanaṃ kāraṇattena vuttaṃ, tampi akāraṇaṃ yaṃ akusalacittena āpajjati, taṃ akusalantiādinā heṭṭhā vuttanayena akusalādibhāvassa pariyāyadesitattā, āpattiyā kusalavohārassa ayuttatāya natthi āpattādhikaraṇaṃ kusalanti vuttattā ca. Āpattiyā hi kusalacittasamuṭṭhitattepi bhagavatā paṭikkhittabhāvena sāvajjadhammattā kāraṇūpacārenāpi anavajjakusalavohāro na yutto sāvajjānavajjānaṃ aññamaññaviruddhattā. Yathā ākāsādisammutisaccānaṃ uppannatādivohāro viya jātijarābhaṅgānaṃ uppannatādivohāro anavaṭṭhānādidesato ayutto, evamidhāpi kusalavohāro ayutto viruddhattā. Akusalādivohāro pana yutto , kāraṇūpacārena pana akusalādisabhāvatā yathāvuttadosānativattanato. Suttassāpi hi yathā suttasuttānulomādīhi virodho na hoti, tatheva attho gahetabbo.
经由身、语二门所犯者，亦摄于身业或语业之中。其中，以惯用语说，不与取、妄语等犹如有某条学处属于身业云云，故身业与语业二者合为一对而说；然若分别论之，连同身语二业则成为三类。正因如此，在《疑惑度脱》注疏（初巴拉基咖注释）中说：「一切皆依身业、语业、及此二者，而成三种。」亦正因如此，此处于不与取等（《巴拉基咖》第八十九条）中，以身业、语业，即此二者之义而显示。然而「有某条学处属于善」等，是就引生罪犯之心而以因代果的方式说，并非就罪犯在究竟法意义上具有善等自性而说，因为罪犯乃属世俗法之性质。盖世尊乃依止善、不善等究竟法而施设罪犯之世俗。如下文所说：「凡以善心所犯者，彼为善」等（《巴拉基咖》注疏，第一卷第六十六条，杂述）。世尊教敕之下的罪犯，并不具有善等究竟自性，否则未受具戒者与初犯者将有犯罪之过，且罪犯将无法藉由发露等而得清净。因以因缘之力所生之具善等自性的罪犯，不能在未受具戒者等中止息；且已生之罪犯，亦无任何方式能令其灭坏。固然有说「罪犯藉由追忆其灭坏，以及藉由发露等而消除」，然而不善等并非由此而消除。犯杀父等业而成巴拉基咖的比库，取在家相、舍弃比库身分，巴拉基咖罪犯即告消除，然而杀生等不善法，因具有无间等之性质，并不随之消除。因此，世尊为了折伏无惭者等，以及出于制戒十义（《巴拉基咖》第三十九条；《附随》第二章），依随缘所生的善、不善等名色诸法而施设，罪犯唯是世俗；此世俗，藉由如法的如理忏悔，方名为消除——应如此了知。故云「引生罪犯之心唯有三十二个」等。正是以引生罪犯之义，善等与罪犯之区别得以成立。凡由彼所引生者，若与之无别，则有混淆缘起所生物与其缘起来源之过。然而在《沙拉达显明》（《沙拉达复注》，巴拉基咖品第二卷第六十六条，杂述注释）中所说，就究竟义而言，罪犯具有善性不可能成立，这是依据「犯罪诤事可为不善，可为无记，无有犯罪诤事为善」之语，以及「不善性与无记性于罪犯中可得」之认识，为了在善心生起之刹那亦能成立罪犯具有无记色之性质，故依注疏「凡以善心所犯者，彼为善；凡以其余诸心所犯者，彼为其余」之文而说：「所谓『凡以善心所犯者』，即：具善心者所犯以学处为首摄取的罪犯，此语所说罪犯之善性，乃是方便说，而非究竟义，此即所显示者。盖以善心犯罪者，乃是犯下含有表与无表——以违犯学处之方式而现起——摄于色蕴之无记罪犯。」就其中所引「凡以善心所犯者」此语，说「此语所说罪犯之善性，乃是方便说，非究竟义，此即所显示」；如此，依「凡以其余诸心所犯者，彼为其余」之语，既宣说了「凡以不善心所犯者，彼为不善；凡以无记心所犯者，彼为无记」之义，对于「其余」一词，理应亦说「此语所说罪犯之不善性与无记性，亦为方便说」。未如此说，而唯就善一边加以陈述，其理由我们看不出来。至于引以为据的「犯罪诤事可为不善」等语，彼亦非有效理由，因为「凡以不善心所犯者，彼为不善」等，依上文所说之方式，不善等性乃方便所说；又因「无有犯罪诤事为善」是就罪犯不应以善相称而说。罪犯即便由善心引生，因被世尊所禁止，乃属有过失之法，故以因代果的方式，亦不应以「无过失的善」相称，因有过失与无过失相互矛盾。正如虚空等世俗谛的「已生」等名称，若就生、老、坏灭等方面，则于不安住等处不适用；此处亦然，以善相称，因有矛盾，不应适用。然以不善等相称则适用，以因代果的方式，不善等自性已如上述，能避免所说之过失。对于经文，亦应如此理解，使之与经文本身及随顺经义诸文不相矛盾。
Yaṃ pana vuttaṃ ‘‘kusalacittena hi āpattiṃ āpajjanto…pe… rūpakkhandhasaṅkhātaṃ abyākatāpattiṃ āpajjatī’’ti, taṃ ayuttameva rūpakkhandhassa khaṇikatāya āpattiyāpi desanādipaṭikammaṃ vināva paṭipassaddhippasaṅgato. Rūpaparamparā āpattīti ce? Tanna, paṭikammenāpi avigamappasaṅgato. Na hi rūpasantatidesanādīhi vigacchati sakāraṇāyattattā, iti sabbathā āpattiyā paramatthatā ayuttā, eteneva yaṃ vuttaṃ ‘‘nipajjitvā nirodhasamāpannassa sahaseyyavasena tathākārappavattarūpadhammasseva āpattibhāvato’’tiādi, tampi paṭisiddhanti veditabbaṃ. Idha pana nirodhasamāpannānaṃ rūpadhammameva paṭicca uppannattā āpatti acittā avedanā, aññattha pana sacittā savedanāva, sabbatthāpi paññattisabhāvāti veditabbā. Teneva duṭṭhadosasikkhāpadaṭṭhakathāyaṃ āpattiyā akusalādisabhāvaṃ paraparikappitaṃ nisedhetuṃ ‘‘ādikammikassa anāpattivacanato…pe… paṇṇattimattameva āpattādhikaraṇanti veditabba’’nti sayameva vakkhati, tasmā ‘‘taṃtaṃkusalādidhammasamuppattiyā bhagavatā paññattā āpattisammuti samuṭṭhitā’’ti ca, ‘‘yāva paṭippassaddhikāraṇā tiṭṭhatī’’ti ca, ‘‘paṭippassaddhikāraṇehi vinassatī’’ti ca voharīyati. Āpattiyā ca sammutisabhāvattepi hi sañcicca taṃ āpajjantassa, paṭikiriyaṃ akarontassa ca anādare akusalarāsi ceva saggamaggantarāyo ca hotīti lajjino yathāvidhiṃ nātikkamanti, anatikkamanappaccayā ca tesaṃ anantappabhedā sīlādayo dhammā parivaḍḍhantīti gahetabbaṃ. Dvattiṃsevāti niyamo āpattinimittānaṃ kāyavacīviññattīnaṃ eteheva samuppajjanato kato, na pana sabbāpattīnampi eteheva samuppajjanato. Nipajjitvā niddāyantānañhi jhānanirodhasamāpannānañca aviññattijanakehi vipākaappanācittehi ceva rūpadhammehi ca sahaseyyādiāpatti sambhavati.
然而所说「盖以善心犯罪者……乃是犯下……摄于色蕴之无记罪犯」，此说不妥，因为色蕴具有刹那性，故罪犯即便无需发露等忏悔，亦有自然平息之过。若说「色的相续即罪犯」？不然，因为即便藉由忏悔亦有不消除之过。色的相续不因发露等而消除，因其依止自身之因缘；如此，罪犯在究竟义上成立，诸说皆不应理。正因如此，前文所说「由于入灭定者卧睡时，以不能生表业的果报安止心以及色法为缘，而同卧等行相现起之色法即成罪犯」等，亦应了知为已被驳斥。此处应知：入灭定者的罪犯，因依于色法而生，故无心、无受；而其余处则有心、有受；然于一切处，其性质均为施设，应如此了知。正因如此，在犯故意过失学处注疏中，为遮止他人对罪犯具不善等自性的臆想，将自行说：「由于初犯者无罪之语……乃至……犯罪诤事唯是施设，应如此了知。」因此应了知：「依各各善等法之生起，世尊施设之罪犯世俗乃由此而生」，「乃至平息之因存在时，罪犯持续住立」，以及「罪犯因平息之因而灭坏」，均是世俗说法。罪犯虽具世俗自性，然故意犯罪者，以及不作忏悔者，因其怠慢，将积累不善，且成为往生天界与证道之障碍；惭耻者依法不逾越，因不逾越之缘，其戒等无量种类诸法得以增长，应如此了知。「唯三十二」之限定，乃就引生罪犯之身表、语表唯由此三十二心生起而作，并非就一切罪犯均由此生起而作。盖卧睡者与入禅那灭定者，藉由不能生表业的果报安止心以及色法，则共卧等罪犯得以生起。
Dasāti kiriyāhetukamanoviññāṇadhātudvayena saha aṭṭha mahākiriyacittāni. Paññattiṃ ajānitvā iddhivikubbanādīsu abhiññānaṃ āpattisamuṭṭhāpakattaṃ veditabbaṃ. Ettha ca kiñci sikkhāpadaṃ akusalacittameva, kiñci kusalābyākatavasena dvicittaṃ, kiñci ticittanti ayameva bhedo labbhati, nāññoti veditabbaṃ. Kiriyāsamuṭṭhānanti parūpakkamena jāyamānaṃ aṅgajātādicalanaṃ sādiyanacittasaṅkhāte sevanacitte uppanne tena cittena samuppāditameva hotīti vuttaṃ itarathā ‘‘siyā kiriyasamuṭṭhānaṃ, siyā akiriyasamuṭṭhāna’’nti vattabbato.
「十」者，即与两种造作因意识界[Pali: kiriyāhetukamanoviññāṇadhātu]合，共为八大造作心。关于施设，在神变幻化等神通中，应了知神通为引生罪犯者。此处，某些学处唯以不善心；某些以善心或无记心，属二心；某些属三心——唯有此种区别可得，不应另作他解。「由造作引生」，是说因他人所为而发生的根[Pali: aṅgajāta]等之摇动，在名为受用心的随顺心生起时，即由该心引生；否则便应说「或由造作引生，或非由造作引生」。
Yaṃ pana sāratthadīpaniyaṃ (sārattha. ṭī. pārājikakaṇḍa 2.66 pakiṇṇakakathāvaṇṇanā) vuttaṃ ‘‘kiriyasamuṭṭhānanti idaṃ yebhuyyavasena vuttaṃ parūpakkame sati sādiyantassa akiriyasamuṭṭhānabhāvato’’tiādi, taṃ na gahetabbaṃ paṭhamapārājikassa akiriyasamuṭṭhānatāya pāḷiaṭṭhakathāsu avuttattā. ‘‘Manodvāre āpatti nāma natthī’’ti (kaṅkhā. aṭṭha. paṭhamapārājikavaṇṇanā; pārā. aṭṭha. 2.583-4) hi vuttaṃ. Kathañhi nāma parūpakkamena methunaṃ sādiyanto attano aṅgajātādikāyacalanaṃ na sādiyeyya, sādiyanacittānuguṇameva pana sakalasarīre cittajarūpasamuppattiyā viññattipi sukhumā samuppannā eva hotīti daṭṭhabbaṃ, tenāha kāyadvāreneva samuṭṭhānato kāyakammantiādi. Cittaṃ panettha aṅgamattaṃ hotīti kāyaviññatti eva kāyakammabhāve kāraṇaṃ, na cittaṃ. Taṃ panettha kāyasaṅkhātāya viññattiyāyeva aṅgamattaṃ, na kāyakammabhāvassa, itarathā methunassa ‘‘manokamma’’nti vattabbato, tenāha ‘‘na tassa vasena kammabhāvo labbhatī’’ti. Kammabhāvoti kāyakammabhāvo. Sabbañcetanti etaṃ samuṭṭhānādikaṃ. Sikkhāpadasīsenāti taṃtaṃsikkhāpadaniyataāpattiyā eva gahaṇatthaṃ sikkhāpadamukhena.
然而在《沙拉达显明》（《沙拉达复注》，巴拉基咖品第二卷第六十六条，杂述注释）中所说：「所谓『由造作引生』，此乃就多数情形而说，因为在他人所为之情况下，随顺者属非造作引生」等，此说不应采纳，因为第一巴拉基咖属非造作引生，在巴利及注疏中均未有此说。经文中确实说：「意门无罪犯。」（《疑惑度脱》注疏，初巴拉基咖注释；《巴拉基咖》注疏第二册第五八三至五八四条）因由他人所为而行淫者，岂能不随顺自己根等身体的摇动？应当了知，随顺心现起，全身则随顺该心而生起心生色，连细微的表业亦已生起。故云「唯从身门生起，故为身业」等。心在此处唯为肢分[Pali: aṅgamatta]，故身表方为成就身业的理由，而非心。此处的心，唯为名为身体的表业之肢分，并非身业之性质的肢分；否则淫行应称为「意业」；故云「由此不能得业之性质」。「业之性质」，即身业之性质。「一切此等」，即缘起等。「以学处为首」，乃就以各各学处所限定之罪犯，以学处之名义而摄取。
Pakiṇṇakakathāvaṇṇanānayo niṭṭhito. · 杂论注释法已竟。
Vinītavatthuvaṇṇanā已判事例注释。
Idaṃkinti kathetukāmatāpucchā. Imātiādi vissajjanaṃ. Vinītāni āpattiṃ tvaṃ bhikkhu āpannotiādinā (pārā. 67) bhagavatā vinicchinitāni vatthūni vinītavatthūni. Taṃ taṃ vatthuṃ uddharitvā dānato dassanato uddānabhūtā gāthā uddānagāthā, saṅgahagāthā, uddesagāthāti vuttaṃ hoti. Vatthu gāthāti tena kho pana samayena aññataro bhikkhūtiādikā vinītavatthupāḷiyeva tesaṃ tesaṃ vinītavatthūnaṃ ganthanato ‘‘vatthugāthā’’ti vuttā , na chandovicitilakkhaṇena. Uddānagāthānaṃ vatthu vatthugāthāti evaṃ vā ettha attho daṭṭhabbo. Etthāti vinītavatthūsu. Dutiyādīnanti dutiyapārājikādīnaṃ. Yaṃ passitvā cittakārādayo sippikā cittakammādīni sikkhanti, taṃ paṭicchannakarūpaṃ, paṭimārūpanti attho.
「此为何」，乃欲说明者的询问。「此等」等，为答复。「已判决案例」，是世尊以「汝，比库，已犯罪」等（《巴拉基咖》第六十七条）所裁决之事例。摘取各各事例，作为提要之偈颂，称为「摘要偈」，即总摄偈、概述偈之意。「事例偈」，即「尔时有一比库」等巴利原文中已判决事例的记述本身，因其为各各已判决事例的结集，故称「事例偈」，并非依韵律格律之特征而名。或于此处，「提要偈的事例」称为「事例偈」，应如此理解其义。「于此」，即于已判决事例中。「第二等」，即第二巴拉基咖等。「图画等工匠所见而学习图绘等技艺之隐覆形像」，即图像之意。
§67
67.Purimāni dveti makkaṭīvajjiputtakavatthūni dve. Tānipi bhagavatā vinītabhāvena puna vinītavatthūsu pakkhittāni. Tattha tassa kukkuccaṃ ahosītiādi pana kiñcāpi tesaṃ paṭhamaṃ kukkuccaṃ na uppannaṃ, bhikkhūhi pana bhagavatā ca garahitvā vuttavacanaṃ sandhāya pacchā uppannattaṃ sandhāya vuttaṃ. Bhagavato etamatthaṃ ārocesuntiādi ca bhikkhūhi ānandattherena ca paṭhamaṃ bhagavato ārocite, bhagavatā ca tesaṃ pārājikatte pakāsite bhītā te sayampi gantvā attano kukkuccaṃ pacchā ārocenti eva. ‘‘Saccaṃ kira tva’’ntiādinā bhagavatā puṭṭhā pana ‘‘saccaṃ bhagavā’’ti paṭijānanavasenāpi ārocenti. Bhagavāpi āpattiṃ tvantiādinā tesaṃ pārājikattaṃ vinicchinoti eva. Anupaññattikathāyaṃ pana taṃ sabbaṃ avatvā anupaññattiyā anuguṇameva kiñcimattaṃ vuttaṃ, idhāpi tesaṃ vatthūnaṃ bhagavatā vinītabhāvadassanatthaṃ evaṃ vuttanti veditabbaṃ. Keci imaṃ adhippāyaṃ amanasikatvā ‘‘aññānevetāni vatthūnī’’ti vadanti. Kuseti kusatiṇāni. Kesehīti manussakesehi.
「前二者」，即母猴与瓦基子之案例二则。此二者亦因世尊已裁决，故再次纳入已判决案例中。其中「彼生追悔」等，虽然彼等最初未生追悔，然因比库们与世尊呵责后所说之语，着眼于其后生起，故如此说。「向世尊禀报此事」等，是比库们与阿难长老最初向世尊禀报，世尊告知彼等犯巴拉基咖后，彼等恐惧，自行前往亦向世尊禀报各自的追悔。世尊问以「你是否真的……」等，彼等以「是的，世尊」承认，亦即以此方式禀报。世尊亦以「汝已犯罪」等裁决彼等犯巴拉基咖。然而在随制说中，略去所有此等，唯说与随制相应之少量内容；此处为显示这些事例已被世尊裁决，故如此说，应如此了知。有人不明此旨，而说「这些是另外的事例」。「茅草」，即茅草之茎。「毛发」，即人的毛发。
§68
68.Vaṇṇapokkharatāyāti ettha pokkhalaṃ nāma samiddhaṃ sundarañca, tassa bhāvo ‘‘pokkharatā’’ti ra-kāraṃ katvā vutto, samiddhatā sundaratāti attho. Padhaṃsesīti abhibhavi. Na limpatīti na allīyati.
「色泽光洁」者,此中「光洁」(pokkhala)名为兴盛且美好,其状态称为「光洁性」(pokkharatā),以 ra 音而说,意为兴盛性、美好性。「胜过」者,超越也。「不染着」者,不执着也。
§69
69. Evarūpā parivattaliṅgā bhikkhuniyo atthato ekato upasampannāpi ubhatosaṅghe upasampannāsuyeva saṅgayhanti bhikkhūpasampadāya bhikkhunīupasampadatopi ukkaṭṭhattā. Pāḷiyaṃ ‘‘tāhi āpattīhi anāpatti’’nti upayogavacanaṃ katvā anujānāmīti padena sambandhitabbaṃ. Itthiliṅganti thanādikaṃ itthisaṇṭhānaṃ vuttanti āha – ‘‘purisa…pe… itthisaṇṭhānaṃ uppanna’’nti. Taṃ nānantarikato pana ‘‘purisindriyampi antarahitaṃ, itthindriyañca uppanna’’nti vuttameva hoti, evaṃ uparipi liṅgaggahaṇeneva itthindriyādiggahaṇaṃ veditabbaṃ. Tāti āpattiyo, tassa vuṭṭhātunti iminā sambandho, tāhi āpattīhi vuṭṭhāpetunti attho. Kathanti āha tā sabbāpi bhikkhunīhi kātabbantiādi. Tena paṭicchannāyapi appaṭicchannāyapi garukāpattiyā pakkhamānattacaraṇādikaṃ vidhiṃ dasseti.
如是转变性相的比库尼们,从义理上说,即使在一处达上,也只归摄于两部僧团中达上者,因比库达上比比库尼达上更殊胜故。在圣典中以「对于那些罪,无罪」这一适用语,应与「我允许」一词相连结。「女相」者,乳房等女性形状已生起,故说「男……乃至……女性形状已生起」。然而那并非紧接着,而是已说「男根也消失,女根已生起」,如是在后文中也应以性相的把握来了知女根等的把握。「那些」者,诸罪也;「为了从那出罪」,以此相连结,意为「为了从那些罪中出罪」。如何?说:那一切都应由比库尼们作等。由此,对于覆藏者或不覆藏者的重罪,显示半月摩那埵行等规定。
Okkantikavinicchayoti pasaṅgānuguṇaṃ otaraṇakavinicchayo. Balavaakusalenāti paradārikakammādinā. Dubbalakusalenāti yathāvuttabalavākusalopahatasattinā tato eva dubbalabhūtena kusalena. Dubbalaakusalenāti purisabhāvuppādakabrahmacariyādibalavakusalopahatasattinā tato eva dubbalabhūtena paradārikādiakusalena. Sugatiyaṃ bhāvadvayassa kusalakammajattā akusaleneva vināso kusaleneva uppattīti āha ubhayampītiādi. Duggatiyaṃ pana akusaleneva ubhinnampi uppatti ca vināso ca, tattha dubbalabalavabhāvova viseso.
「决定性判定」者,随顺因缘的下降性判定。「以强不善」者,以通奸业等。「以弱善」者,以被如前所说的强不善所损害力量,从而成为弱的善。「以弱不善」者,以被生起男性状态的梵行等强善所损害力量,从而成为弱的通奸等不善。在善趣中,因二种状态都是善业所生,故唯以不善而灭,唯以善而生起,故说「二者皆」等。然而在恶趣中,唯以不善而有二者的生起与灭坏,其中只有弱强状态的差别。
‘‘Ehi mayaṃ gamissāmā’’ti bhikkhuniyā saddhiṃ saṃvidhāya ekaddhānagamane pācittiyāpattiparihāratthaṃ vuttaṃ ‘‘saṃvidahanaṃ parimocetvā’’ti. Tena ekagāmakkhettepi bahigāmato antaragharaṃ saṃvidhāya gamanampi āpattikaramevāti dasseti. Parimocanavidhiṃ dassento āha mayantiādi. Bahigāmeti gāmantare. Dutiyikā bhikkhunī pakkantā vā hotītiādinā (pāci. 693) vuttaanāpattilakkhaṇaṃ anulometīti vuttaṃ ‘‘gāmantara…pe… anāpattī’’ti. Kopetvāti pariccajitvā. Lajjiniyo…pe… labbhatīti liṅgaparivattanadukkhapīḷitassa saṅgahepi asati hīnāyāvattanampi bhaveyyāti ‘‘āpadāsū’’ti vuttaanāpattianulomena vuttaṃ. Tāya dutiyikaṃ gahetvāva gantabbaṃ. Alajjiniyo…pe… labbhatīti alajjinīhi saddhiṃ ekakammādisaṃvāse āpattisambhavato tā asantapakkhaṃ bhajantīti vuttaṃ, imināpetaṃ veditabbaṃ ‘‘alajjinīhi saddhiṃ paribhogo na vaṭṭatī’’ti. Yadi hi vaṭṭeyya, tatopi dutiyikaṃ vinā gāmantaragamanādīsu āpatti eva siyā saṅgāhikattā tāsaṃ saṅgāhikalajjinigaṇato viya. Ñātikā na honti…pe… vaṭṭatīti vadantīti iminā aṭṭhakathāsu anāgatabhāvaṃ dīpeti. Tatthāpi vissāsikañātikabhikkhuniyo vinā bhikkhunibhāve aramantassa mānapakatikassa āpadāṭṭhānasambhavena taṃ vacanaṃ appaṭikkhittampi tadaññesaṃ na vaṭṭatiyevāti gahetabbaṃ. Bhikkhubhāvepīti bhikkhukālepi . Taṃ nissāyāti taṃ nissayācariyaṃ katvā. Upajjhā gahetabbāti upasampadāgahaṇatthaṃ upajjhā gahetabbā.
「来,我们去吧」,为了避免与比库尼约定同一道路而行的巴吉帝亚罪,故说「除了约定」。由此显示,即使在同一村落区域内,从村外约定而行至村中住宅,也是造罪。显示解除规定,说「我们」等。「村外」者,村与村之间。以「伴行比库尼已出发或」等(巴吉帝亚 693)所说的无罪特征相顺,故说「村与村之间……乃至……无罪」。「舍弃」者,放弃也。「有惭者……乃至……可得」者,即使在摄受遭受性相转变苦恼逼迫者时,若无摄受,也可能退堕至下劣,故依「在危难中」所说的无罪而说。应把握那伴行者而行。「无惭者……乃至……可得」者,因与无惭者共住于同一甘马等中有造罪可能,故她们趋向不善方,以此也应了知「与无惭者共同受用不适宜」。若适宜的话,在那种情况下,没有伴行者而行于村间等也会有罪,因为她们属于应摄受的有惭者群体。「亲戚不成……乃至……适宜」,说者以此在注疏中指示未来状态。在那种情况下,除了可信赖的亲戚比库尼,对于处于比库尼状态的可爱男子,因有危难处所的可能,那说法虽未被拒绝,但对于其他人确实不适宜,应如是把握。「在比库状态时也」者,在比库时期也。「依止那」者,以那依止师而作。「应取戒师」者,为了取得达上,应取戒师。
Vinayakammanti vikappanaṃ sandhāya vuttaṃ. Puna kātabbanti puna vikappetabbaṃ. Puna paṭiggahetvā sattāhaṃ vaṭṭatīti ‘‘anujānāmi, bhikkhave, bhikkhunīnaṃ sannidhiṃ bhikkhūhi, bhikkhūnaṃ sannidhiṃ bhikkhunīhi ca paṭiggāhāpetvā paribhuñjitu’’nti (cūḷava. 421) vacanato puna paṭiggahetvā paribhuñjituṃ vaṭṭatīti dassanatthaṃ vuttaṃ. Sattame divaseti idañca nissaggiyaṃ anāpajjitvāva punapi sattāhaṃ paribhuñjituṃ vaṭṭatīti dassanatthaṃ vuttaṃ. Pakatattoti aparivattaliṅgo. Rakkhatīti taṃ paṭiggahaṇavijahanato rakkhati, avibhattatāya paṭiggahaṇaṃ na vijahatīti adhippāyo.
「律甘马」者,依分配而说。「应再作」者,应再分配。「再受取后七日适宜」者,从「诸比库,我允许比库尼们从比库处受取储存,比库们从比库尼处受取而受用」(小品 421)的言教,显示再受取后受用适宜,故说。「在第七日」者,此也是为了显示不犯尼萨耆亚而再受用七日适宜,故说。「本性」者,未转变性相者。「守护」者,从受取舍弃中守护那,因未分配故不舍弃受取,此为意趣。
Sāmaṃ gahetvāna nikkhipeyyāti sahatthena paṭiggahetvāna nikkhipeyya. Paribhuñjantassa āpattīti liṅgaparivatte jāte puna appaṭiggahetvā paribhuñjantassa āpatti.
「自己取后应放置」者,以自手受取后应放置。「受用者之罪」者,性相转变发生后,再次未受取而受用者有罪。
Hīnāyāvattanenāti ettha keci ‘‘pakatattassa bhikkhuno sikkhaṃ appaccakkhāya ‘gihī bhavissāmī’ti gihiliṅgaggahaṇaṃ hīnāyāvattana’’nti vadanti, taṃ na yuttaṃ tattakena bhikkhubhāvassa avijahanato. Aññe pana ‘‘pārājikaṃ āpannassa bhikkhupaṭiññaṃ pahāya gihiliṅgabhāvūpagamanampi hīnāyāvattana’’nti vadanti, taṃ yuttameva. Pārājikaṃ āpanno hi taṃ paṭicchādetvā yāva bhikkhupaṭiñño hoti, tāva bhikkhu eva hoti bhikkhūnameva pārājikassa paññattattā. ‘‘Yo pana bhikkhū’’ti hi vuttaṃ. Tathā hi so saṃvāsaṃ sādiyantopi theyyasaṃvāsako na hoti, sahaseyyādiāpattiñca na janeti, attānaṃ omasantassa pācittiyañca janeti. Vuttañhi –
「退转于下」者,于此,有些人说:「本性比库未舍学而『我将成为在家人』,取在家相,是退转于下。」此不合理,因仅此尚未舍弃比库身故。另有人说:「犯巴拉基咖者,舍弃比库身份而取在家相,亦是退转于下。」此实合理。因犯巴拉基咖者,若覆藏彼罪,只要仍持比库身份,即仍是比库,因巴拉基咖唯为比库而制故。如是说『若比库』。如是,彼即使接受共住,亦非盗共住者,不生同宿等罪,自贬者生巴吉帝亚。如是说:
‘‘Asuddho hoti puggalo aññataraṃ pārājikaṃ dhammaṃ ajjhāpanno, tañce suddhadiṭṭhi samāno okāsaṃ kārāpetvā akkosādhippāyo vadeti, āpatti omasavādassā’’ti (pārā. 389).
「人不净,犯某一巴拉基咖法,若彼自认为净,作机会后以辱骂意图而说,有自贬语之罪。」
Eke pana ‘‘pārājikaṃ āpannānaṃ dosaṃ paṭijānitvā gihiliṅgaggahaṇaṃ nāma sikkhāpaccakkhāne samodhānaṃ gacchati tenāpi paṭiññāya bhikkhubhāvassa vijahanato. Teneva vinayavinicchayādīsu hīnāyāvattanaṃ sikkhāpaccakkhāne samodhānetvā visuṃ taṃ na vuttaṃ. Tasmā bhikkhunīnaṃ vibbhamitukāmatāya gihiliṅgaggahaṇaṃ idha hīnāyāvattanaṃ tāsaṃ sikkhāpaccakkhānassa abhāvato. Tāsaṃ paṭiggahaṇavijahanassāpi sabbaso vattabbattā’’ti vadanti, tampi appaṭibāhiyameva. Tasmā pārājikānaṃ bhikkhunīnañca ‘‘uppabbajissāmī’’ti gihiliṅgaggahaṇaṃ hīnāyāvattananti gahetabbaṃ. Vibbhamotipi etasseva nāmaṃ, teneva taṃ khuddasikkhāyaṃ ‘‘acchedavissajjanagāhavibbhamā’’ti adhiṭṭhānavijahane vibbhamanāmena vuttaṃ.
有些人说:「犯巴拉基咖者承认过失后取在家相,名为等同于舍学,因以此舍弃而舍弃比库身故。因此在律决择等中,退转于下等同于舍学,故未别说。因此,比库尼因欲还俗而取在家相,此处是退转于下,因彼等无舍学故。因彼等之舍弃受持亦应完全说故。」此亦不可反驳。因此,犯巴拉基咖之比库尼『我将还俗』而取在家相,应取为退转于下。「还俗」亦是此之名,因此在小学处中以「断绝、舍弃、取、还俗」之还俗名说于舍弃决意。
Anapekkhavissajjanenāti aññassa adatvāva anatthikasseva paṭiggahitavatthūnaṃ bahi chaḍḍanena. Keci ‘‘paṭiggahitavatthūsu sāpekkhassa pure paṭiggahitabhāvato parimocanatthaṃ tattha paṭiggahamattassa vissajjanampi anapekkhavissajjanameva cīvarādiadhiṭṭhānapaccuddhāro viyā’’ti vadanti, taṃ na sundaraṃ tathāvacanābhāvā. Yatheva hi cīvarādīsu anapekkhavissajjanena adhiṭṭhānavijahanaṃ vatvāpi visuṃ paccuddhāro ca vutto, evamidhāpi vattabbaṃ, yathā ca cīvarādīsu kāyapaṭibaddhesupi paccuddhārena adhiṭṭhānaṃ vigacchati, na evamidha. Idha pana paṭiggahitavatthusmiṃ anapekkhassāpi kāyato mutteyeva tasmiṃ paṭiggahaṇaṃ vijahati. Tathā hi vuttaṃ ‘‘satakkhattumpi pariccajatu, yāva attano hatthagataṃ paṭiggahitamevā’’ti. Anapekkhavissajjanenāti ettha ca ‘‘anapekkhāyā’’ti ettakameva vattabbaṃ anapekkhataṃ muñcitvā idha visuṃ vissajjanassa abhāvā. Na hettha paccuddhāre viya vissajjanavidhānamatthi. Apica paṭiggahaṇamattavissajjane sati pure paṭiggahitopi āhāro bhuñjitukamyatāya uppannāya paṭiggahaṇamattaṃ vissajjetvā puna paṭiggahetvā yathāsukhaṃ bhuñjitabbo siyāti, tathā ca sannidhikārakasikkhāpade vuttā sabbāpi vinicchayabhedā niratthakā eva siyuṃ. Vuttañhi tattha –
「无期待舍弃」者,不给予他人,对不需要者,将所受持物弃于外。有些人说:「对所受持物有期待者,因先前已受持故,为解脱故,仅舍弃彼处之受持,亦是无期待舍弃,如衣等决意之舍除。」此不美,因无如是说故。如于衣等,说以无期待舍弃而舍弃决意后,又别说舍除,此处亦应如是说。如于衣等,虽系于身,以舍除而决意消失,此处不如是。此处于所受持物,即使无期待者,仅从身解脱,即舍弃彼之受持。如是说:「即使百次舍弃,只要到达自己手中,即是已受持。」于「无期待舍弃」中,应仅说「无期待」如此,舍弃无期待性,此处别无舍弃故。因此处无如舍除般之舍弃规定。又若仅舍弃受持,先前已受持之食物,生起欲食之欲时,舍弃仅受持后,再受持而随意食用,如是,于储藏学处中所说一切决择差别,皆成无义。如彼处说:
‘‘Gaṇṭhikapattassa vā gaṇṭhikantare sneho paviṭṭho hoti…pe… tādise pattepi punadivase bhuñjantassa pācittiya’’ntiādi (pāci. aṭṭha. 253).
「结节钵或结节间有油脂进入……乃至……于如是钵中,翌日食用者,巴吉帝亚。」等。
Tattha pana ‘‘paṭiggahaṇaṃ anapekkhacittena vissajjetvā bhuñjitabba’’nti ettakameva vattabbaṃ, na ca vuttaṃ. Katthaci īdisesu ca gaṇṭhikapattādīsu paṭiggahaṇe apekkhā kassacipi nattheva tappahānāya vāyāmato, tathāpi tatthagataāmise paṭiggahaṇaṃ na vigacchati. Kasmā? Bhikkhussa patte puna bhuñjitukāmatāpekkhāya vijjamānattā pattagatike āhārepi tassā vattanato. Na hi pattaṃ avissajjetvā taggatikaṃ āhāraṃ vissajjetuṃ sakkā, nāpi āhāraṃ avissajjetvā taggatikaṃ paṭiggahaṇaṃ vissajjetuṃ. Tasmā vatthuno vissajjanameva anapekkhavissajjanaṃ, na paṭiggahaṇassāti niṭṭhamettha gantabbaṃ. Teneva sannidhisikkhāpadassa anāpattivāre –
然于彼处,应仅说「以无期待心舍弃受持而应食用」如此,然未说。于某些如是结节钵等之受持中,任何人皆无期待,为舍弃彼而努力,然如是,对彼处所在之食物,受持不消失。为何?因比库之钵中,依再欲食用之期待而存在故,于钵中所在之食物,彼亦存在故。因不舍弃钵,不能舍弃彼中所在之食物,亦不舍弃食物,不能舍弃彼中所在之受持。因此,仅舍弃物品是无期待舍弃,非受持,应至此结论。因此,于储藏学处之无罪段:
‘‘Antosattāhaṃ adhiṭṭheti, vissajjeti, nassati, vinassati, ḍayhati, acchinditvā gaṇhanti, vissāsaṃ gaṇhanti, anupasampannassa cattena vantena muttena anapekkho datvā paṭilabhitvā paribhuñjatī’’ti –
「于七日内决意、舍弃、失坏、毁灭、烧毁、截断而取、信任而取、对未达上者以弃舍之、吐出之、排泄之而无所顾念地施与后又取回而受用」——
Evaṃ sabbattha vatthuvissajjanameva vuttaṃ. Ettha ca ‘‘antosattāhaṃ adhiṭṭhetī’’ti bāhiraparibhogāya adhiṭṭhānavacanato vatthuṃ avissajjetvāpi kevalaṃ anajjhoharitukāmatāya suddhacittena bāhiraparibhogatthāya niyamanampi visuṃ ekaṃ paṭiggahaṇavijahanakāraṇameva, idañca sandhāya paṭiggahaṇamattavissajjanaṃ vuttaṃ siyā, suvuttameva siyā, tathā ca ‘‘puna paṭiggahetvā paribhuñjissāmī’’ti paṭiggahaṇavissajjanaṃ na vattabbaṃ siyā bāhiraparibhogādhiṭṭhānassa idhādhippetattā.
如是一切处所说者,唯是物之舍弃而已。于此,「于七日内决意」者,因说为外用之决意语故,即使未舍弃物,仅以清净心为不欲吞没之故而为外用之目的作决定,亦唯是一种舍弃受取之因,依此而说仅受取之舍弃,应是善说。如是则不应说「再受取后将受用」之受取舍弃,因于此处所意趣者乃外用之决意。
Sāratthadīpaniyañhi (sārattha. dī. pārājikakaṇḍa 2.69) ‘‘anapekkhavissajjanenāti ettha aññassa adatvāva anatthikatāya ‘natthi iminā kammaṃ na dāni naṃ paribhuñjissāmī’ti vatthūsu vā, ‘puna paṭiggahetvā paṭibhuñjissāmī’ti paṭiggahaṇe vā anapekkhavissajjanenā’’ti evaṃ paribhuñjitukāmasseva paṭiggahaṇamattavissajjanampi paṭiggahaṇavijahanakāraṇaṃ vuttaṃ, taṃ na gahetabbaṃ. Purimameva pana bāhiraparibhogādhiṭṭhānaṃ gahetabbaṃ. Idaṃ pana aṭṭhakathāsu ‘‘anapekkhavissajjanasaṅkhāte vissajjetī’’ti vuttapāḷipadatthe saṅgahetvā visuṃ na vuttaṃ. Nassati, vinassati, ḍayhati, vissāsaṃ vā gaṇhantīti imāni pana padāni acchinditvā gaṇhantīti imasmiṃ pade saṅgahitānīti veditabbaṃ.
于《义明灯》中:「以无所顾念之舍弃」者,于此,未施与他人而以无所需要故『此无用处,我今不再受用』于诸物,或『再受取后将受用』于受取,以无所顾念之舍弃」——如是说欲受用者之仅受取舍弃亦为舍弃受取之因,彼不应取。应取前者外用之决意。此于诸注疏中未别说,而摄于所说圣典句「以称为无所顾念舍弃而舍弃」之义中。「失坏、毁灭、烧毁、信任而取」——应知此等句摄于「截断而取」此句中。
Acchinditvā gahaṇenāti anupasampannānaṃ balakkārādinā acchinditvā gahaṇena. Upasampannānañhi acchindanavissāsaggāhesu paṭiggahaṇaṃ na vijahati. Etthāti bhikkhuvihāre. Uparopakāti tena ropitā rukkhagacchā. Terasasusammutīsūti bhattuddesakasenāsanapaññāpakabhaṇḍāgārikacīvarapaṭiggāhakacīvarabhājakayāgubhājakaphalabhājakakhajjabhājakaappamattakavissajjakasādiyagāhāpakapattagāhāpakaārāmikapesakasāmaṇerapesakasammutisaṅkhātāsu terasasu sammutīsu.
「以截断而取」者,以未达上者之强力等截断而取。对达上者,于截断及信任取时,受取不舍弃。「于此」者,于比库住处。「所种植者」,彼所种植之树木。「于十三种认可中」者,于称为认可之十三种认可中:食物指定者、住处指定者、库藏管理者、衣受取者、衣分配者、粥分配者、果分配者、副食分配者、少量舍弃者、药物取得者、钵取得者、园林使者、沙玛内拉使者。
Pacchimikāya senāsanaggāhe paṭippassaddhepi appaṭippassaddhepi kathinatthārassa, tammūlakānaṃ pañcānisaṃsānañca abhāvassa samānattā tattha vijjamānampi senāsanaggāhapaṭippassaddhiṃ adassetvā tattha bhikkhūhi kattabbaṃ saṅgahameva dassetuṃ sace pacchimikāyātiādi vuttaṃ. Sace akusalavipāke …pe… chārattaṃ mānattameva dātabbanti idaṃ paṭicchannāya sādhāraṇāpattiyā parivasantassa asamādinnaparivāsassa vā liṅge parivatte pakkhamānattaṃ carantassa vasena vuttaṃ. Sace panassa pakkhamānatte asamādinne eva puna liṅgaṃ parivattati, parivāsaṃ datvā parivutthaparivāsasseva chārattaṃ mānattaṃ dātabbaṃ. Parivāsadānaṃ natthi bhikkhukāle appaṭicchannabhāvato. Sace pana bhikkhukālepi sañcicca nāroceti, āpatti paṭicchannāva hoti, āpattipaṭicchannabhāvato parivāso ca dātabboti vadanti. Pārājikaṃ āpannānaṃ itthipurisānaṃ liṅge parivattepi pārājikattassa ekasmiṃ attabhāve avijahanato puna upasampadā na dātabbāti gahetabbaṃ. Teneva tesaṃ sīsacchinnapurisādayo nidassitā.
于最后住处取得中,无论住处取得之平息与否,因咖提那衣展开之不存在及依彼之五种利益之不存在相同故,不显示于彼处存在之住处取得平息,为显示于彼处比库们应作之摄受,故说「若于最后」等。「若于不善果报……乃至……应施与六夜僧悦」——此依覆藏共通罪而行别住者之未受别住,或于相转变时行半月僧悦者而说。若于彼半月僧悦未受而相再转变,施与别住后,唯对行完别住者应施与六夜僧悦。别住之施与不存在,因比库时之不覆藏性故。若于比库时亦故意不告白,罪即成覆藏,因罪之覆藏性故应施与别住,如是说。应取:犯巴拉基咖之女人男人,即使相转变,因巴拉基咖性于一身中不舍弃故,不应再施与达上。以此故,对彼等示以断头人等。
§71
71.Tathevāti muccatu vā mā vāti imamatthaṃ atidisati. Aññesanti puthujjane sandhāya vuttaṃ. Tesañhi īdise ṭhāne asādiyanaṃ dukkaraṃ sotāpannādiariyānaṃ tattha dukkarattābhāvā. Na hi ariyā pārājikādilokavajjāpattiṃ āpajjanti.
「如是」者,超越「无论释放与否」此义。「其他」者,依凡夫而说。对彼等于如是处不受用是困难的,因圣者入流者等于彼处无困难性故。圣者不犯巴拉基咖等世间可呵之罪。
§73
73.Suphusitāti uparimāya dantapantiyā heṭṭhimā dantapanti āhacca ṭhitā, avivaṭāti attho. Tenāha ‘‘antomukhe okāso natthī’’ti. Uppāṭite pana oṭṭhamaṃse dante suyeva upakkamantassa thullaccayanti nimittena bahinimitte chupanattā vuttaṃ. Bahinikkhantadantajivhāsupi eseva nayo. Nijjhāmataṇhikā nāma lomakūpehi samuṭṭhitaaggijālāhi daḍḍhasarīratāya ativiya tasitarūpā. Ādi-saddena khuppipāsāsurā aṭṭhicammāvasiṭṭhā bhayānakasarīrā petiyo saṅgahitā. Visaññaṃ katvāti yathā so katampi upakkamaṃ na jānāti, evaṃ katvā. Tena ca visaññī ahutvā sādiyantassa pārājikamevāti dasseti. Upahatakāyappasādoti vātapittādidosehi kāyaviññāṇānuppādakabhāvena dūsitakāyappasādo, na pana vinaṭṭhakāyappasādo. Sīse patteti maggena maggappaṭipādane jāte. Appavesetukāmatāya eva nimittena nimittachupane thullaccayaṃ vuttaṃ, sevetukāmassa pana tatthāpi dukkaṭamevāti āha ‘‘dukkhaṭameva sāmanta’’nti.
73.『善合闭』者，下排牙齿紧抵上排牙齿而立，内无空隙，故言「口中无有空隙」。然若翻开唇肉，向牙齿本身进行作意者，因以外相触及外相之故，判为土喇吒亚。牙齿与舌头伸出口外之情形，亦同此例。所谓『焦渴饿鬼』，乃因身体被从毛孔中升起的火焰所焚烧，故极度干渴之相。『等』字所摄者，包括受饥渴所苦之饿鬼、仅余皮骨之饿鬼、形貌可怖之饿鬼。『使其失去知觉』者，令彼对所施之任何侵犯全然不知，以此方式。此亦显示：若彼未失知觉而加以领受，则为巴拉基咖。『身体感官受损』者，因风、胆等诸病患使身识无法生起，从而令身之感官受到损害，然并非身之感官全然毁坏。『钵触头顶』者，以道路行进时，发生以道路作为道路之踩踏之时。因欲入之意乐，以外相触及外相，故判为土喇吒亚；而欲亲近者，于该处亦仅为恶作，故言「亦仅恶作」。
§74
74. Jāti-saddena sumanapupphapariyāyena tannissayo gumbo adhippetoti āha ‘‘jātipupphagumbāna’’nti. Tena ca jātiyā upalakkhitaṃ vanaṃ jātiyāvananti aluttasamāsoti dasseti. Ekarasanti vīthicittehi asammissaṃ.
74.『茉莉』一词，以茉莉花之名义，其所依之花丛为所指，故言「茉莉花丛」。以此亦显示：以茉莉花为标识之林，称为『茉莉花林』，此为不省略格复合词。『一味』者，与速行心不相混杂。
§77
77.Uppanne vatthumhīti itthīhi kataajjhācāravatthusmiṃ. Rukkhasūcikaṇṭakadvāranti rukkhasūcidvāraṃ kaṇṭakadvāraṃ, evameva vā pāṭho. Tattha yaṃ ubhosu passesu rukkhathambhe nikhanitvā tattha majjhe vijjhitvā dve tisso rukkhasūciyo pavesetvā karonti, taṃ rukkhasūcidvāraṃ nāma. Pavesananikkhamanakāle pana apanetvā thakanakayoggena kaṇṭakasākhāpaṭalena yuttaṃ dvāraṃ kaṇṭakadvāraṃ nāma. Gāmadvārassa pidhānatthaṃ padarena kaṇṭakasākhādīhi vā katassa kavāṭassa udukkhalapāsarahitatāya ekena saṃvarituṃ vivarituñca asakkuṇeyyassa heṭṭhā ekaṃ cakkaṃ yojenti, yena parivattamānena taṃ kavāṭaṃ sukhathakanaṃ hoti, taṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘cakkalakayuttadvāra’’nti. Cakkameva hi lātabbaṭṭhena saṃvaraṇavivaraṇatthāya gahetabbaṭṭhena cakkalakaṃ, tena yuttampi kavāṭaṃ cakkalakaṃ nāma, tena yuttaṃ dvāraṃ cakkalakayuttadvāraṃ. Mahādvāresu pana dve tīṇipi cakkalakāni yojentīti āha phalakesūtiādi. Kiṭikāsūti veḷupesikāhi kaṇṭakasākhādīhi ca katathakanakesu. Saṃsaraṇakiṭikadvāranti cakkalakayantena saṃsaraṇakiṭikāyuttamahādvāraṃ. Gopphetvāti āvuṇitvā, rajjūhi ganthetvā vā. Ekaṃ dussasāṇidvāramevāti ettha kilañjasāṇidvārampi saṅgahaṃ gacchati taggatikattā. Atha bhikkhū…pe… nisinnā hontīti idaṃ bhikkhūnaṃ sannihitabhāvadassanatthaṃ vuttaṃ. Nipannepi ābhogaṃ kātuṃ vaṭṭati, nipajjitvā niddāyante pana ābhogaṃ kātuṃ na vaṭṭati asantapakkhe ṭhitattā. Raho nisajjāya viya dvārasaṃvaraṇaṃ nāma mātugāmānaṃ pavesananivāraṇatthaṃ anuññātanti āha bhikkhuniṃ vātiādi. Nisseṇiṃ āropetvāti idaṃ heṭṭhimatalassa sadvārabandhatāya vuttaṃ. Catūsu disāsu parikkhittassa kuṭṭassa ekābaddhatāya ‘‘ekakuṭṭake’’ti vuttaṃ. Pacchimānaṃ bhāroti pāḷiyā āgacchante sandhāya vuttaṃ. Yena kenaci parikkhitteti ettha parikkhepassa ubbedhato pamāṇaṃ sahaseyyappahonake vuttasadisameva.
77.『于已生起之事缘』者，即于女人所造之违犯事缘之中。所谓『木刺门、荆棘门』，即木刺门与荆棘门，或亦可如此读文。其中，将木柱打入两侧，于中间凿通，插入两三根木刺而成者，称为木刺门。而在出入之时，可将其取下，以荆棘枝丛覆盖堵塞之门，称为荆棘门。为遮蔽村门而以脚踏或荆棘枝等制成之门扇，因无门槛门闩，一人无法独自关闭或开启，故于门下安置一轮，转动此轮则可轻易关闭该门扇，对此所说者为「装有转轮之门」。轮本身因须被拉动，兼具关闭与开启之用途，故称为转轮；装有转轮之门扇亦称为转轮，装有转轮之门即为装有转轮之门。大门则安置两三个转轮，故言「于门板」等。『于小格窗』者，即于以竹篾及荆棘枝等制成的遮蔽之处。『可旋转之转轮小格窗门』者，即装有转轮机关之可旋转转轮的大门。『系绑』者，即缚上，或以绳索捆绑。『仅一布幔门』者，此处亦摄入草席幔门，因其属于同一类别。『于是比库等……坐着』者，此乃为显示比库们在场之情形而说。即便是卧着，亦可作意；然若卧下后已入睡，则不得作意，因其处于无知状态之一方。如私处静坐戒一般，关闭门扉乃是为防止女人进入而被允许，故言「比库尼」等。『令其登梯』者，此乃因下层具有门的封闭结构而说。『于四方围墙之内』，因四面围墙连为一体，故言「同一围墙之内」。『后来者之负担』者，乃就巴利文所载之继承者而言。『以任何物围绕』者，此处围墙高度之量度，与前述能容一人同宿处所说者相同。
Mahāpariveṇanti mahantaṃ aṅgaṇaṃ, tena ca bahujanasañcāraṃ dasseti, tenāha mahābodhītiādi. Aruṇe uggate vuṭṭhahati, anāpatti anāpattikhettabhūtāya rattiyā suddhacittena nipannattā. Pabujjhitvā puna supati āpattīti aruṇe uggate pabujjhitvā aruṇuggamanaṃ ñatvā vā añatvā vā anuṭṭhahitvā sayitasantānena supati uṭṭhahitvā kattabbassa dvārasaṃvaraṇādino akatattā akiriyasamuṭṭhānā āpatti hoti anāpattikhette katanipajjanakiriyāya anaṅgattā. Ayañhi āpatti īdise ṭhāne akiriyā, divā asaṃvaritvā nipajjanakkhaṇe kiriyā ca acittakā cāti veditabbā. Purāruṇā pabujjhitvāpi yāva aruṇuggamanā sayantassāpi purimanayena āpattiyeva. Aruṇe uggate vuṭṭhahissāmīti…pe… āpattiyevāti ettha kadā tassa āpattīti? Vuccate – na tāva rattiyaṃ ‘‘divā āpajjati no ratti’’nti (pari. 323) vuttattā. ‘‘Anādariyadukkaṭā na muccatī’’ti vuttadukkaṭaṃ pana divāsayanadukkaṭameva na hoti anādariyadukkaṭattā. Evaṃ aruṇuggamane pana acittakaṃ akiriyasamuṭṭhānaṃ āpattiṃ āpajjatīti veditabbaṃ. So sace dvāraṃ saṃvaritvā ‘‘aruṇe uggate vuṭṭhahissāmī’’ti nipajjati, dvāre ca aññehi aruṇuggamanakāle vivaṭepi tassa anāpattiyeva dvārapidahanassa rattidivābhāgesu visesābhāvā. Āpattiāpajjanasseva kālaviseso icchitabbo, na tapparihārassāti gahetabbaṃ, ‘‘dvāraṃ asaṃvaritvā rattiṃ nipajjatī’’ti (pārā. aṭṭha. 1.77) hi vuttaṃ. Divā saṃvaritvā nipannassa kenaci vivaṭepi dvāre anāpattiyeva. Attanāpi anuṭṭhahitvāva sati paccaye vivaṭepi anāpattīti vadanti. Yathāparicchedameva ca na vuṭṭhātīti aruṇe uggateyeva uṭṭhāti. Āpattiyevāti mūlāpattiṃyeva sandhāya vuttaṃ, anādariyaāpatti pana purāruṇā uṭṭhitassāpi tassa hoteva ‘‘dukkaṭā na muccatī’’ti vuttattā, dukkaṭā na muccatīti ca purāruṇā uṭṭhahitvā mūlāpattiyā muttopi anādariyadukkaṭā na muccatīti adhippāyo.
『大院落』者，即宽广的庭院，此亦显示多人往来，故言「大菩提树」等。『日出时起身，无违犯』者，因夜晚属于无违犯之领域，以清净心卧下之故。『醒后再睡则犯』者，日出后醒来，知晓或不知晓日出，未起身而以继续卧着的相续再度入睡，因应起身所做之关门等事未做，违犯由不作为所生，乃因在无违犯领域所做的躺卧行为不属于该违犯之支分。此违犯应知：于此处乃为不作为；白日未关闭便躺下之刹那为有作为；以及为无心之违犯。即便在日出前醒来，直至日出时仍卧着者，依前述方式亦为违犯。『我将于日出时起身』等……『亦为违犯』者，此处当于何时犯戒？答曰：夜晚尚不违犯，因已说「白日违犯，非于夜晚」。所说「不敬之恶作不得免除」之恶作，并非白日卧眠之恶作，乃为不敬之恶作。如此应知：于日出时，犯由不作为所生之无心违犯。若彼关闭门扉，以「我将于日出时起身」之心卧下，而门于日出之时被他人开启，彼仍无违犯，因关闭与开启门扉在夜间与白日无有差别。应取「犯戒之时间差别乃就犯戒本身而言，非就其防护而言」，因已说「未关门扉而于夜晚卧下」。白日关门后卧下者，即便门被任何人开启，亦无违犯。亦有说：自身未起身而于有因缘时，即便门被开启亦无违犯。『恰于规定时分起身』者，即于日出时起身。『亦为违犯』者，乃就本犯而言；不敬之违犯，即便于日出前起身者，亦有该违犯，因已说「恶作不得免除」；「恶作不得免除」之意趣，乃于日出前起身虽免于本犯，然不敬之恶作仍不得免除。
Niddāvasena nipajjatīti vohāravasena vuttaṃ, pādānaṃ pana bhūmito amocitattā ayaṃ nipanno nāma na hoti, teneva anāpatti vuttā. Apassāya supantassāti kaṭiṭṭhito uddhaṃ piṭṭhikaṇṭake appamattakampi padesaṃ bhūmiṃ aphusāpetvā thambhādiṃ apassāya supantassa. Kaṭiṭṭhiṃ pana bhūmiṃ phusāpentassa sayanaṃ nāma hoti. Piṭṭhipasāraṇalakkhaṇā hi seyyā. Dīghavandanādīsupi tiriyaṃ piṭṭhikaṇṭakānaṃ pasāritattā nipajjanamevāti āpatti pariharitabbāva ‘‘vandāmīti pādamūle nipajjī’’tiādīsu nipajjanasseva vuttattā. Tassāpi anāpatti patanakkhaṇe avisayattā, visaye jāte sahasā vuṭṭhitattā ca. Yassa pana visaññitāya pacchāpi avisayo, etassa anāpattiyeva patitakkhaṇe viya. Tattheva sayati na vuṭṭhātīti iminā visayepi akaraṇaṃ dasseti, teneva ‘‘tassa āpattī’’ti vuttaṃ.
『以睡眠之状卧下』者，此乃就惯用语而言；然因其双脚未离地，此人不算已卧下，故判为无违犯。『倚靠而睡者』者，从腰部以上，背脊未接触地面哪怕一小处，倚靠于柱子等而睡者。而令腰部接触地面者，则称为躺卧。躺卧之相，乃以背脊伸展为特征。在行大礼拜等情形中，因背脊横向伸展，亦属躺卧，故应避免违犯，此已于「为礼拜而俯卧于足前」等处就俯卧本身而说。彼亦于倒下之刹那无违犯，因尚未入于该境；入境后随即起身之故。然若因失去知觉，其后亦未入境者，此如倒下之刹那，亦无违犯。『就在原处卧下，未起身』者，此显示即便有境亦不作为，故言「彼犯戒」。
Ekabhaṅgenāti ubho pāde bhūmito amocetvāva ekapassena sarīraṃ bhañjitvā nipanno. Mahāaṭṭhakathāyaṃ pana mahāpadumattherena vuttanti sambandho, tena ‘‘mahāaṭṭhakathāya likhitamahāpadumattheravādo aya’’nti dasseti. Tattha supantassāpi avisayattamatthīti mahāpadumattherena ‘‘avisayattā pana āpatti na dissatī’’ti vuttaṃ. Ācariyā pana supantassa visaññattābhāvena visayattā anāpattiṃ na kathayanti. Visaññatte sati anāpattiyeva. Dve pana janātiādipi mahāaṭṭhakathāyameva vacanaṃ, tadeva pacchā vuttattā pamāṇaṃ. Yakkhagahitaggahaṇeneva cettha visaññībhūtopi saṅgahito. Ekabhaṅgena nipanno pana anipannattā āpattito muccatiyevāti gahetabbaṃ.
『以一弯曲』者，未将双脚离地，仅将身体弯向一侧而卧下。然而，在《大注释》中乃为大莲华长老所言，此显示「《大注释》中所记载的大莲华长老之说即此」。其中，『即便卧着者亦有未入境之情形』者，大莲华长老所言为「因未入境，故不见有违犯」。然而，诸老师认为，卧着者因无失去知觉之情形，故处于有境之状态，不言无违犯。若已失去知觉，则无违犯。『两人』等语，亦出自《大注释》，因其后述方为准量。此处以亚卡附身之摄取，亦包摄已失去知觉者。而以一弯曲卧下者，因不算已卧下，应取其免于违犯之义。
§78
78.Apadeti ākāse. Padanti padavaḷañjaṃ, tenāha ‘‘ākāse pada’’nti. Etadagganti eso aggo. Yadidanti yo ayaṃ. Sesaṃ uttānameva.
「无足迹于虚空」者,「足」者,足迹也,故说「虚空中之足迹」。「此为最上」者,此为最上。「即是」者,即此。其余极为明显。
Iti samantapāsādikāya vinayaṭṭhakathāya vimativinodaniyaṃ · 如是，于《破疑论》中，即《普端严》律注的复注中，
Paṭhamapārājikavaṇṇanānayo niṭṭhito. · 第一巴拉基咖注释法已竟。
2. Dutiyapārājikaṃ
第二巴拉基咖
Adutiyenāti asadisena jinena yaṃ dutiyaṃ pārājikaṃ pakāsitaṃ, tassa idāni yasmā saṃvaṇṇanākkamo patto, tasmā assa dutiyassa ayaṃ saṃvaṇṇanā hotīti yojanā.
「以第二」者,由无比之胜者所宣说之第二巴拉基咖,今既已到达其解释之次第,故此为彼第二之解释,如是应连结。
Dhaniyavatthuvaṇṇanā达尼亚事缘注释。
§84
84. Rājūhi gahitanti rājagahanti āha ‘‘mandhātū’’ti. Rājapurohitena pariggahitampi rājapariggahitamevāti mahāgovindaggahaṇaṃ, nagarasaddāpekkhāya cettha ‘‘rājagaha’’nti napuṃsakaniddeso. Aññepettha pakāreti susaṃvihitārakkhattā rājūnaṃ gahaṃ gehabhūtanti rājagahantiādike pakāre. Vasantavananti kīḷāvanaṃ, vasantakāle kīḷāya yebhuyyattā pana vasantavananti vuttaṃ.
「为诸王所取」者,说「王舍」,即说「曼达都」。为王师所摄持者亦即为王所摄持,故取「大果文德」,此处依城邑之词,故「王舍」为中性之指示。「此处之其他方式」者,因善设守护故为诸王之家、住处,故「王舍」等为方式。「春林」者,游戏之林,然因春季时多为游戏,故说「春林」。
Sadvārabandhāti vassūpagamanayoggatādassanaṃ. Nālakapaṭipadanti suttanipāte (su. ni. 684 ādayo) nālakattherassa desitaṃ moneyyapaṭipadaṃ. Pañcannaṃ chadanānanti tiṇapaṇṇaiṭṭhakasilāsudhāsaṅkhātānaṃ pañcannaṃ. No ce labhati…pe… sāmampi kātabbanti iminā nāvāsatthavaje ṭhapetvā aññattha ‘‘asenāsaniko aha’’nti ālayakaraṇamattena upagamanaṃ na vaṭṭati. Senāsanaṃ pariyesitvā vacībhedaṃ katvā vassaṃ upagantabbamevāti dasseti. ‘‘Na, bhikkhave, asenāsanikenā’’tiādinā (mahāva. 204) hi pāḷiyaṃ ‘‘nālakapaṭipadaṃ paṭipannenāpī’’ti aṭṭhakathāyañca avisesena daḷhaṃ katvā vuttaṃ, nāvāsatthavajesuyeva ca ‘‘anujānāmi, bhikkhave, nāvāya vassaṃ upagantu’’ntiādinā (mahāva. 203) asatipi senāsane ālayakaraṇavasena vassūpagamanaṃ anuññātaṃ, nāññatthāti gahetabbaṃ. Ayamanudhammatāti sāmīcivattaṃ. Katikavattānīti bhassārāmatādiṃ vihāya sabbadā appamattehi bhavitabbantiādikatikavattāni. Khandhakavattānīti ‘‘āgantukādikhandhakavattaṃ pūretabba’’nti evaṃ khandhakavattāni ca adhiṭṭhahitvā.
「六门之结缚」者,显示适合进入瓦萨之见解。「那腊咖之道」者,在《经集》中为那腊咖长老所说之牟尼道。「五种覆盖之」者,五种即草、叶、砖、石、灰泥。「若不得……乃至……亦应自作」者,以此显示除船与商队外,于其他处仅以「我无住处」而作依止,不许进入。应寻求住处,作语破后,方应进入瓦萨,如是显示。因于律文中以「诸比库,无住处者」等,及于注疏中以「即使行那腊咖之道者」,无差别地坚固而说,唯于船与商队中以「诸比库,我允许于船上进入瓦萨」等,即使无住处,亦以作依止之方式允许进入瓦萨,非于其他处,如是应取。「此随法性」者,正当之行。「何为应行之事」者,舍离喜好言说等,常应不放逸等应行之事。「篇集之应行事」者,决意「应圆满来客等篇集之应行事」,如是篇集之应行事。
Vassaṃvutthāti padassa aṭṭhakathāyaṃ ‘‘purimikāya upagatā mahāpavāraṇāya pavāritā pāṭipadadivasato paṭṭhāya ‘vutthavassā’ti vuccantī’’ti vuttattā mahāpavāraṇādivase pavāretvā vā appavāretvā vā aññattha gacchantehi sattāhakaraṇīyanimitte sati eva gantabbaṃ, nāsati, itarathā vassacchedo dukkaṭañca hotīti veditabbaṃ. ‘‘Imaṃ temāsaṃ vassaṃ upemī’’ti hi ‘‘na, bhikkhave, vassaṃ upagantvā purimaṃ vā temāsaṃ pacchimaṃ vā temāsaṃ avasitvā cārikā pakkamitabbā’’ti (mahāva. 185) ca vuttaṃ. Idheva ca vassaṃvutthā temāsaccayena…pe… pakkamiṃsūti vuttaṃ. Pavāraṇādivasopi temāsapariyāpannova. Keci pana ‘‘anujānāmi, bhikkhave, vassaṃvutthānaṃ bhikkhūnaṃ tīhi ṭhānehi pavāretunti (mahāva. 209) pavāraṇākammassa pubbeyeva vassaṃvutthānanti vutthavassatāya vuttattā mahāpavāraṇādivase sattāhakaraṇīyanimittaṃ vināpi yathāsukhaṃ gantuṃ vaṭṭatī’’ti vadanti, taṃ tesaṃ matimattaṃ, vutthavassānañhi pavāraṇānujānanaṃ anupagatachinnavassādīnaṃ nivattanatthaṃ kataṃ, na pana pavāraṇādivase avasitvā pakkamitabbanti dassanatthaṃ tadatthassa idha pasaṅgābhāvā, pavāraṇaṃ kātuṃ anucchavikānaṃ pavāraṇā idha vidhīyati, ye ca vassaṃ upagantvā vassacchedañca akatvā yāva pavāraṇādivasā vasiṃsu, te tattakena pavāraṇākammaṃ pati pariyāyato vutthavassāti vuccanti, appakaṃ ūnamadhikaṃ vā gaṇanūpagaṃ na hotīti ñāyato, na kathinakammaṃ pati temāsassa aparipuṇṇattā, itarathā tasmiṃ mahāpavāraṇādivasepi kathinatthārappasaṅgato. ‘‘Anujānāmi, bhikkhave, vassaṃvutthānaṃ bhikkhūnaṃ kathinaṃ attharitu’’nti (mahāva. 306) idaṃ pana ‘‘na, bhikkhave, vassaṃ upagantvā purimaṃ vā temāsaṃ pacchimaṃ vā temāsaṃ avasitvā cārikā pakkamitabbā’’tiādi (mahāva. 185) ca nippariyāyato mahāpavāraṇāya anantarapāṭipadadivasato paṭṭhāya kathinatthāraṃ pakkamanañca sandhāya vuttaṃ, parivāre ca ‘‘kathinassa atthāramāso jānitabbo’’ti (pari. 412) vatvā ‘‘vassānassa pacchimo māso jānitabbo’’ti (pari. 412) vuttaṃ. Yo hi kathinatthārassa kālo, tato paṭṭhāyeva cārikāpakkamanassāpi kālo, na tato pure vassaṃvutthānaṃyeva kathinatthārārahattā. Yadaggena hi pavāraṇādivase kathinatthāro na vaṭṭati, tadaggena bhikkhūpi vutthavassā na honti pavāraṇādivasassa avutthattā.
「瓦萨已住」者,因于此词之注疏中说「于前期进入者,于大自恣日自恣后,从次日起称为『已住瓦萨者』」,故于大自恣日自恣后或未自恣而往他处者,唯有七日应作之因缘时方应去,非无因缘,否则有瓦萨之断与恶作,如是应知。因说「我进入此三月瓦萨」,及「诸比库,进入瓦萨后,不应住前三月或后三月而出游行」。于此处亦说「已住瓦萨者,三月过后……乃至……出发」。自恣日亦含摄于三月中。然而有些人说「诸比库,我允许已住瓦萨之诸比库以三处自恣」,因于自恣甘马之前即说「已住瓦萨者」,以已住瓦萨性而说,故于大自恣日即使无七日应作之因缘,亦许随意而去,此仅为彼等之见解。因允许已住瓦萨者自恣,是为未进入、断瓦萨者等之遮止而作,非为显示于自恣日不应住而出发,因此义于此处无关联。此处规定不适合作自恣者之自恣。凡进入瓦萨且未作瓦萨之断,直至自恣日而住者,以彼程度对自恣甘马,依次第称为已住瓦萨者,少许不足或过多不入计算,如是依理,非对咖提那甘马,因三月未圆满,否则于彼大自恣日亦有展开咖提那之关联。「诸比库,我允许已住瓦萨之诸比库展开咖提那」,此及「诸比库,进入瓦萨后,不应住前三月或后三月而出游行」等,无例外地关于从大自恣之次日起展开咖提那与出发而说。于《附随》中说「应知咖提那之展开为一月」后,说「应知瓦萨之最后月」。因凡咖提那展开之时,从彼时起方为出游行之时,非于彼之前,唯已住瓦萨者方有资格展开咖提那。因以何程度于自恣日不许展开咖提那,以彼程度诸比库亦非已住瓦萨者,因自恣日未住故。
Yaṃ pana sāratthadīpaniyaṃ (sārattha. ṭī. pārājikakaṇḍa 2.84) ‘‘ekadesena avutthampi taṃ divasaṃ vutthabhāgāpekkhāya vutthameva hotī’’tiādi vuttaṃ, taṃ na yuttaṃ, taṃdivasapariyosāne aruṇuggamanakāle vasantova hi taṃ divasaṃ vuttho nāma hoti parivāsaaraññavāsādīsu viya, ayañca vicāraṇā upari vassūpanāyikakkhandhake āvi bhavissatīti tattheva taṃ pākaṭaṃ karissāma.
然而，《要义阐明》（《要义阐明》疏·巴拉基咖篇2.84）中所说：『即使仅住了一部分时日，以当日已住之份而言，亦视为已住』等语，此说不当。盖于当日终末、黎明破晓之时仍在住者，方名于该日已住，如同于别住、林中住等情形。此一考察将在后文安居篇集中显现，故将于彼处加以阐明。
Mahāpavāraṇāyapavāritāti purimikāya vassaṃ upagantvā acchinnavassatādassanaparaṃ etaṃ kenaci antarāyena appavāritānampi vutthavassattā. Na ovassiyatīti anovassakanti kammasādhanaṃ daṭṭhabbaṃ, yathā na temiyati, tathā katvāti attho. Anavayoti ettha anusaddo vicchāyaṃ vattatīti āha anu anu avayotiādi. Ācariyassa kammaṃ ācariyakanti āha ‘‘ācariyakamme’’ti. Kaṭṭhakammaṃ thambhādi. Telatambamattikāyāti telamissāya tambamattikāya.
『以大自恣行自恣者』，谓前安居者，历经未中断安居之考察后，即便有人因某种障难而未能行自恣，然以其已圆满安居故。『不为雨所淋』，「不淋」一词应视为以动作为词义中心之构词，其意如『不为水所湿』，即如此而为。『无亏损』，此处「无」字乃表各各分散之义，故说：「一一无亏损」等。『老师之事务，名为师务』，故说『于师务中』。木工之业，谓柱等之建造。『铜土』谓混有油脂之铜色泥土。
§85
85.Kuṭikāya karaṇabhāvanti kuṭiyā katabhāvaṃ. Kiṃ-saddappayoge anāgatappaccayavidhānaṃ sandhāya tassa lakkhaṇantiādi vuttaṃ. Kiñcāpi therassa pāṇaghātādhippāyo natthi, anupaparikkhitvā karaṇena pana bahūnaṃ pāṇānaṃ maraṇattā pāṇe byābādhentassātiādi vuttaṃ. Pātabyabhāvanti vināsetabbataṃ. Pāṇātipātaṃ karontānanti therena akatepi pāṇātipāte pāṇakānaṃ maraṇamattena pacchimānaṃ lesena gahaṇākāraṃ dasseti, tena ca ‘‘mama tādisaṃ akusalaṃ natthī’’ti pacchimānaṃ vipallāsalesaggahaṇanimittakiccaṃ na kattabbanti dīpitaṃ hoti. Diṭṭhānugatinti diṭṭhassa kammassa anupagamanaṃ anukiriyaṃ, diṭṭhiyā vā laddhiyā anugamanaṃ gāhaṃ. Ghaṃsitabbeti madditabbe, vināsitabbeti attho. Kataṃ labhitvā tattha vasantānampi dukkaṭamevāti idaṃ bhagavatā kuṭiyā bhedāpanavacanena siddhaṃ, sāpi tiṇadabbasambhārehi tulāthambhādīhi amissā suddhamattikāmayāpi iṭṭhakāhi katā vaṭṭati. Keci hi iṭṭhakāhiyeva thambhe cinitvā tadupari iṭṭhakāhiyeva vitānādisaṇṭhānena tulādidārusambhāravirahitaṃ chadanampi bandhitvā iṭṭhakāmayameva āvasathaṃ karonti, tādisaṃ vaṭṭati. Giñjakāvasathasaṅkhepena katāti ettha giñjakā vuccanti iṭṭhakā, tāhiyeva kato āvasatho giñjakāvasatho. Vayakammampīti mattikuddhāraṇaiṭṭhakadārucchedanādikārakānaṃ dinnabhattavettanādivatthubbayena nipphannakammampi atthi, etena kuṭibhedakānaṃ gīvādibhāvaṃ parisaṅkati. Titthiyadhajoti titthiyānameva saññāṇabhūtattā vuttaṃ. Te hi īdisesu cāṭiādīsu vasanti. Aññānipīti pi-saddena attanā vuttakāraṇadvayampi mahāaṭṭhakathāyameva vuttanti dasseti. Yasmā sabbamattikāmayā kuṭi sītakāle atisītā uṇhakāle ca uṇhā sukarā ca hoti corehi bhindituṃ, tasmā tattha ṭhapitapattacīvarādikaṃ sītuṇhacorādīhi vinassatīti vuttaṃ ‘‘pattacīvaraguttatthāyā’’ti. Chindāpeyya vā bhindāpeyya vā anupavajjoti idaṃ ayaṃ kuṭi viya sabbathā anupayogārahaṃ sandhāya vuttaṃ. Yaṃ pana pañcavaṇṇasuttehi vinaddhachattādikaṃ, tattha akappiyabhāgova chinditabbo, na tadavaseso tassa kappiyattā, taṃ chindanto upavajjova hoti. Teneva vakkhati ‘‘ghaṭakampi vāḷarūpampi bhinditvā dhāretabba’’ntiādi.
『小屋之建造状态』，即小屋已建成之状态。涉及『什么』一词之用法，是就尚未发生之事所订立条件规定而说其相貌等。虽然该长老并无伤害生命之意图，然因未加审察而行事，致使众多生命死亡，故说『伤害生命者』等。『应毁灭性』，即应被销毁之性质。『行杀生者』，即便长老并未亲自杀生，亦以生命之死亡为缘，示现了以托词摄取后人之样态，由此阐明：不应以「我无如彼之恶业」为由，行托词摄取后人之举。『随见行』，即随顺已见之业而行之，或随顺所见之见、所持之论而趋。『应被摩擦』，即应被破坏，意为应被销毁。『即便建成后住于其中者，亦仅是恶作』，此由世尊命令拆除小屋之语中得以成立；该小屋亦允许单以纯泥土或砖块建造，而不混入茅草、茅秆之材料及秤杆、柱子等。有者纯以砖块砌柱，再于其上纯以砖块仿天盖等形状建顶，不用天平、木料等材料，建成纯砖之住所，此类允许。『砖房』，此处「砖」指砖块，以砖块所建之住所即为「砖房」。『连工费亦有』，谓挖土、制砖、砍柴等工人所得饮食、工资等费用所成之事亦存在，由此令人疑其成为拆屋者颈等之物。『外道之标帜』，因其为外道之识别标志而如此说，彼等住于此类陶罐等中。『还有其他』，以「还」字表明自身所说两种理由亦见于《大注疏》。因纯泥土小屋于寒时极寒、热时极热，且易被盗贼破坏，故置于其中之钵、衣等物，因寒热及盗贼等而损毁，故说『为护持钵衣』。『或令砍或令毁而无过』，此就此小屋如同完全不宜使用而说。然而，以各色布条缠绕之伞等，其中仅不净之部分应被砍除，其余部分因属净物而不应砍除；砍除该净部分者即有过。正因如此，后文将说：『瓶子乃至护身兽形亦应破坏后方可持用』等语。
Pāḷimuttakavinicchayavaṇṇanā圣典本文以外裁断的注释。
Chattadaṇḍaggāhakaṃsalākapañjaranti ettha yo pañjarasalākānaṃ majjhaṭṭho bunde puthulo ahicchattakasadiso agge sachiddo yattha daṇḍantaraṃ pavesetvā chattaṃ gaṇhanti, yo vā sayameva dīghatāya gahaṇadaṇḍo hoti, ayaṃ chattadaṇḍo nāma, tassa aparigaḷanatthāya chattasalākānaṃ mūlappadesadaṇḍassa samantato daḷhapañjaraṃ katvā suttehi vinandhanti, so padeso chattadaṇḍagāhakasalākapañjaraṃ nāma, taṃ vinandhituṃ vaṭṭati. Na vaṇṇamaṭṭhatthāyāti iminā thirakaraṇatthameva ekavaṇṇasuttena vinandhiyamānaṃ yadi vaṇṇamaṭṭhaṃ hoti, na tattha dosoti dasseti. Āraggenāti nikhādanamukhena. Daṇḍabundeti daṇḍamūle koṭiyaṃ. Chattamaṇḍalikanti chattapañjare maṇḍalākārena baddhadaṇḍavalayaṃ. Ukkiritvāti ninnaṃ, unnataṃ vā katvā.
『持伞杆之篮笼式护环』，此处所谓伞杆，或指位于伞笼骨之间、顶端宽厚如蘑菇形状、顶部有孔、将杆端插入其中以持伞者；或指自身因长度而充当持握之杆者，此名「伞杆」。为防其脱落，于伞骨根部之杆四周，牢固地制成篮笼形，以线缠绕，该部分名为「持伞杆之篮笼式护环」，缠绕此处是允许的。『非为美观光洁』，以此示明：仅为使其坚固而以单色线缠绕，若恰使其美观光洁，彼处亦无过。『以尖锐之物』，即以钉入之口。『于杆端』，即于杆根之端处。『伞盖圆环』，即伞笼中以圆形绑缚之杆圈。『掘凿后』，即使之凹陷或凸起后。
Nānāsuttakehīti nānāvaṇṇehi suttehi. Idañca tathā karontānaṃ vasena vuttaṃ, ekavaṇṇasuttakenāpi na vaṭṭatiyeva, ‘‘pakatisūcikammameva vaṭṭatī’’ti hi vuttaṃ. Paṭṭamukheti dvinnaṃ paṭṭānaṃ saṅghaṭitaṭṭhānaṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ. Pariyanteti cīvarapariyante, anuvātaṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ. Veṇinti varakasīsākārena sibbanaṃ. Saṅkhalikanti diguṇasaṅkhalikākārena sibbanaṃ, veṇiṃ vā saṅkhalikaṃ vā karontīti pakatena sambandho. Agghiyaṃ nāma cetiyasaṇṭhānaṃ, yaṃ agghiyatthambhoti vadanti. Ukkirantīti uṭṭhapenti. Catukoṇameva vaṭṭatīti gaṇṭhikapāsakapaṭṭāni sandhāya vuttaṃ. Koṇasuttapiḷakāti gaṇṭhikapāsakapaṭṭānaṃ koṇehi bahi niggatasuttānaṃ piḷakākārena ṭhapitakoṭiyoti keci vadanti, te piḷake chinditvā duviññeyyā kātabbāti tesaṃ adhippāyo. Keci pana ‘‘koṇasuttā ca piḷakāti dveyevā’’ti vadanti, tesaṃ matena gaṇṭhikapāsakapaṭṭānaṃ koṇato koṇehi nīhatasuttā koṇasuttā nāma. Samantato pana pariyantena katā caturassasuttā piḷakā nāma. Taṃ duvidhampi keci cīvarato visuṃ paññāyanatthāya vikārayuttaṃ karonti, taṃ nisedhāya ‘‘duviññeyyarūpā vaṭṭantī’’ti vuttaṃ, na pana sabbathā acakkhugocarabhāvena sibbanatthāya tathāsibbanassa asakkuṇeyyattā. Yathā pakaticīvarato vikāro na paññāyati, evaṃ sibbitabbanti adhippāyo. Rajanakammato pubbe paññāyamānopi viseso cīvare ratte ekavaṇṇatāya na paññāyatīti āha ‘‘cīvare ratte’’ti. Maṇināti nīlamaṇiādimaṭṭhapāsāṇena, aṃsavaddhakakāyabandhanādikaṃ pana acīvarattā saṅkhādīhi ghaṃsituṃ vaṭṭatīti vadanti. Kaṇṇasuttakanti cīvarassa dīghato tiriyañca sibbitānaṃ catūsu kaṇṇesu koṇesu ca nikkhantānaṃ suttasīsānametaṃ nāmaṃ, taṃ chinditvāva pārupitabbaṃ, tenāha ‘‘rajitakāle chinditabba’’nti. Bhagavatā anuññātaṃ ekaṃ kaṇṇasuttampi atthi, taṃ pana nāmena sadisampi ito aññamevāti dassetuṃ yaṃ panātiādi vuttaṃ. Lagganatthāyāti cīvararajjuyaṃ cīvarabandhanatthāya. Gaṇṭhiketi dantādimaye. Pīḷakāti binduṃ binduṃ katvā uṭṭhāpetabbapīḷakā.
『以各色线』，即以各种颜色之线。此就如此行事者而说；即便以单色线亦不允许，盖已说『唯本来之针线活计方为允许』。『折叠处』，就两块布料折叠合并之处而说。『边缘』，就衣之边缘、顺风处而说。『辫状缝』，即以芦苇穗头形状缝制。『链状缝』，即以双重链状形式缝制；『制辫状或链状』，与本文相连。所谓「祭坛形」，是塔庙之形状，即所说「祭坛柱」。『提起』，即使之凸起。『仅四方形方为允许』，就扣结、骰形布片而说。所谓「角线结」，有者说乃扣结、骰形布片四角向外伸出之线以结节形状安置之端；彼等之意为，应将那些结节剪去，使其难以辨认。然而，有者说：『角线与结节乃是两者』；依其见解，扣结、骰形布片由角至角所引出之线名为「角线」；而沿四周边缘制成四方形之线则名为「结节」。此二者，有者为使其从衣上有所区别而加以变形装饰，为遮止此事，故说『应制成难以辨认之形式』，然并非因完全不入眼而不可用作缝制之用，乃因不能如此缝制。意谓应如此缝制：使其变形不显现于本来之衣上。染色之前虽显现，然衣被染后因成一色而不显现，故说『衣被染后』。『以宝石』，即以蓝宝石等磨光之石；然而肩带、腰带等因非衣料，可以贝壳等加以研磨，据说是允许的。所谓「角线」，乃衣纵横缝制后，从四角与各隅所伸出之线头之名称，应将其剪断后方可披覆，故说『于染色时应剪断』。世尊所允许之「角线」亦有一种，然为示明虽名称相同而与此实为另一物，故说『然而……』等。『为系挂之用』，即在衣绳上为系挂衣物之用。『扣结』，即以象牙等所制者。『结节』，即应一点一点地按压提起之结节。
Thālake vāti tambādimaye puggalike tividhepi kappiyathālake. Na vaṭṭatīti maṇivaṇṇakaraṇappayogo na vaṭṭati, telavaṇṇakaraṇatthaṃ pana vaṭṭati. Pattamaṇḍaleti tipusīsādimaye. ‘‘Na, bhikkhave, cittāni pattamaṇḍalāni dhāretabbāni rūpakākiṇṇāni bhittikammakatānī’’ti (cūḷava. 253) vuttattā ‘‘bhittikammaṃ na vaṭṭatī’’ti vuttaṃ. ‘‘Anujānāmi, bhikkhave, makaradantakaṃ chinditu’’nti (cūḷava. 253) vuttattā ‘‘makaradantakaṃ pana vaṭṭatī’’ti vuttaṃ, idaṃ pana pāḷiyā laddhampi idha pāḷiyā muttattā pāḷimuttakanaye vuttaṃ. Evamaññampi īdisaṃ.
『于碗中』，即于铜等所制之个人专用、三种均净之碗中。『不允许』，谓作宝石色之处置不允许，然为作油色之处置则允许。『钵盘』，即以锡铅等所制者。因经文中说『诸比库，不得持有绘有图案、描绘人形、做有壁画之钵盘』（小品253），故说『壁画装饰不允许』。因经文中说『诸比库，我允许砍去鱼齿形饰边』（小品253），故说『然鱼齿形饰边则允许』；此虽从经文中得，然因此处离开经文，故以离经文方式而说。其余同类亦如是。
Lekhā na vaṭṭatīti āraggena dinnalekhāva na vaṭṭati, jātihiṅgulikādivaṇṇehi katalekhā vaṭṭati. Chattamukhavaṭṭiyanti dhamakaraṇassa hatthena gahaṇachattākārassa mukhavaṭṭiyaṃ, ‘‘parissāvanacoḷabandhanaṭṭhāne’’ti keci.
『字迹不得用』者，谓以金属针刻划所成之字迹不得用，以天然朱砂等颜色所作之字迹则得用。『伞状口圈』者，谓持水器之手握处，呈伞盖形状之口部圈环；另有说为『滤水布之绑缚处』。
Deḍḍubhasīsanti udakasappasīsaṃ. Acchīnīti kuñjaracchisaṇṭhānāni. Ekameva vaṭṭatīti ettha ekarajjukaṃ diguṇaṃ tiguṇaṃ katvāpi bandhituṃ na vaṭṭati, ekameva pana satavārampi sarīraṃ parikkhipitvā bandhituṃ vaṭṭati, bahurajjuke ekato katvā ekena nirantaraṃ veṭhetvā kataṃ ‘‘bahurajjuka’’nti na vattabbaṃ ‘‘vaṭṭatī’’ti vuttattā, taṃ murajasaṅkhaṃ na gacchatīti veditabbaṃ. Murajañhi nānāvaṇṇehi suttehi murajavaṭṭisaṇṭhānaṃ veṭhetvā kataṃ, idaṃ pana murajaṃ maddavīṇasaṅkhātaṃ pāmaṅgasaṇṭhānañca dasāsu vaṭṭati ‘‘kāyabandhanassa dasā jīranti; anujānāmi, bhikkhave, murajaṃ maddavīṇa’’nti (cūḷava. 278) vuttattā.
『蛇头形』者，谓水蛇头部形状。『眼形』者，谓象眼形状。『唯一条得用』者，此处之意为：以一条绳折成双股、三股来捆绑，不得用；然以同一条绳绕身百匝来捆绑，则得用。若以多条绳合并为一，以其一条连续缠绕而成者，不应称之为『多条绳』，因已说『得用』，应知此不归入鼓类之列。鼓者，乃以各色线缠绕成鼓圈形状而制成；而此物则属所谓软琵琶类、臂环形状之物，在十种得用之物中得用，因为律中已说：『腰带之穗若磨损，我允许比库使用鼓状软琵琶』。
Vidheti dasāpariyosāne thirabhāvāya dantavisāṇasuttādīhi kattabbe vidhe. Aṭṭha maṅgalāni nāma saṅkho cakkaṃ puṇṇakumbho gayā sirīvaccho aṅkuso dhajaṃ sovattikanti vadanti. Macchayugaḷachattanandiyāvaṭṭādivasenapi vadanti. Paricchedalekhāmattanti dantādīhi katavidhassa ubhosu koṭīsu kataparicchedarājimattaṃ.
『缝合纹样』者，谓在穗带末端为使牢固，以象牙、兽角、线等所应制之纹样饰件。所谓八吉祥者，据说为：法螺、轮、满瓶、象、吉祥结、象钩、幢幡、吉祥符。亦有以双鱼、伞盖、法螺结等来表述者。『仅作分界线纹样』者，谓以象牙等所制之纹样饰件，于两端仅作划定范围之线纹而已。
‘‘Ujukamevā’’ti vuttattā caturassādisaṇṭhānāpi añjanī vaṅkagatikā na vaṭṭati. Sipāṭikāyāti vāsiādibhaṇḍanikkhipanapasibbake. Ārakaṇṭakaṃ nāma potthakādiaasaṅkhāraṇatthaṃ katadīghamukhasatthakanti vadanti. ‘‘Bhamakārānaṃ dāruādilikhanasatthaka’’nti keci. Vaṭṭamaṇikanti vaṭṭaṃ katvā uṭṭhapetabbaṃ pupphuḷakaṃ. Aññanti iminā piḷakādiṃ saṅgaṇhāti. Pipphaliketi yaṃ kiñci chedanake khuddakasatthe. Valitakanti nakhacchedanakāle daḷhaggahaṇatthaṃ valīhi yuttameva karonti. Tasmā taṃ vaṭṭatīti iminā yaṃ aññampi vikāraṃ daḷhīkammādiatthāya karonti, na vaṇṇamaṭṭhatthāya, taṃ vaṭṭatīti dīpitaṃ, tena ca kattaradaṇḍakoṭiyaṃ aññamaññampi ghaṭṭanena saddaniccharaṇatthāya kataṃ ayovalayādikaṃ saṃyuttampi kappiyato upapannaṃ hoti. Maṇḍalanti uttarāraṇiyā pavesanatthaṃ āvāṭamaṇḍalaṃ hoti. Ujukameva bandhitunti sambandho, ubhosu vā passesu ekapasse vāti vacanaseso. Vāsidaṇḍassa ubhosu passesu daṇḍakoṭīnaṃ acalanatthaṃ bandhitunti attho.
因已说『须平直』，故眼线刷若呈四方形等形状、或弯曲行进者，亦不得用。『工具袋』者，谓存放斧凿等器具之皮袋。所谓弧形刀，据说是为整理书册等而制成之长口小刀；亦有说为『旋转工匠用以刻划木材等之小刀』。『圆形小泡』者，谓捻圆后可弹起之小泡状物。『其他』者，以此一词涵括脓疱等各类。『小刀』者，任何用于切割之小型刀具皆是。『有纹握柄』者，谓剪指甲时为便于稳固握持，特意制作带有纹路之握柄，因此得用。以『故彼得用』一语，说明凡为加固耐用等目的而作之其他改造，而非为美观光洁之目的者，皆得用；由此，斧柄两端为发出声响以相互撞击而装配之铁环等，亦属合宜之物。『圆孔』者，谓为将上钻木纳入之凿入圆孔。与『须平直捆绑』相连，以『在两侧或一侧』作为语句之补充。意谓为使斧柄两端不晃动而加以捆绑。
Āmaṇḍasāraketi āmalakaphalāni pisitvā tena kakkena katatelabhājane. Tattha kira pakkhittaṃ telaṃ sītalaṃ hoti. Bhūmattharaṇeti kaṭasārādimaye parikammakatāya bhūmiyā attharitabbaattharaṇe. Pānīyaghaṭeti sabbaṃ bhājanavikatiṃ saṅgaṇhāti. Sabbaṃ…pe… vaṭṭatīti yathāvuttesu mañcādīsu itthipurisarūpampi vaṭṭati telabhājanesuyeva itthipurisarūpānaṃ paṭikkhittattā, telabhājanena saha agaṇetvā visuṃ mañcādīnaṃ gahitattā cāti vadanti, kiñcāpi vadanti, etesaṃ pana mañcādīnaṃ hatthena āmasitabbabhaṇḍattā itthirūpamevettha na vaṭṭatīti gahetabbaṃ. Aññesanti sīmasāmikānaṃ. Rājavallabhehīti lajjīpesalādīnaṃ uposathādiantarāyakarā alajjino bhinnaladdhikā ca bhikkhū adhippetā tehi saha uposathādikaraṇāyogā, teneva ‘‘sīmāyā’’ti vuttaṃ. Tesaṃ lajjīparisāti tesaṃ sīmāsāmikānaṃ anubalaṃ dātuṃ samatthā lajjīparisā. Bhikkhūhi katanti yaṃ alajjīnaṃ senāsanabhedanādikaṃ lajjībhikkhūhi kataṃ, sabbañcetaṃ sukatameva alajjīniggahatthāya pavattitabbato.
『以油甘子为精华之油器』者，谓将油甘子果捣碎，以其泥膏所制之盛油器皿，据说盛放于其中之油会变凉。『铺地用物』者，谓铺于以芦席等材料为基础、经整治之地面上所用之铺垫物。『水瓶』者，以此涵括一切器皿之各种形制。『一切……皆得用』者，据说在前述床榻等物之上，女男人像亦得用，原因在于：女男人像仅在油器皿上被禁止，油器皿未与床榻等物合并计算而是被单独列出故。虽如此说，然因床榻等物属于须以手触摸之物，故应理解为：于此处唯女人像不得用。『他人』者，谓界场之主人们。『受王宠幸者』者，意指无惭无愧、异见分裂之比库，彼等对持戒善行者之伍波萨他等活动构成障碍，故意谓不应与此等人共行伍波萨他等事，因此说『界场』。『彼等持戒者之群体』者，谓能够支援彼等界场主人持戒者之群体。『由比库们所作』者，谓凡无惭者破坏住处等行为，由持戒比库们所作之一切事，均应理解为皆是善作之事，因其乃为制伏无惭者而进行。
§88
88.Avajjhāyantīti nīcato cintenti. Ujjhāyanatthoti bhikkhuno theyyakammanindanattho ‘‘kathañhi nāma adinnaṃ ādiyissatī’’ti, na pana dāru-saddavisesanattho tassa bahuvacanattā. Vacanabhedeti ekavacanabahuvacanānaṃ bhede. Sabbāvantanti bhikkhubhikkhunīādisabbāvayavavantaṃ. Bimbisāroti tassa nāmanti ettha bimbīti suvaṇṇaṃ. Tasmā sārasuvaṇṇasadisavaṇṇatāya ‘‘bimbisāro’’ti vuccatīti veditabbaṃ. Porāṇasatthānurūpaṃ uppādito vīsatimāsappamāṇauttamasuvaṇṇagghanako lakkhaṇasampanno nīlakahāpaṇoti veditabbo. Rudradāmena nāma kenaci uppādito rudradāmako. So kira nīlakahāpaṇassa tibhāgaṃ agghati. Yasmiṃ pana dese nīlakahāpaṇā na santi, tatthāpi kāḷakavirahitassa niddhantasuvaṇṇassa pañcamāsagghanakena bhaṇḍena pādaparicchedo kātabbo. Tenāti nīlakahāpaṇassa catutthabhāgabhūtena. Pārājikavatthumhi vātiādi pārājikānaṃ sabbabuddhehi paññattabhāvena vuttaṃ, saṅghādisesādīsu pana itarāpattīsupi tabbatthūsu ca nānattaṃ nattheva, kevalaṃ keci sabbākārena paññapenti, keci ekadesenāti ettakameva viseso. Na hi kadācipi sammāsambuddhā yathāparādhaṃ atikkamma ūnamadhikaṃ vā sikkhāpadaṃ paññapenti.
『心中低评』者，谓从低劣之角度思量。『生起不满之义』者，谓此乃比库对偷盗行为之呵责之义，即『如何竟会取不与之物』，而非对木材一词作特别说明之义，因为该词是复数形式。『词形变化』者，谓单数与复数之区别。『包含一切』者，谓具足比库、比库尼等一切分子。『宾比萨拉』者，此为其名，此处『宾比』意为黄金；因此应知，以其色泽如精纯黄金相似，故称为『宾比萨拉』。应知，依古代论书传统所制，价值二十马萨咖之上等黄金，具足吉祥相，此为蓝色咖哈巴纳金币。有名为鲁陀罗达摩者所制之鲁陀罗达摩金币，据说其价值相当于蓝色咖哈巴纳金币的三分之一。然而在没有蓝色咖哈巴纳金币流通之地区，亦应以价值五马萨咖之无黑点精炼黄金来划定一巴达之界限。『以其』者，谓以蓝色咖哈巴纳金币的四分之一。『在巴拉基咖之事项中』等语，乃因巴拉基咖诸条由一切正自觉者所共同制定而言；至于桑喀地谢萨等其余诸罪及各相关事项，亦无差别，仅此区别：有者全面制定，有者部分制定而已。正自觉者们绝不会逾越罪行之应得，而制定或轻或重之学处。
Padabhājanīyavaṇṇanā词句分别释义
§92
92.Punapi ‘‘āgantukāmā’’ti vuttattā ca sabbathā manussehi anivutthapubbe abhinavamāpite, ‘‘puna na pavisissāmā’’ti nirālayehi pariccatte ca gāme gāmavohārābhāvā gāmappavesanāpucchanādikiccaṃ natthīti veditabbaṃ. Araññaparicchedadassanatthanti gāmagāmūpacāresu dassitesu tadaññaṃ araññanti araññaparicchedo sakkā ñātunti vuttaṃ. Mātikāyaṃ pana gāmaggahaṇeneva gāmūpacāropi gahitoti daṭṭhabbo. Indakhīleti ummāre. Araññasaṅkhepaṃ gacchati tathā abhidhamme vuttattā. Asatipi indakhīle indakhīlaṭṭhāniyattā ‘‘vemajjhameva indakhīloti vuccatī’’ti vuttaṃ. Yattha pana dvārabāhāpi natthi, tattha pākāravemajjhameva indakhīloti gahetabbaṃ. Luṭhitvāti pavaṭṭitvā.
再者,因说「欲来者」,故于完全未曾被人居住过的、新开辟的,以及「不再入住」被无家者舍弃的村落,因无村落之名称,故应知无入村询问等事务。为显示阿兰若界限之义者,于诸村与村近处已显示后,其余者为阿兰若,故说阿兰若界限得以了知。然于母论中,应见以村之摄取即摄取村近处。界标柱者,于门柱。归入阿兰若,因于阿毗达摩中如是所说。虽无界标柱,因界标柱之位置性,故说「正中间即称为界标柱」。然于彼处连门柱亦无者,于彼处应取围墙正中间即为界标柱。滚落者,流转而。中等人之善投掷等,应以令妇女羞耻之方式而取,非以力量显示之方式,因于上文说「妇女弃洗器之水」,以此故未说土块投掷,而说善投掷等。于《咖伦德注疏》中,以大概及屋近处即为村之意趣,说「立于屋近处者之土块投掷为村近处」。已作围绕者,以此显示围绕之外不应取近处。善杵投掷亦唯于未围绕之屋,且应于能及之处取之,然于不能及之处应取现存之处。然于彼屋四周以围墙等作围绕者,于彼处唯彼围绕应取为屋近处。
Majjhimassa purisassa suppapāto vātiādi mātugāmassa kākuṭṭhāpanavasena gahetabbaṃ, na baladassanavasena ‘‘mātugāmo bhājanadhovanaudakaṃ chaḍḍetī’’ti (pārā. aṭṭha. 1.92) upari vuccamānattā, teneva ‘‘leḍḍupāto’’ti avatvā suppapātotiādi vuttaṃ. Kurundaṭṭhakathāyaṃ mahāpaccariyañca gharūpacārova gāmoti adhippāyena ‘‘gharūpacāre ṭhitassa leḍḍupāto gāmūpacāro’’ti vuttaṃ. Kataparikkhepoti iminā parikkhepato bahi upacāro na gahetabboti dasseti. Suppamusalapātopi aparikkhittagehasseva, so ca yato pahoti, tattheva gahetabbo, appahonaṭṭhāne pana vijjamānaṭṭhānameva gahetabbaṃ. Yassa pana gharassa samantato pākārādīhi parikkhepo kato hoti, tattha sova parikkhepo gharūpacāroti gahetabbaṃ.
以前所说之方式者,以围绕村所说之方式。混合者,混杂。于非时入村「于围绕村,越围绕者,犯巴吉帝亚。于未围绕村,入近处者,犯巴吉帝亚」,因如是所说,故应欲村与村近处之不混合,故说不混合故等。然某些人于此处于律文「于未围绕村,入近处者」,此依应围绕之处而说,非彼之外一土块投掷所限之近处。故唯入应围绕处名为村者有罪,非近处,彼不应取,因于此注疏中说「立于屋近处之中等人之土块投掷之内名为村。彼之外土块投掷之内名为村近处」。于非时入村学处注疏中,未围绕村之近处应以不与取所说之方式而知,此方式已被指示。以此故于母论注疏中亦说「凡此未围绕村之近处已显示,依彼而于非时入村等应限定罪」,故于围绕村越围绕者,于未围绕村从屋近处开始入第二土块投掷名为村近处者,有非时入村罪,且于母论中「于非时应入村」,以村之摄取即摄取村近处,应如是知。于非时入村等者,以「等」字摄取立于屋与屋近处等者之生起利养分配等。
Pubbe vuttanayenāti parikkhittagāme vuttanayena. Saṅkarīyatīti missīyati. Vikāle gāmappavesane ‘‘parikkhittassa gāmassa parikkhepaṃ atikkamantassa āpatti pācittiyassa. Aparikkhittassa gāmassa upacāraṃ okkamantassa āpatti pācittiyassā’’ti (pāci. 513) vuttattā gāmagāmūpacārānaṃ asaṅkaratā icchitabbāti āha asaṅkarato cātiādi. Keci panettha pāḷiyaṃ ‘‘aparikkhittassa gāmassa upacāraṃ okkamantassāti idaṃ parikkhepārahaṭṭhānaṃ sandhāya vuttaṃ, na tato paraṃ ekaleḍḍupātaparicchinnaṃ upacāraṃ . Tasmā parikkhepārahaṭṭhānasaṅkhātaṃ gāmaṃ okkamantasseva āpatti, na upacāra’’nti vadanti, taṃ na gahetabbaṃ ‘‘gharūpacāre ṭhitassa majjhimassa purisassa leḍḍupātabbhantaraṃ gāmo nāma. Tato aññassa leḍḍupātassa abbhantaraṃ gāmūpacāro nāmā’’ti (pārā. aṭṭha. 1.92) idheva aṭṭhakathāyaṃ vuttattā. Vikāle gāmappavesanasikkhāpadaṭṭhakathāyañhi aparikkhittassa gāmassa upacāro adinnādāne vuttanayeneva veditabboti (pāci. aṭṭha. 512) ayameva nayo atidisito. Teneva mātikāṭṭhakathāyampi ‘‘yvāyaṃ aparikkhittassa gāmassa upacāro dassito, tassa vasena vikāle gāmappavesanādīsu āpatti paricchinditabbā’’ti (kaṅkhā. aṭṭha. dutiyapārājikavaṇṇanā) vuttaṃ, tasmā parikkhittassa gāmassa parikkhepaṃ atikkamantassa, aparikkhittassa gāmassa gharūpacārato paṭṭhāya dutiyaleḍḍupātasaṅkhātaṃ gāmūpacāraṃ okkamantassa vikāle gāmappavesanāpatti hoti, mātikāyañca vikāle gāmaṃ paviseyyāti gāmaggahaṇeneva gāmūpacāropi gahitoti veditabbaṃ. Vikāle gāmappavesanādīsūti ādi-saddena gharagharūpacārādīsu ṭhitānaṃ uppannalābhabhājanādiṃ saṅgaṇhāti.
出已外于界标柱者,从界标柱出已外而立之处,此一切皆为阿兰若,应如是连接。老师之弓名为以自然手九指节之量,然以弦装置时为七八指节量,如是说。
Nikkhamitvā bahi indakhīlāti indakhīlato bahi nikkhamitvā ṭhitaṃ yaṃ ṭhānaṃ sabbametaṃ araññanti yojanā. Ācariyadhanu nāma pakatihatthena navavidatthipamāṇaṃ, jiyāya pana āropitāya sattaṭṭhavidatthimattanti vadanti.
如法者,以相应之方式说,因不如法之未受持者于受用时有巴吉帝亚。于舍弃等未作时「此是我之所有物」,虽物主未知亦已摄取,如愚痴者等之所有物,搬运如是者亦因后来被亲族等知及被物主追究,依彼而人成为盗者,彼盗,故说「此是搬运心之同义语」。戏论行者,名为渴爱、慢、见之戏论部分。一心部分者,义为能生起处所移动之一心部分。
Kappiyanti anurūpavasena vuttaṃ akappiyassāpi appaṭiggahitassa paribhoge pācittiyattā. Pariccāgādimhi akate ‘‘idaṃ mayhaṃ santaka’’nti vatthusāminā aviditampi pariggahitameva bālummattādīnaṃ santakaṃ viya, tādisaṃ avaharantopi ñātakādīhi pacchā ñatvā vatthusāminā ca anubandhitabbato pārājikova hoti. Yassa vasena puriso theno hoti, taṃ theyyanti āha ‘‘avaharaṇacittassetaṃ adhivacana’’nti. Papañcasaṅkhāti taṇhāmānadiṭṭhisaṅkhātā papañcakoṭṭhāsā. Eko cittakoṭṭhāsoti ṭhānācāvanapayogasamuṭṭhāpako eko cittakoṭṭhāsoti attho.
以作用之方式者,以八种作法之方式。唯有识者,此依唯有识者之特别判定而说。于「有情以足」等,「我将以足引导」,首先移动足,犯土喇吒亚罪等,以律文,比库见奴后问或不问苦乐「去,逃走而快乐生活」而说,彼若逃走,于第二足时为巴拉基咖等,以注疏中所说唯有识者之特别判定,于园等无识者不得,依如是而说「唯有识者」。然彼判定于园等无识者得者,因于有识者无不得者,故说「以种种物品之方式,有识与无识混合」。义为以有识者及以无识者。因于此处唯以无识者不能连接取等六足,因姿势变动唯以有识者应连接,故应见未说「唯无识者」为第三种类。
Abhiyogavasenāti aṭṭakaraṇavasena. Saviññāṇakenevāti idaṃ saviññāṇakānaññeva āveṇikavinicchayaṃ sandhāya vuttaṃ. Pāṇo apadantiādīsu hi ‘‘padasā nessāmī’’ti paṭhamaṃ pādaṃ saṅkāmeti, āpatti thullaccayassātiādinā pāḷiyaṃ (pārā. 111), bhikkhu dāsaṃ disvā sukhadukkhaṃ pucchitvā vā apucchitvā vā ‘‘gaccha, palāyitvā sukhaṃ jīvā’’ti vadati, so ce palāyati, dutiyapadavāre pārājikantiādinā (pārā. aṭṭha. 1.114) aṭṭhakathāyañca yo saviññāṇakānaññeva āveṇiko vinicchayo vutto, so ārāmādiaviññāṇakesu na labbhatīti tādisaṃ sandhāya ‘‘saviññāṇakenevā’’ti vuttaṃ. Yo pana vinicchayo ārāmādiaviññāṇakesu labbhati, so yasmā saviññāṇakesu alabbhanako nāma natthi, tasmā vuttaṃ ‘‘nānābhaṇḍavasena saviññāṇakāviññāṇakamissakenā’’ti. Saviññāṇakena ca aviññāṇakena cāti attho. Yasmā cettha aviññāṇakeneva ādiyanādīni chapi padāni na sakkā yojetuṃ iriyāpathavikopanassa saviññāṇakavaseneva yojetabbato, tasmā ‘‘aviññāṇakenevā’’ti tatiyaṃ pakāraṃ na vuttanti daṭṭhabbaṃ.
以作用之方式者,以八种作法之方式。唯有识者,此依唯有识者之特别判定而说。于「有情以足」等,「我将以足引导」,首先移动足,犯土喇吒亚罪等,以律文,比库见奴后问或不问苦乐「去,逃走而快乐生活」而说,彼若逃走,于第二足时为巴拉基咖等,以注疏中所说唯有识者之特别判定,于园等无识者不得,依如是而说「唯有识者」。然彼判定于园等无识者得者,因于有识者无不得者,故说「以种种物品之方式,有识与无识混合」。义为以有识者及以无识者。因于此处唯以无识者不能连接取等六足,因姿势变动唯以有识者应连接,故应见未说「唯无识者」为第三种类。
Ārāmanti idaṃ upalakkhaṇamattaṃ dāsādisaviññāṇakassāpi idha saṅgahetabbato, nānābhaṇḍavasena hettha yojanā dassiyati. Parikappitaṭṭhānanti parikappitokāsaṃ. Suṅkaghātanti ettha maggaṃ gacchantehi satthikehi attanā nīyamānabhaṇḍato rañño dātabbabhāgo suṅko nāma, so ettha haññati adatvā gacchantehi avaharīyati, taṃ vā hanti ettha rājapurisā adadantānaṃ santakaṃ balakkārenāti suṅkaghāto, ‘‘ettha paviṭṭhehi suṅko dātabbo’’ti rukkhapabbatādisaññāṇena niyamitappadesassetaṃ adhivacanaṃ.
「园」者,此仅为举例,因奴隶等之识知亦应摄于此中,故于下文将以种种物品之方式显示结合。「划定之处」者,划定之场所。「关税处」者,于此,由商队行于道路者,从自己所运之物品应给予国王之份额名为关税,此于此处被击破——即由不给而行者被夺取,或于此处国王之人击破此——即以强力夺取不给者之现有物,故为关税处。此为以树、山等之标识所限定之地域之同义语,意为「于此进入者应给关税」。
Pañcavīsatiavahārakathāvaṇṇanā二十五种盗取论释义
Katthacīti ekissā aṭṭhakathāyaṃ. Ekaṃ pañcakaṃ dassitanti ‘‘parapariggahitañca hoti, parapariggahitasaññī ca, garuko ca hoti parikkhāro pañcamāsako vā atirekapañcamāsako vā, theyyacittañca paccupaṭṭhitaṃ hoti, ṭhānā cāvetī’’ti (pārā. 122) vuttapañcaavahāraṅgāni ekaṃ pañcakanti dassitaṃ. Dve pañcakāni dassitānīti ‘‘chahi ākārehi adinnaṃ ādiyantassa āpatti pārājikassa. Na ca sakasaññī, na ca vissāsaggāhī, na ca tāvakālikaṃ, garuko ca hoti parikkhāro pañcamāsako vā atirekapañcamāsako vā, theyyacittañca paccupaṭṭhitaṃ hoti, ṭhānā cāveti, āpatti pārājikassā’’ti (pārā. 125) evaṃ vuttesu chasu padesu ekaṃ apanetvā sesāni pañca padāni ekaṃ pañcakaṃ katvā heṭṭhā vuttapañcakañca gahetvā dve pañcakāni dassitāni. Ettha panāti pañcahākārehītiādīsu. Sabbehipi padehīti parapariggahitañca hotītiādīhi sabbehi pañcahi padehi.
「于某处」者,于一注疏中。「显示一个五法」者,显示所说之五种要素为一个五法,即「是他人所守护之物,且有他人所守护之想,且是重物——价值五马萨咖或超过五马萨咖之资具,且盗心现前,且从处所移动」如是所说。「显示二个五法」者,于「以六种行相不与取者,犯巴拉基咖。非自己物想,非信赖取,非暂时,且是重物——价值五马萨咖或超过五马萨咖之资具,且盗心现前,从处所移动,犯巴拉基咖」如是所说之六句中,除去一句,取余五句作为一个五法,并取下文所说之五法,显示二个五法。「然而于此」者,于「以五种行相」等处。「以一切句」者,以「是他人所守护之物」等一切五句。
Pañcannaṃ avahārānaṃ samūho pañcakaṃ. Sako hattho sahattho, tena nibbatto, tassa vā sambandhīti sāhatthiko, avahāro. Sāhatthikādi pañcakaṃ sāhatthikapañcakantiādipadavasena nāmalābho daṭṭhabbo. Evaṃ sesesupi. Tatiyapañcamesu pañcakesūti sāhatthikapañcakatheyyāvahārapañcakesu. Labbhamānapadavasenāti sāhatthikapañcake labbhamānassa nissaggiyāvahārapadassa vasena, theyyāvahārapañcake labbhamānassa parikappāvahārapadassa ca vasena yojetabbanti attho.
「五种要素之集合为五法。自己之手为自手,由彼所生,或与彼相关,故为自手要素。自手等五法应见以自手五法等词语之方式获得名称。如是于其余亦然。于第三、第五之五法中」者,于自手五法、盗取要素五法中。「以所得之句之方式」者,意为应以自手五法中所得之舍堕要素句之方式,以盗取要素五法中所得之划定要素句之方式结合。
Nissaggiyo nāma…pe… pārājikassāti iminā bahisuṅkaghātapātanaṃ nissaggiyapayogoti dasseti. ‘‘Hatthe bhāraṃ theyyacitto bhūmiyaṃ nikkhipati, āpatti pārājikassā’’ti (pārā. 101) vuttattā pana suddhacittena gahitaparabhaṇḍassa theyyacittena gumbādipaṭicchannaṭṭhāne khipanampi imasmiṃ nissaggiyapayoge saṅgayhatīti daṭṭhabbaṃ. Kiriyāsiddhito puretarameva pārājikāpattisaṅkhātaṃ atthaṃ sādhetīti atthasādhako. Atha vā attano vattamānakkhaṇe avijjamānampi kiriyāsiddhisaṅkhātaṃ atthaṃ avassaṃ āpattiṃ sādhetītipi atthasādhako. Asukaṃ nāma bhaṇḍaṃ yadā sakkosīti idaṃ nidassanamattaṃ parassa telakumbhiyā upāhanādīnaṃ nikkhepapayogassāpi atthasādhakattā. Tathā hi vuttaṃ mātikāṭṭhakathāyaṃ –
「名为舍堕……乃至……巴拉基咖」者,以此显示外关税处之投掷为舍堕方便。然而因说「以盗心将手中之负担置于地上,犯巴拉基咖」,故应见以净心所取之他人物品,以盗心投于丛林等所覆蔽之处,亦摄于此舍堕方便中。从行为成就,于先前即成就名为巴拉基咖罪之义,故为义成就者。或者,虽于自己现行之刹那不存在,然必定成就名为行为成就之义——即罪,故亦为义成就者。「某物品何时能取」者,此仅为例示,因他人油瓶、鞋等之投掷方便亦为义成就者。如是于母论注疏中说:
‘‘Atthasādhako nāma ‘asukassa bhaṇḍaṃ yadā sakkoti, tadā taṃ avaharā’ti aññaṃ āṇāpeti. Tattha sace paro anantarāyiko hutvā taṃ avaharati, āṇāpakassa āṇattikkhaṇeyeva pārājikaṃ. Parassa vā pana telakumbhiyā pādagghanakatelaṃ avassaṃ pivanakāni upāhanādīni pakkhipati, hatthato muttamatteyeva pārājika’’nti (kaṅkhā. aṭṭha. dutiyapārājikavaṇṇanā).
「名为义成就者,『某人之物品何时能取,彼时取之』而命令他人。于此,若他人无障碍而取之,命令者于命令之刹那即巴拉基咖。或者,于他人之油瓶中投入必定饮用足踝所涂之油之鞋等,从手放开之时即巴拉基咖。」
Imassa atthasādhakassa āṇattiyā ca ko visesoti? Taṅkhaṇaññeva gahaṇe niyuñjanaṃ āṇattikapayogo, kālantarena gahaṇatthaṃ niyogo atthasādhakoti ayaṃ nesaṃ viseso. Tenevāha ‘‘asukaṃ nāma bhaṇḍaṃ yadā sakkosī’’tiādi. Dhuranikkhepo pana upanikkhittabhaṇḍavasena veditabboti idaṃ nidassanamattaṃ, ārāmābhiyuñjanādīsupi tāvakālikabhaṇḍadeyyānaṃ adānepi eseva nayo. Bhaṇḍaggahaṇappayogato āṇattiyā pubbattā āha ‘‘āṇattivasena pubbapayogo veditabbo’’ti. Payogena saha vattamāno avahāro sahapayogoti āha ‘‘ṭhānācāvanavasenā’’ti, idañca nidassanamattaṃ khīlasaṅkamanādīsupi asati ṭhānācāvane sahapayogattā. Vuttañhi mātikāṭṭhakathāyaṃ ‘‘ṭhānācāvanavasena khīlādīni saṅkāmetvā khettādiggahaṇavasena ca sahapayogo veditabbo’’ti (kaṅkhā. aṭṭha. dutiyapārājikavaṇṇanā).
「此义成就者与命令有何差别?」当时即令从事取者为命令方便,为于后时取而委派为义成就者,此为彼等之差别。故说「某物品何时能取」等。然而卸负担应以所寄托之物品之方式了知,此仅为例示,于园之使用等,对应暂时给予之物品之不给,亦此法则。因从物品取之方便,命令在先,故说「应以命令之方式了知先前方便」。与方便同时存在之要素为同时方便,故说「以从处所移动之方式」,此亦为例示,于界标之移动等,虽无从处所移动,亦为同时方便。于母论注疏中说「以从处所移动之方式,移动界标等,以田地等取之方式,应了知同时方便」。
Tulayitvāti upaparikkhitvā. Sāmīcīti vattaṃ. Sakasaññāya adentassa āpatti natthīti vadanti. Sammaddoti nividdhatāsaṅkhobho. Bhaṭṭhe janakāyeti apagate janasamūhe. Attano santakaṃ katvā etasseva bhikkhuno dehīti idaṃ ubhinnampi kukkuccavinodanatthaṃ vuttaṃ. Avahārakassa hi ‘‘mayā sahatthena na dinnaṃ, bhaṇḍadeyyaṃ eta’’nti kukkuccaṃ uppajjeyya, itarassa ca ‘‘mayā paṭhamaṃ dhuranikkhepaṃ katvā pacchā adinnaṃ gahita’’nti kukkuccaṃ uppajjeyyāti.
「比较后」者,审察后也。「适当」者,合宜也。有说:未以自己的想法给予者,无罪。「踩踏」者,插入践踏之动摇也。「在人群散去时」者,在人群离去之后也。「作为自己的财物后,给予此比库」者,此语是为了消除双方的追悔而说。因为对于搬运者,可能生起追悔:『我未亲手给予,应给予物品』;对于另一位,可能生起追悔:『我先放下担子,后来取了未给予之物』。
Samagghanti appagghaṃ. Dāruatthaṃ pharatīti dārūhi kattabbakiccaṃ sādheti. Ekadivasaṃ dantakaṭṭhacchedanādinā yā ayaṃ agghahāni vuttā, sā sabbā bhaṇḍasāminā kiṇitvā gahitameva sandhāya vuttā. Sabbaṃ panetaṃ aṭṭhakathācariyappamāṇena veditabbaṃ. Pāsāṇañca sakkharañca pāsāṇasakkharaṃ.
「同等价值」者,低价也。「满足木材之义」者,以木材成就应作之事也。此处所说一日因砍齿木等而有的价值损失,全部是指物主买下后取得之物而说。然而,这一切应依注疏师之量而知。「石与砾」者,石砾也。
Akkhadassāti ettha akkha-saddena kira vinicchayasālā vuccati, tattha nisīditvā vajjāvajjaṃ nirūpayantīti ‘‘akkhadassā’’ti vuccanti dhammavinicchanakā. Hananaṃ nāma hatthapādādīhi pothanañceva hatthanāsādicchedanañca hotīti āha ‘‘haneyyunti potheyyuñceva chindeyyuñcā’’ti.
「法庭」者,此处以『阿卡』一词称呼裁判厅,坐于其中判定有罪无罪者,称为『阿卡达萨』,即法之裁判者。「打」者,谓以手足等击打,以及断手鼻等也,故说『应打者,应击打以及应断』。
Padabhājanīyañca ‘‘hatthena vā pādena vā kasāya vā vettena vā aḍḍhadaṇḍakena vā chajjāya vā haneyyu’’nti (pārā. 92) vuttaṃ. Tattha aḍḍhadaṇḍakenāti dvihatthappamāṇena rassamuggarena, veḷupesikāya vā. Chejjāya vāti hatthādīnaṃ chedanena. Chindanti etāya hatthapādādīnīti chejjā, satthaṃ, tena satthenātipi attho. Nīhareyyunti raṭṭhato nīhareyyuṃ. ‘‘Corosi…pe… thenosī’’ti ettha paribhāseyyunti padaṃ ajjhāharitvā attho veditabboti āha ‘‘corosi…pe… paribhāseyyu’’nti. Yaṃ taṃ bhaṇḍaṃ dassitanti sambandho.
分句中说『应以手或足或鞭或杖或半杖或刀打』。其中『以半杖』者,以二手肘长之短锤,或以竹片也。『以刀』者,以断手足等也。『以此断手足等,故为刀』,即以彼刀之义也。『应驱逐』者,应从国土驱逐也。『汝是贼……汝是盗』者,此处应加入『应呵责』一词而知其义,故说『汝是贼……应呵责』。『所示之物』者,是连结也。
§93
93.Yattha yattha ṭhitanti bhūmiyādīsu yattha yattha ṭhitaṃ. Yathā yathā ādānaṃ gacchatīti yena yena ākārena gahaṇaṃ upagacchati.
「无论何处安置」者,无论在地等何处安置也。「无论如何取走」者,以何种方式取得也。
Bhūmaṭṭhakathāvaṇṇanā地上物论释义
§94
94.Vācāyavācāyāti ekekatthadīpikāya vācāya vācāya. Upaladdhoti ñāto. Pāḷiyaṃ sesaaṭṭhakathāsu ca kudālaṃ vā piṭakaṃ vāti idameva dvayaṃ vatvā vāsipharasūnaṃ avuttattā tesampi saṅkhepaṭṭhakathādīsu āgatabhāvaṃ dassetuṃ saṅkhepaṭṭhakathāyantiādi vuttaṃ. Theyyacittena katattā ‘‘dukkaṭehi saddhiṃ pācittiyānī’’ti vuttaṃ.
「以语以语」者,以各各显示义理之语也。「被发现」者,被知也。在本文及其余注疏中,说『锄或篮』此二者后,因未说斧锯,为显示彼等在略注疏等中亦有出现,故说『在略注疏中』等。因以盗心所作,故说『与恶作一起为巴吉帝亚』。
Aṭṭhavidhaṃ hetantiādīsu etaṃ dukkaṭaṃ nāma therehi dhammasaṅgāhakehi imasmiṃ ṭhāne samodhānetvā aṭṭhavidhanti dassitanti yojanā. Sabbesampi dukkaṭānaṃ imesuyeva aṭṭhasu saṅgahetabbabhāvato pana itarehi sattahi dukkaṭehi vinimuttaṃ vinayadukkaṭeyeva saṅgahetabbaṃ. Dasavidhaṃ ratananti ‘‘muttā maṇi veḷuriyo saṅkho silā pavāḷaṃ rajataṃ jātarūpaṃ lohitako masāragalla’’nti evamāgataṃ dasavidhaṃ ratanaṃ.
「八种」等句中,此恶作,乃诸长老法集者于此处合摄而示为「八种」,此为连结。然因一切恶作皆应摄于此八种中,故除其余七种恶作外,唯应摄律恶作。「十种宝」者,即如是所说之十种宝:「珍珠、摩尼、琉璃、螺、石、珊瑚、银、金、红玉、猫眼石」。
‘‘Muttā maṇi veḷuriyo ca saṅkho,
「珍珠、摩尼与琉璃、螺,
Silā pavāḷaṃ rajatañca hemaṃ;
石、珊瑚、银及金,
Lohitakañca masāragallaṃ,
红玉与猫眼石,
Dasete dhīro ratanāni jaññā’’ti. –
智者应知此十种为宝。」
Hi vuttaṃ. Sattavidhaṃ dhaññanti sāli vīhi yavo kaṅgu kudrūsaṃ varako godhumoti imaṃ sattavidhaṃ dhaññaṃ. Āvudhabhaṇḍādinti ādi-saddena turiyabhaṇḍaitthirūpādiṃ saṅgaṇhāti. Anāmasitabbe vatthumhi dukkaṭaṃ anāmāsadukkaṭaṃ. Durūpaciṇṇadukkaṭanti ‘‘akattabba’’nti vāritassa katattā duṭṭhu upaciṇṇaṃ caritanti durūpaciṇṇaṃ, tasmiṃ dukkaṭaṃ durūpaciṇṇadukkaṭaṃ. Vinaye paññattaṃ avasesaṃ dukkaṭaṃ vinayadukkaṭaṃ. Ekādasa samanubhāsanā nāma bhikkhupātimokkhe cattāro yāvatatiyakā saṅghādisesā ariṭṭhasikkhāpadanti pañca, bhikkhunīpātimokkhe ekaṃ yāvatatiyakapārājikaṃ cattāro saṅghādisesā caṇḍakāḷīsikkhāpadanti cha.
如是所说。「七种谷」者,即此七种谷:稻、粳、大麦、小米、稗子、黍、小麦。「武器物品等」者,以「等」字摄取乐器物品、女人形相等。于不应触之事物上之恶作,为不触恶作。「恶行恶作」者,因行作被禁止为「不应作」之事,故恶行、恶作,为恶行,于彼之恶作为恶行恶作。于律中制定之其余恶作,为律恶作。十一种劝谏,即于比库巴帝摩卡中四个至三次之桑喀地谢萨、阿利德他学处,共五;于比库尼巴帝摩卡中一个至三次之巴拉基咖、四个桑喀地谢萨、禅德咖离学处,共六。
Sahapayogato paṭṭhāya cettha purimapurimā āpattiyo paṭippassambhantīti āha atha dhuranikkhepaṃ akatvātiādi. ‘‘Dhuranikkhepaṃ akatvā’’ti vuttattā dhuranikkhepaṃ katvā puna khaṇantassa purimāpattiyo na paṭippassambhantīti vadanti. ‘‘Chedanapaccayā dukkaṭaṃ desetvā muccatī’’ti vatvā pubbapayoge āpattīnaṃ desetabbatāya avuttattā sahapayoge patte pubbapayoge āpattiyo paṭippassambhantīti veditabbaṃ.
「从共同努力开始,在此前前诸罪得以止息」,故说「于是未卸重担」等。因说「未卸重担」,故说卸重担后再掘者,前罪不止息。说「因切断之缘,示恶作后得释」后,因未说前努力中诸罪应示,故应知:达共同努力时,前努力中诸罪止息。「已犯、已违、已失」,此一切皆是此中所说恶作之同义语;「令人作」等,此处则是譬喻之示例。「连结状态」者,就双音节而言,由此应知亦示短音之标志。「一根」者,一者之近处。一切处触摸时有恶作,摇动时有土喇吒亚,各各触摸摇动之努力者方有;然以一努力取者,拔出时唯巴拉基咖,非恶作土喇吒亚,如是说。以一努力取者亦得触摸摇动,故不应取彼。实不触摸不摇动而不能取任何物。「示一罪后得释」,尘堆掘等同等努力中,前罪达后后罪而止息,以此想在库伦德注疏中说;然在其余注疏中,以掘之努力差别,努力努力中所犯诸罪达后后而不止息,因相互相似;达分离时,彼一切皆止息,因不相似之努力,以此意趣说止息之规定,应知。以此近于盗取之边际。
Aparaddhaṃ viraddhaṃ khalitanti sabbametaṃ yañca dukkaṭanti ettha vuttassa dukkaṭassa pariyāyavacanaṃ, yaṃ manusso karetiādi panettha opammanidassanaṃ. Saṃyogabhāvoti dvittaṃ sandhāya vuttaṃ, tena rassattassāpi nimittaṃ dassitanti veditabbaṃ. Ekassa mūleti ekassa santike. Sabbatthāpi āmasane dukkaṭaṃ, phandāpane thullaccayañca visuṃ visuṃ āmasanaphandāpanapayogaṃ karontasseva hoti, ekapayogena gaṇhantassa pana uddhāre pārājikameva, na dukkaṭathullaccayānīti vadanti, ekapayogena gaṇhantassāpi āmasanaphandāpanānampi labbhamānattā taṃ na gahetabbaṃ. Na hi sakkā anāmasitvā aphandāpetvā ca kiñci gahetuṃ. ‘‘Ekameva desetvā muccatī’’ti paṃsukhaṇanādisamānapayogepi purimā āpatti uttaramuttaraṃ āpattiṃ patvā paṭippassambhantīti saññāya kurundaṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ, itaraṭṭhakathāsu pana khaṇanapayogabhedehi payoge payoge āpannā āpattiyo uttaramuttaraṃ patvā na paṭippassambhanti aññamaññaṃ sadisattā viyūhanaṃ patvā tā sabbāpi paṭippassambhanti visadisapayogattāti iminā adhippāyena paṭippassaddhividhānaṃ vuttanti veditabbaṃ. Iminā hi avahārakassa āsannaṃ orimantaṃ parāmasati.
「就在彼处」者,就在口缘。「以底」者,以瓶之下底。「置于一处之瓶,从处所移动,以六行相应知」,此为连结。「一处」者,以锁链系缚状态,置于一立足处所之义。「木片乃至发端量亦从处所移动」者,木片以五行相从自己立足处所移动。「切断量时巴拉基咖」者,若必落,切断量时巴拉基咖。「限定」者,五马萨咖等重性之限定。「分离」者,以从立足处所移去之方式分离,作堆。「如是作」者,以容器口缘,分离瓶中物与容器中物之一系缚状态之义。「半瓶」者,半满之瓶。「律法性」者,得额外原因时,律之判决法性,此为意趣。「非仅在此有重性,亦有随顺经」,示此故说「亦」等。「然以喉限定之时」者,口中物吞下之时之义。吞下即此处之限定,非喉之闭塞。「稠」者,硬、厚、密之义。
Tatthevāti mukhavaṭṭiyameva. Bundenāti kumbhiyā heṭṭhimatalena. Ekaṭṭhāne ṭhitāya kumbhiyā ṭhānā cāvanaṃ chahi ākārehi veditabbanti sambandho. Ekaṭṭhāneti ca saṅkhalikabaddhabhāvena ekasmiṃ patiṭṭhitokāsaṭṭhāneti attho. Khāṇukaṃ kesaggamattampi ṭhānā cāvetīti khāṇukaṃ attano patiṭṭhitaṭṭhānato pañcahi ākārehi ṭhānā cāveti. Chinnamatte pārājikanti avassaṃ ce patati, chinnamatte pārājikaṃ. Paricchedoti pañcamāsakādigarubhāvaparicchedo. Apabyūhantoti ṭhitaṭṭhānato apanayanavasena viyūhanto rāsiṃ karonto. Evaṃ katvāti bhājanamukhavaṭṭiyā kumbhigatena bhājanagatassa ekābaddhabhāvaṃ viyojetvāti attho. Upaḍḍhakumbhīyanti upaḍḍhapuṇṇāya kumbhiyā. Vinayadhammatāti adhikakāraṇālābhe vinayavinicchayadhammatāti adhippāyo. Na kevalañcettha garukatāva, suttānugamanampi atthīti dassento apicātiādimāha. Kaṇṭhena pana paricchinnakāleti mukhagataṃ ajjhohaṭakāleti attho. Ajjhoharaṇameva hettha paricchindanaṃ, na kaṇṭhapidahanaṃ. Cikkananti thaddhaṃ, bahalaṃ ghananti attho.
「若以盗心于他人瓶中投入脚底量之酥或油或必饮之任何布衣片或皮片等之一,从手离量时巴拉基咖」,此处盗取应审察。若就布等中酥油之进入而成巴拉基咖,彼处进入之油因与瓶中物一系缚性,非如投入他容器取时之盗取。如是说:「然令容器沉没而取者,乃至一系缚时,守护」等。若因油等之毁坏而成巴拉基咖,彼时亦如烧草等无盗取,唯与恶作共有物品应给。如是,拔出脚底量之油等、布等者亦不应成巴拉基咖,因彼处进入之油等以毁坏状态,取时不存在;以存在状态,拔出即应说巴拉基咖,非从手离量。一切注疏中说投入布等从手离量时巴拉基咖,故不能拒绝彼。然以注疏量应取此,理则此处智者应前后连结而拔出。
Yopi theyyacittena parassa kumbhiyā pādagghanakaṃ sappiṃ vā telaṃ vā avassaṃ pivanakaṃ yaṃ kiñci dukūlasāṭakaṃ vā cammakhaṇḍādīnaṃ vā aññataraṃ pakkhipati, hatthato muttamatte pārājikanti ettha avahāro vīmaṃsitabbo. Yadi ca dukūlādīsu sappitelānaṃ pavisanaṃ sandhāya pārājikaṃ bhaveyya, tattha paviṭṭhatelādino kumbhigatena ekābaddhatāya na tāva avahāro bhājanantaraṃ pavesetvā gahaṇakāle viya. Tathā hi vuttaṃ – ‘‘bhājanaṃ pana nimujjāpetvā gaṇhantassa yāva ekābaddhaṃ hoti, tāva rakkhatī’’tiādi. Atha telādivināsena pārājikaṃ bhaveyya, tadāpi tiṇajjhāpanādīsu viya avahāro natthi, dukkaṭena saddhiṃ bhaṇḍadeyyameva hoti, tathā ca pādagghanakaṃ telādiṃ pītaṃ dukūlādiṃ uddharantassāpi pārājikaṃ na siyā tattha paviṭṭhassa telādino vinaṭṭhaṭṭhena gahaṇakkhaṇe avijjamānattā, vijjamānattena ca uddhāreyeva pārājikaṃ vattabbaṃ, na hatthato muttamatteti. Sabbaaṭṭhakathāsu ca dukūlādīnaṃ pakkhipane hatthato muttamatte pārājikassa vuttattā na taṃ paṭikkhipituṃ sakkā. Aṭṭhakathāppamāṇena panetaṃ gahetabbaṃ, yutti panettha paṇḍitehi pubbāparaṃ saṃsanditvā uddhāretabbā.
「将阻止」者,将遮止。「以所说方式巴拉基咖」者,从手离量即巴拉基咖。「非盗取,非颈」者,因自己之容器故说,唯说无罪,非如是审察,此为意趣。「名为外出」者,从彼开始,因油之处所与向下状态,名为外出。「从内开始于孔作时,油流出后所去之处所即成容器数」,故说「从外内脚底量漏时巴拉基咖」。「如何作」者,从外内或从内内开始作。「中间留置作孔」者,中间留少许瓦片,后切断彼而作孔。
Palibujjhissatīti nivāressati. Vuttanayena pārājikanti hatthato muttamatteyeva pārājikaṃ. Neva avahāro, na gīvāti attano bhājanattā vuttaṃ, anāpattimattameva vuttaṃ, na pana evaṃ vicāritanti adhippāyo. Bahigataṃ nāma hotīti tato paṭṭhāya telassa aṭṭhānato adhomukhabhāvato ca bahigataṃ nāma hoti. Anto paṭṭhāya chidde kariyamāne telassa nikkhamitvā gatagataṭṭhānaṃ bhājanasaṅkhyameva gacchatīti āha ‘‘bāhirantato pādagghanake gaḷite pārājika’’nti. Yathā tathā vā katassāti bāhirantato vā abbhantarantato vā paṭṭhāya katassa. Majjhe ṭhapetvā katachiddeti majjhe thokaṃ kapālaṃ ṭhapetvā pacchā taṃ chindantena katachidde.
「铺展物之食,其余之饮,酥等之受用」,故说「作不应食或不应饮」。「然何故此处说恶作」,故说「因从处所移动之不存在故恶作」。「前二」者,破坏与舍弃。「以令瓶破旧」者,以令满瓶破旧。「以水瓶之正直化」者,以水满之水瓶之正直化。「一相」者,破坏以令瓶破旧,舍弃以水瓶正直化,共一自性。「然后二」者,烧与作不受用。「此处如是说判决」者,此大注疏中所说义,某些老师如是说判决。「就后二而说」者,此处前二句中判决能以下说之随顺而知,彼处不说任何,就后二句「因从处所移动之不存在故恶作」,此所说,此为意趣。「以盗心」者,以自己或他人欲作性而生之盗心。「以欲毁坏性」者,如切断手足等,唯以欲毁坏性。「以所说方式破或舍」者,以锤击破或洒水或沙而覆盖之义。「不合理」者,因经中前二亦唯说恶作,「前二中巴拉基咖」,此不合理,若汝等有,此为意趣。「非」者,遮止不合理性,彼处说原因「因应以他方式取故」。
Patthīnassa khādanaṃ itarassa pānañca sappiādīnaṃ paribhogoti āha ‘‘akhāditabbaṃ vā apātabbaṃ vā karotī’’ti. Kasmā panettha dukkaṭaṃ vuttanti āha ‘‘ṭhānācāvanassa natthitāya dukkaṭa’’nti. Purimadvayanti bhedanaṃ chaḍḍanañca. Kumbhijajjarakaraṇenāti puṇṇakumbhiyā jajjarakaraṇena. Mātikāujukaraṇenāti udakapuṇṇāya mātikāya ujukaraṇena. Ekalakkhaṇanti bhedanaṃ kumbhiyā jajjarakaraṇena, chaḍḍanaṃ mātikāya ujukaraṇena ca saddhiṃ ekasabhāvaṃ. Pacchimaṃ pana dvayanti jhāpanaṃ aparibhogakaraṇañca. Ettha evaṃ vinicchayaṃ vadantīti etasmiṃ mahāaṭṭhakathāyaṃ vutte atthe eke ācariyā evaṃ vinicchayaṃ vadanti. Pacchimadvayaṃ sandhāya vuttanti ettha purimapadadvaye vinicchayo heṭṭhā vuttānusārena sakkā viññātunti tattha kiñci avatvā pacchimapadadvayaṃ sandhāya ‘‘ṭhānācāvanassa natthitāya dukkaṭa’’nti idaṃ vuttanti adhippāyo . Theyyacittenāti attano vā parassa vā kātukāmatāvasena uppannatheyyacittena. Vināsetukāmatāyāti hatthapādādīni chindanto viya kevalaṃ vināsetukāmatāya. Vuttanayena bhindantassa vā chaḍḍentassa vāti muggarena pothetvā bhindantassa vā udakaṃ vā vālikaṃ vā ākiritvā uttarāpentassa vāti attho. Ayuttanti ceti pāḷiyaṃ purimadvayepi dukkaṭasseva vuttattā ‘‘purimadvaye pārājika’’nti idaṃ ayuttanti yadi tumhākaṃ siyāti attho. Nāti ayuttabhāvaṃ nisedhetvā tattha kāraṇamāha ‘‘aññathā gahetabbatthato’’ti.
「铺展物之食,其余之饮,酥等之受用」,故说「作不应食或不应饮」。「然何故此处说恶作」,故说「因从处所移动之不存在故恶作」。「前二」者,破坏与舍弃。「以令瓶破旧」者,以令满瓶破旧。「以水瓶之正直化」者,以水满之水瓶之正直化。「一相」者,破坏以令瓶破旧,舍弃以水瓶正直化,共一自性。「然后二」者,烧与作不受用。「此处如是说判决」者,此大注疏中所说义,某些老师如是说判决。「就后二而说」者,此处前二句中判决能以下说之随顺而知,彼处不说任何,就后二句「因从处所移动之不存在故恶作」,此所说,此为意趣。「以盗心」者,以自己或他人欲作性而生之盗心。「以欲毁坏性」者,如切断手足等,唯以欲毁坏性。「以所说方式破或舍」者,以锤击破或洒水或沙而覆盖之义。「不合理」者,因经中前二亦唯说恶作,「前二中巴拉基咖」,此不合理,若汝等有,此为意趣。「非」者,遮止不合理性,彼处说原因「因应以他方式取故」。
Evameke vadantīti heṭṭhā vuttassa atthanayassa attanā anabhimatabhāvaṃ dassetvā sayaṃ aññathāpi pāḷiṃ aṭṭhakathañca saṃsanditvā atthaṃ dassetukāmo ayaṃ panettha sārotiādimāha. Acāvetukāmovāti theyyacittena ṭhānā acāvetukāmova. Achaḍḍetukāmoyevāti etthāpi theyyacittenāti sambandhitabbaṃ. Idañhi theyyacittapakkhaṃ sandhāya vuttaṃ nāsetukāmatāpakkhassa vakkhamānattā. Tenevāha nāsetukāmatāpakkhe panātiādi. Itarathāpi yujjatīti theyyacittābhāvā ṭhānā cāvetukāmassāpi dukkaṭaṃ yujjatīti vuttaṃ hoti.
「如是有人说」者,显示前文所说义理之趣向为自己所不认同,欲自己另以异法会通经文与注疏而显示义理,故说此「然而此处『萨罗』」等。「欲令不移动者」,即以盗心欲令从处所不移动。「欲令不舍弃者」,此处亦应连结「以盗心」。此乃就盗心方面而说,非就欲令灭失方面说,因欲令灭失方面将于后说。故说「然而就欲令灭失方面」等。「以其他方式亦成立」者,谓即使无盗心,欲令从处所移动者亦成恶作,如是而说。
Bhūmaṭṭhakathāvaṇṇanānayo niṭṭhito. · 地上物论释义之理已毕。
Ākāsaṭṭhakathāvaṇṇanā空中物论释义
§96
96. Ākāsaṭṭhakathāyaṃ antovatthumhīti parikkhittassa vatthussa anto. Antogāmeti parikkhittassa gāmassa anto. Aparikkhitte pana vatthumhi gāme vā ṭhitaṭṭhānameva ṭhānaṃ. Aṭavimukhaṃ karoti…pe… rakkhatīti tena payogena tassa icchitaṭṭhānaṃ āgatattā rakkhati. Gāmato nikkhantassāti parikkhittagāmato nikkhantassa. Kapiñjaro nāma aññamaññaṃ yujjhāpanatthāya bālajanehi posāvaniyapakkhijāti.
九十六、虚空注释中,「在物内」者,在有围绕之物之内。「在村内」者,在有围绕之村之内。然而在无围绕之物或村中,所立之处即是处所。「作林口……守护」者,以彼作用故,因其所欲之处所已到达,故守护。「从村出者」,从有围绕之村出者。「咖宾迦罗」者,名为愚人为令相互斗争而饲养之鸟。
Vehāsaṭṭhakathāvaṇṇanā悬空物论释义
§97
97. Vehāsaṭṭhakathāyaṃ chinnamatte muttamatteti yathā chinnaṃ muttañca pakatiṭṭhāne na tiṭṭhati, tathā chedanaṃ mocanañca sandhāya vuttaṃ.
九十七、空中注释中,「截断之量、释放之量」者,如截断者、释放者不住于原处,如是就截断、释放而说。
Udakaṭṭhakathāvaṇṇanā水中物论述之解说
§98
98. Udakaṭṭhakathāyaṃ sandamānaudake nikkhittaṃ na tiṭṭhatīti āha ‘‘asandanake udake’’ti. Anāpattīti hatthavārapadavāresu dukkaṭāpattiyā abhāvaṃ sandhāya vuttaṃ. Kaḍḍhatīti heṭṭhato osāreti. Sakalamudakanti daṇḍena phuṭṭhokāsagataṃ sakalamudakaṃ. Na udakaṃ ṭhānanti attanā kataṭṭhānassa aṭṭhānattā. Paduminiyanti padumagacche. Kalāpabandhanti hatthakavasena khuddakaṃ katvā baddhaṃ kalāpabaddhaṃ. Bhārabaddhaṃ nāma sīsabhārādivasena baddhaṃ. Muḷālanti kandaṃ. Pattaṃ vā pupphaṃ vāti idaṃ kaddamassa anto pavisitvā ṭhitaṃ sandhāya vuttaṃ. Niddhamanatumbanti vāpiyā udakassa nikkhamananāḷaṃ. Udakavāhakanti mahāmātikaṃ. Avahārena so na kāretabboti iminā pāṇaṃ jīvitā voropane āpattiyā sabbattha na muccatīti dīpeti. Mātikaṃ āropetvāti khuddakamātikaṃ āropetvā. Maritvā…pe… tiṭṭhantīti ettha matamacchānaṃyeva tesaṃ santakattā amate gaṇhantassa natthi avahāro.
九十八、水注释中,「置于流动水中不住」,故说「在不流动之水中」。「无罪」者,就手范围、足范围中无恶作罪而说。「拉」者,从下方降下。「全部水」者,杖所触及之处所之全部水。「非水之处所」者,因自己所作之处所非处所故。「在莲池中」者,在莲丛中。「束缚」者,以手量作小而缚者为束缚。「负担缚」者,名为以头负担等而缚者。「穆拉喇」者,根。「叶或花」者,此就进入泥中而住者而说。「尼达玛那通巴」者,池水之出口管。「伍达咖瓦哈咖」者,大筌。「不应以取走而作彼」者,以此显示在夺取生命之命时,于一切处不免于罪。「架起筌」者,架起小筌。「死……住」者,此处因死鱼即是彼等之存在,取未死者无取走。
Nāvaṭṭhakathāvaṇṇanā船中物论述之解说
§99
99. Nāvaṭṭhakathāyaṃ thullaccayampi pārājikampi hotīti ettha paṭhamaṃ ṭhānā acāvetvā mutte thullaccayaṃ, paṭhamaṃ pana ṭhānā cāvetvā mutte pārājikanti veditabbaṃ. Pāse baddhasūkaro viyātiādinā vuttaṃ sandhāyāha ‘‘tattha yutti pubbe vuttāevā’’ti. Vipannaṭṭhanāvāti visamavātehi desantaraṃ palātā, bhijjitvā vā vināsaṃ patvā udake nimujjitvā heṭṭhā bhūmitalaṃ appatvā sāmikehi ca apariccattālayā vuccati. Balavā ca vāto āgammāti iminā asati vāte ayaṃ payogo katoti dasseti. Puggalassa natthi avahāroti sukkhamātikāyaṃ ujukaraṇanayena vuttaṃ. Taṃ attano pādena anakkamitvā hatthena ca anukkhipitvā aññasmiṃ daṇḍādīsu bandhitvā ṭhapite yujjati, attano pādena akkamitvā hatthena ca ukkhipitvā ṭhitassa pana balavavātena chattacīvarādīsu pahaṭesu pakatiṃ vijahitvā daḷhataraṃ akkamanagahaṇādipayogo abhinavo kātabbo siyā. Itarathā chattacīvarādīni vā vigacchanti, avahārako vā sayaṃ patissati, nāvā ca tadā na gamissati. Tasmā īdise abhinavappayoge sati avahārena bhavitabbaṃ. Sukkhamātikāyaṃ ujukatāya udakāgamanakāle kātabbakiccaṃ natthīti taṃ idha nidassanaṃ na hoti. Dāsaṃ pana pakatiyā palāyantaṃ ‘‘sīghaṃ yāhī’’ti vatvā pakatigamanato turitagamanuppādanādinā idha nidassanena bhavitabbanti amhākaṃ khanti , vīmaṃsitvā gahetabbaṃ. Vāte āgatepi yattha atilahukattā nāvāya kañci payogaṃ akatvā pakatiyā avahārako tiṭṭhati, tatthidaṃ aṭṭhakathāyaṃ vuttanti gahetabbaṃ.
九十九、船注释中,「亦成土喇吒亚亦成巴拉基咖」者,此处应知:先从处所不移动而释放者为土喇吒亚,然而先从处所移动而释放者为巴拉基咖。就「如缚于陷阱之猪」等所说,故说「彼处道理即前所说」。「失坏处所之船」者,谓被不平等之风吹至他方,或破裂而至灭坏,或沉入水中未达下方地面,且未被主人舍弃之船。「强风来」者,以此显示无风时不作此作用。「人无取走」者,就干筌以直接方式而说。彼以自己之足不踏、以手不举,缚于其他杖等而置时成立;然而以自己之足踏、以手举而住者,被强风击打伞衣等时,舍弃原状而应作更强之踏、取等新作用。否则伞衣等将失去,或取走者自己将倒下,船亦彼时不行。故如是有新作用时,应有取走。干筌以直接性故,至水时无应作之事,故彼于此非例证。然而奴隶本性逃走时,说「速去」而以从本性行走生起急速行走等,于此应以例证,此是我等之意见,应审察而取。风来时,于彼处因极轻故,对船不作任何作用,取走者本性而住,应取此于注释中所说。
Yānaṭṭhakathāvaṇṇanā车乘中物论述之解说
§100
100. Yānaṭṭhakathāyaṃ ubhosu passesūti catunnaṃ thambhānaṃ upari caturassaṃ dārusaṅghāṭaṃ āropetvā tassa vāmadakkhiṇapassesu ubhosu vātātapādiparissayavinodanatthaṃ garuḷapakkhino ubho pakkhā viya katā sandamānikā. Dukayuttassāti dvīhi goṇehi yuttassa. Ayuttakanti goṇehi ayuttaṃ. Kappakatāti dvinnaṃ sikhānaṃ sandhiṭṭhāne gosiṅgāni viya dve koṭiyo ṭhapetvā upatthambhanī kappakatā nāma, sā dvīhipi koṭīhi bhūmiyaṃ patiṭṭhāti, tenāha ‘‘cha ṭhānānī’’ti. Tīṇi vā cattāri vā ṭhānānīti akappakatāya upatthambhaniyā ca dvinnaṃ cakkānañca vasena tīṇi ṭhānāni, kappakatāya vasena cattāri ṭhānāni, tathā pathaviyaṃ ṭhapitassa tīṇi ṭhānānīti sambandho. Akkhasīsehīti akkhadāruno dvīhi koṭīhi. Akkhuddhīhīti akkhadārunā sampaṭicchakā heṭṭhimabhāge kappakatā dve dārukhaṇḍā akkhuddhiyo nāma, tāsaṃ kappakatānaṃ dvinnaṃ kappasīsāni cattāri idha ‘‘akkhuddhiyo’’ti vuccanti, tenāha ‘‘catūhi ca akkhuddhīhī’’ti. Tāhi patiṭṭhitāhi patiṭṭhitaṭṭhānāni cattāri dhurena patiṭṭhitaṭṭhānaṃ ekanti pañca ṭhānāni honti. Uddhiyova ‘‘uddhikhāṇukā’’ti vuttā, uddhikhāṇukānaṃ abhāve akkhasīsānaṃ patiṭṭhānokāsaṃ dassento āha samameva bāhaṃ katvātiādi. Tattha samamevāti uddhiyo heṭṭhā anolambetvā bāhuno heṭṭhimabhāgaṃ samaṃ katvā dvinnaṃ bāhudārūnaṃ majjhe akkhasīsappamāṇena chiddaṃ katvā tattha akkhasīsāni pavesitāni honti, tena bāhānaṃ heṭṭhābhāgaṃ sabbaṃ bhūmiṃ phusitvā tiṭṭhati, tenāha ‘‘sabbaṃ pathaviṃ phusitvā tiṭṭhatī’’ti. Sesaṃ nāvāyaṃ vuttasadisanti iminā yadi pana taṃ evaṃ gacchantaṃ pakatigamanaṃ pacchinditvā aññaṃ disābhāgaṃ neti, pārājikaṃ. Sayameva yaṃ kiñci ṭhānaṃ sampattaṃ ṭhānā acālentova vikkiṇitvā gacchati, nevatthi avahāro, bhaṇḍadeyyaṃ pana hotīti imaṃ nayaṃ atidisati.
一百、车注释中,「在两边」者,于四柱之上架起四角木结合,于彼之左右两边,为除风热等危险,如迦楼罗鸟之两翼而作之连接物。「二轭者」,以二牛轭者。「无轭」者,未以牛轭者。「咖巴咖德」者,于二辕之连接处,置二角如牛角,名为伍巴他巴哈尼咖巴咖德,彼以二角亦立于地,故说「六处所」。「三或四处所」者,无咖巴咖德之伍巴他巴哈尼及二轮故为三处所,以咖巴咖德故为四处所,如是置于地上者三处所,此是连结。「以轴头」者,以轴木之二端。「以轴柱」者,轴木所接受之下方部分,咖巴咖德之二木片名为轴柱,彼等咖巴咖德之二咖巴头四个,于此称为『轴柱』,故说『以四轴柱』。以彼等所立之立处四个,以辕所立之处所一个,故成五处所。伍迪约即称为『伍迪卡努咖』,显示伍迪卡努咖不存在时轴头之立足处所,故说『平等地作臂』等。其中『平等地』者,不令伍迪约垂于下方,作臂之下方部分平等,于二臂木之中间作轴头之量之孔,于彼处轴头被插入,故臂之下方部分全部触地而住,故说『全部触地而住』。『余者如船中所说』者,以此若然而彼如是行时,断绝本性行走而导向其他方分,为巴拉基咖。自己到达任何处所,不从处所移动而售卖而去,既无取走,然而成货物债,显示此道理。
Bhāraṭṭhakathāvaṇṇanā负载中物论述之解说
§101
101. Bhāraṭṭhakathāyaṃ bhāraṭṭhanti mātikāpadassa bhāro nāmāti idaṃ atthadassananti āha ‘‘bhāroyeva bhāraṭṭha’’nti. Purimagaleti galassa purimabhāge. Galavāṭakoti gīvāya uparimagalavāṭako. Uraparicchedamajjheti urapariyantassa majjhe. Sāmikehi anāṇattoti idaṃ yadi sāmikehi ‘‘imaṃ bhāraṃ netvā asukaṭṭhāne dehī’’ti āṇatto bhaveyya, tadā tena gahitabhaṇḍaṃ upanikkhittaṃ siyā, tañca theyyacittena sīsādito oropentassāpi avahāro na siyā, sāmikānaṃ pana dhuranikkhepe eva siyāti tato upanikkhittabhaṇḍabhāvato viyojetuṃ vuttaṃ, teneva vakkhati ‘‘tehi pana anāṇattattā pārājika’’nti. Ghaṃsantoti sīsato anukkhipanto, yadi ukkhipeyya, ukkhittamatte pārājikaṃ, tenāha sīsato kesaggamattampītiādi. Yo cāyanti yo ayaṃ vinicchayo.
101. 在【负担】的注释中,「负担之义」者,即显示「摩帝咖巴德(论母句)的负担名为负担之义」之义,故说「负担即负担之义」。「颈前部」者,在颈的前部。「颈结」者,在颈上方的颈结。「胸围中央」者,在胸围限界的中央。「未经主人不放弃」者,此意为:若被主人命令「将此负担运至某处交付」,则彼所取之物为寄托物,即使以盗心从头上卸下,亦不成离处,但若主人放弃负担则成离处。为了区别于寄托物之状态,故如是说,因此将说「但因未经彼等命令,故成巴拉基咖」。「摩擦」者,从头上不举起;若举起,举起之时即成巴拉基咖,故说「从头上乃至发尖许」等。「此决断」者,此决断。
Ārāmaṭṭhakathāvaṇṇanā园林中物论述之解说
§102
102. Ārāmaṭṭhakathāyaṃ ārāmaṃ abhiyuñjatīti idaṃ abhiyogakaraṇaṃ paresaṃ bhūmaṭṭhabhaṇḍādīsupi kātuṃ vaṭṭatiyeva. Ārāmādithāvaresu pana yebhuyyena abhiyogavaseneva gahaṇasambhavato ettheva pāḷiyaṃ abhiyogo vutto, iti iminā nayena sabbatthāpi sakkā ñātunti gahetabbaṃ. Adinnādānassa payogattāti sahapayogamāha. Vatthumhiyeva katapayogattā sahapayogavasena hetaṃ dukkaṭaṃ. Sayampīti abhiyuñjakopi. ‘‘Kiṃ karomi kiṃ karomī’’ti evaṃ kiṅkārameva paṭissuṇanto viya caratīti kiṅkārapaṭissāvī, tassa bhāvo kiṅkārapaṭissāvibhāvo, tasmiṃ, attano vasavattibhāveti vuttaṃ hoti. Ukkocanti lañjaṃ. Sabbesaṃ pārājikanti kūṭavinicchayikādīnaṃ. Ayaṃ vatthusāmītiādikassa ubhinnaṃ dhuranikkhepakaraṇahetuno payogassa karaṇakkhaṇeva pārājikaṃ hotīti veditabbaṃ. Sace pana sāmikassa vimati ca dhuranikkhepo ca kamena uppajjanti, payogasamuṭṭhāpakacittakkhaṇe pārājikameva hoti, na thullaccayaṃ. Yadi vimatiyeva uppajjati, tadā thullaccayamevāti veditabbaṃ, ayaṃ nayo sabbattha yathānurūpaṃ gahetabbo. Dhuranikkhepavaseneva parājayoti sāmiko ‘‘ahaṃ na muccāmī’’ti dhuraṃ anikkhipanto aṭṭo parājito nāma na hotīti dasseti.
102. 在【园林】的注释中,「对园林作努力」者,此努力之作为,对他人的土地、建筑物、物品等亦可为之。但在园林等较重之物上,多数情况下唯有通过努力方能取得,故在此经文中说努力,以此方式在一切处皆可知,应如是理解。「因为是不与取的努力」者,说与努力俱。因为在对象上已作努力,故依与努力俱而此为恶作。「自己亦」者,作努力者亦。「如『我作何?我作何?』般,如同应诺何事而行」者为应诺何事者,其状态为应诺何事之状态,在其中,说为「在自己支配之状态」。「贿赂」者,贿赂。「一切巴拉基咖」者,伪证者等。「此物之主」等,应知:因为两者放弃负担之作为,在作努力之刹那即成巴拉基咖。但若主人的疑惑与放弃负担渐次生起,在生起努力之心的刹那即成巴拉基咖,非土喇吒亚。若唯有疑惑生起,则应知唯成土喇吒亚,此方式在一切处应如理理解。「唯依放弃负担而败」者,显示主人不放弃负担「我不放弃」,则被告者名为败者不成。
Vihāraṭṭhakathāvaṇṇanā住处中物论述之解说
§103
103. Vihāraṭṭhakathāyaṃ vihāranti upacārasīmāsaṅkhātaṃ sakalaṃ vihāraṃ. Pariveṇanti tassa vihārassa abbhantare visuṃ visuṃ pākārādiparicchinnaṭṭhānaṃ. Āvāsanti ekaṃ āvasathamattaṃ. Gaṇasantake paricchinnasāmikattā sakkā dhuraṃ nikkhipāpetunti āha ‘‘dīghabhāṇakādibhedassa pana gaṇassā’’ti. Idhāpi sace ekopi dhuraṃ na nikkhipati, rakkhatiyeva. Esa nayo bahūnaṃ santake sabbattha.
103. 在【精舍】的注释中,「精舍」者,名为近行界的整个精舍。「住处」者,在彼精舍内部各各以围墙等界定之处。「住所」者,仅一住处。「因在团体所有物上界定了主人性,故能令放弃负担」,故说「但长部诵者等区分的团体」。此处亦若有一人不放弃负担,则守护之。此方式在一切多人所有物上皆同。
Khettaṭṭhakathāvaṇṇanā田地注疏的阐释
§104
104. Khettaṭṭhakathāyaṃ nirumbhitvā vātiādīsu gaṇhantassāti paccekaṃ yojetabbaṃ, tattha nirumbhitvā gahaṇaṃ nāma vīhisīsaṃ acchinditvā yathāṭhitameva hatthena gahetvā ākaḍḍhitvā bījamattasseva gahaṇaṃ. Ekamekanti ekaṃ vīhisīsaṃ. Yasmiṃ bīje vātiādi nirumbhitvā gahaṇādīsu yathākkamaṃ yojetabbaṃ. ‘‘Tasmiṃ bandhanā mocitamatte’’ti vacanato tasmiṃ bījādimhi bandhanā mutte sati tato anapanītepi ṭhānantarassa abhāvā pārājikameva. Yassa pana sīsādikassa santarādinā saha saṃsibbanaṃ vā ekābaddhatā vā hoti, tassa bandhanā mocite thullaccayaṃ, itaraṭṭhānato mocite pārājikanti gahetabbaṃ, tenāha vīhināḷantiādi. Sabhusanti palālasahitaṃ. Khīlenāti khāṇukena. Ettha ca khīlasaṅkamanādīsu sahapayogo dhuranikkhepo cāti ubhayaṃ sambhavati. Khīlasaṅkamanādi ettha sahapayogo. Tasmiñca kate yadi sāmikā dhuraṃ na nikkhipanti puna gaṇhitukāmāva honti, na tāva avahāro, ‘‘khīlaṃ saṅkāmetvā khettādiṃ asuko rājavallabho bhikkhu gaṇhitukāmo’’ti ñatvā tassa balaṃ kakkhaḷādibhāvañca nissāya khīlasaṅkamanādikiriyāniṭṭhānato paṭhamameva sāmikā dhuraṃ nikkhipanti, na avahāro etassa payoganiṭṭhānato puretarameva dhurassa nikkhittattā. Yadā pana khīlasaṅkamanādipayogeneva dhuranikkhepo hoti, tadāyeva avahāro, tenevettha ‘‘tañca kho sāmikānaṃ dhuranikkhepenā’’ti vuttaṃ. Khīlādīnaṃ saṅkamitabhāvaṃ ajānitvā sāmikānaṃ sampaṭicchanampettha dhuranikkhepoti veditabbo. Evaṃ sabbatthāti yathāvuttamatthaṃ rajjusaṅkamanādīsupi atidisati. Yaṭṭhinti mānadaṇḍaṃ. Ekasmiṃ anāgate thullaccayaṃ, tasmiṃ āgate pārājikanti sace dārūni nikhaṇitvā tattakeneva gaṇhitukāmo hoti, avasāne dārumhi pārājikaṃ. Sace tattha kaṇṭakasākhādīhi pādānaṃ antaraṃ paṭicchādetvā kassaci appavesārahaṃ katvā gahetukāmo hoti, avasānasākhāya pārājikaṃ, tenāha ‘‘sākhāparivāreneva attano kātuṃ sakkotī’’ti, dārūni ca nikhaṇitvā sākhāparivārañca katvā eva attano santakaṃ kātuṃ sakkotīti attho. Khettamariyādanti vuttamevatthaṃ vibhāvetuṃ ‘‘kedārapāḷi’’nti vuttaṃ. Idañca khīlasaṅkamanādinā gahaṇaṃ ārāmādīsupi labbhateva.
104. 在【田地】的注释中,「截断而」等,对「取者」应各别连接。其中「截断而取」者,名为切断稻穗,如其所在以手握持而拉取,仅取种子。「一一」者,一稻穗。「在何种子上」等,应依次连接于截断而取等。因「在彼从束缚解脱之时」之语,在彼种子等从束缚解脱时,即使未从彼处移开,因无他处,即成巴拉基咖。但若穗等与茎等有缝合或一体束缚,则从束缚解脱为土喇吒亚,从其他处解脱为巴拉基咖,应如是理解,故说「稻茎」等。「带壳」者,带稻草。「以桩」者,以木桩。此处在移动桩等时,与努力俱与放弃负担两者皆可能。移动桩等,此处为与努力俱。若作此时,若主人不放弃负担,仍欲再取,则尚非离处。知「移动桩后,某王臣比库欲取田地等」,依其势力、粗暴性等,从移动桩等行为完成之初,主人即放弃负担,非离处,因在其努力完成之前负担已被放弃。但当唯依移动桩等努力而放弃负担时,方为离处,故此处说「而且是主人的放弃负担」。应知此处主人不知桩等已被移动而同意,亦为放弃负担。「如是在一切处」者,如所说之义,在移动绳索等处亦显示。「杖」者,测量杖。「一未到来为土喇吒亚,彼到来为巴拉基咖」者,若埋木桩后即欲以此取得,在最后木桩上为巴拉基咖。若在彼处以荆棘枝等遮蔽足间,使任何人不得进入而欲取得,在最后枝上为巴拉基咖,故说「唯以枝围绕能作为自己之物」,埋木桩且作枝围绕后方能作为自己所有之义。「田地界限」者,为阐明所说之义,故说「田埂」。此以移动桩等而取,在园林等亦可得。
Vatthuṭṭhakathāvaṇṇanā地基注疏的阐释
§105
105. Vatthuṭṭhakathāyaṃ tiṇṇaṃ pākārānanti iṭṭhakasilādārūnaṃ vasena tiṇṇaṃ pākārānaṃ.
105. 在【土地】的注释中,「三种围墙」者,依砖、石、木而有三种围墙。
§106
106. Gāmaṭṭhakathāyaṃ ‘‘gāmo nāmā’’ti pāḷiyaṃ na vuttaṃ sabbaso gāmalakkhaṇassa pubbe vuttattā.
106. 在【村落】的注释中,经文中未说「村落名为」,因村落之相在前已完全说过。
Araññaṭṭhakathāvaṇṇanā森林注疏的阐释
§107
107. Araññaṭṭhakathāyaṃ vinivijjhitvāti ujukameva vinivijjhitvā. Lakkhaṇacchinnassāti araññasāmikānaṃ hatthato kiṇitvā gaṇhantehi kataakkharādisaññāṇassa. Challiyā pariyonaddhanti iminā sāmikānaṃ nirāpekkhatāya cirachaḍḍitabhāvaṃ dīpeti, tenāha ‘‘gahetuṃ vaṭṭatī’’ti. Yadi sāmikānaṃ sāpekkhatā atthi, na vaṭṭati. Tāni katāni ajjhāvutthāni ca hontīti tāni gehādīni katāni pariniṭṭhitāni manussehi ca ajjhāvutthāni ca honti. Dārūnīti gehādīnaṃ katattā avasiṭṭhadārūni. Gahetuṃ vaṭṭatīti sāmikānaṃ anālayattā vuttaṃ, te ca yadi gahaṇakāle disvā sālayā hutvā vārenti, gahetuṃ na vaṭṭatiyeva. ‘‘Dehī’’ti vutte dātabbamevāti ‘‘dehī’’ti vutte ‘‘dassāmī’’ti ābhogaṃ katvā gacchantassa ‘‘dehī’’ti avutte adatvā gamane āpatti natthi. Pacchāpi tehi codite dātabbameva.
107. 在丛林注疏中，「直接穿透而过」者，即笔直地穿透而过也。「标记已被割除」者，即指从丛林主人手中购买后取用者所做的字母等辨识标记也。「以树皮缠绕包覆」者，此语旨在说明原主人已漠然置之、久被抛弃之状，故言「取之合宜」也。若原主人仍有意索取，则不合宜。「那些已建成并有人居住」者，即那些房屋等已建造完毕，且有人居住其中也。「木材」者，即因建造房屋等而遗剩之木材也。「取之合宜」者，此乃就原主人毫不眷恋而言；若彼等在取用之时见到，转而生起眷恋之心而加以阻止，则取之便不合宜。关于「若被告知『请给我』时应当给予」者，即若对方说「请给我」，而此人心存「我将给予」之念而离去，若彼未再开口索取，此人未给而离去，则不犯戒；若事后彼人再行催讨，则必须给予。
Adisvā gacchati, bhaṇḍadeyyanti suddhacittena gatassa bhaṇḍadeyyaṃ. Ārakkhaṭṭhānampi suddhacittena atikkamitvā theyyacitte uppannepi avahāro natthi ārakkhaṭṭhānassa atikkantattā. Keci pana ‘‘yattha katthaci nītānampi dārūnaṃ araññasāmikānaññeva santakattā puna theyyacittaṃ uppādetvā gacchati, pārājikamevā’’ti vadanti, taṃ na yuttaṃ ‘‘ārakkhaṭṭhānaṃ patvā…pe… assatiyā atikkamatī’’ti, sahasā taṃ ṭhānaṃ atikkamatītiādinā (pārā. aṭṭha. 1.107) ca ārakkhaṭṭhānātikkameyeva āpattiyā vuccamānattā, ārakkhaṭṭhānātikkamameva sandhāya ‘‘idaṃ pana theyyacittena pariharantassa ākāsena gacchatopi pārājikamevā’’ti vuttaṃ. Yañca ‘‘yattha katthaci nītānampi dārūnaṃ araññasāmikānaññeva santakattā’’ti kāraṇaṃ vuttaṃ, tampi ārakkhaṭṭhānato bahi pārājikāpajjanassa kāraṇaṃ na hoti bhaṇḍadeyyabhāvasseva kāraṇattā. Tesaṃ santakatteneva hi bahi katassāpi bhaṇḍadeyyaṃ jātaṃ, itarathā ca bhaṇḍadeyyampi na siyā suṅkaghātātikkame viya. Addhikehi dinnameva suṅkikānaṃ santakaṃ hoti, nādinnaṃ, tena taṃ ṭhānaṃ yato kutoci paccayato suddhacittena atikkantassa bhaṇḍadeyyampi na hoti. Idha pana araññasāmikānaṃ santakattā sabbatthāpi bhaṇḍadeyyameva hoti, tenevetaṃ araññe ārakkhaṭṭhānaṃ suṅkaghātatopi garutaraṃ jātaṃ. Yadi hi ārakkhaṭṭhānato bahipi theyyacitte sati avahāro bhaveyya, ārakkhaṭṭhānaṃ patvātiādinā ṭhānaniyamo niratthako siyā yattha katthaci theyyacitte uppanne pārājikanti vattabbato. Tasmā ārakkhaṭṭhānato bahi theyyacittena gacchantassa avahāro na bhavati evāti niṭṭhamettha gantabbaṃ. Idaṃ pana theyyacittena pariharantassāti yasmiṃ padese atikkante tesaṃ araññaṃ ārakkhaṭṭhānañca atikkanto nāma hoti, taṃ padesaṃ ākāsenāpi atikkamanavasena gacchantassāpīti attho.
未见而离去，构成应赔偿之物——此乃就心地清净而离去者，所涉及的应赔偿之物而言。即便是在守卫处所，若以清净心通过，纵然事后生起盗心，由于已越过守卫处所，亦不构成夺取。然而，有人主张：「无论将木材携至何处，因其仍属丛林主人所有，若再度生起盗心而离去，皆犯巴拉基咖。」此说不当。依据『抵达守卫处所……乃至……于不觉察中越过』以及『骤然越过该处所』等相关说法（《巴拉基咖注》1.107），犯戒乃就越过守卫处所而言，故「以盗心携持此物，即便由空中飞越，亦犯巴拉基咖」一语，正是针对越过守卫处所而说。至于「无论携至何处，因仍属丛林主人所有」这一理由，亦非在守卫处所之外犯巴拉基咖的原因，而不过是说明构成应赔偿之物的原因而已。正因属于彼等所有，无论携至外处，亦成应赔偿之物；若非如此，则连应赔偿之物亦不成立，有如越过税关之情形。旅人已缴之税方归税吏所有，未缴者则否；因此，无论基于何种因缘，凡以清净心越过该处所者，亦不涉及应赔偿之物。然而在此处，因属丛林主人所有，无论何处皆构成应赔偿之物，故丛林中的守卫处所，较之税关更为严重。若在守卫处所之外，生起盗心亦构成夺取，则「抵达守卫处所」等处所之规定便毫无意义，因为无论何处生起盗心皆应说犯巴拉基咖。因此，应得出如下结论：在守卫处所之外，以盗心行走者，不构成夺取。「以盗心携持此物」者，意谓：于越过某处地点，即视为越过丛林守卫处所，即便以由空中飞越该地点的方式通过，亦同。
Udakakathāvaṇṇanā水的论述阐释
§108
108. Udakakathāyaṃ mahākucchikā udakacāṭi udakamaṇiko, ‘‘samekhalā cāṭi udakamaṇiko’’tipi vadanti. Tatthāti tesu bhājanesu. Bhūtagāmena saddhimpīti pi-saddena akappiyapathavimpi saṅgaṇhāti. Taḷākarakkhaṇatthāyāti ‘‘mahodakaṃ āgantvā taḷākamariyādaṃ mā chindī’’ti taḷākarakkhaṇatthaṃ. Nibbahanaudakanti ettha taḷākassa ekena unnatena passena adhikajalaṃ nibbahati nigacchati etenāti ‘‘nibbahana’’nti adhikajalanikkhamanamātikā vuccati. Tattha gacchamānaṃ udakaṃ nibbahanaudakaṃ nāma. Niddhamanatumbanti sassādīnaṃ atthāya iṭṭhakādīhi kataṃ udakanikkhamanapanāḷi. Mariyādaṃ dubbalaṃ katvāti ettha dubbalaṃ akatvāpi yathāvuttappayoge kate mariyādaṃ chinditvā nikkhantaudakagghānurūpena avahārena kattabbameva. Yattakaṃ tappaccayā sassaṃ uppajjatīti bījakasikammādibbayaṃ ṭhapetvā yaṃ adhikalābhaṃ uppajjati, taṃ sandhāya vuttaṃ. Na hi tehi kātabbaṃ vayakaraṇampi etassa dātabbaṃ. Idañca taruṇasasse jāte udakaṃ vināsentassa yujjati, sasse pana sabbathā akateyeva udakaṃ vināsentena ca udakagghameva dātabbaṃ, na tappaccayā sakalaṃ sassaṃ tena vināsitabhaṇḍasseva bhaṇḍadeyyattā, itarathā vāṇijjādiatthāya parehi ṭhapitabhaṇḍaṃ avaharantassa tadubhayampi gahetvā bhaṇḍagghaṃ kātabbaṃ siyā, tañca na yuttanti amhākaṃ khanti. Sāmikānaṃ dhuranikkhepenāti ettha ekassa santake taḷāke khette ca jāte tasseva dhuranikkhepena pārājikaṃ, yadi pana taṃ taḷākaṃ sabbasādhāraṇaṃ, khettāni pāṭipuggalikāni, tassa tassa puggalasseva dhuranikkhepe avahāro, atha khettānipi sabbasādhāraṇāni, sabbesaṃ dhuranikkhepeyeva pārājikaṃ, nāsatīti daṭṭhabbaṃ.
108. 在水论注疏中，「大腹水缸」即水罐、水瓮；亦有人说「齐腰之缸即水瓮」。「于其中」者，即于那些容器之中也。「连同有生之草木」者，「连同」一词，还摄取不合规之泥土也。「为守护池塘之故」者，即「为防大水来临而冲断池岸」，故为守护池塘而设也。关于「排水渠」者，此处池塘由一侧隆起处将多余之水导出排走，藉此引导之，故称「排水渠」，即多余之水的排出沟渠也。流经其中之水，名为「排水渠之水」。「排水管」者，即为稻谷等作物而以砖石等材料砌成的引水出口管道也。「使堤岸变弱」者，此处即便未使堤岸变弱，依照上述用途使用，若已截断堤岸，则应依流出之水量相应的价值，以夺取论处。「因此所生之庄稼数量」者，此乃撇除种子、耕作等成本之外，所产生的额外收益而言。彼等亦不应承担其所应支付的成本。此外，此说适用于毁损幼苗时所用之水的情形；若庄稼全然未曾发芽，毁损之水，则仅须赔偿水价，而非因此所导致的全部庄稼损失，原因在于，赔偿所针对的是被毁之物本身；否则，对于他人为商贸等目的而存放之货物，若有人夺取，则应将货物本身与其收益两者合并计算货价，而此则不当——此为我等之见解。「因主人放弃责任」者，此处若池塘与田地皆属一人所有，则以该人放弃责任为准，犯巴拉基咖；若该池塘为公共所有，田地为各人私有，则须以各人放弃责任为准，方构成夺取；若田地亦为公共所有，则须所有人共同放弃责任，方犯巴拉基咖，不灭失，如是应知。
Aniggateti anikkhante, taḷākeyeva ṭhiteti attho. Paresaṃ mātikāmukhanti khuddakamātikāmukhaṃ. Asampattevāti taḷākato nikkhamitvā mahāmātikāyaṃ eva ṭhite. Anikkhante baddhā subaddhāti taḷākato anikkhante bhaṇḍadeyyampi na hoti sabbasādhāraṇattā udakassāti adhippāyo. Nikkhante pana pāṭipuggalikaṃ hotīti āha ‘‘nikkhante baddhā bhaṇḍadeyya’’nti. Idha pana khuddakamātikāyaṃ appaviṭṭhattā avahāro na jāto, ‘‘taḷākato aniggate paresaṃ mātikāmukhaṃ asampattevā’’ti heṭṭhā vuttassa vikappadvayassa ‘‘anikkhante baddhā subaddhā, nikkhante baddhā bhaṇḍadeyya’’nti idaṃ dvayaṃ yathākkamena yojanatthaṃ vuttaṃ. Natthi avahāroti ettha ‘‘avahāro natthi, bhaṇḍadeyyaṃ pana hotī’’ti keci vadanti, taṃ na yuttaṃ. Vatthuṃ…pe… na sametīti ettha taḷākagataudakassa sabbasādhāraṇattā parasantakavatthu na hotīti adhippāyo.
「未出」者，即未离开，意谓仍在池塘之中也。「他人小渠之口」者，即小分支渠道之口也。「尚未抵达」者，即水已从池塘流出，但仍停留在大渠道之中。「未出时结界乃牢固结界」者，意谓：水尚未从池塘流出时，由于水属公共所有，故亦不构成应赔偿之物——此为其要旨。然而，水一旦流出，则成为私人所有，故说「流出时结界，构成应赔偿之物」。此处因水尚未进入小渠道，故夺取之行为尚未发生。「水尚未从池塘流出，他人渠道之口尚未抵达」——此为上文所述两种情形——「未出时结界乃牢固结界，流出时结界构成应赔偿之物」，此二者乃依次对应上述两种情形而作说明。「不构成夺取」者，有人说：「不构成夺取，但构成应赔偿之物。」此说不当。「物……乃至……不相符」者，此处意谓：由于停留于池塘中之水属公共所有，故不构成他人所有之物也。
Dantaponakathāvaṇṇanā齿木论述的阐释
§109
109. Dantakaṭṭhakathāyaṃ tato paṭṭhāya avahāro natthīti ‘‘yathāsukhaṃ bhikkhusaṅgho paribhuñjatū’’ti abhājetvāva yāvadicchakaṃ gahaṇatthameva ṭhapitattā arakkhitattā sabbasādhāraṇattā ca aññaṃ saṅghikaṃ viya na hotīti theyyacittena gaṇhantassāpi natthi avahāro. Khādantu, puna sāmaṇerā āharissantīti keci therā vadeyyunti yojetabbaṃ.
109. 在牙木注疏中，「自此以后不构成夺取」者，由于此物是以「随比库僧团之意受用」的方式、未经分配而随意取用之目的存放，故属无人看守、公共共有之物，与其他僧团之物有别，因此即便以盗心取用，亦不构成夺取。「食用吧，沙玛内拉们将再度取来」——应将此语理解为某些长老所说之语。
Vanappatikathāvaṇṇanā林木之主论述的阐释
§110
110. Vanappatikathāyaṃ sandhāritattāti chinnassa rukkhassa patituṃ āraddhassa sandhāraṇamattena vuttaṃ, na pana maricavalliādīhi pubbe veṭhetvā ṭhitabhāvena. Tādise hi chinnepi avahāro natthi araññaṭṭhakathāyaṃ veṭhitavalliyaṃ viya. Ujukameva tiṭṭhatīti iminā sabbaso chindanameva valliādīhi asambaddhassa rukkhassa ṭhānācāvanaṃ pubbe viya ākāsādīsu phuṭṭhasakalapadesato mocananti āveṇikamidha ṭhānācāvanaṃ dasseti. Keci pana ‘‘rukkhabhārena kiñcideva bhassitvā ṭhitattā hotiyeva ṭhānācāvana’’nti vadanti, tanna, rukkhena phuṭṭhassa sakalassa ākāsapadesassa pañcahi chahi vā ākārehi anatikkamitattā. Vātamukhaṃ sodhetīti yathā vāto āgantvā rukkhaṃ pāteti, evaṃ vātassa āgamanamaggaṃ rundhitvā ṭhitāni sākhāgumbādīni chinditvā apanento sodheti. Maṇḍūkakaṇṭakaṃ vāti maṇḍūkānaṃ naṅguṭṭhe aggakoṭiyaṃ ṭhitakaṇṭakanti vadanti, eke ‘‘visamacchakaṇṭaka’’ntipi vadanti.
110. 在树木注疏中，「因被支撑」者，此乃就砍断之树开始倒下时，仅以支撑方式留住而言，并非指事先以胡椒藤等缠绕而立之状态。在那种情况下，即便已被砍断，亦不构成夺取，有如丛林注疏中被藤缠绕之情形。「笔直而立」者，此语旨在说明：对于未以藤蔓等捆绑的树木，完全砍断乃是使其脱离原处的方式，此与之前由空中等一切接触之处所解脱的方式不同，故此处「脱离原处」有其特殊含义。然而，有人主张：「因树木之重量而略微下陷而立，即已构成脱离原处。」此说不当，因为该树所接触的整个空间范围，以五种或六种方式皆未被超越。「清除风口」者，如同风来将树吹倒一般，截除遮挡风之来路的枝丛等，加以移除，即为清除也。「蛙刺」者，据说是指位于青蛙尾端尖梢处的刺；亦有人说是「有毒鱼之刺」。
Haraṇakakathāvaṇṇanā劫夺论释
§111
111. Haraṇakakathāyaṃ haraṇakanti vatthusāminā hariyamānaṃ. So ca pādaṃ agghati, pārājikamevāti ‘‘antaṃ na gaṇhissāmī’’ti asallakkhitattā sāmaññato ‘‘gaṇhissāmi eta’’nti sallakkhitasseva paṭassa ekadesatāya tampi gaṇhitukāmovāti pārājikaṃ vuttaṃ. Sabhaṇḍahārakanti sahabhaṇḍahārakaṃ, sakārādesassa vikappattā saha saddova ṭhito, bhaṇḍahārakena saha taṃ bhaṇḍanti attho. Sāsaṅkoti ‘‘yadi upasaṅkamitvā bhaṇḍaṃ gaṇhissāmi, āvudhena maṃ pahareyyā’’ti bhayena sañjātāsaṅko. Ekamantaṃ paṭikkammāti bhayeneva anupagantvā maggato sayaṃ paṭikkamma. Santajjetvāti pharusavācāya ceva āvudhaparivattanādikāyavikārena ca santajjetvā. Anajjhāvutthakanti apariggahitakaṃ. Ālayena anadhimuttampi bhaṇḍaṃ anajjhāvutthakaṃ nāma hotīti āha ‘‘āharāpente dātabba’’nti, iminā paṭhamaṃ pariccattālayānampi yadi pacchāpi sakasaññā uppajjati, tesaññeva taṃ bhaṇḍaṃ hoti, balakkārenāpi sakasaññāya tassa gahaṇe doso natthi, adadantasseva avahāroti dasseti. Yadi pana sāmino ‘‘pariccattaṃ mayā paṭhamaṃ, idāni mama santakaṃ vā etaṃ, no’’ti āsaṅkā hoti, balakkārena gahetuṃ na vaṭṭati sakasaññābaleneva puna gahetabbabhāvassa āpannattā. ‘‘Adentassa pārājika’’nti vacanato corassa sakasaññāya vijjamānāyapi sāmikesu sālayesu adātuṃ na vaṭṭatīti dīpitaṃ hoti. Aññesūti mahāpaccariyādīsu. Vicāraṇāyeva natthīti iminā tatthāpi paṭikkhepābhāvato ayameva atthoti dasseti.
111. 在「携带话题」中，『携带』者，乃物主正在搬运之物也。该物价值一巴达，犯巴拉基咖——因其未审察「我不取末端」，而以通常之心审察「我要取这个」，作为已审察之布料的一部分，亦欲取之，故说犯巴拉基咖。『与货物搬运者同行』者，即与搬运货物者同行，因「萨」字的代用形式变化，实为「同」字独立存留，意谓与搬运货物者同行携带该货物。『心怀疑虑』者，因「若我走近取货，他或以武器击打我」之恐惧而生起疑虑。『退避一旁』者，正因恐惧而未靠近，自行从道路退开。『加以威吓』者，以粗恶语及挥动武器等身体姿态加以威吓。『无人据有之物』者，即无人受领之物。注疏言「应令取来交给」，意在说明：即便是依附处尚未被占据之物，亦称为无人据有之物——据此，若先前已放弃依附处者，若事后再生起「此是我之物」的认知，该货物仍属彼等所有；即便以强力而以「此是我之物」的认知取之，亦无过失，以示唯有不给予者方构成盗取。然若物主心存疑虑：「此物先前虽被我放弃，今究竟是我的还是不是？」则不得以强力取之，因为仅凭「此是我之物」的认知便可再次取回之状态已然成立。由「不给予者犯巴拉基咖」之语，说明：即便盗贼以「此是我之物」的认知确实存在，若物主尚有依附处，亦不得拒不交还。『其他论著』者，指《大疏》等论著。「无需审察」——以此说明：因彼处亦无禁制，故此义即为正解。
Upanidhikathāvaṇṇanā寄存论释
§112
112. Upanidhikathāyaṃ saṅgopanatthāya attano hatthe nikkhittassa bhaṇḍassa guttaṭṭhāne paṭisāmanappayogaṃ vinā nāhaṃ gaṇhāmītiādinā aññasmiṃ payoge akate rajjasaṅkhobhādikāle ‘‘na dāni tassa dassāmi, na mayhaṃ dāni dassatī’’ti ubhohipi sakasakaṭṭhāne nisīditvā dhuranikkhepe katepi avahāro natthi. Keci panettha ‘‘pārājikameva paṭisāmanappayogassa katattā’’ti vadanti, taṃ tesaṃ matimattaṃ, na sārato paccetabbaṃ. Paṭisāmanakāle hissa theyyacittaṃ natthi, ‘‘na dāni tassa dassāmī’’ti theyyacittuppattikkhaṇe pana sāmino dhuranikkhepacittuppattiyā hetubhūto kāyavacīpayogo natthi, yena so āpattiṃ āpajjeyya. Na hi akiriyasamuṭṭhānāyaṃ āpattīti. Dāne saussāho, rakkhati tāvāti avahāraṃ sandhāya avuttattā nāhaṃ gaṇhāmītiādinā musāvādakaraṇe pācittiyameva hoti, na dukkaṭaṃ theyyacittābhāvena sahapayogassāpi abhāvatoti gahetabbaṃ. Yadipi mukhena dassāmīti vadati…pe… pārājikanti ettha katarapayogena āpatti, na tāva paṭhamena bhaṇḍapaṭisāmanappayogena tadā theyyacittābhāvā, nāpi ‘‘dassāmī’’ti kathanappayogena tadā theyyacitte vijjamānepi payogassa kappiyattāti? Vuccate – sāminā ‘‘dehī’’ti bahuso yāciyamānopi adatvā yena payogena attano adātukāmataṃ sāmikassa ñāpeti, yena ca so ‘‘adātukāmo ayaṃ vikkhipatī’’ti ñatvā dhuraṃ nikkhipati, teneva payogenassa āpatti. Na hettha upanikkhittabhaṇḍe pariyāyena mutti atthi. Adātukāmatāya hi kadā te dinnaṃ, kattha te dinnantiādipariyāyavacanenāpi sāmikassa dhure nikkhipāpite āpattiyeva. Teneva aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ – ‘‘kiṃ tumhe bhaṇatha…pe… evaṃ ubhinnaṃ dhuranikkhepena bhikkhuno pārājika’’nti (pārā. aṭṭha. 1.111). Parasantakassa parehi gaṇhāpane eva pariyāyato mutti, na sabbatthāti gahetabbaṃ. Attano hatthe nikkhittattāti ettha attano hatthe sāminā dinnatāya bhaṇḍāgārikaṭṭhāne ṭhitattā ca ṭhānācāvanepi natthi avahāro, theyyacittena pana gahaṇe dukkaṭato na muccatīti veditabbaṃ.
112. 在「寄存话题」中，为保管之目的而交于他人手中保管之货物，若未作「归还」之行为，而以「我不取」等语对他人所作之行为未予实施，在国家动荡等时期，双方各自于己处坐定并放弃责任之后，即便以「我今不给他，他今也不给我」之心，仍不构成盗取。然有人于此主张「因已作归还之行为，故犯巴拉基咖」，此不过是彼等之个人见解，不应视为正理。归还之时，此人并无盗心；而在生起「我今不给他」之盗心之刹那，令物主生起放弃责任之心的身语行为尚不存在，故彼不应因此犯戒。盗取之罪不由无作为所生起故。至于「乐于给予，暂且保管」——因与盗取无关而未予说明，故以「我不取」等语制造妄语，仅犯巴吉帝亚，非恶作，应理解为：因无盗心，故连同伴之行为亦无从存在。若以口说「我会给」……乃至……犯巴拉基咖——此处以何种行为犯戒？不是以第一种归还货物之行为，因彼时无盗心；亦非以「我会给」之言语行为，因彼时即便存有盗心，该行为亦属如法。答曰：即便物主屡次请求「给我」，而不给予，以某种行为令物主知晓自己不欲给予，物主因而知悉「此人不欲给予，欲推诿」而放弃责任，即以该行为犯戒。此处对于寄存之物，并无任何迂回脱免之道。若以不欲给予之心，以「何时给了你？在哪里给了你？」等迂回之语令物主放弃责任，亦犯戒。故注疏云：「你们说什么……乃至……如此，因两者皆放弃责任，比库犯巴拉基咖」（巴拉基咖注疏1.111）。应理解为：对于他人之物，唯有令他人取回，方有迂回脱免之道，并非在一切情况下皆然。「交于自己手中」——此处因物主已将物交于自己手中，如同货物保管人般，即便变换存放地点亦不构成盗取；然以盗心取之，则不免于恶作，应知。
Eseva nayoti uddhāreyeva corassa pārājikaṃ, kasmā? Aññehi sādhāraṇassa abhiññāṇassa vuttattā. Aññaṃ tādisameva gaṇhante yujjatīti saññāṇato okāsato ca tena sadisameva aññaṃ gaṇhante yujjati, corena sallakkhitappadesato taṃ apanetvā kehici tattha tādise aññasmiṃ patte ṭhapite taṃ gaṇhanteyeva yujjatīti adhippāyo, tena corena divā sallakkhitapattaṃ aññattha apanetvā tadaññe tādise patte tattha ṭhapitepi corassa pacchā rattibhāge uppajjamānaṃ theyyacittaṃ divā sallakkhitappadese ṭhapitaṃ aññaṃ tādisaṃ pattameva ālambitvā uppajjatīti dassitaṃ hoti. Padavārenāti therena nīharitvā dinnaṃ pattaṃ gahetvā gacchato corassa padavārena. Atādisameva gaṇhante yujjatīti atādisassa therena gahaṇakkhaṇe avahārābhāvato pacchā hatthapattaṃ ‘‘ta’’nti vā ‘‘añña’’nti vā saññāya ‘‘idaṃ gahetvā gacchāmī’’ti gamane padavāreneva avahāro yujjatīti adhippāyo.
「即此原则」——唯于取出时，盗贼犯巴拉基咖，何故？因所说为他人共同知晓之标记。「取与之相似者则合理」——意谓：依据标记与位置，取与彼相似者方合理；盗贼将其所审察之处的物品移走，若有人于彼处置放与之相似之另一钵，盗贼取之则合理——意趣为：若盗贼将白日所审察之钵移至他处，于该处置放另一相似之钵，盗贼于夜间生起之盗心，仍以原先白日所审察之处所置放的另一相似之钵为所缘而生起，以此得以说明。『依足迹次序』者——长老取出并给予之钵，盗贼取而行走，依足迹次序。「取与之不相似者则合理」——意谓：不相似者于长老取走之刹那既无盗取，其后入手之钵，无论以「是那个」或「是另一个」之认知，以「我取此而去」之心行走时，依足迹次序方构成盗取，此为意趣。
Pārājikaṃ natthīti padavārepi pārājikaṃ natthi upanidhibhaṇḍe viyāti gahetabbaṃ. Gāmadvāranti bahigāme vihārassa patiṭṭhitattā gāmappavesassa ārambhappadesadassanavasena vuttaṃ, antogāmanti attho. Dvinnampi uddhāreyevapārājikanti therassa abhaṇḍāgārikattā vuttaṃ. Yadi hi so bhaṇḍāgāriko bhaveyya, sabbampi upanikkhittameva siyā, upanikkhittabhaṇḍe ca theyyacittena gaṇhatopi na tāva therassa avahāro hoti, corasseva avahāro. Ubhinnampi dukkaṭanti therassa attano santakatāya corassa sāmikena dinnattā avahāro na jāto, ubhinnampi asuddhacittena gahitattā dukkaṭanti attho.
「无巴拉基咖」——应理解为：依足迹次序之情形，如同寄存之物，亦无巴拉基咖。「村门」——因僧房建于村外，以示进村起始之处，意为村内。「两者皆唯于取出时犯巴拉基咖」——此语因长老非货物保管人而说。若彼为货物保管人，则一切皆属寄存之物；而对于寄存之物，即便以盗心取之，长老尚未构成盗取，唯盗贼方构成盗取。「两者皆犯恶作」——意谓：因长老之物属自己所有，盗贼之物属物主所给予，盗取未曾发生；然两者皆以不净心取之，故犯恶作。
Āṇattiyā gahitattāti ‘‘pattacīvaraṃ gaṇhā’’ti evaṃ therena kataāṇattiyā gahitattā. Aṭaviṃ pavisati, padavārena kāretabboti ‘‘pattacīvaraṃ gaṇha, asukaṃ nāma gāmaṃ gantvā piṇḍāya carissāmā’’ti therena vihārato paṭṭhāya gāmamaggepi sakalepi gāme vicaraṇassa niyamitattā maggato okkamma gacchantasseva padavārena āpatti vuttā. Vihārassa hi parabhāge upacārato paṭṭhāya yāva tassa gāmassa parato upacāro, tāva sabbaṃ daharassa therāṇattiyā sañcaraṇūpacārova hoti, na pana tato paraṃ. Teneva ‘‘upacārātikkame pārājikaṃ. Gāmūpacārātikkame pārājika’’nti ca vuttaṃ. Paṭinivattane cīvaradhovanādiatthāya pesanepi eseva nayo. Aṭṭhatvā anisīditvāti ettha vihāraṃ pavisitvā sīsādīsu bhāraṃ bhūmiyaṃ anikkhipitvā tiṭṭhanto vā nisīdanto vā vissamitvā theyyacitte vūpasante puna theyyacittaṃ uppādetvā gacchati ce, pāduddhārena kāretabbo. Sace bhūmiyaṃ nikkhipitvā puna taṃ gahetvā gacchati, uddhārena kāretabbo. Kasmā? Āṇāpakassa āṇattiyā yaṃ kattabbaṃ, tassa tāvatā pariniṭṭhitattā. ‘‘Asukaṃ nāma gāma’’nti aniyametvā ‘‘antogāmaṃ gamissāmā’’ti avisesena vutte vihārasāmantā pubbe piṇḍāya paviṭṭhapubbā sabbe gocaragāmāpi khettamevāti vadanti. Sesanti maggukkamanavihārābhimukhagamanādi sabbaṃ. Purimasadisamevāti anāṇattiyā gahitepi sāmikassa kathetvā gahitattā heṭṭhā vuttavihārūpacārādi sabbaṃ khettamevāti katvā vuttaṃ. Eseva nayoti antarāmagge theyyacittaṃ uppādetvātiādinā (pārā. aṭṭha. 1.112) vuttaṃ nayaṃ atidisati.
「依令而取」——依长老以「取钵衣」之命令而取。「进入森林，应依足迹次序令行」——长老言「取钵衣，前往某某村落托钵行乞」，从僧房出发，途中道路乃至整个村落的游行范围既已规定，唯有从道路离开而行者，依足迹次序方说犯戒。从僧房后方之边界起，直至该村落彼端之边界，此一切皆为少年比库依长老命令行走之范围，超此之外则不然。故说「超越边界犯巴拉基咖，超越村落边界犯巴拉基咖」。回程时，为洗衣等目的而派遣者，亦同此原则。「未停立未坐下」——此处，若进入僧房后，未将头上等处之担负置于地上，站立或坐下休息，待盗心平息后，再生起盗心而离去，则应依抬足之次序令其犯戒。若置于地上后，再次取之而去，则应依取出之次序令其犯戒。何故？因命令者之命令所应办之事，至此已然完结。若未规定「某某村」而泛言「我们将进入村内」，则有人说：从僧房周边起，凡先前曾入内托钵之一切村落，皆属范围。「其余」者，一切出路、离开道路、返回僧房方向之行走等，皆然。「与前者相同」——未受命令而取，但告知物主后取之，故将前述僧房边界等一切皆视为范围，如此而说。「即此原则」——引述注疏所说「在途中生起盗心」等（巴拉基咖注疏1.112）之原则。
Nimitte vā kateti cīvaraṃ me kiliṭṭhaṃ, ko nu kho rajitvā dassatītiādinā nimitte kate. Vuttanayenevāti anāṇattassa therena saddhiṃ pattacīvaraṃ gahetvā gamanavāre vuttanayeneva. Ekapasseti vihārassa mahantatāya attānaṃ adassetvā ekasmiṃ passe. Theyyacittena paribhuñjanto jīrāpetīti theyyacitte uppanne ṭhānācāvanaṃ akatvā nivatthapārutanīhāreneva paribhuñjanto jīrāpeti, ṭhānā cāventassa pana theyyacitte sati pārājikameva sīse bhāraṃ khandhe karaṇādīsu viya (pārā. 101). Yathā vā tathā vā nassatīti aggiādinā nassati, añño vā kocīti iminā yena ṭhapitaṃ, sopi saṅgahitoti veditabbaṃ.
「或作暗示」——以「我的衣服脏了，谁会替我染色给我？」等语作暗示。「依所说原则」——在未受命令之长老携带钵衣同行的情形，依所说原则。「在一侧」——因僧房宽大，隐蔽自身于一侧。「以盗心受用而令其损耗」——盗心生起后，不作变换位置之行为，仍以原穿着披覆之方式受用而令其损耗；然变换位置者，有盗心时犯巴拉基咖，如同以头顶、肩负等情形（巴拉基咖注疏101）。「无论以何种方式灭失」——因火等而灭失；「或其他任何人」——据此应知：存放者亦已被纳入其中。
Itarassāti corassa. Itaraṃ gaṇhato uddhāre pārājikanti ettha ‘‘pavisitvā tava sāṭakaṃ gaṇhāhī’’ti imināva upanidhibhāvato mocitattā, sāmikassa itaraṃ gaṇhato attano sāṭake ālayassa sabbhāvato ca ‘‘uddhāre pārājika’’nti vuttaṃ. Sāmiko ce ‘‘mama santakaṃ idaṃ vā hotu, aññaṃ vā, kiṃ tena, alaṃ mayhaṃ iminā’’ti evaṃ suṭṭhu nirālayo hoti, corassa pārājikaṃ natthīti gahetabbaṃ. Na jānantīti tena vuttavacanaṃ asuṇantā na jānanti. Eseva nayoti ettha sace jānitvāpi cittena na sampaṭicchanti, eseva nayoti daṭṭhabbaṃ. Paṭikkhipantīti ettha cittena paṭikkhepopi saṅgahitovāti veditabbaṃ. Upacāre vijjamāneti bhaṇḍāgārassa samīpe uccārapassāvaṭṭhāne vijjamāne. Mayi ca mate saṅghassa ca senāsane vinaṭṭheti ettha ‘‘taṃ māressāmā’’ti ettake vuttepi vivarituṃ vaṭṭati gilānapakkhe ṭhitattā avisayoti vuttattā. Maraṇato hi paraṃ gelaññaṃ avisayattañca natthi. ‘‘Dvāraṃ chinditvā parikkhāraṃ harissāmā’’ti ettake vuttepi vivarituṃ vaṭṭatiyeva. Sahāyehi bhavitabbanti tehipi bhikkhācārādīhi pariyesitvā attano santakepi kiñci kiñci dātabbanti vuttaṃ hoti. Ayaṃ sāmīcīti bhaṇḍāgāre vasantānaṃ idaṃ vattaṃ.
『另一人』者，即盗贼也。关于『取另一人之物，于举起时犯巴拉基咖』——此处，因已藉由『进入后，取你的衣服』一语解除了寄存关系，又因主人对另一件物品仍有眷恋，故说『于举起时犯巴拉基咖』。若主人如此彻底无有眷恋——『此物也好，其他物也好，皆属我所有，管它呢，我不需要这个』——则应理解为盗贼不犯巴拉基咖。『不知道』者，即不听取其所说之语而不知道。『正是此法』——此处若明知而心中不接受，亦应视为正是此法。『拒绝』——此处应知，以心拒绝亦已包含在内。『在通道存在时』，即在仓库附近有大小便处存在时。『于我死后，以及僧团的住处毁坏时』——此处，即便说到『我们将杀死他』这种程度，仍可开门，因为已说处于病患之境不在此范围之内。死亡之后，即无病患之境与不在范围之说。即便说到『破门取走资具』这种程度，亦仍可开门。『应与同伴同行』，即谓彼等亦应托钵等，经过寻访后，从自己所有之物中给予一些些。『此为应作之事』，即住于仓库者之行仪规范。
Lolamahātheroti mando momūho ākiṇṇavihārī. Itarehīti tasmiṃyeva gabbhe vasantehi itarabhikkhūhi. Vihārarakkhaṇavāre niyutto vihāravāriko, vuḍḍhapaṭipāṭiyā attano vāre vihārarakkhaṇako. Nivāpanti bhattavetanaṃ. Corānaṃ paṭipathaṃ gatesūti corānaṃ āgamanaṃ ñatvā ‘‘paṭhamataraññeva gantvā saddaṃ karissāmā’’ti corānaṃ abhimukhaṃ gatesu, ‘‘corehi haṭabhaṇḍaṃ āharissāmā’’ti tadanupathaṃ gatesupi eseva nayo. Nibaddhaṃ katvāti ‘‘asukakule yāgubhattaṃ vihāravārikānaññevā’’ti evaṃ niyamanaṃ katvā. Dve tisso yāgusalākā cattāri pañca salākabhattāni ca labhamānovāti idaṃ nidassanamattaṃ, tato ūnaṃ vā hotu adhikaṃ vā attano veyyāvaccakarassa ca yāpanamattaṃ labhanameva pamāṇanti gahetabbaṃ. Nissitake jaggentīti tehi vihāraṃ jaggāpentīti attho. Asahāyakassāti sahāyarahitassa. Attadutiyassāti appicchassa attā sarīrameva dutiyo assa nāññoti attadutiyo. Tadubhayassāpi atthassa vibhāvanaṃ yassātiādi, etena sabbena ekekassa vāro na pāpetabboti dassitanti veditabbaṃ. Pākavattatthāyāti niccaṃ pacitabbayāgubhattasaṅkhātavattatthāya. Ṭhapentīti dāyakā ṭhapenti. Taṃ gahetvāti taṃ ārāmikādīhi diyyamānaṃ bhāgaṃ gahetvā. Na gāhāpetabboti ettha abbhokāsikassāpi attano adhikaparikkhāro vā ṭhapito atthi, cīvarādisaṅghikabhāgepi ālayo vā atthi, sopi gāhāpetabbova. Diguṇanti aññehi labbhamānato diguṇaṃ. Pakkhavārenāti aḍḍhamāsavārena.
『放逸大长老』者，即愚钝、痴昧、杂乱而住者也。『其他人』，即住于同一房间的其余比库。值守护住处班次者为住处值班者，依年龄顺序轮到自己班次时负责守护住处。『饲食』者，即伙食薪资也。『向盗贼去路而去』——知道盗贼来临，『先行前往发出声响』而朝盗贼方向去者；『带回被盗贼取走之物』而跟随其路径而去者，亦同此法。『固定下来』，即规定『某家的粥饭唯属住处值班者』如此作出限定。『得两三份粥签、四五份饭签』——此仅为例示，或少于此或多于此，应理解为以足以维持自身及其侍从者生活之所得为准量。『照料其依附者』，即令彼等照料住处之义。『无伴侣者』，即缺乏伴侣者。『以自身为第二者』，即少欲者，自身之躯体即为第二，无有其他，故称『以自身为第二』。以『属于那两者之义的阐明，具有……』等语——应知此一切所示，乃表明不可令每一人皆轮流当值。『为常备食物之用』，即为应经常烹煮之粥饭等常规之用。『施主存放』，即施主置放之。『取了那份』，即取了由寺院净人等给予之那份。『不应令其取』——此处，即便是住露天者，若有存放了多余的资具，或对衣等僧团份额有所眷恋，亦应令其取。『双倍』，即较其他人所得为双倍。『半月班次』，即每半个月轮值一次。
Suṅkaghātakathāvaṇṇanā关税站论述之解释
§113
113. Suṅkaghātakathāyaṃ suṅkaṃ yattha rājapurisā hananti adadantānaṃ santakaṃ acchinditvāpi gaṇhanti, taṃ ṭhānaṃ suṅkaghātanti evampi attho daṭṭhabbo. Vuttamevatthaṃ pākaṭaṃ kātuṃ tañhītiādi vuttaṃ. Dutiyaṃ pādaṃ atikkāmetīti ettha paṭhamapādaṃ paricchedato bahi ṭhapetvā dutiyapāde uddhaṭamatte pārājikaṃ. Uddharitvā bahi aṭṭhapitepi bahi ṭhito eva nāma hotīti katvā evaṃ sabbattha padavāresupīti daṭṭhabbaṃ. Parivattitvā abbhantarimaṃ bahi ṭhapeti, pārājikanti idaṃ sayaṃ bahi ṭhatvā paṭhamaṃ abbhantarimaṃ ukkhipitvā vā samakaṃ ukkhipitvā vā parivattanaṃ sandhāya vuttaṃ. Bahi ṭhatvā ukkhittamatte hi sabbaṃ bahigatameva hotīti. Sace pana so bahi ṭhatvāpi bāhirapuṭakaṃ paṭhamaṃ anto ṭhapetvā pacchā abbhantarimaṃ ukkhipitvā bahi ṭhapeti, tadāpi ekābaddhatāya avijahitattā avahāro na dissati. Keci pana ‘‘bhūmiyaṃ patitvā vattantaṃ puna anto pavisati, pārājikamevāti (pārā. aṭṭha. 1.113) vuttattā bāhirapuṭake antopaviṭṭhepi bahigatabhāvato na muccati, antogataṃ pana puṭakaṃ paṭhamaṃ, pacchā eva vā bahi ṭhapitamatte vā pārājikamevā’’ti vadanti, taṃ na yuttaṃ. Bahi bhūmiyaṃ pātitassa kenaci saddhiṃ ekābaddhatāya abhāvena antopaviṭṭhepi pārājikamevāti vattuṃ yuttaṃ, idaṃ pana ekābaddhattā tena saddhiṃ na sameti. Tasmā yathā antobhūmigatena ekābaddhatā na hoti, evaṃ ubhayassāpi bahigatabhāve sādhiteyeva avahāroti viññāyati, vīmaṃsitvā gahetabbaṃ. Ye pana parivattitvāti imassa nivattitvāti atthaṃ vadanti, tehi pana abbhantarimaṃ bahi ṭhapetīti ayamattho gahito hotīti tattha saṅkāyeva natthi. Ekābaddhanti kājakoṭiyaṃ rajjuyā bandhanaṃ sandhāya vuttaṃ. Abandhitvā kājakoṭiyaṃ ṭhapitamattameva hoti, pārājikanti bahi gahitakājakoṭiyaṃ ṭhapitaṃ yadi pādaṃ agghati, pārājikameva, antoṭhapitena ekābaddhatāya abhāvāti adhippāyo. Gacchante yāne vā…pe… ṭhapetīti suṅkaghātaṃ pavisitvā appavisitvā vā ṭhapeti. Suṅkaṭṭhānassa bahi ṭhitanti yānādīhi nīhaṭattā bahi ṭhitaṃ. Keci pana ‘‘bahi ṭhapita’’nti pāṭhaṃ vikappetvā suṅkaṭṭhānato pubbeva bahi ṭhapitanti atthaṃ vadanti, taṃ na sundaraṃ; suṅkaṭṭhāne pavisitvā yāne ṭhapitepi pavattitvā gate viya dosābhāvato. Yo pana suṅkaṭṭhānassa antova pavisitvā ‘‘suṅkaṭṭhāna’’nti ñatvā theyyacittena āgatamaggena paṭinivattitvā gacchati, tassāpi yadi tena disābhāgena gacchantānampi hatthato suṅkaṃ gaṇhanti, pārājikameva. Imasmiṃ ṭhāneti yānādīhi nīharaṇe. Tatrāti tasmiṃ eḷakalomasikkhāpade (pārā. 571 ādayo).
第一百一十三条，关于税关之论述：税关，即王之官吏向不缴纳者扣押没收其所有物之处，亦应理解为此义。为使已说之义明显，故说『彼……』等语。『越过第二步』——此处，将第一步置于界限之外，于第二步举起之瞬间犯巴拉基咖。即便举起后置于界外，仍名为处于界外，故应知各步之轮次皆如此。『翻转后将内侧之物置于外侧，犯巴拉基咖』——此乃针对自身站于外侧，先举起内侧之物，或同时举起后翻转而言。盖站于外侧举起之瞬间，一切皆已出外故。然若彼站于外侧，先将外侧包裹置入内侧，再举起内侧之物置于外侧，此时因仍处于相连状态未脱离，故不见有不与取。然有人说：『因注疏中说「落地后滚动再度入内，仍犯巴拉基咖」，故即便外侧包裹已入内，亦因曾出外之故不得脱免；内侧包裹先出，或后置于外侧之瞬间，亦犯巴拉基咖』，此说不当。对于已落至外侧地面者，因与任何物无相连关系，即便再度入内亦可说犯巴拉基咖；然此物因有相连关系，故不与彼相同。因此，正如与内地之物无相连关系一样，应于两者皆出外之情况下方才成立不与取，此为合理之见解，应审慎受持。至于那些将『翻转后』解释为『返回后』之人，其所取之义为『将内侧之物置于外侧』，彼处实无疑问。『相连』，即指以绳绑缚于担架端部而言。未绑缚而仅置于担架端部，犯巴拉基咖——意谓：若取出的担架端部所置之物价值达一步之价，则犯巴拉基咖，因与置于内侧之物无相连关系故，此为其意。『于行进的车辆中……置放』——即进入税关或未进入税关而置放。『处于税关之外』，即因由车辆等运出而处于外侧。然有人另立读法『置于外侧』，解释为在进入税关之前便已置于外侧，此说不妥；如同已进入税关后置于车辆中通过后无过失一样。至于进入税关内部，知道是『税关』而起盗心，由来路折返而去者，若对于从该方向行进之人亦征收税款，则亦犯巴拉基咖。『于此处』，即关于以车辆等运出之情形。『彼处』，即在关于羊毛学处那条学处中。
Pāṇakathāvaṇṇanā饮料论释
§114
114. Pāṇakathāyaṃ āṭhapitoti mātāpitūhi iṇaṃ gaṇhantehi ‘‘yāva iṇadānā ayaṃ tumhākaṃ santike hotū’’ti iṇadāyakānaṃ niyyātito. Avahāro natthīti mātāpitūhi puttassa apariccattattā mātāpitūnañca asantakattā avahāro natthi. Dhanaṃ pana gataṭṭhāne vaḍḍhatīti iminā āṭhapetvā gahitadhanaṃ vaḍḍhiyā saha āṭhapitaputtahārakassa gīvāti dassitanti vadanti. Dāsassa jātoti ukkaṭṭhalakkhaṇaṃ dassetuṃ vuttaṃ. Dāsikucchiyaṃ pana adāsassa jātopi ettheva saṅgahito . Paradesato paharitvāti paradesavilumpakehi rājacorādīhi paharitvā. Sukhaṃ jīvāti vadatīti theyyacittena sāmikānaṃ santikato palāpetukāmatāya vadati, tathā pana acintetvā kāruññena ‘‘sukhaṃ gantvā jīvā’’ti vadantassa natthi avahāro, gīvā pana hoti. Dutiyapadavāreti yadi dutiyapadaṃ avassaṃ uddharissati, bhikkhussa ‘‘palāyitvā sukhaṃ jīvā’’ti vacanakkhaṇeyeva pārājikaṃ. Anāpatti pārājikassāti tassa vacanena vegavaḍḍhane akatepi dukkaṭā na muccatīti dasseti. ‘‘Adinnaṃ theyyasaṅkhātaṃ ādiyeyyā’’ti (pārā. 89, 91) ādānasseva vuttattā vuttapariyāyena muccatīti.
第一百一十四条，关于奴婢之论述：『被寄存者』，即父母借债时，被债主以『直至还债期间，此人留于汝处』为由而移交给债主者。『无不与取』——因父母未放弃儿子，且儿子亦非父母所有物，故无不与取。『财物在去处增长』——有人说，此语乃表明连同所寄存之儿子一并被掠取者，亦须连同增值一同偿还。『奴婢所生者』，此乃为显示最高标准而说。然生于奴婢之腹、父非奴隶者，亦包含于此。『被他方遣来者』——即被来自他方劫掠的国王、盗贼等遣来者。『告诉他快乐地生活』——以盗心，出于欲令其从主人处逃走而说；然若非如此思惟，而是出于慈悲说『去吧，快乐地生活』，则无不与取，然有过失。关于第二步轮次：若第二步必然会被举起，于比库说『逃走后快乐生活』之言语瞬间即犯巴拉基咖。『不犯巴拉基咖』——即表明，即便因其言语未使逃跑之势头增长，亦不脱恶作之罪。因经文说『应取未被给予者、被称为盗窃者』等，乃就取的行为而说，故以所说之理由得脱免。
Catuppadakathāvaṇṇanā四足动物论述之解释
§117
117. Catuppadakathāyaṃ pāḷiyaṃ āgatāvasesāti pāḷiyaṃ āgatehi hatthi ādīhi aññe pasu-saddassa sabbasādhāraṇattā. Bhiṅkacchāpanti ‘‘bhiṅkā bhiṅkā’’ti saddāyanato evaṃ laddhanāmaṃ hatthipotakaṃ. Antovatthumhīti parikkhitte. Bahinagare ṭhitassāti parikkhittanagaraṃ sandhāya vuttaṃ, aparikkhittanagare pana antonagare ṭhitassāpi ṭhitaṭṭhānameva ṭhānaṃ. Khaṇḍadvāranti attanā khaṇḍitadvāraṃ. Eko nipannoti etthāpi bandhoti ānetvā sambandhitabbaṃ, tenāha ‘‘nipannassa dve’’ti. Ghātetīti ettha theyyacittena vināsentassa sahapayogattā dukkaṭamevāti vadanti.
第一百一十七条，关于四足兽之论述：『经文中所说的其余者』——经文中所说象等之外的其他者，因『兽』一词通摄一切故。『哔铿幼象』——因发出『哔铿、哔铿』之声，故得此名之幼象。『在围起之境地内』，即在有围栏之处。『站于城外者』，此乃针对有围栏之城而说；对于无围栏之城，即便站于城内者，其所站之处亦即为其处所。『破损之门』，即被其自身损坏之门。『一者卧倒』——此处亦应与『绑』相连，故说『卧倒者得二』。『令其死亡』——此处，有人说，因以盗心毁灭者与之共同作业，故仅犯恶作。
Ocarakakathāvaṇṇanā边地论释
§118
118. Ocarakakathāyaṃ pariyāyena hi adinnādānato muccatīti idaṃ āṇattikapayogaṃ sandhāya vuttaṃ, sayameva pana abhiyuñjanādīsu pariyāyenapi mokkho natthi.
第一百一十八条，关于侦察者之论述：『藉由辗转迂回之方式，从不与取中得脱免』——此乃就受命差遣之业而说；然若自行追讨等，即便辗转迂回亦无脱免之法。
Oṇirakkhakathāvaṇṇanā欠债守护论之解释
Oṇirakkhakathāyaṃ oṇinti oṇītaṃ, ānītanti attho. Oṇirakkhassa santike ṭhapitabhaṇḍaṃ upanidhi (pārā. 112) viya guttaṭṭhāne ṭhapetvā saṅgopanatthāya anikkhipitvā yathāṭhapitaṭṭhāne eva muhuttamattaṃ olokanatthāya ṭhapitattā tassa bhaṇḍassa ṭhānācāvanamattena oṇirakkhakassa pārājikaṃ hoti.
在「寄存守护」的注释中:「oṇi」者,即「oṇīta」,意为「已带来」。如同寄存于寄存守护者处应保管之物(巴拉基咖112),将物品置于安全处后,并非为了隐藏而放置,而是为了暂时观看而置于原处,仅因该物品从原处移动,寄存守护者即犯巴拉基咖。
Saṃvidāvahārakathāvaṇṇanā约定交易论之解释
Saṃvidāvahārakathāyaṃ saṃvidhāyāti saṃvidahitvā. Tena nesaṃ dukkaṭāpattiyoti āṇattivasena pārājikāpattiyā asambhave satīti vuttaṃ. Yadi hi tena āṇattā yathāṇattivasena haranti, āṇattikkhaṇe eva pārājikāpattiṃ āpajjanti. Pāḷiyaṃ ‘‘sambahulā saṃvidahitvā eko bhaṇḍaṃ avaharati, āpatti sabbesaṃ pārājikassā’’ti (pārā. 118) etthāpi āṇāpakānaṃ āṇattikkhaṇeyeva āpatti, avahārakassa uddhāreti gahetabbo. Sambahulā bhikkhū ekaṃ āṇāpenti ‘gacchetaṃ āharā’ti, tassuddhāre sabbesaṃ pārājikantiādīsupi evameva attho gahetabbo. Sāhatthikaṃ vā āṇattikassa āṇattikaṃ vā sāhatthikassa aṅgaṃ na hotīti bhinnakālikattā aññamaññassa aṅgaṃ na hoti. Tathā hi sahatthā avaharantassa ṭhānācāvanakkhaṇe āpatti, āṇattiyā pana āṇattikkhaṇeyevāti bhinnakālikattā āpattiyoti.
在「约定取物」的注释中:「saṃvidhāya」者,即「约定后」。因此说「他们不犯恶作」,意为在依命令而犯巴拉基咖不成立的情况下。若依其命令而按命令取物,则在命令之时即犯巴拉基咖。在原典中说「众多人约定后,一人取物,一切人皆犯巴拉基咖」(巴拉基咖118),此处命令者在命令之时即犯,取物者应理解为「取走时」。在「众多比库命令一人『去取来』,当其取走时一切人皆犯巴拉基咖」等处,也应如此理解其义。「亲手或受命」者,受命者的受命不是亲手者的部分,因为时间不同,彼此不是对方的部分。如是,亲手取走者在从原处移动之时犯,而受命者则在命令之时即犯,因时间不同而犯。
Saṅketakammakathāvaṇṇanā标记业论之解释
§119
119. Saṅketakammakathāyaṃ ocarake vuttanayenevāti ettha avassaṃ hāriye bhaṇḍetiādinā (pārā. aṭṭha. 1.118) vuttanayeneva. Pāḷiyaṃ ‘‘taṃ saṅketaṃ pure vā pacchā vā’’ti tassa saṅketassa pure vā pacchā vāti attho. ‘‘Taṃ nimittaṃ pure vā pacchā vā’’ti etthāpi eseva nayo.
119. 在「约定行为」的注释中:「如在游方者中所说之法」者,此处必须如「应盗之物」等(巴拉基咖注疏1.118)所说之法。在原典中说「该约定在前或在后」,意为该约定在前或在后。「该标记在前或在后」,此处也是同样的方法。
Nimittakammakathāvaṇṇanā相业论之解释
§120
120. Nimittakammakathāyaṃ akkhinikhaṇanādinimittakammaṃ pana lahukaṃ ittarakālaṃ, tasmā taṅkhaṇeyeva taṃ bhaṇḍaṃ avaharituṃ na sakkā. Nimittakammānantarameva gaṇhituṃ āraddhattā teneva nimittena avaharatīti vuccati. Yadi evaṃ purebhattappayogova esoti vādo pamāṇabhāvaṃ āpajjatīti? Nāpajjati. Na hi saṅketakammaṃ (pārā. 119) viya nimittakammaṃ kālaparicchedayuttaṃ. Kālavasena hi saṅketakammaṃ vuttaṃ, kiriyāvasena nimittakammanti ayameva tesaṃ viseso. ‘‘Taṃ nimittaṃ pure vā pacchā vā taṃ bhaṇḍaṃ avaharati, mūlaṭṭhassa anāpattī’’ti idaṃ pana nimittakaraṇato pure gaṇhantassa ceva nimittakamme ca katepi gaṇhituṃ anārabhitvā pacchā sayameva gaṇhantassa ca vasena vuttaṃ.
120. 在「标记行为」的注释中:然而眨眼、挖掘等标记行为是轻微的、短暂的,因此在该时刻无法取走该物品。因为在标记行为之后立即开始取,所以说「依该标记而取走」。若如此,则「仅是午前的准备」这一论点会成为标准吗?不会成为。因为标记行为不像约定行为(巴拉基咖119)那样适合时间限定。约定行为是依时间而说,标记行为是依行为而说,这就是它们的差别。「该标记在前或在后取走该物品,根本者无罪」,这是针对在做标记之前取者、以及在做了标记行为后未开始取而后来自己取者而说的。
Āṇattikathāvaṇṇanā命令论之解释
§121
121. Āṇattikathāyaṃ asammohatthanti yasmā saṅketakammanimittakammāni karonto na kevalaṃ purebhattādikālasaṅketakammaṃ akkhinikhaṇanādinimittakammameva vā karoti, atha kho evaṃvaṇṇasaṇṭhānabhaṇḍaṃ gaṇhāti, bhaṇḍaniyamampi karoti, tvaṃ itthannāmassa pāvada, so aññassa pāvadatūtiādinā puggalapaṭipāṭiyā ca āṇāpeti, tasmā pubbaṇhādikālavasena akkhinikhaṇanādikiriyāvasena bhaṇḍapuggalapaṭipāṭivasena ca āṇatte etesu saṅketakammanimittakammesu visaṅketā visaṅketabhāve sammoho jāyati, tadapagamena asammohatthaṃ. Yaṃ āṇāpakena nimittasaññaṃ katvā vuttanti pubbaṇhādīsu akkhinikhaṇanādīsu vā gahaṇatthaṃ āṇāpentena īdisavaṇṇasaṇṭhānādiyuttaṃ gaṇhāti evaṃ gahaṇassa nimittabhūtasaññāṇaṃ katvā yaṃ bhaṇḍaṃ vuttaṃ. Ayaṃ yutti sabbatthāti heṭṭhā vuttesu upari vakkhamānesu ca sabbattha āṇattippasaṅgesu āṇattikkhaṇeyeva pārājikādīnaṃ bhāvasaṅkhātā vinayayutti, sā ca āṇattassa kiriyāniṭṭhāpanakkhaṇe āṇāpakassa payoge theyyacittānaṃ abhāvā āṇattikkhaṇe ekā eva āpatti hotīti evaṃ upapattiyā pavattattā yuttīti vuttā. ‘‘Mūlaṭṭhassa thullaccaya’’nti vuttattā saṅgharakkhitena paṭiggahitepi buddharakkhitadhammarakkhitānaṃ dukkaṭameva, kasmā panettha ācariyassa thullaccayanti āha ‘‘mahājano hī’’tiādi. Mahājanoti ca buddharakkhitadhammarakkhitasaṅgharakkhite sandhāya vuttaṃ. Mūlaṭṭhasseva dukkaṭanti buddharakkhitassa dukkaṭaṃ. Idañca mūlaṭṭhassa thullaccayābhāvadassanatthaṃ paṭhamaṃ āṇattikkhaṇe dukkaṭaṃ sandhāya vuttaṃ, na pana saṅgharakkhitassa paṭiggahaṇapaccayā puna dukkaṭasambhavaṃ sandhāya. Na hi so ekapayogena dukkaṭadvayaṃ āpajjati. Keci pana ‘‘visaṅketattā pāḷiyaṃ ‘mūlaṭṭhassā’ti avatvā ‘paṭiggaṇhāti, āpatti dukkaṭassā’ti sāmaññena vuttattā idaṃ saṅgharakkhitassa dukkaṭaṃ sandhāya vutta’’nti vadanti, taṃ kiñcāpi aṭṭhakathāya na sameti, pāḷito pana yuttaṃ viya dissati. Na hi tassa paṭiggahaṇappayoge anāpatti hotīti. Imināva heṭṭhā āgatavāresupi paṭiggaṇhantānaṃ dukkaṭaṃ veditabbaṃ. ‘‘Paṇṇe vā silādīsu vā ‘coriyaṃ kātabba’nti likhitvā ṭhapite pārājikamevā’’ti keci vadanti, taṃ pana ‘‘asukassa gehe bhaṇḍa’’nti evaṃ niyametvā likhite yujjati, na aniyametvā likhiteti vīmaṃsitabbaṃ. Maggānantaraphalasadisāti iminā yathā ariyapuggalānaṃ maggānantare phale uppanne kilesapaṭippassaddhipariyosānaṃ bhāvanākiccaṃ nipphannaṃ nāma hoti, evametissā atthasādhakacetanāya uppannāya āṇattikiccaṃ nipphannamevāti dasseti, tenāha ‘‘tasmā ayaṃ āṇattikkhaṇeyeva pārājiko’’ti, āṇattivacīpayogasamuṭṭhāpakacetanākkhaṇeyeva pārājiko hotīti attho.
121. 在「命令」的注释中:「为了不混乱」者,因为做约定行为、标记行为时,不仅仅做午前等时间的约定行为或眨眼、挖掘等标记行为,而且如此说「取某色某形之物」,也确定物品,以「你告诉某某名者,他告诉另一人」等依人的次第而命令,因此依午前等时间、依眨眼、挖掘等行为、依物品与人的次第而命令时,在这些约定行为、标记行为中,若约定不清、约定不明,则生混乱,为了去除那个而不混乱。「命令者以标记想而说」者,在午前等或眨眼、挖掘等中为了取而命令者,说「取具有如此色、形等者」,这样做了取的标记想后所说的物品。「此理遍一切处」者,在下面所说的、上面将要说的一切命令场合中,在命令之时即有巴拉基咖等,这称为律的道理,而且因为在命令的行为完成之时,命令者的准备中没有盗心,在命令之时只有一个罪,因为以这样的合理性而进行,所以说「理」。因为说「根本者土喇吒亚」,即使僧护取了,佛护、法护也只是恶作,但为何此处老师是土喇吒亚?说「因为大众」等。「大众」者,是指佛护、法护、僧护而说。「根本者只是恶作」者,佛护的恶作。这是为了显示根本者没有土喇吒亚,首先针对命令之时的恶作而说,并非针对因僧护的接受而再次产生恶作。因为他不会以一个准备而犯两个恶作。然而有些人说「因为约定不清,原典中未说『根本者』,而以一般性说『接受者犯恶作』,因此这是针对僧护的恶作而说」,这虽然不符合注疏,但从原典看似乎合理。因为在其接受的准备中不是无罪。以此在下面到来的场合中也应知接受者的恶作。有些人说「在叶或石等上写『应作盗』而放置,即是巴拉基咖」,但这在写明『某某家中的物品』时合理,未确定而写则不然,应审察。「如道后之果」者,以此显示:如同圣者在道之后果生起时,烦恼寂止为终的修习之事称为完成,如是当此成就义的思生起时,命令之事即已完成,因此说「故此在命令之时即是巴拉基咖」,意为在命令语准备所生思之时即犯巴拉基咖。
Āṇattikathāvaṇṇanānayo niṭṭhito. · 命令论之解释法已完结。
Āpattibhedavaṇṇanā犯罪类别的解释
§122
122.Tattha tatthāti bhūmaṭṭhathalaṭṭhādīsu. Pāḷiyaṃ manussapariggahitaṃ sandhāya ‘‘parapariggahita’’nti vuttaṃ. Āmasati phandāpeti ṭhānā cāvetīti imehi tīhi padehi pubbapayogasahitaṃ pañcamaṃ avahāraṅgaṃ vuttaṃ, ṭhānā cāvetīti ca idaṃ upalakkhaṇamattaṃ. Āṇattikādayo sabbepi payogā dhuranikkhepo ca idha saṅgahetabbāvāti daṭṭhabbaṃ.
122. 「在彼彼处」者,在地上、平地等处。原典中针对人所摄持而说「他人所摄持」。「触、摇动、从原处移动」,以这三个词说明包含前行准备的第五取走支分,「从原处移动」这只是标示。命令等一切准备以及卸下重担,在此都应包摄,应如此看。
§125
125.Ṭhānācāvananti idaṃ pāḷianusārato vuttaṃ dhuranikkhepassāpi saṅgahetabbato. Esa nayo uparipi sabbattha. Tattha hi na ca sakasaññīti iminā parapariggahitatā vuttā, na ca vissāsaggāhī na ca tāvakālikanti imehi parapariggahitasaññitā, tīhi vā etehi parapariggahitatā parapariggahitasaññitā ca vuttāti veditabbā. Anajjhāvutthakanti ‘‘mameda’’nti pariggahavasena anajjhāvutthakaṃ araññe dārutiṇapaṇṇādi. Chaḍḍitanti paṭhamaṃ pariggahetvā pacchā anatthikatāya chaḍḍitaṃ yaṃ kiñci. Chinnamūlakanti naṭṭhaṃ pariyesitvā ālayasaṅkhātassa mūlassa chinnattā chinnamūlakaṃ. Assāmikanti anajjhāvutthakādīhi tīhi ākārehi dassitaṃ assāmikavatthu. Ubhayampīti assāmikaṃ attano santakañca.
「从处移动」者,此依巴利文次第而说,亦应摄取卸负之义。此为规则,于上文一切处亦同。于彼处,「非自己想」者,以此说明为他人所摄取;「非信托取」与「非暂时性」者,以此二者说明他人所摄取想;或应知以此三者说明为他人所摄取及他人所摄取想。「未被占有」者,未以「此是我所」之摄取方式被占有,如阿兰若处之薪草叶等。「已舍弃」者,最初摄取后,因不需要而舍弃之任何物。「断根」者,失物寻求后,因名为执着之根已断故,名为断根。「无主」者,以未被占有等三种方式所显示之无主物。「二者」者,无主物与自己所有物。
Anāpattibhedavaṇṇanā无犯类别的解释
§131
131.Tasmiṃyevaattabhāve nibbattāti tasmiṃyeva matasarīre petattabhāvena nibbattā. Rukkhādīsu laggitasāṭake vattabbameva natthīti manussehi agopitaṃ sandhāya vuttaṃ, sace panetaṃ devālayacetiyarukkhādīsu niyuttehi purisehi rakkhitagopitaṃ hoti, gahetuṃ na vaṭṭati. Thoke khāyite…pe… gahetuṃ vaṭṭatīti idaṃ adinnādānābhāvaṃ sandhāya vuttaṃ. Jighacchitapāṇinā khādiyamānamaṃsassa acchinditvā khādanaṃ nāma kāruññahānito lolabhāvato ca asāruppameva. Teneva hi ariyavaṃsikā attano patte bhattaṃ khādantampi sunakhādiṃ tajjetvā na vārenti, tiracchānānaṃ āmisadāne kusalaṃ viya tesaṃ āmisassa acchindanepi akusalamevāti gahetabbaṃ, teneva vakkhati ‘‘parānuddayatāya ca na gahetabba’’nti (pārā. aṭṭha. 1.140).
「于彼同一存在中生起」者,于彼同一死尸中以饿鬼存在而生起。「于树等所挂之衣无可说」者,此就人类未守护而说;然若此物由配置于神殿、塔庙、树等之人所守护保护,则不允许取。「少量食用……允许取」者,此就无不与取而说。饥饿之饿鬼正食用之肉,切断而食,此从悲悯之失坏及贪婪之故,实为不相应。正因如此,具圣种者即使狗等正食用自己钵中之饭,亦驱赶而不阻止,如对畜生施食有善业,对彼等之食物切断亦唯有不善业,应如是理解,正因此故将说『从悲悯他者故不应取』。
Pakiṇṇakakathāvaṇṇanā杂论的解释
Bahu ekato dāruādibhāriyassa ekassa bhaṇḍassa ukkhipanakāle ‘‘gaṇhatha ukkhipathā’’ti vacīpayogena saddhiṃ kāyapayogasabbhāvaṭṭhānaṃ sandhāya ‘‘sāhatthikāṇattika’’nti vuttaṃ. ‘‘Tvaṃ etaṃ vatthuṃ gaṇha, ahaṃ añña’’nti evaṃ pavatte pana avahāre attanā gahitaṃ sāhatthikameva, parena gāhāpitaṃ āṇattikameva, teneva tadubhayagghena pañcamāsepi pārājikaṃ na hoti, ekekabhaṇḍagghavasena thullaccayādimeva hoti. Vuttañhi ‘‘sāhatthikaṃ vā āṇattikassa aṅgaṃ na hotī’’tiādi. Upanikkhittabhaṇḍaṃ bhaṇḍadeyyañca adātukāmatāya ‘‘demi dammī’’ti vikkhipanto tuṇhībhāvena viheṭhentopi tena tena kāyavikārādikiriyāya parassa dhuraṃ nikkhipāpesīti ‘‘kiriyāsamuṭṭhānañcā’’ti vuttaṃ.
「自手与教令」者,多人一起搬运薪等重物之一件物品时,『取之、举之』以语言行动与身体行动俱存之处而说。然于『汝取此物,我取他物』如是进行之盗取中,自己所取者唯自手,令他人取者唯教令,正因此故以彼二者之价值即使五马萨咖亦不成巴拉基咖,以各别物品之价值唯成土喇吒亚等。已说『自手不成教令之支分』等。寄存之物品与应施之物,因不欲施与,『我施、我将施』以抛掷、以沉默恼害,亦以彼彼身体变化等行为令他人卸负,故说『及行为之等起』。
Padabhājanīyavaṇṇanānayo niṭṭhito. · 词语解析的解释方法已结束。
Vinītavatthuvaṇṇanā已判定事的解释
§135
135. Vinītavatthūsu niruttiyeva taṃtaṃatthaggahaṇassa upāyatāya pathoti niruttipatho, tenevāha ‘‘vohāravacanamatte’’ti. Yathākammaṃ gatoti tato petattabhāvato matabhāvaṃ dasseti. Abbhuṇheti āsannamaraṇatāya sarīrassa uṇhasamaṅgitaṃ dasseti, tenevāha ‘‘allasarīre’’ti. Kuṇapabhāvaṃ upagatampi bhinnameva allabhāvato bhinnattā. Visabhāgasarīreti itthisarīre. Sīse vātiādi adhakkhake ubbhajāṇumaṇḍale padese cittavikārappattiṃ sandhāya vuttaṃ, yattha katthaci anāmasantena kataṃ sukatameva. Matasarīrampi hi yena kenaci ākārena sañcicca phusantassa anāmāsadukkaṭamevāti vadanti, taṃ yuttameva. Na hi apārājikavatthukepi cittādiitthirūpe bhavantaṃ dukkaṭaṃ pārājikavatthubhūte matitthisarīre nivattati.
「于调伏事中,唯语言为把握彼彼义之方便,故为语言之道」,因此说『于言说语言之量』。「随业而去」者,从彼饿鬼存在显示死亡状态。「温热」者,因临近死亡,显示身体具有温暖,因此说『于湿身』。即使达到尸体状态,因湿故破坏,亦唯破坏。「异性身」者,于女身。「于头」等者,就半身、膝轮、足处生起心变化而说,于任何处以不触而作,善作。于死尸亦以任何方式故意触者,唯不触之恶作,彼等如是说,此为正当。于非巴拉基咖事之心等女色存在之恶作,于巴拉基咖事之死女身不转。
Kusasaṅkāmanavatthukathāvaṇṇanā关于移置茅草之事的论说解释
§138
138.Balasāti balena. Sāṭako bhavissati, gaṇhissāmīti anāgatavacanaṃ pasibbakaggahaṇato puretaraṃ samuppannaparikappadassanavasena vuttaṃ. Gahaṇakkhaṇe pana ‘‘sāṭako ce, gaṇhāmī’’ti pasibbakaṃ gaṇhātīti evamettha adhippāyo gahetabbo, na pana bahi nīharitvā sāṭakabhāvaṃ ñatvā gahessāmīti, tenāha ‘‘uddhāreyeva pārājika’’nti. Itarathā ‘‘idāni na gaṇhāmi, pacchā andhakāre jāte vijānanakāle vā gaṇhissāmi, idāni olokento viya hatthagataṃ karomī’’ti gaṇhantassāpi gahaṇakkhaṇe avahāro bhaveyya, na ca taṃ yuttaṃ tadā gahaṇe sanniṭṭhānābhāvā. Sanniṭṭhāpakacetanāya eva hi pāṇātipātādiakusalaṃ viya. Na hi ‘‘pacchā vadhissāmī’’ti pāṇaṃ gaṇhantassa tadeva tasmiṃ matepi pāṇātipāto hoti vadhakacetanāya payogassa akatattā, evamidhāpi atthaṅgate sūriye avaharissāmītiādinā kālaparikappanavasena ṭhānā cāvitepi tadāpi avahāro na hoti okāsaparikappe (pārā. aṭṭha. 1.138) viya, tasmiṃ pana yathāparikappitaṭṭhāne kāle āgate bhaṇḍaṃ bhūmiyaṃ anikkhipitvāpi theyyacittena gacchato padavārena avahāroti khāyati. Tasmā bhaṇḍaparikappo okāsaparikappo kālaparikappoti tividhopi parikappo gahetabbo. Aṭṭhakathāyaṃ pana okāsaparikappe samodhānetvā kālaparikappo visuṃ na vuttoti amhākaṃ khanti, vīmaṃsitvā gahetabbaṃ. Padavārena kāretabboti bhūmiyaṃ anikkhipitvā vīmaṃsitattā vuttaṃ. Pariyuṭṭhitoti anubaddho.
「以力」者,以力量。「将成衣、我将取」者,未来语于取包裹之前,以显示已生起之思惟而说。然于取之刹那,『若是衣,我取』以取包裹,如是此处应理解意趣,非于外面取出知为衣后将取,因此说『于举起即巴拉基咖』。否则『今不取,后于黑暗生起时或于了知时将取,今如观察般作手得』如是取者,于取之刹那亦应有盗取,然此不合理,彼时于取无完成故。唯以完成之思如杀生等不善业。『后将杀』以取生命,于彼死时亦无杀生,因杀害思之行动未作故,如是此处亦太阳没后『将盗取』等以时间思惟方式从处移动,彼时亦无盗取,如处所思惟,然于彼如所思惟之处所时间到来,物品未置于地,以盗心行者,以足步而盗取,如是显现。因此应理解物品思惟、处所思惟、时间思惟此三种思惟。然于注疏中,处所思惟中合并,时间思惟别未说,此为我等之见解,应审察而理解。「以足步应作」者,因未置于地而审察故说。「缠缚」者,随逐。
Parikappo dissatīti gahaṇakkhaṇe parikappo dissati, na tadā tesaṃ matena avahāroti dasseti. Disvā haṭattā parikappāvahāro na dissatīti pacchā pana bahi vīmaṃsitvā sāṭakabhāvaṃ ñatvā tato pacchā theyyacittena haṭattā pubbe katassa parikappassa avahārānaṅgattā ‘‘sutta’’nti ñatvā haraṇe viya theyyāvahāro eva siyā. Tasmā parikappāvahāro na dissati. Sāṭako ce bhavissatītiādikassa parikappassa tadā avijjamānattā kevalaṃ avahāro eva, na parikappāvahāroti adhippāyo, tena bhaṇḍaparikappāvahārassa ‘‘sāṭako ce bhavissati, gahessāmī’’ti evaṃ bhaṇḍasanniṭṭhānābhāvakkhaṇeyeva pavattiṃ dasseti, tenāha ‘‘yaṃ parikappitaṃ, taṃ adiṭṭhaṃ parikappitabhāve ṭhitaṃyeva uddharantassa avahāro’’ti. Yadi evaṃ kasmā okāsapaappāvahāro bhaṇḍaṃ disvā avaharantassa parikappāvahāro siyāti? Nāyaṃ doso abhaṇḍavisayattā tassa parikappassa, pubbeva disvā ñātabhaṇḍasseva hi okāsaparikappo vutto. Taṃ maññamāno taṃ avaharīti idaṃ suttaṃ kiñcāpi ‘‘taññeveta’’nti niyametvā gaṇhantassa vasena vuttaṃ, tathāpi ‘‘tañce gaṇhissāmī’’ti evaṃ pavatte imasmiṃ parikappepi ‘‘gaṇhissāmī’’ti gahaṇe niyamasabbhāvā avahāratthasādhakaṃ hotīti uddhaṭaṃ, teneva ‘‘sametī’’ti vuttaṃ.
「思惟显现」者,显示于取之刹那思惟显现,非彼时以彼等之意见为盗取。「见后因取故思惟盗取不显现」者,然后于外面审察知为衣后,从彼后以盗心取故,先前所作思惟非盗取之支分,如知『是线』而取,唯应有盗盗取。因此思惟盗取不显现。「若将成衣」等思惟,彼时因不存在,唯盗取,非思惟盗取,此为意趣,以此显示物品思惟盗取『若是衣将取』如是于物品完成不存在之刹那即进行,因此说『所思惟者,未见于所思惟状态住立,举起者之盗取』。若如是,为何处所思惟盗取,见物品而盗取者应有思惟盗取?此非过失,因彼思惟非物品所缘,先前见而知之物品之处所思惟已说。『认为彼而盗取彼』者,此经虽以『即彼』限定而就取者而说,然如是『若取彼』如是进行,于此思惟中亦『将取』于取有限定俱存故,成就盗取义,因此说『相合』。
Kecīti mahāaṭṭhakathāyameva ekacce ācariyā. Mahāpaccariyaṃ panātiādināpi kecivādo gārayho, mahāaṭṭhakathāvādova yuttataroti dasseti.
「有些人」者,即在大注疏中的某些老师。以「然而,大供养」等语,显示某些人的说法应受呵责,唯大注疏的说法更为合理。
Alaṅkārabhaṇḍanti aṅgulimuddikādi. Kusaṃ pātetvāti vilīvamayaṃ vā tālapaṇṇādimayaṃ vā katasaññāṇaṃ pātetvā. Parakoṭṭhāsato kuse uddhaṭepi na tāva kusassa parivattanaṃ jātanti vuttaṃ ‘‘uddhāre rakkhatī’’ti. Hatthato muttamatte pārājikanti iminā ṭhānācāvanaṃ dhuranikkhepañca vinā kusasaṅkāmanaṃ nāma visuṃ ekoyaṃ avahāroti dasseti. Sabbepi hi avahārā sāhatthikāṇattikādhippāyayogehi nipphādiyamānā atthato ṭhānācāvanadhuranikkhepakusasaṅkāmanesu tīsu samosarantīti daṭṭhabbaṃ. Itaro tassa bhāgaṃ uddharati, uddhāre pārājikanti purimassa attano koṭṭhāse ālayassa avigatattā vuttaṃ, ālaye pana sabbathā asati avahāro na hoti, tenāha ‘‘vicinitāvasesaṃ gaṇhantassāpi avahāro natthevā’’ti.
「装饰物品」者,指指环等。「放下草」者,放下以树胶制成或以多罗叶等制成的标记。即使从他人的堆处拔起草,尚未发生草的转移,故说「在拔起时守护」。「从手中放开时即巴拉基咖」,以此显示:除了从处所移开与卸下担子之外,草的转移本身即是一种独立的盗取。应当知道:一切盗取,虽以自手、命令、意图的结合而成就,但在意义上皆归摄于从处所移开、卸下担子、草的转移这三者中。「他人拔起其份,在拔起时即巴拉基咖」,此说是因前者在自己堆处的执着尚未离去;然而若执着完全不存在,则无盗取,故说「即使取剩余已分出者,亦无盗取」。
Nāyaṃ mamāti jānantopīti ettha pi-saddena tattha vematikopi hutvā theyyacittena gaṇhantopi saṅgayhati. Siveyyakanti siviraṭṭhe jātaṃ.
「即使知道『这不是我的』」,此处以「即」字,亦摄取在彼处有疑惑而以盗心取者。「西韦亚咖」者,在西维拉国出生者。
§140-1
140-1.Kappiyaṃ kārāpetvāti pacāpetvā. Tasmiṃ pācittiyanti adinnādānabhāvena sahapayogassāpi abhāvā dukkaṭaṃ na vuttanti veditabbaṃ. Āṇattehīti sammatena āṇattehi. Āṇattenāti sāmikehi āṇattena. Bhaṇḍadeyyanti sammatādīhi dinnattā na parājikaṃ jātaṃ, asantaṃ puggalaṃ vatvā gahitattā pana bhaṇḍadeyyaṃ vuttaṃ. Aññena diyyamānanti sammatādīhi catūhi aññena diyyamānaṃ. Gaṇhantoti ‘‘aparassa bhāgaṃ dehī’’ti vatvā gaṇhanto. Aparassāti asantaṃ puggalaṃ adassetvā pana ‘‘aparaṃ bhāgaṃ dehī’’ti vā kūṭavassāni gaṇetvā vā gaṇhato gihisantake sāminā ca ‘‘imassa dehī’’ti evaṃ āṇattena ca dinne bhaṇḍadeyyampi na hoti, saṅghasantake pana hotīti imaṃ visesaṃ dassetuṃ asammatena vā anāṇattena vātiādi puna vuttaṃ. Itarehi diyyamānanti sammatena āṇattena vā diyyamānaṃ. Evaṃ gaṇhatoti ‘‘aparampi bhāgaṃ dehī’’ti vatvā kūṭavassāni gaṇetvā vā gaṇhato. Sāmikena panāti ettha pana-saddo visesatthajotako, tena ‘‘aparampi bhāgaṃ dehī’’ti vā kūṭavassāni gaṇetvā vā gaṇhante sāmikena sayaṃ dente vā dāpente vā viseso atthīti vuttaṃ hoti. Sudinnanti bhaṇḍadeyyaṃ na hotīti adhippāyo. Heṭṭhā pana sāmikena tena āṇattena vā diyyamānaṃ gihisantakaṃ ‘‘aparassa bhāgaṃ dehī’’ti vatvā gaṇhato aparassa abhāvato sāmisantakameva hotīti bhaṇḍadeyyaṃ jātaṃ, idha pana tehiyeva diyyamānaṃ ‘‘aparampi bhāgaṃ dehī’’ti vatvā vā kūṭavassāni gaṇetvā vā gaṇhato ‘‘dehī’’ti vuttattā aññātakaviññattimattaṃ ṭhapetvā bhaṇḍadeyyaṃ na hotīti sudinnamevāti vuttaṃ. Assāmikena pana āṇattena dinnaṃ bhaṇḍaṃ gaṇhato bhaṇḍadeyyamevāti vadanti, pattacatukke viya avahāratāvettha yuttā, saṅghasantake pana ‘‘dehī’’ti vuttepi sāmikassa kassaci abhāvā sammatena dinnepi bhaṇḍadeyyaṃ vuttanti gahetabbaṃ.
「使之成为净法后」者,使之煮熟后。「于彼为巴吉帝亚」,应知:因与不与取无共同作用,故未说恶作。「被命令者」者,被认可者命令。「被命令」者,被主人命令。「物品应给」,因由认可者等所给,故未成巴拉基咖;然而因说了不存在的人而取,故说物品应给。「被他人给予」者,被认可者等四人以外的他人给予。「取者」,说「给他人的份」而取者。「他人」,不指出不存在的人,而说「给另一份」,或计算虚假的瓦萨而取者,在居家所有物中,若主人说「给此人」,如是被命令而给予,则连物品应给也不成立;然而在僧团所有物中则成立。为显示此差别,故再说「或被未认可者,或未被命令」等。「被其余者给予」者,被认可者或被命令者给予。「如是取」者,说「也给另一份」,或计算虚假的瓦萨而取者。「然而由主人」,此处「然而」字显示差别义,由此说:说「也给另一份」,或计算虚假的瓦萨而取时,若主人自己给予或使人给予,则有差别。「苏定那」,意趣是:不成物品应给。然而在下文,由主人或被彼命令而给予居家所有物,说「给他人的份」而取,因他人不存在,故成为有主所有物,故成物品应给;然而在此,被彼等给予,说「也给另一份」,或计算虚假的瓦萨而取者,因说了「给」,除了对未知者的告知之外,不成物品应给,故说「唯苏定那」。然而有人说:取被无主人者命令而给的物品,即是物品应给;如钵四法中,在此唯盗取合理。然而在僧团所有物中,即使说了「给」,因任何主人皆不存在,即使被认可者给予,亦应理解为说物品应给。
§146-9
146-9.Āharāpentesu bhaṇḍadeyyanti ‘‘gahite attamano hotī’’ti vacanato anattamanassa santakaṃ gahitampi puna dātabbamevāti vuttaṃ. ‘‘Sammukhībhūtehi bhājetabba’’nti vacanato bhājanīyabhaṇḍaṃ upacārasīmaṭṭhānameva pāpuṇātīti āha ‘‘antoupacārasīmāyaṃ ṭhitasseva gahetuṃ vaṭṭatī’’ti. Bhaṇḍadeyyanti ubhinnaṃ sālayabhāvepi corassa adatvā sāmikasseva dātabbaṃ corenāpi sāmikasseva dātabbato. Eseva nayoti paṃsukūlasaññāya gahite bhaṇḍadeyyaṃ, theyyacittena pārājikanti attho.
「在使人拿来等中为物品应给」,因「取时心满意」之语,说:不满意者的所有物即使被取,仍应再给予。因「应由面前者分配」之语,说「应分配的物品到达近行界的处所」,故说「唯站在内近行界者可取」。「物品应给」,即使两者皆无执着,亦应给予主人而非盗贼,因盗贼亦应给予主人。「此即方法」,以尘堆衣想而取为物品应给,以盗心则为巴拉基咖,此为意义。
Vuṭṭhahantesūti gāmaṃ chaḍḍetvā palāyantesu. Avisesenāti saussāhatādivisesaṃ aparāmasitvā sāmaññato. Saussāhamattameva āpattibhāvassa pamāṇaṃ sāmikānaṃ paricchinnabhāvato. Tatoti gaṇasantakādito. Kulasaṅgahaṇatthāya detīti paṃsukūlavissāsikādisaññāya gahetvā deti, tadā kulasaṅgahapaccayā ca dukkaṭaṃ bhaṇḍadeyyañca, theyyacitte pana sati kulasaṅgahaṇatthāya gaṇhatopi pārājikameva. Ūnapañcamāsakādīsu kuladūsakadukkaṭena saddhiṃ thullaccayadukkaṭāni. Senāsanatthāya niyamitanti idaṃ issaravatāya dadato thullaccayadassanatthaṃ vuttaṃ. Itarapaccayatthāya dinnampi atheyyacittena issaravatāya kulasaṅgahaṇatthāya vā ñātakādīnaṃ vā dadato dukkaṭaṃ bhaṇḍadeyyañca hoteva. Issaravatāyāti ‘‘mayi dente ko nivāressati, ahamevettha pamāṇa’’nti evaṃ attano issariyabhāvena. Thullaccayanti kulasaṅgahaṇatthāya vā aññathā vā kāraṇena dadato senāsanatthāya niyamitassa garubhaṇḍatāya thullaccayaṃ bhaṇḍadeyyañca. Gīvāti ettha senāsanatthāya niyamite thullaccayena saddhiṃ gīvā, itarasmiṃ dukkaṭena saddhinti veditabbaṃ. Sukhāditamevāti antoupacārasīmāyaṃ ṭhatvā bhājetvā attano santakaṃ katvā khāditattā vuttaṃ. Saṅghikañhi vihārapaṭibaddhaṃ vebhaṅgiyaṃ bahiupacārasīmaṭṭhaṃ bhaṇḍaṃ antoupacāraṭṭhehi bhikkhūhi eva bhājetabbaṃ, na bahi ṭhitehi upacārasīmāya bhājetabbanti.
「在离去者」,舍弃村落而逃走者。「无差别地」,不考虑有主无主等差别,以一般性。唯有主性本身即是罪的标准,因主人们有限定性。「从彼」,从团体所有物等。「为摄受家族而给」者,以尘堆衣信赖者等想而取后给予,此时因摄受家族之缘故,有恶作与物品应给;然而若有盗心,即使为摄受家族而取,亦唯巴拉基咖。在不足五马萨咖等中,与破坏家族恶作一起有土喇吒亚与恶作。「为住所而限定」,此说是为显示以主人性给予者的土喇吒亚。即使为其他资具而给予,若无盗心,以主人性,为摄受家族,或给予亲戚等,亦有恶作与物品应给。「以主人性」者,「我给予时谁能阻止?我在此即是标准」,如是以自己的主人性。「土喇吒亚」,为摄受家族或以其他理由而给予,因为住所而限定之物为重物,故有土喇吒亚与物品应给。「颈」,此处应知:在为住所而限定者中,颈与土喇吒亚一起;在其余者中,与恶作一起。「唯易于吞咽」,站在内近行界中分配后,作为自己的所有物而食用,故如是说。僧团的、与住处相连的、可分配的、在外近行界处所的物品,应由内近行处所的比库们分配,不应由站在外面者在近行界中分配。
§150
150. ‘‘Vutto vajjemī’’ti vuttabhikkhusmiṃ ‘‘vutto vajjehī’’ti vuttassa pacchā uppajjanakapārājikādidosāropanato, gahaṭṭhānaṃ vā ‘‘bhadantā aparicchedaṃ katvā vadantī’’ti evaṃ dosāropanato.
「『已说者,我将舍弃』」者,在已说的比库身上,「已说者,汝应舍弃」之语说后,生起巴拉基咖等过失的归咎之故;或者对在家众,「尊者们未作分别而说」,如是归咎过失之故。
§153-5
153-5.Chātajjhattanti tena chātena jighacchāya udaragginā jhattaṃ, daḍḍhaṃ pīḷitanti attho. Dhanukanti khuddakadhanusaṇṭhānaṃ lagganakadaṇḍaṃ. Maddanto gacchati, bhaṇḍadeyyanti ettha ekasūkaragghanakabhaṇḍaṃ dātabbaṃ ekasmiṃ bandhe aññesaṃ tattha abajjhanato. Adūhalanti yantapāsāṇo, yena ajjhotthaṭattā migā palāyituṃ na sakkonti. Pacchā gacchatīti tena katapayogena agantvā pacchā sayameva gacchati, heṭṭhā vuttesupi īdisesu ṭhānesu eseva nayo. Rakkhaṃ yācitvāti rājapurisānaṃ santikaṃ gantvā anuddissa rakkhaṃ yācitvā. Kumīnamukhanti kumīnassa anto macchānaṃ pavisanamukhaṃ.
「被饥饿所烧灼」者,被那饥饿、饥饿之火所烧灼、焚烧、逼迫,此为其义。「弓」者,小弓形状的挂钩杆。「踩踏而行,应给物品」者,在此,一猪价值的物品应给予,在一次捆缚中,其他(猪)在那里不被捆缚之故。「无尘」者,机关石,由于被覆盖之故,野兽不能逃走。「后来去」者,由他所作准备而未去,后来自己去,在下面所说的这些地方,也是这个方法。「请求守护后」者,前往王臣处,指定请求守护后。「鱼笱口」者,鱼笱内部,鱼类进入之口。
§156
156.Therānanti āgantukattherānaṃ. Tesampīti āvāsikabhikkhūnampi. Paribhogatthāyāti saṅghike kattabbavidhiṃ katvā paribhuñjanatthāya. Gahaṇeti pāṭhaseso daṭṭhabbo. Yatthāti yasmiṃ āvāse. Aññesanti aññesaṃ āgantukānaṃ. Tesupi āgantukā anissarāti senāsane nirantaraṃ vasantānaṃ cīvaratthāya dāyakehi bhikkhūhi vā niyametvā dinnattā bhājetvā khādituṃ anissarā, āgantukehipi icchantehi tasmiṃ vihāre vassānādīsu pavisitvā cīvaratthāya gahetabbaṃ. Tesaṃ katikāya ṭhātabbanti sabbāni phalāphalāni abhājetvā ‘‘ettakesu rukkhesu phalāni bhājetvā paribhuñjissāma, aññesu phalāphalehi senāsanāni paṭijaggissāmā’’ti vā, ‘‘piṇḍapātādipaccayaṃ sampādessāmā’’ti vā, ‘‘kiñcipi abhājetvā catupaccayatthāyeva upanemā’’ti vā evaṃ sammā upanentānaṃ āvāsikānaṃ katikāya āgantukehi ṭhātabbaṃ. Mahāaṭṭhakathāyaṃ ‘‘anissarā’’ti vacanena dīpito eva attho, mahāpaccariyaṃ catunnaṃ paccayānantiādinā vitthāretvā dassito. Paribhogavasenevāti ettha eva-saddo aṭṭhānappayutto, paribhogavasena tameva bhājetvāti yojetabbaṃ. Etthāti etasmiṃ vihāre, raṭṭhe vā.
「长老们的」者,客比库长老们的。「他们的也」者,住处比库们的也。「为了受用之故」者,对僧团的作了应作的规定后,为了受用之故。「取」者,应见文句的补充。「在那里」者,在那个住处。「其他的」者,其他客比库的。「在他们中,客比库们也无权」者,对于在精舍中连续居住者,由施主们或比库们为了衣而指定给予之故,分配后食用无权,客比库们若欲求,在那精舍中进入瓦萨等后,为了衣应取。「应依他们的约定而住」者,不分配所有果与非果,「在这么多树上,分配果实后我们将受用,在其他的以果与非果守护精舍」,或者「我们将获得钵食等资具」,或者「不分配任何,仅为四资具而供养」,如是正确供养的住处比库们的约定,客比库们应依而住。在大注疏中,以「无权」一语,义理已被指示,在大复注中,以「四资具」等,详细显示。「仅以受用之故」者,在此,『仅』字用于不适当处,应连接为「以受用之故,分配那个」。「在此」者,在此精舍中,或在国土中。
Senāsanapaccayanti senāsanañca tadatthāya niyametvā ṭhapitañca. Ekaṃ vā dve vā varasenāsanāni ṭhapetvāti vuttamevatthaṃ puna byatirekamukhena dassetuṃ ‘‘mūlavatthucchedaṃ pana katvā na upanetabba’’nti vuttaṃ, senāsanasaṅkhātavatthuno mūlacchedaṃ katvā sabbāni senāsanāni na vissajjetabbānīti attho. Keci panettha ‘‘ekaṃ vā dve vā varasenāsanāni ṭhapetvā lāmakato paṭṭhāya vissajjentehipi senāsanabhūmiyo na vissajjetabbāti ayamattho vutto’’ti vadanti, tampi yuttameva imassāpi atthassa avassaṃ vattabbato, itarathā keci saha vatthunāpi vissajjetabbaṃ maññeyyuṃ.
「精舍资具」者,精舍以及为其而指定安置的。「除了一或二上等精舍后」者,为了再次以超越方式显示已说之义,说「但是,作了根本物的断除后,不应供养」,作了名为精舍之物的根本断除后,所有精舍不应舍弃,此为其义。然而,有些人在此说「除了一或二上等精舍后,从劣者开始舍弃者,精舍土地也不应舍弃,此义被说」,那也确实合理,因为此义也必须说,否则,有些人会认为连同物也应舍弃。
Paṇṇaṃ āropetvāti ‘‘ettake rukkhe rakkhitvā tato ettakaṃ gahetabba’’nti paṇṇaṃ āropetvā. Nimittasaññaṃ katvāti saṅketaṃ katvā. Dārakāti tesaṃ puttanattādayo ye keci gopenti, te sabbepi idha ‘‘dārakā’’ti vuttā. Tatoti yathāvuttadārusambhārato. Āpucchitvāti kārakasaṅghaṃ āpucchitvā. Taṃ sabbampi āharitvāti anāpucchitvāpi tāvakālikaṃ āharitvā. Ayameva bhikkhu issarotiādito paṭṭhāya attano santakehi dārusambhārādīhi ca kārāpitattā paṭijaggitattā ca saṅghikasenāsane bhāgitāya ca ayameva issaro, na ca so tato vuṭṭhāpetabboti vuttaṃ hoti. Udakapūjanti cetiyaṅgaṇe siñcanādipūjaṃ. Vattasīsenāti kevalaṃ saddhāya, na vetanādiatthāya. Savatthukanti saha bhūmiyā. Kuṭṭanti gehabhittiṃ. Pākāranti parikkhepapākāraṃ. Tatoti chaḍḍitavihārato. Tato āharitvā senāsanaṃ kataṃ hotīti sāmantagāmavāsīhi bhikkhūhi chaḍḍitavihārato dārusambhārādiṃ āharitvā senāsanaṃ kataṃ hoti.
「挂上标记后」者,「守护这么多树后,从那里应取这么多」,挂上标记后。「作了标识想后」者,作了约定后。「童子们」者,他们的儿子女儿等,任何守护者,他们全部在此被称为「童子们」。「从那里」者,从如所说的木材堆积处。「询问后」者,询问作者僧团后。「那一切也搬来后」者,即使未询问,暂时搬来后。「此比库即是主人」等,从此开始,以自己的木材堆积等作造之故,守护之故,以及在僧团精舍中分配之故,此即是主人,而且他不应从那里被驱逐,如是被说。「水供养」者,在塔庭中洒水等供养。「以信心服务」者,仅以信心,非为了工资等之故。「连同土地」者,连同地基。「墙」者,房屋的墙壁。「围墙」者,周围的围墙。「从那里」者,从废弃的精舍。「从那里搬来后,精舍被作」者,由附近村庄居住的比库们,从废弃的精舍搬来木材堆积等后,精舍被作。
§157
157. ‘‘Puggalikaparibhogena paribhuñjatī’’ti vuttamatthaṃyeva pākaṭaṃ kātuṃ ‘‘āgatāgatānaṃ vuḍḍhatarānaṃ na detī’’ti vuttaṃ. Catubhāgaudakasambhinneti catutthabhāgena sambhinne. Pāḷiyaṃ ‘‘anāpatti, bhikkhave, pārājikassā’’ti (pārā. 157) sāmikehi thullanandaṃ uddissa etissā hatthe dinnattā, atheyyacittena paribhuñjitattā ca vuttaṃ. Theyyacittena paribhuttepi cassā bhaṇḍadeyyameva upanikkhittabhaṇḍaṭṭhāniyattā. Odanabhājanīyavatthusminti ‘‘aparassa bhāgaṃ dehī’’ti āgatavatthusmiṃ (pārā. 141).
「以个人受用而受用」者,为了使已说之义明显,说「不给来来去去的年长者们」。「四分之一水混合」者,以四分之一混合。在圣典中「诸比库,无巴拉基咖罪」,因为由主人们指定给图拉南达,在她手中给予之故,以及以无盗心受用之故,被说。即使以盗心受用,对她,应给物品即是寄存物品之处之故。「在应给钵饭之事中」者,在「给其他人的份」所来之事中。
§159
159.Tassakulassa anukampāya pasādānurakkhaṇatthāyātiādinā kulasaṅgahatthaṃ nākāsīti dasseti. ‘‘Yāva dārakā pāsādaṃ ārohanti, tāva pāsādo tesaṃ santike hotū’’ti pubbe kālaparicchedaṃ katvā adhiṭṭhitattā eva yathākālaparicchedameva tattha tiṭṭhati, tato paraṃ pāsādo sayameva yathāṭhānaṃ gacchati, tathāgamanañca iddhivissajjanena sañjātaṃ viya hotīti vuttaṃ ‘‘thero iddhiṃ paṭisaṃharī’’ti. Yasmā evaṃ iddhividhañāṇena karontassa kāyavacīpayogā na santi theyyacittañca natthi pāsādasseva vicāritattā, tasmā ‘‘ettha avahāro natthī’’ti thero evamakāsīti daṭṭhabbaṃ. Atha vā dārakesu anukampāya ānayanatthameva pāsāde upanīte pāse baddhasūkarādīnaṃ āmisaṃ dassetvā ṭhānācāvanaṃ viya karamarānītesu dārakesu pāsādaṃ āruḷhesupi puna paṭisaṃharaṇe ca idha avahāro natthi kāruññādhippāyattā, bhaṇḍadeyyampi na hoti kāyavacīpayogābhāvā. Kāyavacīpayoge satiyeva hi āpatti bhaṇḍadeyyaṃ vā hoti, teneva bhagavā ‘‘anāpatti, bhikkhave, atheyyacittassā’’tiādiṃ avatvā ‘‘anāpatti, bhikkhave, iddhimassa iddhivisaye’’ti (pārā. 159) ettakameva avoca. Iddhivisayeti cettha parabhaṇḍādāyakakāyavacīpayogāsamuṭṭhāpakassa kevalaṃ manodvārikassa atheyyacittabhūtassa iddhicittassa visaye āpatti nāma natthīti adhippāyo gahetabbo. Kiṃ pana paṭikkhittaṃ iddhipāṭihāriyaṃ kātuṃ vaṭṭatīti codanaṃ sandhāyāha ‘‘īdisāya adhiṭṭhāniddhiyā anāpattī’’ti. ‘‘Anāpatti, bhikkhave, iddhimassa iddhivisaye’’ti hi imināyeva suttena adhiṭṭhāniddhiyā appaṭikkhittabhāvo sijjhati. Attano pakativaṇṇaṃ avijahitvā bahiddhā hatthiādidassanaṃ, ‘‘ekopi hutvā bahudhā hotī’’ti (dī. ni. 1.238, 239; ma. ni. 1.147; paṭi. ma. 1.102) āgatañca adhiṭṭhānavasena nipphannattā adhiṭṭhāniddhi nāma, ‘‘so pakativaṇṇaṃ vijahitvā kumārakavaṇṇaṃ vā dasseti, nāgavaṇṇaṃ…pe… vividhampi senābyūhaṃ dassetī’’ti (paṭi. ma. 3.13) evaṃ āgatā iddhi pakativaṇṇavijahanavikāravasena pavattattā vikubbaniddhi nāma. Attano pana pakatirūpaṃ yathāsabhāvena ṭhapetvāva bahi hatthiādidassanaṃ vikubbaniddhi nāma na hoti, attano rūpameva hatthiādirūpena nimmānaṃ vikubbaniddhīti veditabbaṃ.
「为了怜悯彼家族,为了护持净信」等,以此显示长老未作摄受家族之事。因为事先设定时限「直至童子们登上楼阁,楼阁就在他们面前」而作决意,故楼阁仅依所限定之时间停留于彼处,过此之后,楼阁自行返回原处,此返回如同以神变力之舍弃而生起,故说「长老收回神变」。因为如是以神变智作为时,无身语之运用,亦无盗心,仅是楼阁之移动,故应知「此处无盗取」,长老如是未作。或者,为怜悯童子们,仅为带来之目的而将楼阁带近,如同示以绑在旁边之猪等之食物而作驱离原处,童子们如是被带来登上楼阁后,于收回时,此处无盗取,因为是悲悯之意趣,亦不成盗物,因为无身语之运用。唯有在身语运用存在时,方有违犯或成盗物。正因如此,世尊未说「诸比库,无盗心者无违犯」等,而仅说「诸比库,有神变者于神变境无违犯」。此中「神变境」者,应取此义趣:于仅由意门生起、不由取他人财物之身语运用所引发、属无盗心性质之神变心之境中,名为违犯者不存在。然而,为何作被禁止之神变示现是允许的?为对治此诘难而说「以如是决意神变无违犯」。因为正是以「诸比库,有神变者于神变境无违犯」此经,决意神变之不被禁止得以成立。不舍自己本来之色而于外显示象等,以及「一人成为多人」等所说,因依决意而成就,名为决意神变;「彼舍本来之色而示童子之色,或示龙之色……乃至示种种军阵」,如是所说之神变,因依舍本来色之变化而转起,名为变化神变。然而,保持自己本来之形如其自性,仅于外显示象等,不名变化神变,应知变化自己之色为象等之色,方是变化神变。
Parājitakilesenāti vijitakilesena, nikkilesenāti attho. Idhāti imasmiṃ sāsane, tena dutiyapārājikasikkhāpadena samaṃ aññaṃ anekanayavokiṇṇaṃ gambhīratthavinicchayaṃ kiñci sikkhāpadaṃ na vijjatīti yojanā. Tattha attho nāma pāḷiattho, vinicchayo pāḷimuttakavinicchayo, te gambhīrā yasmiṃ, taṃ gambhīratthavinicchayaṃ. Vatthumhi otiṇṇeti codanāvasena vā attanāva attano vītikkamārocanavasena vā saṅghamajjhe adinnādānavatthusmiṃ otiṇṇe. Etthāti otiṇṇavatthumhi. Vinicchayoti āpattānāpattiniyamanaṃ. Kappiyepi ca vatthusminti attanā gahetuṃ yutte mātāpitādīnaṃ santakepi.
「已战胜烦恼者」,即已胜烦恼者,无烦恼者之义。「在此」者,在此教法中,与彼第二巴拉基咖学处一同,不存在任何其他充满多种方式、具甚深义理抉择之学处,此为连结。其中,义者即经文之义,抉择者即经文以外之抉择,于彼等甚深者,为甚深义理抉择。「陷于事中」者,或以诘责之方式,或自己向自己告白越犯之方式,于僧团中陷于不与取之事中。「于此」者,于所陷之事中。「抉择」者,决定违犯与不违犯。「即使于允许之事中」者,即使于自己可取、属母亲父亲等之财物中。
Iti samantapāsādikāya vinayaṭṭhakathāya vimativinodaniyaṃ · 如是《善见律注》中之《疑惑遣除》
Dutiyapārājikavaṇṇanānayo niṭṭhito. · 第二巴拉基咖释义之道已毕。
3. Tatiyapārājikaṃ
第三巴拉基咖
Tīhīti kāyavacīmanodvārehi.
「以三」者,以身门、语门、意门。
Paṭhamapaññattinidānavaṇṇanā初制缘起释义
§162
162. Yā ayaṃ heṭṭhā taṃ panetaṃ buddhakāle ca cakkavattikāle ca nagaraṃ hotītiādinā (pārā. aṭṭha. 1.84) rājagahassa buddhuppādeyeva vepullappatti vuttā, sā etthāpi samānāti dassetuṃ ‘‘idampi ca nagara’’nti vuttaṃ, tena ca na kevalaṃ rājagahādayo evāti dasseti. Mahāvanaṃ nāmātiādi majjhimabhāṇakasaṃyuttabhāṇakānaṃ matena vuttaṃ, dīghabhāṇakā pana ‘‘himavantena saddhiṃ ekābaddhaṃ hutvā ṭhitaṃ mahāvana’’nti vadanti. Haṃsavaṭṭakacchadanenāti haṃsavaṭṭakapaṭicchannena, haṃsamaṇḍalākārenāti attho. Kāyavicchandaniyakathanti karajakāye virāguppādanakathaṃ. Chandoti dubbalarāgo. Rāgoti balavarāgo. ‘‘Kesalomādi’’nti saṅkhepato vuttamatthaṃ vibhāgena dassetuṃ yepi hītiādi vuttaṃ. Pañcapañcappabhedenāti ettha pañca pañca pabhedā etassa pariyāyassāti pañcapañcappabhedo , tena pañcapañcappabhedenāti evaṃ bāhiratthasamāsavasena pariyāyavisesanatā daṭṭhabbā.
此处下文所说「然而此于佛陀时与转轮王时为城市」等,王舍城于佛陀出现时之繁荣增长已说,为显示此处亦相同,故说「此城亦」,以此显示不仅王舍城等。「名为大林」等,依中部诵者与相应部诵者之见解而说,然而长部诵者说「与雪山连为一体而住立之大林」。「以鹅圈覆盖」者,以鹅圈所覆盖,鹅圆圈形状之义。「身厌离决定之说」者,于污秽身生起离染之说。「欲」者,弱之贪。「贪」者,强之贪。为分别显示「发毛等」略说之义,故说「凡彼等」等。「以五五之分别」者,此中,此法门有五个五种分别,为五五分别,以五五之分别,如是应见依外义复合词之法门特性。
Asubhāyāti asubhamātikāya. Vaṇṇetabbamātikañhi apekkhitvā itthiliṅge sāmivacanaṃ, tenāha mātikaṃ nikkhipitvātiādi. Taṃ vibhajantoti mātikaṃ vibhajanto. Phātikammanti nipphattikaraṇaṃ. Pañcaṅgavippahīnanti kāmacchandādipañcanīvaraṇaṅgavigamena pañcaṅgavippahīnatā, appanāppattavitakkādijjhānaṅgānaṃ uppattivasena pañcaṅgasamannāgatatā ca veditabbā. Tividhakalyāṇaṃ dasalakkhaṇasampannanti ettha pana jhānassa ādimajjhapariyosānānaṃ vasena tividhakalyāṇatā, tesaṃyeva ādimajjhapariyosānānaṃ lakkhaṇavasena dasalakkhaṇasampannatā ca veditabbā. Aṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘dasalakkhaṇavibhāvaneneva tannissayabhūtā tividhakalyāṇatāpi jhānassa pākaṭā hotīti tatrimānītiādi vuttaṃ.
「于不净」者,于不净之标目。因为期待应赞叹之标目,故为女性属格,故说「置标目」等。「分别彼」者,分别标目者。「显现作业」者,成就之作为。「舍五支」者,应知以欲欲等五盖支之离去为舍五支性,以达安止之寻等禅那支之生起为具五支性。「三种善与具十相」者,此中,应知禅那依初中后之三种善性,以彼等初中后之相为具十相性。然而在义注中说「仅以十相之阐明,依彼等为所依之三种善性,禅那亦得明了」,故于彼处说「此等」等。
Tatrāyaṃpāḷīti tasmiṃ dasalakkhaṇavibhāvanavisaye ayaṃ pāḷi. Paṭipadāvisuddhīti gotrabhupariyosānāya pubbabhāgapaṭipadāya jhānassa nīvaraṇādiparibandhato visuddhi, sāyaṃ yasmā upekkhānubrūhanādīnampi paccayattena padhānā purimakāraṇasiddhā ca, tasmā vuttaṃ ‘‘paṭipadāvisuddhi ādī’’ti. Upekkhānubrūhanāti visodhetabbatādīnaṃ abhāvato tatramajjhattupekkhāya kiccanipphattiyā anubrūhanā, sā pana paribandhavisuddhisamakālavibhāvinīpi tabbisuddhiyāva nipphannāti dīpanatthamāha ‘‘upekkhānubrūhanā majjhe’’ti. Sampahaṃsanāti vatthudhammādīnaṃ anativattanādisādhakassa ñāṇassa kiccanipphattivasena pariyodapanā, sā pana yasmā kattabbassa sabbakiccassa nipphattiyāva siddhā nāma hoti, tasmā vuttaṃ ‘‘sampahaṃsanā pariyosāna’’nti. Tīṇipi cetāni kalyāṇāni ekakkhaṇe labbhamānānipi paccayapaccayuppannatādivasena pavattantīti dassanatthaṃ ādimajjhapariyosānabhāvena vuttāni, na pana jhānassa uppādādikkhaṇattaye yathākkamaṃ labbhamānattāti daṭṭhabbaṃ. Majjhimaṃ samādhinimittaṃ paṭipajjatītiādīsu majjhimaṃ samādhinimittaṃ nāma samappavatto appanāsamādhiyeva. So hi līnuddhaccasaṅkhātānaṃ ubhinnaṃ antānaṃ anupagamanena majjhimo, savisesaṃ cittassa ekattārammaṇe ṭhapanato samādhiyeva uparivisesānaṃ kāraṇabhāvato ‘‘samādhinimitta’’nti vuccati, taṃ paṭipajjati paṭilabbhatīti attho. Evaṃ paṭipannattā majjhimena samādhinimittena tattha ekattārammaṇe appanāgocare pakkhandati upatiṭṭhati, evaṃ visuddhassa pana tassa cittassa puna visodhetabbābhāvato visodhane byāpāraṃ akaronto puggalo visuddhaṃ cittaṃ ajjhupekkhati nāma. Samathabhāvūpagamanena samathapaṭipannassa puna samādhāne byāpāraṃ akaronto samathapaṭipannaṃ ajjhupekkhati, samathapaṭipannabhāvato evamassa kilesasaṃsaggaṃ pahāya ekattena upaṭṭhitassa puna ekattupaṭṭhāne byāpāraṃ akaronto ekattupaṭṭhānaṃ ajjhupekkhati nāma.
「于此此文」者,于彼十相阐明之境,此文也。「道清净」者,至种姓智为终之前分道,禅那从盖等障碍得清净,彼由于亦为舍随增等之缘故,从主要而为前因成就故,是故说「道清净为初」。「舍随增」者,由于无应清净等故,于彼中舍之作用成就之随增,然彼虽与障碍清净同时阐明,亦由彼清净而成就故,为显示故说「舍随增在中」。「净化」者,由不超越事法等之成就者智之作用成就之力而净化,然彼由于应作之一切作用之成就而成就故,是故说「净化为终」。此三善虽于一刹那得,为显示由缘与所缘生等之力而转起故,以初中终之性而说,然非应见为于禅那之生等刹那三次第得也。「行中定相」等中,「中定相」者名为正行之安止定也。彼由不至昏沉掉举所称之两边故为中,由特别置心于一境故为定,由为上特殊之因故称为「定相」,行彼者得彼之义也。如是行者由中定相于彼一境安止境跃入、住立,如是清净之彼心由于无再应清净故,人于清净不作用时,名为舍清净心也。由至止之性,于止行者再于定不作用时,舍止行。由止行之性故,如是舍弃烦恼杂染而以一性住立者,再于一性住立不作用时,名为舍一性住立也。
Tattha jātānantiādīsu ye pana te evaṃ upekkhānubrūhite tasmiṃ jhānacitte jātā samādhipaññāsaṅkhātā yuganaddhadhammā, tesaṃ aññamaññaṃ anativattanasabhāvena sampahaṃsanā visodhanā pariyodapanā ca, saddhādīnaṃ indriyānaṃ kilesehi vimuttattā vimuttirasena ekarasatāya sampahaṃsanā ca, yañcetaṃ tadupagaṃ tesaṃ anativattanaekarasabhāvānaṃ anucchavikaṃ vīriyaṃ, tassa tadupagavīriyassa vāhanaṭṭhena pavattanaṭṭhena sampahaṃsanā ca, tasmiṃ khaṇe yathāvuttadhammānaṃ āsevanaṭṭhena sampahaṃsanā ca, pariyodapanā ca pariyodapanakassa ñāṇassa kiccanipphattivaseneva ijjhatīti veditabbaṃ. Evaṃ tividhattagataṃ cittantiādīni tasseva cittassa thomanavacanāni. Vitakkasampannanti vitakkaṅgena sundarabhāvamupagataṃ. Cittassa adhiṭṭhānasampannanti tasmiññeva ārammaṇe cittassa nirantarappavattisaṅkhātena samādhinā sampannaṃ, idaṃ jhānaṅgavasena vuttaṃ. Samādhisampannanti idaṃ pana indriyavasenāti veditabbaṃ.
「于彼生」等中,然彼等如是舍随增之彼禅那心中生之定慧所称之双连法,彼等互不超越之性之净化、清净、净化也,由信等根从烦恼解脱故,由解脱味之一味性之净化也,又此至彼之彼等不超越一味性之相应精进,彼至彼精进之由运载义、由转起义之净化也,于彼刹那由如所说法之习行义之净化也,净化由净化者智之作用成就之力而成就,应如是知。「如是三种性至之心」等,彼心之赞叹语也。「具寻」者,由寻支达美好之性。「心具住立」者,于彼境心之无间转起所称之定而具足,此由禅支而说。「具定」者,此则应知由根而说也。
Paṭikuṭatīti saṅkucati. Paṭivaṭṭatīti paṭinivaṭṭati. Nhārudaddulanti nhārukhaṇḍaṃ. Payuttavācanti paccayapariyesane niyuttavācaṃ. Daṇḍavāgurāhīti daṇḍapaṭibaddhāhi dīghajālasaṅkhātāhi vāgurāhi.
「退缩」者,收缩也。「退转」者,还转也。「筋片」者,筋之片段也。「用语」者,于缘寻求中用之语也。「杖网」者,由杖所系之长网所称之网也。
Samaṇakuttakoti kāsāyanivāsanādisamaṇakiccako. Vaggumudāti ettha ‘‘vaggumatā’’ti vattabbe lokikā ‘‘mudā’’ti vohariṃsūti dassento āha ‘‘vaggumatā’’ti. ‘‘Vaggū’’ti matā, suddhasammatāti attho, tenāha ‘‘puññasammatā’’ti. Sattānaṃ pāpunanena sodhanena sā puññasammatā.
「沙门作」者,袈裟下衣等沙门作之事也。「瓦古木达」者,于此「瓦古玛达」应说,世间说「木达」,为显示故说「瓦古玛达」。「瓦古」者死,纯净死之义,是故说「福净」。由众生之得、由清净,彼福净也。
§163
163. Mārassa dheyyaṃ ṭhānaṃ, vatthu vā nivāso māradheyyaṃ, so atthato tebhūmakadhammā eva, idha pana pañca kāmaguṇā adhippetā, taṃ māradheyyaṃ. ‘‘Ayaṃ samaṇakuttako yathāsamuppannasaṃvegamūlakena samaṇabhāvūpagamanena atikkamituṃ sakkhissatī’’ti cintetvā avoca, na pana ‘‘arahattappattiyā tīsu bhavesu appaṭisandhikatāya taṃ atikkamituṃ sakkhissatī’’ti maraṇeneva sattānaṃ saṃsāramocanaladdhikattā devatāya. Na hi matānaṃ katthaci paṭisandhi gacchati. Iminā atthena evameva bhavitabbanti iminā paresaṃ jīvitā voropanatthena evameva saṃsāramocanasabhāveneva bhavitabbaṃ. ‘‘Attanāpi attānaṃ jīvitā voropenti, aññamaññampi jīvitā voropentī’’ti (pārā. 162) vuttattā sabbānipi tāni pañcabhikkhusatāni jīvitā voropesīti idaṃ yebhuyyavasena vuttanti gahetabbaṃ. Tasmā ye attanāpi attānaṃ aññamaññañca jīvitā voropesuṃ, te puthujjanabhikkhū ṭhapetvā tadavasese ca puthujjanabhikkhū, sabbe ca ariye ayaṃ jīvitā voropesīti veditabbaṃ.
「魔境」者,魔之应置处、事或住处为魔境,彼义为三地法也,然于此五欲功德所意趣,彼魔境也。「此沙门作由如生悚惧根本之沙门性至而能超越」思惟而说,然非「由阿拉汉果达于三有中无再结生故能超越彼」,由死而众生得轮回解脱故,于天人也。非死者于何处再结生去也。以此义「应如是有」者,以此由他人夺命之义,应如是有轮回解脱之性也。由说「自亦夺自命,互亦夺命」故,一切彼五百比库夺命,此应取为由多数而说也。是故,自亦夺自命及互夺命者,除凡夫比库,余凡夫比库,及一切圣者,此夺命,应如是知。
§164
164.Ekībhāvatoti pavivekato. Uddesaṃ paripucchaṃ gaṇhantīti attano attano ācariyānaṃ santike gaṇhanti, gahetvā ca ācariyehi saddhiṃ bhagavantaṃ upaṭṭhahanti. Tadā pana uddesādidāyakā tanubhūtehi bhikkhūhi bhagavantaṃ upagatā, taṃ sandhāya bhagavā pucchati.
「一化」者,由远离也。「取诵问」者,于自自之老师处取,取已与老师共侍奉世尊也。然时诵等施与者由少比库至世尊,缘彼世尊问也。
Ānāpānassatisamādhikathāvaṇṇanā入出息念定论释义
§165
165. Dasānussatīsu antogadhāpi ānāpānassati tadā bhikkhūnaṃ bahūnaṃ sappāyataṃ dassetuṃ puna gahitā. Tathā hi taṃ bhagavā tesaṃ desesi. Āhāre paṭikkūlasaññā asubhakammaṭṭhānasadisā, cattāro pana āruppā ādikammikānaṃ ananurūpāti tesaṃ idha aggahaṇaṃ daṭṭhabbaṃ. Aññaṃ pariyāyanti arahattādhigamatthāya aññaṃ kāraṇaṃ. Atthayojanākkamanti atthañca yojanākkamañca. Assāsavasenāti assāsaṃ ārammaṇaṃ katvāti vuttaṃ hoti. Upaṭṭhānaṃ satīti appamussanatāya tameva assāsaṃ passāsañca upagantvā ṭhānaṃ, tathā tiṭṭhanakadhammo sati nāmāti attho. Idāni sativaseneva puggalaṃ niddisitukāmena yo assasatītiādi vuttaṃ. Tattha yo assasati, tassa sati assāsaṃ upagantvā tiṭṭhatītiādinā attho gahetabbo. Akosallasambhūteti avijjāsambhūte . Khaṇenevāti attano pavattikkhaṇeneva. Ariyamaggassa pādakabhūto ayaṃ samādhi anukkamena vaḍḍhitvā ariyamaggabhāvaṃ upagato viya hotīti āha ‘‘ariyamaggavuḍḍhippatto’’ti. Opammanidassananti ettha upamāva opammaṃ, tassa nidassanaṃ.
165. 在十种随念之中，入出息念也已涵摄其中，然而此处再度提及，是为了向众多比库显示其适宜之处。正因如此，世尊才为他们宣说此法。食厌想与不净业处相近；而四无色定不适合初学者，故此处不摄录它们，应当如是了知。『另一方式』者，为证得阿拉汉果之另一缘由也。『义与连结次第』者，即义理与连结次第二者也。『以出息为缘』者，即以出息为所缘之义。『念之现前』者，以不忘失之故，趋近彼出息与入息而住立，如是住立之法名为念，此为其义。今为欲以念来指称个人，故说『凡出息者』等语。于此，『凡出息者，其念趋近出息而住立』等，应如此领会其义。『由不善巧所生』者，即由无明所生也。『于自身生起之刹那』者，即于自身运行之刹那也。此定为圣道之基础，随次第增长，犹如已趋近圣道之状态，故说『得圣道之增长』。『比喻之示例』者，于此，比喻即譬喻，对其之示例也。
Bāhirakā ānāpānassatiṃ jānantā ādito catuppakārameva jānanti, na sabbaṃ soḷasappakāranti āha sabbappakāraiccādi. Evamassetaṃ senāsananti ettha evanti bhāvanāsatiyā yathāvuttanayena ārammaṇe cittassa nibandhane satiyeva, nāsatīti attho, tena muṭṭhassatissa araññavāso niratthako ananurūpoti dasseti. Avasesasattavidhasenāsananti ‘‘pabbataṃ kandaraṃ giriguhaṃ susānaṃ vanapatthaṃ abbhokāsaṃ palālapuñja’’nti (vibha. 508) evaṃ vuttaṃ. Ututtayānukūlaṃ dhātucariyānukūlanti gimhānādiututtayassa semhādidhātuttayassa mohādicariyattayassa ca anukūlaṃ. Nisajjāya daḷhabhāvaṃ pallaṅkābhujanena, assāsapassāsānaṃ pavattanasukhataṃ uparimakāyassa ujukaṃ ṭhapanena, ārammaṇapariggahūpāyaṃ parimukhaṃ satiyā ṭhapanena upadisanto. Na paṇamantīti na oṇamanti. Pariggahitaniyyānaṃ satinti sabbathā gahitaṃ sammosapaṭipakkhato niggamanasaṅkhātaṃ satiṃ katvā, paramaṃ satinepakkaṃ upaṭṭhapetvāti attho.
外道虽知入出息念，但初始仅知四种，而非全部十六种，故说『一切种类』等语。『如此，此住所』者，于此，『如此』意指：以修习之念，依所说之方式系缚心于所缘，此即是念，而非无念；以此显示，忘失正念者的林居生活是无益且不适宜的。『其余七种住所』者，即《分别论》中所说：『山岳、山洞、山岩洞窟、坟墓、丛林、露地、稻草堆』。『适合三时节、适合体质与气质』者，即适合夏季等三时节、适合痰等三种体质、亦适合贪痴等三种气质。以盘腿而坐之法指示坐姿的稳固；以将上身保持端直之法指示出入息运行之舒适；以『将念安置于面前』之法指示把握所缘的方法，从而加以教示。『不前倾』者，即不俯弯也。『以摄持出离之念』者，即以任何方式摄持之念，作为名为出离、对抗忘失之念，并建立起最胜之具念与省察，此为其义。
Satovāti satiyā samannāgato eva. Bāttiṃsāya ākārehīti catūsu catukkesu āgatāni dīgharassādīni soḷasa padāni assāsapassāsavasena dvidhā vibhajitvā vuttehi dvattiṃsākārehi. Dīghaṃassāsavasenāti dīghaassāsavasena, vibhattialopaṃ katvā niddeso, dīghanti vā bhagavatā vuttaassāsavasena. Cittassa ekaggataṃ avikkhepanti vikkhepapaṭipakkhabhāvato ‘‘avikkhepo’’ti laddhanāmaṃ cittassa ekaggabhāvaṃ pajānato. Paṭinissaggānupassī assāsavasenāti paṭinissaggānupassī hutvā assāsavasena, ‘‘paṭinissaggānupassiassāsanavasenā’’ti vā pāṭho, tassa paṭinissaggānupassino assāsavasenāti attho. Ā paṭhamaṃ bahimukhaṃ sasanaṃ assāso, tato antomukhaṃ paṭisasanaṃ passāsoti āha assāsoti bahinikkhamanavātotiādi, suttantaṭṭhakathāsu pana ākaḍḍhanavasena anto sasanaṃ assāso, bahi paṭisasanaṃ passāsoti katvā uppaṭipāṭiyā vuttaṃ.
『以念』者，即唯以念具足而已。『以三十二行相』者，即于四个四法组中所述长短等十六词句，依出息与入息分为两类而说，共得三十二行相。『以长出息为缘』者，即以长出息为缘，省去格尾而作解说；或为依世尊所说之长出息为缘。『心之一境性即无散乱』者，即以对立于散乱之故得名为『无散乱』，了知心之一境性之义。『以舍遣随观为缘，以出息为缘』者，即以已成舍遣随观者，以出息为缘；或另有读法作『以舍遣随观之出息为缘』，其义为：以彼舍遣随观者之出息为缘。『出息』者，最初向外之呼气也；『入息』者，继之向内之回气也，故说『出息者即向外出之气』等语。然而在经藏注疏中，则以向内牵引而言，向内之呼气为出息，向外之回气为入息，以相反次序而说。
Tatthāti bahinikkhamanaantopavisanavātesu, tassa ca paṭhamaṃ abbhantaravāto nikkhamatīti iminā sambandho. ‘‘Sabbesampi gabbhaseyyakānantiādinā dārakānaṃ pavattikkamena assāso bahinikkhamanavātoti gahetabbanti dīpetī’’ti keci vadanti. Suttanayo eva cettha ‘‘assāsādimajjhapariyosānaṃ satiyā anugacchato ajjhattaṃ vikkhepagatena cittena kāyopi cittampi sāraddhā ca honti iñjitā ca phanditā ca passāsādimajjhapariyosānaṃ satiyā anugacchato bahiddhā vikkhepagatena cittena kāyopi cittampi sāraddhā ca honti iñjitā ca phanditā cā’’ti imāya pāḷiyā sametīti gahetabbaṃ. Addhānavasenāti kāladdhānavasena. Ayañhi addhāna-saddo kālassa desassa ca vācako. Tattha yathā hītiādinā desaddhānaṃ upamāvasena dassitaṃ. Idāni tabbisiṭṭhakāladdhānavasena assāsapassāsānaṃ dīgharassataṃ upameyyavasena vibhāvetuṃ evantiādi vuttaṃ. Cuṇṇavicuṇṇā anekakalāpabhāvena. Ettha ca hatthiādisarīre sunakhādisarīre ca assāsapassāsānaṃ desaddhānavisiṭṭhakāladdhānavaseneva dīgharassatā vuttāti veditabbā attabhāvasaṅkhātaṃ dīghaṃ addhānaṃ saṇikaṃ pūretvātiādivacanato. Tesanti sattānaṃ. Teti assāsapassāsā. Ittaramaddhānanti appakaṃ kālaṃ. Navahākārehīti bhāvanamanuyuñjantassa pubbenāparaṃ aladdhavisesassa kevalaṃ addhānavasena ādito vuttā tayo ākārā, te ca kassaci assāsova, kassaci passāsova, kassaci tadubhayampi upaṭṭhātīti tiṇṇaṃ puggalānaṃ vasena vuttā, tathā chandavasena tayo, tathā pāmojjavasenāti imehi navahi ākārehi. Ekenākārenāti dīghaṃ assāsādīsu ekenākārena.
『于彼』者，即于向外出之气与向内入之气中，以『其首先是内部之气向外出』与此相连结。『以一切在母胎中出生者』等语，依婴孩生起之次第而言，出息应理解为向外出之气——有人如此说，此乃阐明之义。此处经典之方式与以下巴利文相符：『随念追随出息之始中终，心向内散逸时，身与心皆变得粗重、动摇、颤抖；随念追随入息之始中终，心向外散逸时，身与心皆变得粗重、动摇、颤抖』，应如此领会。『以时间之路途为缘』者，即以时间之路途为缘。此『路途』一词兼表时间与空间。其中以『犹如』等语，以比喻方式显示了空间之路途。今为阐明出入息之长短，以所说之特定时间路途作为被比喻者，故说『如此』等语。『粉碎破散』者，以成为多聚之状态也。于此应知，象身等与犬身等之出入息之长短，正是依空间路途之殊别与时间路途而说，此从『充满名为自身之长路途，徐徐地』等语可得知。『彼等』者，即有情也。『彼等』者，即出入息也。『短暂之时间』者，即少许之时间也。『以九种行相』者，即：专心修习但前后未获殊胜者，以路途为缘所初说之三种行相——或有人唯出息现前，或有人唯入息现前，或有人二者俱现前——依此三类人而说；复以意欲为缘之三种；复以喜悦为缘之三种；以此九种行相也。『以一种行相』者，即于长出息等之中以一种行相也。
Addhānasaṅkhāteti dīghe okāsaddhānasaṅkhāte attabhāve kāladdhānepi vā, evaṃ upari ittarasaṅkhāteti etthāpi. Chando uppajjatīti bhāvanāya pubbenāparaṃ visesaṃ āvahantiyā laddhassādattā tattha sātisayo kattukāmatālakkhaṇo kusalacchando uppajjati. Chandavasenāti tathāpavattachandassa vasena. Pāmojjaṃ uppajjatīti assāsapassāsānaṃ sukhumatarabhāve ārammaṇassa santataratāya, kammaṭṭhānassa ca vīthipaṭipannatāya bhāvanācittasahagato pamodo khuddakādibhedā taruṇā pīti uppajjati. Cittaṃ vivattatīti paṭibhāganimitte uppanne pakatiassāsapassāsato cittaṃ nivattati. Upekkhā saṇṭhātīti tasmiṃ paṭibhāganimitte upacārappanābhede samādhimhi uppanne puna jhānanibbattanatthaṃ byāpārābhāvato ajjhupekkhanaṃ hoti, sā panāyaṃ upekkhā tatramajjhattupekkhāti veditabbā. Anupassanāñāṇanti samathavasena nimittassa anupassanā, vipassanāvasena assāsapassāsamukhena tannissayanāmarūpassa anupassanā ca ñāṇaṃ. Kāyo upaṭṭhānanti assāsapassāsasaṅkhāto kāyo upagantvā tiṭṭhati ettha satīti upaṭṭhānaṃ, no sati, sati pana sarasato upatiṭṭhanaṭṭhena saraṇaṭṭhena ca upaṭṭhānañceva sati ca. Tena vuccatītiādīsu yā ayaṃ yathāvuttaassāsapassāsakāye, tannissayabhūte karajakāye ca kāyasseva anupassanā niccādibhāvaṃ vā itthipurisasattajīvādibhāvaṃ vā ananupassitvā assāsapassāsakāyamattasseva aniccādibhāvassa ca anupassanā, tāya kāyānupassanāya satisaṅkhātassa paṭṭhānassa bhāvanā vaḍḍhanā kāye kāyānupassanā satipaṭṭhānabhāvanāti ayaṃ saṅkhepattho.
『名为路途之』者，即于名为长阔空间路途之自身中，或亦于时间路途中，上文『名为短暂之』亦同此理解。『欲求生起』者，由于修习带来前后殊胜之故，获得其中之味，彼处生起以渴望更多胜妙为特征之善法欲求。『以欲求为缘』者，即以如此生起之欲求为缘也。『喜悦生起』者，当出入息趋于更细微之时，由于所缘愈加平静，且业处已入于心路，与修习心俱行之喜悦——属小喜等类之初嫩喜悦——生起。『心转向』者，当似相生起时，心从本来之出入息转回。『舍趋于稳定』者，当彼似相上所生起之近行定与安止定之时，因无须再作努力以生起禅那，故有舍置之状态，然此舍应了知为中舍性之舍。『随观之智』者，即以止为缘对于相之随观，及以观为缘、以出入息为门、对于依彼为缘之名色之随观——此二者之智也。『身为现前之处』者，名为出入息之身，趋近而住立，念于此处住立，故名为现前之处，而非念本身；然念以忆持而住立之义，具有现前与念之双重涵义。于『故此说』等语中：对于如所说之出入息之身及依之为缘之物质身，彼之随观不随观为常等之相、不随观为女男有情命等之相，而唯随观出入息身之无常等相，此即身随观；以此身随观、名为念处之修习增长，即为身随观念处修习，此为简略之义。
Ittaravasenāti parittakālavasena. Tādisoti dīgho rasso ca. Vaṇṇāti dīghādiākārā. Nāsikaggeva bhikkhunoti nāsikagge vā, vā-saddena uttaroṭṭhe vāti attho. Tasmāti yasmā ‘‘ādimajjhapariyosānavasena sabbaṃ assāsapassāsakāyaṃ viditaṃ pākaṭaṃ karissāmī’’ti pubbe pavattaābhogavasena pacchā tathā samuppannena ñāṇasampayuttacittena taṃ assāsapassāsakāyaṃ evaṃ viditaṃ pākaṭaṃ karonto assasati ceva passasati ca, tasmā evaṃbhūto sabbakāyapaṭisaṃvedī assasissāmi passasissāmīti sikkhati nāma, na pana ‘‘anāgate evaṃ karissāmī’’ti cintanamattena so evaṃ vuccatīti adhippāyo. Tathābhūtassāti ādimajjhapariyosānaṃ viditaṃ karontassa. Saṃvaroti sati vīriyampi vā. Na aññaṃ kiñcīti sabbakāyaṃ viditaṃ karissāmītiādikaṃ pubbābhogaṃ sandhāya vadati. Ñāṇuppādanādīsūti ādi-saddena kāyasaṅkhārapassambhanapītipaṭisaṃvedanādiṃ saṅgaṇhāti. Kāyasaṅkhāranti assāsapassāsaṃ. So hi cittasamuṭṭhānopi samāno karajakāyapaṭibaddhavuttitāya tena saṅkharīyatīti kāyasaṅkhāroti vuccati. Apariggahitakāleti kammaṭṭhānassa anāraddhakāle, tadārambhatthāya kāyacittānampi apariggahitakāleti attho. Nisīdati pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇidhāyāti hi iminā kāyapariggaho, parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvāti iminā cittapariggaho vutto. Adhimattanti balavaṃ oḷārikaṃ, liṅgavipallāsena vuttaṃ. Kāyasaṅkhāro hi adhippeto. Adhimattaṃ hutvā pavattatīti kiriyāvisesanaṃ vā etaṃ. Sabbesaṃyevāti ubhayesampi.
『以短暂为缘』者，即以少许时间为缘也。『如彼』者，即长与短也。『形态』者，即长等之行相也。『仅于鼻端，比库』者，即于鼻端，或以『或』字而言，于上唇之义。『因此』者，因为：由于先前以『将了知、显明出息入息身之始中终之一切』之思惟发起，其后以随之生起之与智相应之心如此了知显明彼出息入息身而出息且入息，因此如此之人名为『学习以遍知一切身而出息入息』，而非仅以思惟『将来当如此行』之想念即可如此称谓，此为其意趣。『对于如此之人』者，即对于了知显明始中终之人也。『防护』者，即念或精进也。『不作任何其他』者，是就『将了知一切身』等先前发起之思惟而说。『于生起智等』者，以『等』字摄入身行轻安、喜之遍知等。『身行』者，即出入息也。彼虽由心所起，然因与物质身相连而运行，由彼而被构造，故称为身行。『未摄持之时』者，即业处尚未开始修习之时，亦即为开始修习，身与心皆尚未摄持之时，此为其义。『端坐，盘腿，挺直身体』，此语所示为摄持身；『将念安置于面前』，此语所示为摄持心。『强烈』者，即有力、粗重也，以性数不一致之方式说之，其所指为身行。『成为强烈而运行』者，此亦为动作之修饰语。『二者均』者，即二者皆然也。
Mahābhūtapariggahe sukhumoti catudhātumukhena vipassanābhinivesaṃ sandhāya vuttaṃ. Lakkhaṇārammaṇikavipassanāyāti kalāpasammasanamāha. Nibbidānupassanato paṭṭhāya balavavipassanā, tato oraṃ dubbalavipassanā. Pubbe vuttanayenāti apariggahitakāletiādinā samathanaye vuttanayena.
「于大种把握中微细」者,依四界门观之修习而说。「于特相所缘观」者,说聚集观察。从厌离随观起,为强观;在此之前,为弱观。「以前述方式」者,以止的方式,即以「未把握时」等所说方式。
Codanāsodhanāhīti anuyogaparihārehi. Kathantiādi paṭisambhidāpāḷi, tattha kathaṃ sikkhatīti sambandho. Iti kirātiādi codakavacanaṃ. Iti kirāti evañceti attho. Assāsapassāso sabbathā abhāvaṃ upaneti ceti codakassa adhippāyo. Vātūpaladdhiyāti assāsapassāsavātassa abhāvena tabbisayāya upaladdhiyā bhāvanācittassa uppādo vaḍḍhi ca na hotīti attho. Na ca nanti ettha nanti nipātamattaṃ. Puna iti kirātiādi yathāvuttāya codanāya vissajjanā, tattha iti kira sikkhatīti mayā vuttākārena yadi sikkhatīti attho. Pabhāvanā hotīti yadipi oḷārikā kāyasaṅkhārā paṭippassambhanti, sukhumā pana atthevāti bhāvanāyapi vaḍḍhi hotevāti adhippāyo. Kaṃseti kaṃsabhājane. Nimittanti nimittassa, tesaṃ saddānaṃ pavattiākārassāti attho. Sukhumakā saddāti anurave āha. Sukhumasaddanimittārammaṇatāpīti sukhumo saddova nimittaṃ tadārammaṇatāyapi.
「诘问与解答」者,以质问与回答。「如何学」等,是《无碍解道》文,其中「如何学」为连接。「如是云何」等,是诘问者之语。「如是云何」者,意为「如此云何」。诘问者之意趣为:「入息出息完全成为无有」。「于风的获得」者,意为:因入息出息之风无有,故以彼为所缘之获得,修习心之生起与增长不得有。「不也」者,此中「不」仅为语助词。再「如是云何」等,是对如前所述诘问之解答,其中「如是云何学」者,意为「若以我所说之方式学」。「有修习」者,意趣为:虽然粗的身行止息,然微细者仍存在,故修习亦有增长。「于铜钵」者,于铜制之钵。「相」者,彼等声音之生起方式之相,此为意义。「微细声」者,说微声。「以微细声相为所缘性」者,微细声即是相,以彼为所缘性。
Ābhisamācārikasīlanti ettha abhisamācāroti uttamasamācāro, tadeva ābhisamācārikaṃ sīlaṃ, khandhakavattapariyāpannassa sīlassetaṃ adhivacanaṃ. Ahaṃ sīlaṃ rakkhāmīti ubhatovibhaṅgapariyāpannaṃ sīlaṃ sandhāya vuttaṃ. Āvāsoti āvāsapalibodho. Kulantiādīsupi eseva nayo. Kammanti navakammaṃ. Iddhīti pothujjanikā iddhi, sā vipassanāya palibodho. So upacchinditabboti visuddhimagge (visuddhi. 1.41) vuttena tassa tassa palibodhassa upacchedappakārena upacchinditabbo. Yogānuyogoti yogassa bhāvanāya anuyuñjanaṃ. Aṭṭhatiṃsārammaṇesūti ālokākāsakasiṇadvayaṃ vajjetvā pāḷiyaṃ āgatānaṃ aṭṭhannaṃ kasiṇānaṃ vasena vuttaṃ, cattārīsaññeva pana kammaṭṭhānāni. Yathāvutteneva nayenāti yogānuyogakammassa padaṭṭhānattāti imamatthaṃ atidisati. Imināva kammaṭṭhānenāti iminā ānāpānassatikammaṭṭhānena. Mahāhatthipathaṃ nīharanto viyāti kammaṭṭhānavīthiṃ mahāhatthimaggaṃ katvā dassento viya.
「习行戒」者,此中「习行」者,最上之行;彼即习行戒,此为篇集所摄之戒的名称。「我守护戒」者,依两分别所摄之戒而说。「住处」者,住处之障碍。「家族」等中亦同此方式。「业」者,新业。「神通」者,凡夫之神通,彼为观之障碍。「应断除」者,以《清净道论》所说彼彼障碍之断除方法应断除。「瑜伽修习」者,修习瑜伽之实践。「于三十八所缘」者,除去光明与虚空二遍,依经典所说八遍而说,然业处实为四十。「以如前所说方式」者,指示「因为瑜伽修习业之足处」此义。「以此业处」者,以此入出息念业处。「如引出大象之道」者,如作业处之道为大象之道而显示。
Vuttappakāramācariyanti ‘‘imināva kammaṭṭhānena catutthajjhānaṃ nibbattetvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ pattassā’’tiādinā heṭṭhā vuttappakāraṃ ācariyaṃ. ‘‘Piyo garu bhāvanīyo’’tiādinā (a. ni. 7.37; netti. 113; mi. pa. 6.1.10) visuddhimagge (visuddhi. 1.42) vuttappakāramācariyantipi vadanti. Pañcasandhikanti pañcapabbaṃ, pañcabhāganti attho. Kammaṭṭhānassa uggaṇhananti kammaṭṭhānaganthassa uggaṇhanaṃ. Tadatthaparipucchā kammaṭṭhānassa paripucchā, tattha saṃsayaparipucchā vā. Kammaṭṭhānassa upaṭṭhānanti evaṃ bhāvanamanuyuñjantassa evamidha nimittaṃ upatiṭṭhatīti upadhāraṇaṃ. Tathā kammaṭṭhānappanā evaṃ jhānamappetīti. Kammaṭṭhānassa lakkhaṇanti gaṇanānubandhanāphusanānaṃ vasena bhāvanaṃ ussukkāpetvā ṭhapanāvasena matthakappatti idha bhāvanāti kammaṭṭhānasabhāvassa sallakkhaṇaṃ, tenāha ‘‘kammaṭṭhānasabhāvūpadhāraṇanti vuttaṃ hotī’’ti.
「所说方式之老师」者,以下文所说方式之老师,即「以此业处生起第四禅那,增长观,证得阿拉汉」等。亦有说「可爱、可敬、应修习」等,《清净道论》所说方式之老师。「五支」者,五节,意为五部分。「业处之学习」者,业处典籍之学习。「彼义之询问」者,业处之询问,或于其中疑惑之询问。「业处之现起」者,如是修习者如是于此相现起之确认。如是「业处之安止」者,如是令禅那安止。「业处之特相」者,以计数、随逐、触之方式激励修习,以安置方式为顶点成就,此中为修习,此为业处自性之观察,故说「所谓业处自性之确认」。
Aṭṭhārasasenāsanadosavivajjitanti mahattaṃ navattaṃ jiṇṇattaṃ panthanissitattaṃ soṇḍipaṇṇapupphaphalayuttatā patthanīyatā nagaradārukhettasannissitatā visabhāgānaṃ puggalānaṃ atthitā paṭṭanasannissitatā paccantasannissitatā rajjasīmasannissitatā asappāyatā kalyāṇamittānaṃ alābhoti imehi aṭṭhārasahi senāsanadosehi vivajjitaṃ. Pañcasenāsanaṅgasamannāgatanti –
「离十八种住处过失」者,离此十八种住处过失:大、新、破旧、近道、有嫩叶花果、可欲、近城村田、有异类人、近市镇、近边地、近国界、不适宜、不得善友。「具足五种住处支」者——
‘‘Idha, bhikkhave, senāsanaṃ nātidūraṃ hoti nāccāsannaṃ gamanāgamanasampannaṃ divā appākiṇṇaṃ rattiṃ appasaddaṃ appanigghosaṃ appaḍaṃsamakasavātātapasarīsapasamphassaṃ, tasmiṃ kho pana senāsane viharantassa appakasirena uppajjanti cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārā, tasmiṃ kho pana senāsane therā bhikkhū viharanti …pe… evaṃ kho, bhikkhave, senāsanaṃ pañcaṅgasamannāgataṃ hotī’’ti (a. ni. 10.11) –
「诸比库,此中,住处不太远不太近,具足往来,日间少人,夜间少声少音,少虻蚊风热爬虫之触,住于彼住处者,少用功即得衣食卧具病缘医药资具,于彼住处长老比库们住……如是,诸比库,住处具足五支」——
Evaṃ bhagavatā vuttehi pañcahi senāsanaṅgehi samannāgataṃ, ettha ca nātidūratādi ekaṃ, divā appākiṇṇatādi ekaṃ, appaḍaṃsāditā ekaṃ, cīvarādilābho ekaṃ, therānaṃ bhikkhūnaṃ nivāso ekanti evaṃ pañcaṅgāni veditabbāni.
世尊所说的五种住所支,具足这些,在此应当知道五支如下:不太远等为一支,白天少喧闹等为一支,少蚊虻等为一支,衣等易得为一支,长老比库们的住处为一支——如是应知五支。
Upacchinnakhuddakapalibodhenāti dīghānaṃ kesādīnaṃ haraṇena pattacīvarādīnaṃ pacanatunnakaraṇarajanādikaraṇehi ca upacchinnā khuddakā palibodhā yena, tena. Bhattasammadanti bhojananimittaṃ parissamaṃ. Ācariyato uggaho ācariyuggaho, sabbopi kammaṭṭhānavidhi, na pubbe vuttauggahamattaṃ, tato. Ekapadampīti ekakoṭṭhāsampi.
「断除微小障碍」者,由于剃除长发等,由于缝补、修补、染色钵衣等,断除了微小的障碍。「食事劳苦」者,因食物而起的疲劳。「从老师处受取」者,从老师处受取,一切业处的方法,不仅是前面所说的受取,由此。「乃至一句」者,乃至一个部分。
Anuvahanāti assāsapassāsānaṃ anugamanavasena satiyā nirantaraṃ anuppavattanā. Yasmā pana gaṇanādivasena viya phusanāvasena visuṃ manasikāro natthi, phuṭṭhaphuṭṭhaṭṭhāne eva gaṇanādi kātabbanti dassetuṃ idha phusanāgahaṇanti dīpento ‘‘phusanāti phuṭṭhaṭṭhāna’’nti āha. Ṭhapanāti samādhānaṃ, samādhippadhānā pana appanāti āha ‘‘ṭhapanāti appanā’’ti. Aniccatādīnaṃ lakkhaṇato sallakkhaṇā vipassanā. Pavattato nimittato ca vinivaṭṭanato vinivaṭṭanā maggo. Kilesapaṭippassaddhibhāvato pārisuddhi phalaṃ. Tesanti vinivaṭṭanāpārisuddhīnaṃ. Khaṇḍanti ‘‘ekaṃ tīṇi pañcā’’ti ekantarikādibhāvena gaṇanāya khaṇḍanaṃ. Atha vā khaṇḍanti antarantarā katipayakālaṃ agaṇetvā puna gaṇanavasena antarā odhiparicchedo na dassetabbo. Tathā khaṇḍaṃ dassentassa hi ‘‘kammaṭṭhānaninnaṃ pavattati nu kho me cittaṃ, no’’ti vīmaṃsuppattiyā vikkhepo hoti, tenāha sikhāppattaṃ nu kho metiādi, idañca evaṃ khaṇḍaṃ dassetvā cirataraṃ gaṇanāya manasikarontassa vasena vuttaṃ. So hi tathā laddhaṃ avikkhepamattaṃ nissāya evaṃ maññeyya. Yo upaṭṭhāti, taṃ gahetvāti idaṃ assāsapassāsesu yassa ekova paṭhamaṃ upaṭṭhāti, taṃ sandhāya vuttaṃ, yassa pana ubhopi upaṭṭhahanti, tena ubhayampi gahetvā gaṇitabbaṃ. Yo upaṭṭhātīti imināva dvīsu nāsāpuṭavātesu yo pākaṭo hoti, so gahetabboti ayampi attho dīpitoti gahetabbaṃ. Paṭhamaṃ ekekasmiṃ upaṭṭhitepi upalakkhetvā gaṇantasseva kamena ubhopi pākaṭā hontīti āha ‘‘assāsapassāsā pākaṭā hontī’’ti. Evaṃ sīghaṃ sīghaṃ gaṇetabbamevāti sambandho. Evaṃ sīghagaṇanārambhassa okāsaṃ dassetuṃ imassāpi purimanayena gaṇayatotiādi vuttaṃ. Tattha purimanayenāti dandhagaṇanāya, pākaṭā hutvāti iminā dandhagaṇanāya āraddhakāle cittassa avisadatāya sukhumassāsādīnaṃ apākaṭataṃ, pacchā visadakāle pākaṭatañca tesu ca pākaṭesu dandhagaṇanaṃ pahāya sīghagaṇanā kātabbāti dasseti. Sīghagaṇanāya nippariyāyato nirantarappavatti appanāvīthiyameva, na kāmāvacare bhavaṅgantarikattāti āha ‘‘nirantarappavattaṃ viyā’’ti. Purimanayenevāti sīghagaṇanāya. Anto pavisantaṃ vātaṃ manasikaronto anto cittaṃ paveseti nāma.
「随行」者,由于念随顺入息出息而不间断地持续生起。然而,由于如同计数等方式,没有通过触的方式而分别的作意,为了显示应当在所触之处计数等,在此解释「触的取」时说「『触』者,所触之处」。「安置」者,等持,但以定为主故说「『安置』者,安止」。从无常等的特相而观察是观。从转起、从相而转离是道。从烦恼寂止的状态而清净是果。「它们的」者,转离与清净的。「破坏」者,以「一、三、五」等有间隔等的方式计数的破坏。或者「破坏」者,不应显示中间的界限,即中间隔一段时间不计数后又计数的方式。因为如此显示破坏者,由于「我的心是否倾向于业处」的审察而生起散乱,因此说「是否已达顶点」等,这是针对如此显示破坏后长时间以计数作意者而说的。因为他依靠如此获得的不散乱而如此认为。「取所现起者」者,这是针对在入息出息中首先现起其中一者而说的,但对于两者都现起者,应取两者而计数。「取所现起者」,仅以此即显示在两个鼻孔的风中,应取明显者,这个意义也应理解。即使最初在每一个中现起,对于观察后计数者,渐渐两者都变得明显,因此说「入息出息变得明显」。应如此快速快速地计数,这是连结。为了显示如此快速计数开始的机会,说「对此也以前面的方法计数」等。其中「以前面的方法」者,以缓慢计数。「变得明显后」者,以此显示在缓慢计数开始时,由于心不清净,微细的入息等不明显,后来在清净时明显,在它们明显时,应舍弃缓慢计数而作快速计数。快速计数在究竟上不间断地进行,唯在安止速行中,不在欲界有分的间隔,因此说「如同不间断地进行」。「以前面的方法」者,以快速计数。作意进入内部的风者,名为引导心入内。
Etanti etaṃ assāsapassāsajātaṃ. Anugamananti phuṭṭhaṭṭhāne manasikaraṇameva, na assāsapassāsānaṃ anuvattanaṃ, tenāha – ‘‘tañca kho na ādimajjhapariyosānānugamanavasenā’’ti. Phusanāṭhapanāvasena visuṃ manasikāro natthīti iminā yathā gaṇanāya phusanāya ca manasikaroti, evaṃ anubandhanaṃ vinā kevalaṃ ṭhapanāya ca phusanāya ca manasikāropi natthīti dassentena gaṇanaṃ paṭisaṃharitvā yāva appanā uppajjati, tāva anubandhanāya ca phusanāya ca manasikaroti, appanāya pana uppannāya anubandhanāya ṭhapanāya ca manasikaroti nāmāti dīpitaṃ hoti, aṭṭhakathāyaṃ pana anubandhanāya vinā ṭhapanāya manasikāro natthīti dassanatthaṃ ‘‘anubandhanāya ca phusanāya ca ṭhapanāya ca manasikarotīti vuccatī’’ti ettakameva vuttanti gahetabbaṃ . Yā accantāya na minoti na vinicchanati, sā mānassa samīpeti upamānaṃ siddhasādisena sādhyasādhanaṃ yathā go viya gavayoti. Paṅguḷoti pīṭhasappī. Dolāti peṅkholo. Kīḷatanti kīḷantānaṃ. Upanibandhanatthambhamūleti nāsikaggaṃ mukhanimittañca sandhāya vuttaṃ. Ādito pabhutīti upameyyatthadassanato paṭṭhāya. Nimittanti upanibandhananimittaṃ nāsikaggaṃ, mukhanimittaṃ vā. Anārammaṇamekacittassāti assāsapassāsānaṃ ekakkhaṇe appavattanato ekassa cittassa tayopi ārammaṇaṃ na honti, nimittena saha assāso passāso vāti dveyeva ekakkhaṇe ārammaṇaṃ hontīti attho. Ajānato ca tayo dhammeti nimittaṃ assāso passāsoti ime tayo dhamme ārammaṇakaraṇavasena avindantassa, ca-saddo byatireko, tena evañca sati ayaṃ aniṭṭhappasaṅgoti byatirekaṃ dasseti. Bhāvanāti ānāpānassatibhāvanā.
「此」者,此入息出息种类。「随行」者,仅是在所触之处的作意,不是随顺入息出息,因此说「而且不是以随行初中后的方式」。以此「触与安置的方式没有分别的作意」,显示如同在计数与触时作意,如此没有随逐,仅以安置与触的作意也不存在,因此撤回计数,直到安止生起为止,以随逐与触而作意,但安止生起时,以随逐与安置而作意,在注疏中,为了显示没有随逐就没有安置的作意,仅说「以随逐与触与安置而作意」,应理解这么多所说。「不度量」者,完全不度量、不决定,「近于度量」者,譬喻,以已成立的相似来成立所成立,如「如牛的野牛」。「跛者」者,坐在椅子上的蛇。「秋千」者,摇篮。「游戏」者,游戏者们的。「系缚处与柱根」者,针对鼻端与口相而说。「从最初开始」者,从显示所譬喻义开始。「相」者,系缚相即鼻端,或口相。「一心无所缘」者,由于入息出息在一刹那不生起,对一个心三者不成为所缘,与相一起入息或出息,在一刹那仅二者成为所缘,这是意义。「对不知者三法」者,对于不以所缘方式了知相、入息、出息这三法者,「而」字表示差别,因此如此时,这是不欲的过失,显示差别。「修习」者,入出息念修习。
Kathaṃ ime…pe… visesamadhigacchatīti idaṃ parihāragāthāya vuttamevatthaṃ kakacopamāya (ma. ni. 1.222 ādayo) vivarituṃ pucchāṭhapanaṃ. Tattha kathaṃ-saddo paccekaṃ yojetabbo ‘‘kathamime aviditā…pe… kathaṃ visesamadhigacchatī’’ti. Padhānanti bhāvanānipphādakaṃ vīriyaṃ. Payoganti nīvaraṇavikkhambhakaṃ bhāvanānuyogaṃ. Visesanti arahattapariyosānavisesaṃ. Padhānanti rukkhassa chedanavīriyaṃ. Payoganti tasseva chedanakakiriyaṃ. Kiñcāpettha ‘‘visesamadhigacchatī’’ti upamāyaṃ na vuttaṃ, tathāpi atthato yojetabbameva. Yathā rukkhotiādi upamāsaṃsandanaṃ. Nāsikagge vā mukhanimitte vāti dīghanāsiko nāsikagge, itaro mukhaṃ nimiyati chādiyati etenāti mukhanimittanti laddhanāme uttaroṭṭhe.
「如何这些……乃至……证得殊胜」者,这是为了以树喻等阐明在解答偈中所说的意义而设立的问题。其中「如何」字应分别连结「如何这些未知……乃至……如何证得殊胜」。「勤奋」者,产生修习的精进。「努力」者,镇伏盖的修习勤奋。「殊胜」者,以阿拉汉为终极的殊胜。「勤奋」者,砍伐树的精进。「努力」者,那砍伐的行为。虽然在此譬喻中未说「证得殊胜」,但从意义上应当连结。「如树」等,譬喻的连结。「在鼻端或口相」者,长鼻者在鼻端,其他者在上唇,称为口相,因为口被它关闭、遮盖。
Idaṃ padhānanti yena vīriyārambhena kāyopi cittampi bhāvanākammassa arahaṃ idha padhānanti phalena hetuṃ dasseti. Upakkilesāti nīvaraṇā. Vitakkāti kāmavitakkādimicchāvitakkā, nīvaraṇappahānena vā paṭhamajjhānādhigamaṃ dassetvā vitakkūpasamāpadesena dutiyajjhānādīnamadhigamamāha. Ayaṃ payogoti ayaṃ jhānādhigamassa hetubhūto kammaṭṭhānānuyogasaṅkhāto payogo. Saṃyojanā pahīyantīti dasapi saṃyojanāni maggapaapāṭiyā samucchedavasena pahīyanti. Byantī hontīti tathā sattapi anusayā bhaṅgamattassapi anavasesato vigatantā honti. Ayaṃ visesoti imaṃ samādhiṃ nissāya anukkamena labbhamāno ayaṃ saṃyojanappahānādiko imassa samādhissa visesoti attho. Evaṃ ime tayo dhammātiādi nigamanavacanaṃ. Paripuṇṇāti soḷasannaṃ vatthūnaṃ pāripūriyā sabbaso puṇṇā. Anupubbanti anukkamena. Paricitāti pariciṇṇā. Imaṃ lokanti khandhādilokaṃ paññāpabhāsena pabhāseti.
「此勤奋」者,以此精进的发起,身与心都适合修习的工作,在此以果显示因。「随烦恼」者,诸盖。「寻」者,欲寻等邪寻,或者显示以断除盖而证得初禅后,以寻的寂止之说而说证得第二禅等。「此努力」者,此证得禅那的因,名为业处勤奋的努力。「结被断除」者,十结以道的次第,以根除的方式被断除。「成为离去」者,如此七随眠,即使破坏也无余地离去。「此殊胜」者,依此定而次第获得的,此断除结等是此定的殊胜,这是意义。「如是这三法」等,结论之语。「圆满」者,以十六事的圆满而完全充满。「次第」者,依次第。「熟练」者,已熟练。「此世间」者,以慧光照耀蕴等世间。
Idhāti imasmiṃ ṭhāne. Assāti upamābhūtassa kakacassa. Ānayane payojananti yojetabbaṃ. Nimittanti paṭibhāganimittaṃ. Avasesajhānaṅgapaṭimaṇḍitāti vitakkādiavasesajhānaṅgapaṭimaṇḍitāti vadanti. Vicārādīhīti pana vattabbaṃ nippariyāyena vitakkassa appanābhāvato. So hi ‘‘appanā byappanā’’ti niddiṭṭho. Evañhi sati avasesa-saddo upapanno hoti, vitakkasampayogato vā jhānaṅgesu padhānabhūto samādhi appanāti katvā ‘‘avasesajhānaṅgapaṭimaṇḍitā appanāsaṅkhātā ṭhapanā ca sampajjatī’’ti vuttaṃ. Kassaci pana gaṇanāvaseneva manasikārakālato pabhutīti ettha ‘‘anukkamato…pe… pattaṃ viya hotī’’ti upari vakkhamāno gantho purāṇapotthakesu dissati, tasmā ayaṃ pāṭho etthāpi likhitabbo, lekhakānaṃ pana dosena gaḷitoti veditabbo.
『此处』者，即此地也。『彼』者，指作为譬喻对象之锯也。『引来之目的』者，应如此连结。『相』者，即对应相也。有人说『余禅支所庄严』，意指『寻等余禅支所庄严』。然而，就直接义而言，因寻不具安止性，故应说『伺等』。寻已被表述为『安止与安止之伴』。如此，则『余』字方为妥当；或者，于诸禅支中，以与寻相应为首要之定，被视作安止，故说『余禅支所庄严之安止，名为安置，亦得成就』。然而，某些人所谓『仅凭计数方式，自作意时起』，此处所说『依次……乃至……如得』这段将在下文出现之文，见于旧本典籍中，因此此段文字亦应抄录于此，然须知乃因抄写者之过失而脱落也。
Oḷārike assāsapassāse niruddhetiādi heṭṭhā vuttanayampi vicetabbākārappattassa kāyasaṅkhārassa vicayanavidhiṃ dassetuṃ ānītaṃ. Desatoti pubbe phusanavasena gahitaṭṭhānato. Nimittaṃ paṭṭhapetabbanti pubbe gahitākāranimittaggāhikā saññā phusanaṭṭhāne paṭṭhapetabbā. Imameva hi atthavasanti imaṃ anupaṭṭhahantassa ārammaṇassa upaṭṭhānavidhisaṅkhātaṃ kāraṇaṃ paṭicca. Itoti ānāpānakammaṭṭhānato. Garukatā ca bhāvanādukkaratāyāti āha ‘‘garukabhāvana’’nti. Caritvāti gocaraṃ gahetvā. Nimittanti uggahanimittaṃ, paṭibhāganimittaṃ vā. Ubhayampi hi idha ekajjhaṃ vuttaṃ. Tathā hi tūlapicuādiupamattayaṃ uggahe yujjati, sesaṃ ubhayattha.
『粗重之入出息已灭』等，此乃为示下文所述之应被审察之身行的审察方式而引来。『从彼处』者，即从先前以触及方式所取得之处。『应建立相』者，即先前所取之形相的取相之想，应建立于触及之处。『此即其义』者，缘于此不现前之所缘的现前方式之理由。『由此』者，即由入出息业处。『因修习之艰难』故说『重修』。『行境』者，即取得食物之处。『相』者，即取相，或对应相，此二者于此处合而言之。如棉絮等三喻，适用于取相；其余则通用于两者。
Tārakarūpaṃ viyāti tārakāya sarūpaṃ viya. Saññānānatāyāti nimittupaṭṭhānato pubbe pavattasaññānaṃ nānatāya. Saññajanti bhāvanāsaññāya parikappitaṃ, na uppāditaṃ avijjamānattā, tenāha ‘‘nānato upaṭṭhātī’’ti. Evaṃ hotīti bhāvanamanuyuttassa evaṃ upaṭṭhāti. Evanti evaṃ sati, yathāvuttanayena nimitte eva cittassa ṭhapane satīti attho. Ito pabhutīti ito paṭibhāganimittuppattito paṭṭhāya. Nimitteti paṭibhāganimitte. Ṭhapayanti ṭhapanāvasena cittaṃ ṭhapanto. Nānākāranti ‘‘cattāro vaṇṇā’’ti evaṃ vuttaṃ nānākāraṃ. Vibhāvayanti vibhāvento antaradhāpento. Nimittuppattito paṭṭhāya hi te ākārā amanasikaroto antarahitā viya honti. Assāsapassāseti assāse passāse ca yo nānākāro, taṃ vibhāvayaṃ assāsapassāsasambhūte vā nimitte cittaṃ ṭhapayaṃ sakaṃ cittaṃ nibandhati nāmāti yojanā. Keci pana vibhāvayanti etassa vibhāvento viditaṃ pākaṭaṃ karontoti atthaṃ vadanti, taṃ pubbabhāgavasena yujjeyya. Ayañhettha attho – assāsapassāse nānākāraṃ vibhāvento pajānanto tattha yaṃ laddhaṃ nimittaṃ, tasmiṃ cittaṃ ṭhapento anukkamena sakaṃ cittaṃ nibandhati appetīti.
『如星宿之形』者，如星宿之自身形状。『因想之多样』者，因相显现之前所生起诸想的多样性。『想所创构』者，为修习之想所设定，非被生起，因彼实不存在，故说『以多样方式现起』。『如是』者，即对精勤修习者如是现起。『如是』之意，谓在如是情况下，依前述方式将心安置于相上。『从此以后』者，从对应相生起之时起。『相』者，即对应相。『安置』者，以安置之方式安置心。『种种行相』者，如所说『四种颜色』等种种行相。『令消除』者，令其消失隐没。盖自相生起后，不作意彼等行相，则彼等如已隐没。句子连结为：令入出息之种种行相消除，或将心安置于由入出息所生之相上，而系缚自心。然而有人说『令消除』意为『令其显了、令其分明』，此义或适用于前分阶段。此处之意为：令入出息之种种行相显了而了知，将心安置于其中所得之相上，渐次系缚自心、使其趣入。
Kilesāti avasesakilesā. Sannisinnāyevāti aladdhanīvaraṇasahāyā olīnāyeva. Upacārabhūmiyanti upacārāvatthāyaṃ. Lakkhaṇatoti vikkhambhanādisabhāvato vā aniccādisabhāvato vā. Gocaroti bhikkhācāragāmo. Yattha dullabhā sappāyabhikkhā, so asappāyo, itaro sappāyo. Bhassanti dasakathāvatthunissitaṃ bhassaṃ, taṃ sappāyaṃ, itaramasappāyaṃ. Sesesu āvāsādīsu yattha yattha asamāhitaṃ cittaṃ samādhiyati, taṃ taṃ sappāyaṃ, itaramasappāyanti gahetabbaṃ. Yassa pana evaṃ sattavidhaṃ asappāyaṃ vajjetvā sappāyameva sevantassapi appanā na hoti, tena sampādetabbaṃ dasavidhaṃ appanākosallaṃ dassento vatthuvisadakiriyātiādimāha. Tattha vatthuvisadakiriyā nāma kesanakhacchedanādīhi ajjhattikassa sarīravatthussa, cīvarasenāsanādidhovanaparikammādīhi bāhiravatthussa ca visadabhāvakaraṇaṃ. Evañhi ñāṇampi visadakiccanipphattikaraṃ hoti. Indriyasamattapaṭipādanatā nāma saddhādīnaṃ indriyānaṃ samabhāvakaraṇaṃ. Nimittakusalatā nāma bhāvanāya laddhanimittassa rakkhaṇakosallaṃ. Yasmiṃ samaye cittaṃ niggahetabbantiādīsu yasmiṃ samaye cittaṃ accāraddhatādīhi kāraṇehi uddhatatāya niggahetabbaṃ, tadā dhammavicayasambojjhaṅgādayo tayo abhāvetvā passaddhādīnaṃ tiṇṇaṃ bhāvanena cittassa niggaṇhanā hoti. Yadāssa cittaṃ atisithilavīriyatādīhi līnatāya paggahetabbaṃ, tadā passaddhisambojjhaṅgādayo tayo abhāvetvā dhammavicayādīnaṃ tiṇṇaṃ bhāvanena cittassa paggaṇhanaṃ hoti. Yadāssa paññāpayogamandatādīhi nirassādaṃ cittaṃ hoti, tadā tassa cittassa aṭṭhasaṃvegavatthupaccavekkhaṇādinā (a. ni. aṭṭha. 1.1.418) sampahaṃsanasaṅkhātā saṃvejanā hoti. Yadā panassa evaṃ paṭipajjanato alīnaṃ anuddhataṃ anirassādaṃ ārammaṇe samappavattaṃ samathavīthipaṭipannañca cittaṃ hoti, tadā tassa paggahaniggahasampahaṃsanesu abyāpāratāsamāpajjanena ajjhupekkhanā hoti.
『烦恼』者，即余烦恼。『仍然沉伏』者，即未得盖为伴侣而沉伏。『近行地』者，即近行定之阶段。『从特征而言』者，即从镇伏等自性，或从无常等自性。『行境』者，即托钵乞食之村落。凡难得适宜食物之处为不适宜，反之为适宜。言语，即依十谈话主题所生之谈论，适宜之言语为适宜，其余为不适宜。于余住所等，凡心得以专注之处为适宜，其余为不适宜，应如是理解。对于某人，即便如此远离七种不适宜、唯亲近适宜之处，安止仍未成就，为示此人应修得之十种安止善巧，故说『净化身体』等。其中，净化身体者，即以剃发剪指甲等净化内在身体，以洗涤衣、卧具等外在身体，令其清净。如此，智慧亦得成就净化功用。均等诸根者，即令信等诸根平衡。善知相者，即守护修习中所得之相的善巧。『于应收摄心之时』等，谓于心因过度精进等而变得散乱、应被收摄之时，则弃置择法觉支等三支，修习轻安等三支，以此收摄心。当心因精进过于怠惰等而变得沉滑、应被提振之时，则弃置轻安觉支等三支，修习择法等三支，以此提振心。当心因智慧运用迟钝等而变得无味时，则以八怖畏事审察等令其振奋。当心不沉滑、不散乱、不无味，顺畅运行于所缘，行于止道时，则以不介入提振、收摄与振奋而平等舍观。
Tadadhimuttatā nāma samādhiadhimuttatā, samādhininnapoṇapabbhāratāti attho. Etthāti etissaṃ kāyānupassanāyaṃ.
『倾向于此』者，即倾向于定，意为心趋向定、倾向定、俯向定。『于此』者，即于此身随观中。
Pārisuddhiṃ pattukāmoti phalaṃ adhigantukāmo samāpajjitukāmo ca. Tattha sallakkhaṇāvivaṭṭanāvasena paṭhamaṃ maggānantaraphalaṃ adhigantukāmo. Tato paraṃ sallakkhaṇavasena phalasamāpattiṃ samāpajjitukāmopīti evamattho gahetabbo. Āvajjanasamāpajjana…pe… vasippattanti ettha paṭiladdhajhānato vuṭṭhāya vitakkādīsu jhānaṅgesu ekekaṃ āvajjayato bhavaṅgaṃ upacchinditvā uppannāvajjanānantaraṃ vitakkādīsu yathāvajjitajhānaṅgārammaṇāni kāmāvacarajavanāni bhavaṅgantaritāni yadā nirantaraṃ pavattanti, athassa āvajjanavasī siddhā hoti. Taṃ pana jhānaṃ samāpajjitukāmatānantaraṃ sīghaṃ samāpajjanasamatthatā samāpajjanavasī nāma. Accharāmattaṃ vā dasaccharāmattaṃ vā khaṇaṃ jhānaṃ ṭhapetuṃ samatthatā adhiṭṭhānavasī nāma. Tatheva lahuṃ khaṇaṃ jhānasamaṅgī hutvā jhānato bhavaṅguppattivasena vuṭṭhātuṃ samatthatā vuṭṭhānavasī nāma. ‘‘Ettakameva khaṇaṃ samāpajjissāmī’’ti, ‘‘ettakameva khaṇaṃ jhānasamaṅgī hutvā jhānato vuṭṭhahissāmī’’ti ca pavattapubbaparikammabhedenettha adhiṭṭhānavuṭṭhānavasiyo bhinnā, na sarūpabhedena, yā ‘‘samāpattikusalatā, vuṭṭhānakusalatā’’ti vuccanti. Paccavekkhaṇavasī pana āvajjanavasiyā eva vuttā. Paccavekkhaṇavīthiyañhi sīghaṃ āvajjanuppattiyā āvajjanavasī tadanantarānaṃ javanānaṃ samuppattiyā paccavekkhaṇavasīti āvajjanavasīsiddhiyāva paccavekkhaṇavasī siddhā eva hotīti veditabbā. Jhānaṅgāni pariggahetvāti jhānacittasampayuttāni jhānaṅgāni lakkhaṇādivasena pariggahetvā. Tesañca nissayanti tesaṃ vatthunissayānaṃ bhūtānaṃ nissayaṃ. Idañca karajakāyassa vatthudasakassa bhūtanissayattā suttantanayena vuttaṃ, na paṭṭhānanayena. Na hi kalāpantaragatāni bhūtāni kalāpantaragatānaṃ bhūtānaṃ nissayapaccayā honti, suttantanayena pana upanissayapaccayoti veditabbāni. Paṭṭhāne hi asaṅgahitā sabbe paccayā suttantikanayena upanissayapaccaye saṅgayhantīti veditabbaṃ. Taṃnissitarūpānīti upādārūpāni. Yathāpariggahitarūpavatthudvārārammaṇaṃ vāti ettha yathāpariggahitakesādirūpārammaṇaṃ tato pubbe vuttanayavatthārammaṇañca tannissayakarajakāyapaaggahamukhena upaṭṭhitacakkhādidvārañca sasampayuttadhammaviññāṇaṃ vāti yojetabbaṃ. Kammāragaggarīti kammārānaṃ aggidhamanabhastā. Tajjanti tadanurūpaṃ. Tassāti nāmarūpassa. Taṃ disvāti avijjātaṇhādipaccayaṃ disvā. Kaṅkhaṃ vitaratīti ahosiṃ nu kho ahaṃ atītamaddhānantiādinayappavattaṃ (ma. ni. 1.18; saṃ. ni. 2.20) soḷasavatthukaṃ vicikicchaṃ atikkamati. Kalāpasammasanavasenāti yaṃ kiñci rūpaṃ atītānāgatapaccuppannantiādinā (ma. ni. 1.361; 3.86, 89; a. ni. 4.181) pañcasu khandhesu atītādikoṭṭhāsaṃ ekekakalāpato gahetvā aniccādivasena sammasanaṃ kalāpasammasanaṃ, tassa vasena. Pubbabhāgeti paṭipadāñāṇadassanavisuddhipariyāpannāya udayabbayānupassanāya pubbabhāge. Obhāsādayoti obhāso ñāṇaṃ pīti passaddhi sukhaṃ adhimokkho paggaho upekkhā upaṭṭhānaṃ nikanti ca. Tattha adhimokkhoti saddhā. Upaṭṭhānanti sati. Upekkhāti tatramajjhattatā. Ettha ca obhāsādayo nava nikantisaṅkhātataṇhupakkilesavatthutāya upakkilesā vuttā , nikanti pana upakkilesatāya tabbatthutāya ca. Nibbindanto ādīnavānupassanāpubbaṅgamāya nibbidānupassanāya nibbindanto. Muñcitukamyatāpaṭisaṅkhānupassanāsaṅkhārupekkhānulomañāṇānaṃ ciṇṇapariyante uppannagotrabhuñāṇānantaraṃ uppannena maggañāṇena sabbasaṅkhāresu virajjanto vimuccanto. Phalakkhaṇe hi vimutto nāma vuccati, maggakkhaṇe vimuccantoti. Ekūnavīsatibhedassāti catunnaṃ maggavīthīnaṃ anantaraṃ paccekaṃ uppajjantassa maggaphalanibbānapahīnāvasiṭṭhakilesānaṃ pañcannaṃ paccavekkhitabbānaṃ vasena ekūnavīsatibhedassa. Arahato hi avasiṭṭhakilesābhāvena ekūnavīsatitā. Assāti ānāpānakammaṭṭhānikassa.
『欲得清净者』者，即欲证得果、欲入定者。其中，以照见与远离之方式，最初欲证得道无间之果；其后，以照见之方式，亦欲入果定，应如是取义。于『转向、入定……乃至得自在』中，从已获得之禅那出定，逐一转向寻等禅支，以有分为中断，于转向心生起之后，以所转向之禅支为所缘的欲界速行心，以有分为间隔而相续生起时，则转向自在得以成就。于欲入彼禅那之心之后，能迅速入定之能力，名为入定自在。能将禅那维持一弹指顷或十弹指顷的能力，名为决意自在。同样，轻快地短暂成为具足禅那者，而后以有分生起之方式从禅那出定的能力，名为出定自在。『我将入定这许多时刻』与『我将成为具足禅那者，于这许多时刻后从禅那出定』，依此先前所作预备业之差别，决意自在与出定自在于此有所区分，非以自性差别区分，彼二者即所谓『入定善巧』与『出定善巧』。至于审察自在，则已于转向自在中说明。于审察之路中，因迅速生起转向，转向自在得以成就；因其后速行之生起，审察自在亦成就，故应知：转向自在成就时，审察自在亦随之成就。『摄取诸禅支』者，即以特征等方式摄取与禅心相应之诸禅支。『彼等之依处』者，即彼等之依处所依之四大之依处。此乃依经典之法，从业生身之十法聚依于四大而说，非依发趣法之法。于另一聚中之四大，非以依缘成为另一聚中四大之缘；然依经典之法，应知为增上缘。于发趣法中未摄之一切缘，依经典之法，应知摄于增上缘中。『依于彼之色』者，即所造色。『如所摄取之色依处门所缘』者，此处应连结为：如所摄取之发等色所缘，及前述所说依处所缘，并以彼为依处之业生身为摄取门而现起的眼等诸门，及具相应法之识。『铁匠之风箱』者，即铁匠鼓风之皮囊。『相应之』者，即与彼相应者。『彼』者，即名色。『见彼』者，见以无明、渴爱等为缘。『超越疑惑』者，超越以『我于过去世是否曾存在』等方式生起的、有十六事之疑。『以聚审察之方式』者，即就任何色，以过去、未来、现在等方式，于五蕴之过去等各分，从一一聚取而以无常等方式审察，此即聚审察，以此方式。『前分』者，即属于行道智见清净所摄之生灭随观的前分阶段。『光明等』者，即光明、智、喜、轻安、乐、胜解、精进、舍、念与贪著。其中，『胜解』者即信；『念』者即念；『舍』者即中舍性。此处光明等九者，因作为名为贪著之渴爱染污之基础而被说为染污；贪著则因其染污性及其为彼等之基础而被说。『厌离者』者，以厌患观为前导之厌离随观而厌离。于欲脱之欲、审察随观、行舍的随顺智历经修习至终，于其后生起的种姓智之后，以所生起之道智，于一切行中离贪、解脱。于果刹那，方称为已解脱；于道刹那，则为正在解脱。『十九种之别』者，于四道路之后，各自生起的道、果、涅槃及已断、所余烦恼，各五种应审察事，共十九种之别。阿拉汉因无余烦恼，故为十九。『彼』者，即修入出息业处者。
Sappītike dve jhāneti pītisahagatāni catukkanaye dve paṭhamadutiyajjhānāni. Tassāti tena yoginā. Samāpattikkhaṇeti samāpannakkhaṇe. Ārammaṇatoti paṭibhāgārammaṇaggahaṇamukhena pīti paṭisaṃviditā hoti, ārammaṇassa paṭisaṃviditattā. Ārammaṇe hi vidite tabbisayā cittacetasikā dhammā sayaṃ attano paṭisaṃviditā nāma hoti salakkhaṇato sāmaññalakkhaṇato ca pacchā gahaṇe sandehābhāvato. Vipassanākkhaṇeti vipassanāpaññāya visayato dassanakkhaṇe. Evaṃ pītiṃ aniccādivasena gahaṇameva asammohato pītipaṭisaṃvedanaṃ nāma.
「有喜二禅那」者,于四分法中,与喜俱行的初禅与第二禅二者也。「彼之」者,彼瑜伽者之。「入定刹那」者,于入定之刹那。「以所缘」者,通过取彼分所缘之门,喜被遍知,因所缘被遍知故。实于所缘被了知时,以彼为境的心与心所法,由于自相与共相,于后来取时无疑惑故,名为自身被遍知。「观刹那」者,于以观慧为境而见之刹那。如是以无常等把握喜,由于不迷乱故,名为喜之遍知。
Dīghaṃassāsavasenāti dīghassa assāsassa ārammaṇabhūtassa vasena, pajānato sā pīti paṭisaṃviditā hotīti sambandho. Cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānatoti jhānapariyāpannaṃ avikkhepāpannaṃ nāma cittassekaggataṃ taṃsampayuttāya paññāya pajānato. Yatheva hi ārammaṇamukhena pīti paṭisaṃviditā hoti, evaṃ taṃsampayuttadhammāpi paṭisaṃviditā eva hontīti. Sati upaṭṭhitā hotīti dīghaṃ assāsavasena jhānasampayuttā sati tassa ārammaṇe upaṭṭhitā tadārammaṇajjhānepi upaṭṭhitā nāma hotīti. Dīghaṃ passāsavasenātiādīsupi imināva nayena attho veditabbo. Evaṃ dassitaṃ pītipaṭisaṃvedanaṃ ārammaṇato asammohato ca vibhāgato dassetuṃ āvajjatotiādi vuttaṃ. Tattha āvajjatoti jhānaṃ āvajjantassa. Sā pītīti sā jhānapariyāpannā pīti. Jānatoti samāpannakkhaṇe ārammaṇamukhena jānato, tassa sā pīti paṭisaṃviditā hotīti sambandho. Passatoti dassanabhūtena ñāṇena jhānato vuṭṭhāya passantassa. Paccavekkhatoti jhānaṃ paccavekkhantassa. Cittaṃ adhiṭṭhahatoti ‘‘ettakaṃ velaṃ jhānasamaṅgī bhavissāmī’’ti jhānacittaṃ adhiṭṭhahantassa. Evaṃ pañcannaṃ vasibhāvānaṃ vasena jhānassa pajānanamukhena ārammaṇato pītiyā paṭisaṃvedanā dassitā. Adhimuccatoti saddahantassa, samathavipassanāvasenāti adhippāyo. Vīriyaṃ paggaṇhatotiādīsupi eseva nayo. Abhiññeyyanti visiṭṭhāya paññāya jānitabbaṃ catusaccaṃ vipassanāpaññāpubbaṅgamāya maggapaññāya abhijānatotiādi yojanā. Evaṃ pariññeyyantiādīsupi parijānatotiādinā yojanā veditabbā. Tattha pariññeyyanti dukkhasaccaṃ. Avasesapadānīti sukhapaṭisaṃvedī cittasaṅkhārapaṭisaṃvedīti padāni.
「以长入息之方式」者,以长入息作为所缘之方式,于了知者,彼喜被遍知,此为连结。「了知心之一境性、不散乱」者,了知摄于禅那、达于不散乱之心的一境性,以与彼相应之慧了知。实如以所缘之门喜被遍知,如是与彼相应之法亦被遍知也。「念现起」者,以长入息之方式,与禅那相应之念,于彼所缘现起,于以彼为所缘之禅那亦名为现起也。「以长出息之方式」等中,亦应以此方法知义。为了分别显示如是所示之喜的遍知,从所缘与不迷乱,故说「转向」等。其中「转向」者,转向禅那者。「彼喜」者,彼摄于禅那之喜。「知」者,于入定刹那以所缘之门知者,对彼,彼喜被遍知,此为连结。「见」者,以作为见之智,从禅那出已而见者。「省察」者,省察禅那者。「决意于心」者,决意禅那心为『我将于如是时间具足禅那』者。如是以五种自在之方式,通过了知禅那之门,从所缘显示喜之遍知。「胜解」者,信解者,意趣为以止与观之方式。「策励精进」等中亦是此方法。「应遍知」者,应以殊胜之慧了知四谛,以观慧为前导之道慧遍知等,此为连结。如是「应遍知」等中,亦应以遍知等知连结。其中「应遍知」者,苦谛。「余句」者,『觉受乐』『觉受心行』等句。
Vedanādayoti ādi-saddena saññā gahitā, tenāha ‘‘dve khandhā’’ti. Vipassanābhūmidassanatthanti kāyikasukhādisīsena pakiṇṇakasaṅkhāradassanato vuttaṃ samathe kāyikasukhābhāvato. Soti passambhanapariyāyena vutto nirodho. Vuttanayenāti imassa hi bhikkhuno pubbe apariggahitakāletiādinā (pārā. aṭṭha. 2.165) kāyasaṅkhāre vuttanayena. Pītisīsena vedanā vuttāti pītiapadesena vedanā vuttā, sukhaggahaṇato vedanānupassanāpasaṅgatoti adhippāyo. Dvīsu cittasaṅkhārapadesūti ‘‘cittasaṅkhārapaṭisaṃvedī passambhayaṃ cittasaṅkhāra’’nti imesu dvīsu koṭṭhāsesu. Saññāsampayuttā vedanāti vedanānupassanābhāvato vuttaṃ. Cittapaṭisaṃveditā veditabbāti ārammaṇato asammohatotiādinā vuttanayaṃ sandhāya vuttaṃ. Cittanti jhānasampayuttaṃ vipassanāsampayuttañca cittaṃ. Āmodetīti sampayuttāya pītiyā jhānavisayāya modeti. Vipassanākkhaṇetiādinā vuttabhaṅgānupassanakkhaṇe.
「受等」者,以『等』字取想,故说『二蕴』。「为显观地之见」者,因以身乐等为首显示杂行之故说,于止中无身乐故。「彼」者,以轻安之同义语所说之灭。「以所说方式」者,实对此比库,以『于先前未取时』等所说方式于身行。「以喜为首说受」者,以喜之名称说受,因取乐故与受随观相应,此为意趣。「于二心行名称中」者,于『觉受心行』『轻安心行』此二部分中。「与想相应之受」者,因无受随观故说。「应知心之遍知」者,依『从所缘不迷乱』等所说方式而说。「心」者,与禅那相应及与观相应之心。「令喜悦」者,以相应之喜,于禅那之境令喜悦。「于观刹那」等中,于所说坏灭随观之刹那。
Ānāpānassatisamādhikathāvaṇṇanānayo niṭṭhito. · 入出息念定论释义之道已毕。
§167
167. Yadipi ariyā neva attanāva attānaṃ aññamaññaṃ vā jīvitā voropenti, nāpi parehi samādapenti, tathāpi yathāvuttehi tīhi pakārehi matānaṃ puthujjanānaṃ antare migalaṇḍikena māritānaṃ ariyapuggalānampi atthitāya ‘‘ariyapuggalamissakattā’’ti vuttaṃ. Atha vā puthujjanakāle attanāva attānaṃ ghātetvā maraṇasamaye vipassanaṃ vaḍḍhetvā ariyamaggaṃ paṭilabhitvā matānampi sabbhāvato evaṃ vuttanti gahetabbaṃ.
一六七、虽然圣者既不自己杀自己,亦不互相杀,亦不令他人杀,然而如所说以三种方式,于死者凡夫之间,以鹿角杖所杀之圣者亦存在故,说『因混有圣者』。或者,于凡夫时自己杀自己,于死时增长观,获得圣道而死者,亦应取为从自性如是所说。
Padabhājanīyavaṇṇanā词句分别释义
§172
172.Byañjane ādaraṃ akatvāti jānitvā sañjānitvātiādinā byañjanānurūpaṃ avuttattā vuttaṃ. Pāṇoti jānantoti idaṃ manussoti ajānitvāpi kevalaṃ sattasaññāya eva pārājikabhāvadassanatthaṃ vuttaṃ. Vadhakacetanāvasena cetetvāti ‘‘imaṃ māremī’’ti vadhakacetanāya cintetvā. Pakappetvāti ‘‘vadhāmi na’’nti evaṃ cittena paricchinditvā. Abhivitaritvāti sanniṭṭhānaṃ katvā, tenāha ‘‘nirāsaṅkacittaṃ pesetvā’’ti. Sikhāppatto atthoti sañciccāti pubbakālakiriyāvasena vuttassapi vītikkamabhūtassa aparakālakiriyāyuttadassanena koṭippatto attho. Jātiuṇṇā nāma tadahujātaeḷakassa lomaṃ. Evaṃ vaṇṇappaṭibhāganti evaṃ vaṇṇasaṇṭhānaṃ. Tato vā uddhanti dutiyasattāhādīsu abbudādibhāvappattaṃ sandhāya vuttaṃ. Parihīnavegassa santānassa paccayo hotīti sahakārīpaccayo hoti, na janako. Kammameva hi khaṇe khaṇe uppajjamānānaṃ kammajarūpānaṃ janakapaccayo, tañca pavattiyaṃ pubbe uppajjitvā ṭhitaṃ anupahataṃ catusantatirūpaṃ sahakārīpaccayaṃ labhitvāva kātuṃ sakkoti, na aññathā, yena kenaci virodhipaccayena niruddhacakkhādippasādānaṃ puggalānaṃ vijjamānampi kammaṃ cakkhādikaṃ janetuṃ na sakkotīti siddhameva hoti.
一七二、「不重视文句」者,因未说『知已、了知已』等与文句相应故说。「生命」者,『了知者』,此『此是人』虽不了知,仅以众生想,为显巴拉基咖之性故说。「以杀害思决意」者,以『我杀此』之杀害思而思惟。「计划」者,以『我杀或不杀』如是之心决定。「深思」者,作决定,故说『以无疑之心遣送』。「达顶点之义」者,虽以『故意』作为前时业之方式所说,然以与后时业相应之越度性之见,达顶点之义。「生羊毛」者,名为当日所生羔羊之毛。「如是色相」者,如是色与形状。「或从彼以上」者,依第二周等达羯罗蓝等性而说。「成为衰退势力之相续之缘」者,成为助缘,非生因。实业于刹那刹那生起之业生色之生因,而彼于转起时,先前生起而住之未损坏之四相续色,获得助缘而能作,非其他,以任何违逆缘而灭之眼等净者之人,虽有业存在,不能生眼等,此已成立也。
Atipātentoti atipātento vināsento. Vuttapakāramevāti jīvitindriyātipātanavidhānaṃ vuttappakārameva. Saraseneva patanasabhāvassa saṇikaṃ patituṃ adatvā atīva pātanaṃ sīghapātanaṃ atipāto, pāṇassa atipāto pāṇātipāto. Āthabbaṇikāti athabbaṇavedino. Athabbaṇanti athabbaṇavedavihitaṃ. Mantaṃ payojentīti aloṇabhojanadabbasayanasusānagamanādīhi payogehi mantaṃ parivattenti, tena yathicchitapāṇavadhādiphalaṃ upapajjati, tasmā taṃ kāyavacīkammesu paviṭṭhaṃ. Ītinti pīḷaṃ. Upaddavanti tato adhikataraṃ pīḷaṃ. Pajjarakanti visamajjaraṃ. Sūcikanti sūcīhi viya vijjhamānaṃ sūlaṃ. Visūcikanti sasūlaṃ āmātisāraṃ. Pakkhandiyanti rattātisāraṃ. Vijjaṃ parivattetvāti gandhāravijjādikaṃ attano vijjaṃ katūpacāraṃ mantapaṭhanakkamena parijappitvā. Tehīti tehi vatthūhi. Payojananti pavattanaṃ. Aho vatāyanti ayaṃ taṃ kucchigataṃ. Gabbhanti idaṃ kucchigataṃ gabbhaṃ. Kulumbassāti gabbhassa, kulasseva vā, kuṭumbassāti vuttaṃ hoti. Bhāvanāmayiddhiyāti adhiṭṭhāniddhiṃ sandhāya vuttaṃ. Taṃ tesaṃ icchāmattanti suttatthato na sametīti adhippāyo. Athabbaṇiddhivaseneva hi sutte ‘‘iddhimā cetovasippatto’’ti vuttaṃ, na bhāvanāmayiddhivasenāti daṭṭhabbaṃ.
「杀害」者,杀害、破坏。「所说方式」者,杀害命根之规定,即所说方式。「以箭」者,不给予具有缓慢落下之自性缓慢落下,极度令落、迅速令落为杀害,生命之杀害为杀生。「咒术师」者,知咒术者。「咒术」者,咒术吠陀所制定。「运用咒语」者,以无盐食、粗卧具、去墓地等方便转咒语,由彼生起所欲杀生命等果,故彼摄于身语业中。「痛」者,苦痛。「灾难」者,比彼更强之苦痛。「热病」者,不平等之热。「针刺」者,如以针刺之痛。「霍乱」者,有痛之生痢疾。「痢疾」者,血痢疾。「转咒术」者,诵念自己之乾陀罗咒术等,以作仪轨、咒语诵念之次第遍诵。「以彼等」者,以彼等事物。「运用」者,转起。『愿此』者,此在胎中者。『胎』者,此在胎中之胎。『家族之』者,胎之,或家族之,说为眷属之也。「以修习成就之神通」者,依决意神通而说。『彼等之欲』者,从经义不相应,此为意趣。实于经中以咒术神通之方式说『有神通、心自在者』,应见非以修习成就神通之方式。
Itarathāti pariyeseyyāti padassa gavesanamattameva yathārutavasena attho siyā, tadā pariyiṭṭhamattena pariyesitvā satthādīnaṃ laddhamattenāti attho. Sasanti hiṃsanti etenāti satthanti vadhopakaraṇassa pāsāṇarajjuādino sabbassāpi nāmanti āha laguḷātiādi. Laguḷanti muggarassetaṃ adhivacanaṃ. Satthasaṅgahoti mātikāyaṃ satthahārakanti ettha vuttasatthasaṅgaho. Parato vuttanayattāti parato nigamanavasena vuttassa dutiyapadassa padabhājane vuttanayattā. Cittasaddassa atthadīpanatthaṃ vuttoti citta-saddassa vicittādianekatthavisayattā itarehi nivattetvā viññāṇatthaṃ niyametuṃ vutto.
「否则」者,若「应寻求」一词仅依字面意义而取寻找之义,则「已寻求」之义为:寻求后,以获得刀等为义。「以此伤害」故为「刀」,说武器之名,即石、绳等一切杀害工具之名,故说「棍等」。「棍」者,此为锤之同义词。「刀之摄」者,在母论中说「持刀者」,此处所说之刀摄。「因后文所说之理」者,因在词句分析中所说第二词之理,依后文结论而说。「为显示心词之义而说」者,因心词有杂色等多义之境,为排除其他而确定识义故说。
§174
174.Kammunābajjhatīti pāṇātipātakammunā bajjhati, taṃ kammamassa siddhanti attho. Ubhayathāpīti uddisakānuddisakavasena. Pacchā vā tena rogenāti etena anāgatampi jīvitindriyaṃ ārabbha pāṇātipātassa pavattiṃ dasseti. Evañca ‘‘yadā sakkoti, tadā taṃ jīvitā voropehī’’ti āṇattiyā cirena samiddhiyampi āṇattikkhaṇeyeva pāṇātipāto. Opātakhaṇanādithāvarapayogesu payogakaraṇato pacchā gahitapaṭisandhikassāpi sattassa maraṇe pāṇātipāto ca anāgatārammaṇo upapanno hoti. Yaṃ pana sikkhāpadavibhaṅge ‘‘pañca sikkhāpadāni paccuppannārammaṇāyevā’’ti vuttaṃ, taṃ pāṇātipātādito viratiṃ sandhāya vuttaṃ, na pāṇātipātādinti gahetabbaṃ. Aññacittenāti amāretukāmatācittena. Dutiyappahārena maratīti paṭhamappahāraṃ vinā dutiyeneva maratīti attho. Paṭhamappahārenevāti paṭhamappahārasamuṭṭhāpakacetanākkhaṇeyevāti attho. Kiñcāpi paṭhamappahāro sayameva na sakkoti māretuṃ, dutiyaṃ pana labhitvā sakkonto jīvitavināsahetu hoti, tasmā paṭhamappahāraṃ vinā maraṇassa asiddhattā ‘‘payogo tena ca maraṇa’’nti iminā saṃsandanato paṭhamappahāreneva kammabaddho yutto, na dutiyena tassa aññacittena dinnattā. Yathā cettha, evaṃ aññena puggalena dutiyappahāradānādīsu viya. Yadi pana dutiyappahāradāyakassāpi puggalassa vadhakacetanā atthi, tassāpi attano payogenāpi matattā payogakkhaṇe pāṇātipātoti veditabbaṃ.
「以业被缚」者,以杀生业被缚,其业对彼成就,此为义。「两种情况」者,依指定与不指定。「或后来以彼病」者,以此显示杀生亦依未来命根而转起。如是,虽以「当能时,则夺彼命」之命令,经久而成就,杀生亦在命令之刹那。在挖坑等固定方便中,因作方便故,对后来取结生者之有情死亡时之杀生,以未来所缘亦得成立。然而在学处分别中所说「五学处唯以现在所缘」,彼依离杀生等而说,应取为非杀生等。「以他心」者,以非欲杀之心。「以第二击而死」者,义为:无第一击,唯以第二而死。「唯以第一击」者,义为:唯在第一击所生思之刹那。虽第一击自身不能杀,然得第二后,能为命尽之因,故无第一击则死不成就,因「方便与彼死」此语之连结,唯以第一击业缚为宜,非以第二,因彼以他心所与故。如此处,如是在以他人给予第二击等。若第二击给予者之人亦有杀心,彼亦以自己方便而死故,应知在方便刹那为杀生。
Kammāpattibyattibhāvatthanti ānantariyādikammavibhāgassa pārājikādiāpattivibhāgassa ca pākaṭabhāvatthaṃ. ‘‘Eḷakaṃ māremī’’ti viparītaggahaṇepi ‘‘ima’’nti yathānipannasseva paramatthato gahitattā yathāvatthukaṃ kammabaddho hotiyevāti āha imaṃ vatthuntiādi. Ghātako ca hotīti pāṇātipātakammena baddhoti attho. Mātādiguṇamahante ārabbha pavattavadhakacetanāya mahāsāvajjatāya vuttaṃ ‘‘idha pana cetanā dāruṇā hotī’’ti.
「为业、罪、表、有之义」者,为无间等业分别、巴拉基咖等罪分别及显明之义。虽以「我杀鹿」之颠倒执取,然因「此」依如实所卧者于胜义而取故,依如实之事而业缚,故说「此事」等。「且为杀者」者,义为:以杀生业被缚。依母等功德大者而转起之杀心,因大可呵责性,故说「然此处思为残酷」。
Lohitakanti lohitamakkhitaṃ. Kammaṃ karonteti yuddhakammaṃ karonte. Yathādhippāyaṃ gateti yodhaṃ vijjhitvā pitari viddhe, yodhaṃ pana avijjhitvā kevalaṃ pitari viddhepi visaṅketo natthiyeva pitaripi vadhakacittassa atthitāya, kevalaṃ yodhe viddhepi eseva nayo. Ānantariyaṃ pana natthīti pituvisayaṃ pāṇātipātakammaṃ natthīti attho.
「血」者,血所涂。「作业者」者,作战斗业者。「如所意而去」者,射战士而中父,或不射战士而唯中父,亦无疑,因对父亦有杀心故,唯中战士亦此理。「然无无间」者,义为:无对父境之杀生业。
Evaṃ vijjhāti evaṃ pādehi bhūmiyaṃ ṭhatvā evaṃ dhanuṃ gahetvā ākaḍḍhitvātiādinā vijjhanappakārasikkhāpanamukhena āṇāpetīti attho. Evaṃ paharāti daḷhaṃ asiṃ gahetvā evaṃ pahara. Evaṃ ghātehīti evaṃ kammakāraṇaṃ katvā mārehi. Tattakā ubhinnaṃ pāṇātipātāti anuddisitvā yesaṃ kesañci māraṇatthāya ubhohi payogassa katattā vuttaṃ. Sace hi āṇāpako ‘‘evaṃ viddhe asuko evaṃ maratī’’ti saññāya ‘‘evaṃ vijjhā’’ti āṇāpeti, niyamitasseva maraṇe āṇāpakassa kammabaddhoti vadanti. Sace āṇatto ‘‘asuka’’nti niyametvā uddissa saraṃ khipati, āṇāpako aniyametvā āṇāpeti, āṇāpakassa yesaṃ kesañci maraṇepi kammabaddho, āṇattassa pana niyamitamaraṇeyevāti veditabbaṃ. Majjheti hatthino piṭṭhino majjhe. Etenāti adhiṭṭhahitvā āṇāpetītiādipāḷivacanena. Tatthāti āṇattikapayoge.
「如是射」者,义为:以如是以足立地、如是持弓、拉弓等射法教示之门而命令。「如是打」者,坚持刀,如是打。「如是杀」者,如是作业,杀。「两者之杀生如是多」者,因不指定而对任何者为杀之故,两者之方便已作故说。若命令者以「如是射则某者如是死」之想而命「如是射」,唯在确定者死时,命令者业缚,如是说。若被命者确定「某者」而指定射箭,命令者不确定而命令,命令者对任何者死亦业缚,然被命者唯在确定死,应知。「中」者,象背之中。「以此」者,以「决意而命令」等经文。「于彼」者,在命令方便。
Kiñcāpi kiriyāviseso aṭṭhakathāsu anāgato, pāḷiyaṃ pana ‘‘evaṃ vijjha, evaṃ pahara, evaṃ ghātehī’’ti (pārā. 174) kiriyāvisesassa parāmaṭṭhattā ācariyaparamparā āgataṃ kiriyāvisesampi pāḷisaṃsandanato gahetvā dassento aparo nayotiādimāha. Vijjhananti ususattiādīhi vijjhanaṃ. Chedananti asiādīhi hatthapādādicchedanaṃ. Bhedananti muggarādīhi sīsādibhedanaṃ dvidhākaraṇaṃ. Saṅkhamuṇḍakanti sīsakaṭāhe cammaṃ saha kesehi uppāṭetvā thūlasakkharāhi sīsakaṭāhaṃ ghaṃsitvā saṅkhavaṇṇakaraṇavasena saṅkhamuṇḍakammakaraṇaṃ. Evamādīti ādi-saddena biḷaṅgathālikādiṃ saṅgaṇhāti. Ure paharitvā piṭṭhiyaṃ paharitvā gīvāyaṃ paharitvātiādinā sarīrāvayavappadesesu paharaṇavijjhanādiniyamopi kiriyāviseseyeva saṅgayhati aṭṭhakathāsu saṅkhamuṇḍakādisarīrappadesavisayāyapi ghātanāya tattha pavesitattā, yaṃ pana sāratthadīpaniyaṃ (sārattha. ṭī. pārājikakaṇḍa 2.174 payogakathāvaṇṇanā) purato paharitvā mārehītiādikassa aṭṭhakathāpāṭhassa ‘‘purimapassādīnampi vatthusabhāgato vatthuggahaṇeneva gahaṇanti āha purato paharitvātiādī’’ti evamadhippāyakathanaṃ, taṃ saṅkhamuṇḍakādikassa sarīrappadese kammakāraṇākaraṇassa aṭṭhakathāya kiriyāvisesavisaye vuttattā na yujjati. Yathāṇattaṃ muñcitvā puggalantaramāraṇameva hi vatthuvisaṃvādo, na paharituṃ āṇattaṃ sarīrappadesavisaṃvādanaṃ, tenāha ‘‘vatthuṃ visaṃ vādetvā…pe… tato aññaṃ māreti. Purato paharitvā mārehīti vā…pe… natthi kammabaddho’’ti, idaṃ pana yathāṇattavatthusmimpi kiriyāvisesavisaṅketena kammabaddhābhāvaṃ dassetuṃ vuttanti paññāyati. Tena ‘‘vatthuṃ avisaṃvādetvā mārentī’’ti ettakameva avatvā ‘‘yathāṇattiyā’’ti kiriyāvisesaniyamopi dassito, itarathā yathāṇattiyāti vacanassa niratthakatāpattito. Vatthuniddese ca ‘‘vatthūti māretabbo satto’’ti (pārā. aṭṭha. 2.174) ettakameva vuttaṃ, na pana ‘‘yathāṇattassa paharitabbasarīrappadesopī’’ti vuttaṃ. Tasmā purato paharaṇādipi kiriyāvisese eva saṅgayhatīti amhākaṃ khanti, vīmaṃsitvā gahetabbaṃ. Vatthuvisesenāti mātuādimatasattavisesena. Kammavisesoti ānantariyādikammaviseso. Āpattivisesoti pārājikādiāpattiviseso.
虽业差别在注疏中未来,然在经中「如是射、如是打、如是杀」业差别被提及故,取从师师相传而来之业差别,依经之连结而显示,说「另一理」等。「射」者,以箭、矛等射。「断」者,以刀等断手足等。「破」者,以锤等破头等,作二分。「螺顶」者,在头盖上拔皮连发,以粗砂石磨头盖,以作螺色之方式作螺顶业。「如是等」者,以「等」词摄取穿孔、火炙等。以「击胸、击背、击颈」等,在身体支分处所之打、射等之确定,亦摄于业差别中,因在注疏中对螺顶等身体处所境之杀亦置入于彼。然而在义灯中,对「击前而杀」等注疏文之「前面等亦以事相似故,以事执取而取」如是意趣之说,因螺顶等在身体处所作业之作在注疏中于业差别境中说故,不合理。如命令而放舍,杀他人,此为事之相违,非命令打而身体处所相违,故说「事相违……乃至……杀他者。击前而杀,或……乃至……无业缚」,然此显示虽在如命令之事,以业差别相违而无业缚,如是显现。因此,不仅说「不违事而杀」如是多,亦显示「如命令」之业差别确定,否则「如命令」之语成无义故。在事说明中,唯说「事者,应杀之有情」如是多,非说「如命令之应打身体处所」。故击前等亦唯摄于业差别,此为我等之意,应审察而取。「以事差别」者,以母等所思有情差别。「业差别」者,无间等业差别。「罪差别」者,巴拉基咖等罪差别。
Yadā kadāci pubbaṇheti āṇattadivasato aññassapi yassa kassaci divasassa pubbaṇhe. Etaṃ gāme ṭhitanti gāmo puggalaniyamanatthaṃ vutto, na okāsaniyamanatthaṃ, tasmā ‘‘yattha katthaci māreti, natthi visaṅketo’’ti vuttaṃ, etena kālokāsaāvudhaiayāpathakiriyāvisesānaṃ niyamicchāya asati yena kenaci pakārena maraṇameva icchantassa āṇāpakassa mukhāruḷhavasena vuttassa desakālādiniyamassa visaṅketepi kammabaddhoyevāti ñāpitaṃ hoti. Yo pana cittena yattha katthaci yadā kadāci yena kenaci pakārena maraṇameva icchantopi kālādivisaṅketena akusalato codanato vā muccitukāmo lesena kālādiniyamaṃ karoti, tassa manussaviggahapārājikato pariyāyena amuccanato kālādivisaṅketepi kammabaddhovāti gahetvā vicāraṇato gahetabbaṃ, keci panetaṃ na icchanti, vīmaṃsitabbaṃ. Tuṇḍenāti aggakoṭiyā. Tharunāti khaggamuṭṭhinā. Etaṃ gacchantanti gamanena puggalova niyamito, na iriyāpatho, tenāha ‘‘natthi visaṅketa’’nti.
「无论何时,在上午」者,从命令之日起,或任何其他日子的上午。此处所说「在村中杀」,「村」是为限定人而说,非为限定处所,故说「无论何处杀,无有疑惑」。由此显示:当不欲限定时间、处所、武器、行相、行为之差别时,命令者以任何方式仅欲其死,虽其口中所说的处所、时间等限定有疑惑,仍结业。然而,若有人心中无论何处、何时、以何方式仅欲其死,却为了从不善或呵责中解脱,而稍微限定时间等,对此人应取为:虽时间等有疑惑,因从人身巴拉基咖以方便不得脱故,经审察应结业。但有些人不认同此说,应当审察。「以喙」者,以尖端。「以柄」者,以刀柄。此处「行走者」,仅以行走限定人,非限定威仪,故说「无有疑惑」。
‘‘Dīghaṃ mārehī’’ti vuttepi dīghasaṇṭhānānaṃ bahubhāvato ‘‘itthannāmaṃ evarūpañca dīgha’’nti aññesaṃ asādhāraṇalakkhaṇena aniddiṭṭhattā ‘‘aniyametvā āṇāpetī’’ti vuttaṃ, tenevāha ‘‘yaṃ kiñci tādisaṃ māremī’’ti. Ettha ca cittena bahūsu dīghasaṇṭhānesu ekaṃ niyametvā vuttepi vācāya aniyamitattā aññasmiṃ tādise mārite natthi visaṅketoti vadanti. Attānaṃ muñcitvā parapāṇimhi pāṇasaññitālakkhaṇassa aṅgassa abhāvato nevatthi pāṇātipātoti āha ‘‘āṇāpako muccatī’’ti. Attānaṃ uddissa ‘‘asukaṭṭhāne nisinna’’nti okāsaniyame tasmiṃ padese nisinnassa yassa kassaci jīvitindriyaṃ ārabbha vadhakacittaṃ uppajjatīti vuttaṃ ‘‘neva vadhako muccati na āṇāpako’’ti. Okāsañhi niyametvā niddisanto tasmiṃ okāse nisinnaṃ māretukāmo hoti, sayaṃ pana tadā tattha natthi, tasmā okāsena saha tattha nisinnasseva jīvitindriyaṃ ārammaṇaṃ hoti, na attanoti gahetabbaṃ. Sace pana sayaṃ tattheva nisīditvā attano nisinnaṭṭhānameva niyametvā ‘‘mārehī’’ti vuttepi añño tattha nisinno māriyati, tassāpi attanopi jīvitaṃ ārabbha vadhakacetanā pavattati, parasmiṃ tattha mārite āṇāpakassa kammabaddhoti gahetabbaṃ. Evarūpe ṭhāne cittappavattiniyamo buddhavisayo, na aññesaṃ visayoti āha ‘‘tasmā ettha na anādariyaṃ kātabba’’nti.
虽说「杀长者」,因长形状者众多,未以「名某某、如是如是之长者」等不共相指示,故说「未限定而命令」,因此说「杀任何如是者」。此中,虽心中于众多长形状者限定一人而说,但因言语未限定,杀其他如是者时,说无有疑惑。除自己外,于他有情肢体上无有命根想之相,故无杀生,故说「命令者得脱」。针对自己「坐于某处」等处所限定,说于彼处所坐之任何人,生起杀害心缘其命根,故说「杀者与命令者皆不得脱」。因限定处所而指示,欲杀坐于彼处所者,然自己当时不在彼处,故应取为:以处所为缘,仅缘坐于彼处者之命根为所缘,非自己。然而,若自己坐于彼处,仅限定自己之坐处而说「杀」,他人坐于彼处被杀,对彼人及自己之生命,杀害思生起,他人于彼处被杀时,命令者应取为结业。如是处之心行限定,是佛境界,非他人境界,故说「是故此处不应轻忽」。
Evaṃāṇāpentassa ācariyassa tāva dukkaṭanti sace āṇattiko yathādhippāyaṃ na gacchati, ācariyassa āṇattikkhaṇe dukkaṭaṃ. Sace pana so yathādhippāyaṃ gacchati, yaṃ parato thullaccayaṃ vuttaṃ, āṇattikkhaṇe tadeva hoti. Atha so avassaṃ ghāteti, yaṃ parato ‘‘āpatti sabbesaṃ pārājikassā’’ti (pārā. 174) vuttaṃ, tato imassa āṇattikkhaṇeyeva pārājikaṃ hoti, na dukkaṭathullaccayānīti gahetabbaṃ. Tesampi dukkaṭanti buddharakkhitādīnampi ārocanapaccayā dukkaṭaṃ, idañca yathāṇattivasena saṅgharakkhitassa jīvitā voropane asati yujjati, voropane sati tesampi ārocanakkhaṇeyeva pārājikaṃ. Paṭiggahitamatteti idaṃ avassaṃ paṭiggahaṇasabhāvadīpanatthaṃ vuttaṃ, na paṭiggahitakkhaṇeyeva thullaccayanti dassanatthaṃ. Sace hi so avassaṃ paṭiggahessati, kammaṃ pana na nipphādessati, tadā ācariyassa āṇattikkhaṇeyeva thullaccayaṃ hotīti daṭṭhabbaṃ.
「如是命令之老师,首先恶作」者,若受命者不如意欲而行,老师于命令刹那恶作。然而,若彼如意欲而行,后文所说土喇吒亚,于命令刹那即成彼。若彼必定杀害,后文所说「一切犯巴拉基咖」,从彼时起,此人于命令刹那即成巴拉基咖,应取为非恶作、土喇吒亚。「彼等亦恶作」者,佛护等因告知之缘故恶作。此依命令而言,当僧护之生命未断时相应,若断时,彼等于告知刹那即成巴拉基咖。「仅受取」者,此为显示必定受取之性质而说,为显示非于受取刹那即土喇吒亚。因若彼必定受取,然不成办业,则应见老师于命令刹那即成土喇吒亚。
Mūlaṭṭhasseva dukkaṭanti idaṃ mahāaṭṭhakathāyaṃ āgatanayadassanamattaṃ, na panetaṃ attanā adhippetaṃ, tenāha evaṃ santetiādi, evaṃ mahāaṭṭhakathāyaṃ vuttanayena atthe satīti attho. Paṭiggahaṇe āpattiyeva na siyāti vadhakassa ‘‘sādhu suṭṭhū’’ti maraṇapaṭiggahaṇe dukkaṭāpatti neva siyā, evaṃ anoḷārikavisayepi tāva dukkaṭaṃ, kimaṅgaṃ pana maraṇapaṭiggahaṇeti dassanatthaṃ sañcarittapaṭiggahaṇādi nidassitaṃ. ‘‘Aho vata itthannāmo hato assā’’ti evaṃ maraṇābhinandanadassanatthaṃ sañcarittapaṭiggahaṇādibhinandane dukkaṭe sati pageva ‘‘ahaṃ taṃ māressāmī’’ti maraṇapaṭiggahaṇeti adhippāyo. Paṭiggaṇhantassevetaṃ dukkaṭanti avadhāraṇena saṅgharakkhitassa paṭiggahaṇapaccayā mūlaṭṭhassa nattheva āpattīti dasseti, visaṅketattā paṭhamaṃ āṇattadukkaṭamevassa hoti. Keci pana ‘‘mūlaṭṭhassāpi dukkaṭamevā’’ti vadanti, taṃ na yuttaṃ ekena payogena dvinnaṃ dukkaṭānaṃ asambhavā. Purimanayeti samanantarātīte avisakkiyadūtaniddese. Etanti dukkaṭaṃ. Okāsābhāvenāti mūlaṭṭhassa thullaccayassa vuccamānattā paṭiggaṇhantassa dukkaṭaṃ na vuttaṃ okāsābhāvena, na pana āpattiabhāvatoti adhippāyo.
「根本处仅恶作」者,此仅为显示大注疏中所来之理,然非自己所意欲,故说「如是存在」等,意为:如是大注疏中所说理趣存在时。「于受取无罪」者,杀者于「善哉,甚善」等死亡受取时,恶作罪不成,如是于非粗显境尚且恶作,何况死亡受取,为显示此,举传信受取等为例。「愿某某被杀」,为显示如是死亡随喜,于传信受取等随喜有恶作时,何况「我将杀彼」之死亡受取,此为意趣。「仅受取者此恶作」者,以决定显示:因僧护之受取缘故,根本处无罪。因有疑惑,最初命令恶作即成其罪。然有些人说「根本处亦仅恶作」,此不合理,因一加行不可能有二恶作。「前理」者,于紧前所说不可遣使者章节中。「此」者,恶作。「因处所不存在」者,因说根本处之土喇吒亚,受取者之恶作未说,因处所不存在,然非无罪,此为意趣。
§175
175. Sayaṃ saṅghattherattā ‘‘upaṭṭhānakāle’’ti vuttaṃ. Vācāya vācāya dukkaṭanti ‘‘yo koci mama vacanaṃ sutvā imaṃ māretū’’ti iminā adhippāyena avatvā kevalaṃ maraṇābhinandanavaseneva vuttattā corāpi nāma taṃ na hanantītiādivācāyapi dukkaṭameva vuttaṃ. Dvinnaṃ uddissāti dve uddissa, dvinnaṃ vā maraṇaṃ uddissa. Ubho uddissa maraṇaṃ saṃvaṇṇentassa payogasamuṭṭhāpikāya cetanāya ekattepi ‘‘dve pāṇātipātā’’ti vattabbatāsaṅkhātaṃ balavabhāvaṃ āpajjitvā paṭisandhipavattīsu mahāvipākattā ‘‘akusalarāsī’’ti vuttaṃ, bahū uddissa maraṇasaṃvaṇṇanepi eseva nayo. Tattakā pāṇātipātāti yattakā saṃvaṇṇanaṃ sutvā marissanti, tattakānampi vattamānaṃ anāgatañca jīvitindriyaṃ sabbaṃ ālambitvāva cetanāya pavattanato tattakā pāṇātipātā honti, tattakāhi cetanāhi dātabbaṃ pavattivipākaṃ ekāva sā cetanā dātuṃ sakkotīti attho, paṭisandhivipākaṃ pana sayañca pubbāparacetanā ca ekekameva dātuṃ sakkotīti gahetabbaṃ.
一七五、自己因僧伽长老身份,故说「于侍奉时」。「以言语言语恶作」者,非以「任何人听我言杀此人」此意欲而说,仅以死亡随喜而说,故盗贼等亦不杀彼等言语,亦说仅恶作。「针对二人」者,针对二人,或针对二人之死亡。针对二人赞叹死亡者,虽加行等起思一,然成「二杀生」应说之强力性,因再结生、有分之大果报,故说「不善聚」。针对多人赞叹死亡亦同此理。「如是多杀生」者,多少人听闻赞叹将死,多少人现在与未来之命根,一切皆缘而思生起,故成如是多杀生。意为:如是多思应给之异熟果报,彼一思能给。然应取为:再结生果报,自己与前后思各各仅能给一。
§176
176.Yesaṃ hatthatoti yesaṃ ñātakapavāritādīnaṃ hatthato, idañca bhikkhuno rūpiyamūlassa abhāvaṃ sandhāya vuttaṃ, attanova dhanañce, sayameva mūlaṃ gahetvā muñcati, mūlaṃ pana aggahetvāpi potthakassa potthakasāmino santakattāpādanamevettha pamāṇanti gahetabbaṃ. Lekhādassanakotūhalakāti sundarakkharaṃ disvā vā ‘‘kīdisaṃ nu kho potthaka’’nti vā oloketukāmā.
一七六、「从彼等手」者,从彼等亲戚、受邀者等之手。此针对比库无金钱根本而说。若自己之财富,自己取根本而释放。然不取根本,亦仅书本属书本主之存在施与,此处为量,应取之。「书写、观看、好奇」者,见美妙文字,或「何等书本」欲观看者。
Pāṇātipātassa payogattāti sarīrato pāṇaviyojanassa niṭṭhāpakapayogattā. Opātakhaṇanatthaṃ pana kudālādiatthāya ayobījasamuṭṭhāpanatthaṃ akappiyapathaviṃ vā kudāladaṇḍādīnaṃ atthāya bhūtagāmaṃ vikopentassa pācittiyameva. Pāṇātipātapayogattābhāvā adinnādānapubbapayaoge viya dutiyapariyesanādīsupi ettha dukkaṭaṭṭhāne dukkaṭaṃ, musāvādādipācittiyaṭṭhāne pācittiyamevāti gahetabbaṃ. Pamāṇeti attanā sallakkhite pamāṇe. Tacchetvāti unnatappadesaṃ tacchetvā. Paṃsupacchinti sabbantimaṃ paṃsupacchiṃ. Ettakaṃ alanti niṭṭhāpetukāmatāya sabbantimapayaogasādhikā cetanā sanniṭṭhāpakacetanā, mahāaṭṭhakathāyaṃ ‘‘ekasmiṃ divase avūpasanteneva payogena khaṇitvā niṭṭhāpentaṃ sandhāya sabbantimā sanniṭṭhāpakacetanā vuttā, itarāsu pana aṭṭhakathāsu ‘‘imasmiṃ patitvā marantū’’ti adhippāyena ekasmiṃ divase kiñci khaṇitvā aparasmimpi divase tato kiñci kiñci khaṇitvā niṭṭhāpentaṃ sandhāya vuttanti evaṃ aṭṭhakathānaṃ aññamaññavirodho ñātabbo. Attano dhammatāyāti ajānitvā, pakkhalitvā vā. Arahantāpi saṅgahaṃ gacchantīti aññehi pātiyamānānaṃ amaritukāmānampi arahantānaṃ maraṇaṃ sambhavatīti vuttaṃ. Purimanayeti ‘‘maritukāmā idha marissantī’’ti vuttanaye. Visaṅketoti maritukāmānaṃ māretukāmānañca uddissa khatattā amaritukāmānaṃ maraṇe kammabaddho natthīti attho.
「杀生之行」者,从身体断绝生命之完成行也。然而,为挖坑之目的而为锄等之故生起铁种,或为锄柄等之故破坏不净地或有情村,仅得巴吉帝亚。因无杀生行之故,如不与取之前行中,于此第二寻求等处,应取恶作处为恶作,妄语等巴吉帝亚处仅为巴吉帝亚。「量」者,于自己所标记之量。「切断彼」者,切断高起之处。「尘末」者,最后之尘末。「如是足矣」者,因欲完成之故,最后行之成就意,即完成意。于大注疏中说:「以一日中未停息之行挖掘而完成者,说为最后完成意。」然于其他注疏中说:「以『愿堕此而死』之意图,于一日中挖掘少许,于另一日亦从彼挖掘少许少许而完成者。」如是应知注疏间之相互矛盾。「依自性」者,不知,或滑落。「阿拉汉亦入摄」者,说为:即使不欲死之阿拉汉被他人推落,死亡亦可能发生。「前法」者,于「欲死者将于此死」所说之法。「无关」者,因为针对欲死者与欲令死者而挖掘之故,于不欲死者之死无业缚,此为义。
Tatthapatitaṃ bahi nīharitvāti idaṃ tattha patanapaccayā maraṇassa pavattattā vuttaṃ. Āvāṭe patitvā thokaṃ cirāyitvā gacchantaṃ gahetvā mārite tattha patitarogena pīḷitassa gacchato pakkhalitvā pāsāṇādīsu patanenāpi maraṇepi opātakhaṇako na muccatīti veditabbaṃ. Amaritukāmā vāti adhippāyassa sambhavato opapātike uttarituṃ asakkuṇitvā matepi pārājikaṃ vuttaṃ. ‘‘Nibbattitvā’’ti vuttattā patanaṃ na dissatīti ce? Tatthassa nibbattiyeva patananti natthi virodho. Yasmā mātuyā patitvā parivattitaliṅgāya matāya so mātughātako hoti, na kevalaṃ manussapurisaghātako, tasmā patitasseva vasena āpattīti adhippāyena ‘‘patanarūpaṃ pamāṇa’’nti vuttaṃ, idaṃ pana akāraṇaṃ ‘‘liṅge parivattepi ekasantānattassa avigatattā. Manussabhūtaṃ mātaraṃ vā pitaraṃ vā api parivattaliṅgaṃ jīvitā voropentassa kammaṃ ānantariya’’nti hi aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ. Yena pana sabhāvena sattā jāyanti, teneva maranti, sova tesaṃ rūpantaraggahaṇepi sabhāvoti ‘‘maraṇarūpameva pamāṇaṃ, tasmā pācittiya’’nti vutto. Pacchimo vādo pamāṇaṃ, evaṃ sante pāḷiyaṃ ‘‘yakkho vā peto vā tiracchānagatamanussaviggaho vā tasmiṃ patati, āpatti dukkaṭassa. Patite dukkhā vedanā uppajjati, āpatti dukkaṭassa. Marati, āpatti thullaccayassā’’ti kasmā vuttanti ce? Nāyaṃ doso. ‘‘Yakkho vā peto vā’’ti hi paṭhamaṃ sakarūpaṃ dassetvā rūpantaraṃ gahetvāpi ṭhiteyeva yakkhapete dassetuṃ ‘‘tiracchānagatamanussaviggaho vā’’ti vuttaṃ. Tasmā tiracchānagataviggaho manussaviggaho vā yakkho vā peto vāti evamettha yojanā kātabbā. Keci pana ‘‘manussaviggahena ṭhitatiracchānagatānaṃ āveṇikaṃ katvā thullaccayaṃ vuttaṃ viya dissatī’’ti vadanti, taṃ na yuttaṃ tiracchāno vā manussaviggahoti vattabbato, aṭṭhakathāsu ca imassa visesassa avuttattā. Yakkhapetarūpena matepi eseva nayoti iminā maraṇarūpasseva pamāṇattā thullaccayaṃ atidisati.
「堕于彼而取出外」者,此因从堕彼之缘而有死之发生故说。应知:堕于坑中稍久后,捉住正去者而杀,或因堕彼之病所逼迫之去者滑落而以堕于石等亦死者,挖坑者不脱。「或不欲死者」者,因意图可能故,即使堕于坑中不能出而死者,说巴拉基咖。若谓:「因说『生起』,不见堕落」耶?于彼,其生起即堕落,无矛盾。因为母堕落而转性死者,彼为杀母者,非仅杀人男者,故以堕落者之理而有罪,以此意图说「堕落色为量」。然此非理由。「即使性转,因一相续性未离故。人类之母或父,即使转性,夺其命者,业为无间」,如是于注疏中说。然以何自性有情生,即以彼而死,即彼为彼等取其他色之自性,故说「死色即为量,故为巴吉帝亚」。后说为量。如是时,于律文中何故说「亚卡或饿鬼或畜生人形者堕于彼,得恶作罪。堕已生起苦受,得恶作罪。死,得土喇吒亚罪」耶?此非过失。「亚卡或饿鬼」者,首先示自色后,为示即使取其他色而住之亚卡饿鬼,故说「畜生人形者」。故此处应作连结:「畜生形或人形之亚卡或饿鬼」。然有些人说:「似乎说以人形住之畜生之特别土喇吒亚」,彼不合理,因应说「畜生或人形」,且于诸注疏中未说此差别。即使以亚卡饿鬼色而死,亦此法,以此超越土喇吒亚,因死色即为量。
Mudhāti amūlena. So niddosoti tena tattha katapayogassa abhāvato, yadi pana sopi tattha kiñci karoti, na muccati evāti dassento evaṃ patitātiādimāha. Tattha evanti evaṃ mayā kateti attho . Na nassissantīti adassanaṃ na gamissanti, na palāyissantīti adhippāyo. Suuddharā vā bhavissantīti idaṃ gambhīrassa opātassa pūraṇe payojanadassanaṃ. Uttāne kate opāte sīghaṃ amhehi gahetvā māretuṃ suuddharā bhavissantīti adhippāyo. Vippaṭisāre uppanneti mūlaṭṭhaṃ sandhāya vuttaṃ. Yadi pana pacchimopi labhitvā tattha vuttappakāraṃ kiñci katvā puna vippaṭisāre uppanne evaṃ karoti, tassāpi eseva nayo. Jātapathavī jātāti īdise puna aññena opāte khate tadā muccatīti dassanatthaṃ vuttaṃ, jātapathavīsadisaṃ katvā puna suṭṭhu koṭṭetvā daḷhataraṃ pūritepi muccatiyevāti gahetabbaṃ.
「无根」者,无因。「彼无罪」者,因彼于彼无所作行之故。然若彼亦于彼作少许,不脱,为示此,说「如是堕」等。「于彼」者,「如是由我所作」,此为义。「不将失」者,不见不将去,不将逃,此为意图。「或将易取出」者,此为示深坑填满之目的。于浅坑作已,将速易为我等所捉而杀,此为意图。「悔生起」者,就根本处说。然若后者亦得已,于彼作如所说之少许后,悔再生起而如是作,彼亦此法。「生地生」者,为示:于如是再由他人挖坑时,彼时脱,故说。应取:即使作如生地,再善打而更坚固填满,亦脱。
Thaddhataranti thirakaraṇatthaṃ aparāparāya pāsayaṭṭhiyā saddhiṃ bandhitvā vā tameva vā sithilabhūtapāsaṃ thaddhataraṃ bandhitvā ṭhapeti. Khāṇukanti pāsayaṭṭhibandhanakhāṇukaṃ. Tatthajātakayaṭṭhiṃ chinditvā muccatīti idaṃ araññe yathāṭhitameva daṇḍaṃ mūle acchinditvā pāsabandhanayoggaṃ katvā ṭhapitattā tattha aññopi koci pāsaṃ bandheyya, mūlaṭṭho na muccati, taṃ pana mūlepi chinditvā khaṇḍākhaṇḍaṃ katvā muccatīti dassanatthaṃ vuttaṃ. Rajjuketi vākehi ekavāraṃ vaṭṭitarajjuke. Sayaṃ vaṭṭitanti tanukavaṭṭitaṃ diguṇatiguṇatāpādanena attanā vaṭṭitaṃ. Ubbaṭṭetvāti pākatikaṃ katvā. Gopentopīti hīraṃ hīraṃ katvā gopentopi.
「更坚固」者,为坚固故,与另一绳柱一起绑,或将彼松弛之绳更坚固地绑而置。「桩」者,绳柱绑之桩。「切断生于彼之柱而脱」者,此因于林中将如所住之杖于根切断而作适合绳绑而置之故,于彼他人亦可绑绳,根本者不脱。然即使于根切断而作片片,脱,为示此故说。「绳」者,以纤维一次卷之绳。「自卷」者,以细卷作二重三重等,自己所卷。「解开」者,作平常。「守护亦」者,作少少而守护亦。
§177
177.Ālambanarukkho vāti tatthajātakaṃ sandhāya vuttaṃ. Tadatthameva katvāti māraṇatthameva ayobījasamuṭṭhāpanādinā vāsiādiṃ satthaṃ kāretvā. Pākatikanti aññehi kataṃ pakatisatthameva labhitvā mūlaṭṭhena ṭhapitaṃ hotīti attho. Muccatīti mūlaṭṭho muccati. Visamaṇḍalanti mañcapīṭhādīsu ālittaṃ visamaṇḍalaṃ.
「或所依树」者,就生于彼说。「仅为彼目的而作」者,仅为杀之目的,以生起铁种等而作刀等刃。「平常」者,仅得他人所作之平常刃,以根本理而置,此为义。「脱」者,根本者脱。「不平圆」者,涂于床座等之不平圆。
Vatvā asiṃ upanikkhipatīti ettha mukhena avatvā manasāva cintetvā upanikkhipanepi eseva nayo. Purimanayenāti yesaṃ hatthato mūlaṃ gahitantiādinā. Visabhāgarogo nāma kuṭṭhādivirūpabhāvato, gaṇḍapīḷakādi vā jīvitappavattiyā paccanīkattā.
「说而置剑」者,于此即使不以口说而仅以心思而置,亦此法。「以前法」者,以「从彼等手取根本」等。「异类病」者,名为从麻风等丑陋状态,或疮疖等,因与生命进行相违故。
§178
178.Manāpiyepi eseva nayoti etena manāpiyaṃ rūpaṃ upasaṃharatīti ettha yaṃ vā manāparūpaṃ, tassa samīpe ṭhapeti, attanā vā manāpiyena rūpena samannāgato tiṭṭhatītiādi yojetabbanti dasseti. Alaṅkaritvā upasaṃharatīti ‘‘alābhakena sussitvā maratū’’ti iminā adhippāyena upasaṃharati, teneva ‘‘sace uttasitvā marati, visaṅketo’’ti vuttaṃ. Alābhakena sussitvā maratīti ettha pārājikoti pāṭhaseso daṭṭhabbo. Mahākacchu nāma valliphalaviseso, yassa majjārapādasseva saṇṭhānaṃ dukkhasamphassāni sukhumalomāni ca honti. Haṃsapupphanti haṃsādīnaṃ pakkhalomaṃ sandhāya vadanti. Attano dhammatāya marati, anāpattīti pārājikaṃ sandhāya vuttaṃ dukkaṭā na muccanato.
「于可意亦此法」者,以此显示:「于可意色而行供养」一句中,或将可意色置于近处,或自身具足可意色而住等,应如是配释。「庄严后供养」者,以「愿彼因不得而枯瘦而死」之意趣而供养,故说「若因惊恐而死,则无罪」。「因不得而枯瘦而死」一句中,应见「巴拉基咖」为经文余句。大咖丘者,名为蔓果之特种,其形状如猫足,有苦触及柔软细毛。「鹅花」者,指鹅等之翼羽毛而说。「依自性而死,无罪」者,就巴拉基咖而说,因不脱恶作故。
§179
179. Asañciccāti idaṃ maraṇasaṃvattanikaupakkamassa asallakkhaṇaṃ sandhāya vuttanti āha iminā upakkamenātiādi. Ajānantassāti idaṃ pana maraṇasaṃvattanikavisādiupakkamakaraṇassa ajānanaṃ sandhāya vuttanti āha iminā ayaṃ marissatītiādi. Na maraṇādhippāyassāti idaṃ dukkhuppādakaṃ upakkamanti jānantassāpi maraṇādhippāyassa abhāvaṃ sandhāya vuttanti āha maraṇaṃ anicchantassātiādi. Anuppabandhābhāvāti domanassavīthīnaṃ nirantarappavattiabhāvā.
「非故意」者,此就未观察导致死亡之加行而说,故说「以此加行」等。「不知者」一句,此就不知作导致死亡之毒等加行而说,故说「以此『彼将死』」等。「非死亡意趣者」一句,此就虽知为生苦之加行,而无死亡意趣而说,故说「不欲死亡者」等。「无连续之不存在」者,因忧心路无间断流转之不存在。
Padabhājanīyavaṇṇanānayo niṭṭhito. · 词句分析解释法已完成。
Vinītavatthuvaṇṇanā维尼德事解释
§180
180.Vohāravasenāti pubbabhāgavohāravasena, maraṇādhippāyassa sanniṭṭhāpakacetanākkhaṇe karuṇāya abhāvato kāruññena pāse baddhasūkaramocanaṃ (pārā. 153) viya na hotīti adhippāyo. ‘‘Yathāyunā’’ti vuttamevatthaṃ ‘‘yathānusandhinā’’ti pariyāyantarena vuttaṃ. Heṭṭhā kismiñci vijjamāne sāṭakaṃ valiṃ gaṇhātīti āha ‘‘yasmiṃ vali na paññāyatī’’ti. Paṭivekkhaṇañcetaṃ gihīnaṃ santake evāti daṭṭhabbaṃ. Pāḷiyaṃ musale ussiteti aññamaññaṃ upatthambhetvā dvīsu musalesu bhittiṃ apassāya ṭhapitesūti attho. Udukkhalabhaṇḍikanti udukkhalatthāya ānītaṃ dārubhaṇḍaṃ. Paribandhanti bhojanaparibandhaṃ, bhojanantarāyanti vuttaṃ hoti.
「依言说」者,依前分言说,因于死亡意趣之确立思心刹那无悲愍故,非如以悲愍解放绑于柱之猪一般,此为意趣。「依寿量」所说之义,以「依相续」之异门而说。「下方有何物存在时,衣取皱褶」,故说「于其不显皱褶」。此观察应见唯于在家者之财物。经文中「置于杵上」者,义为:互相支撑,置于二杵而不依壁。「臼木材」者,为臼而持来之木材。「障碍」者,食障碍,即说食妨碍。
§181
181. Aggakārikanti ettha kārika-saddassa bhāvavacanattā ‘‘aggakiriya’’nti atthaṃ vatvāpi yasmā kiriyaṃ dātuṃ na sakkā, tasmā dānasaṅkhātāya aggakiriyāya yuttapiṇḍapātameva idha upacārayuttiyā aggakiriyāti gahetabbanti āha paṭhamaṃ laddhapiṇḍapātantiādi.
「最上施者」一句中,因「咖利咖」一词为抽象名词故,虽说「最上施作」之义,然因不能施与施作,故此处应取:以最上施作所称之布施相应之钵食,即以供养相应性而为最上施作,故说「最初所得钵食」等。
§182-3
182-3.Daṇḍamuggaranikhādanavemādīnaṃ vasenāti ettha daṇḍo nāma dīghadaṇḍo. Muggaro nāma rasso. Vemaṃ nāma tantavāyānaṃ vatthavāyanaupakaraṇaṃ, yena vītaṃ tantaṃ ghaṭṭenti. Vibhattibyattayenāti vibhattivipariṇāmena. Visesādhigamoti samādhi vipassanā ca. Visesādhigamanti lokuttaradhammapaṭilābhaṃ. Byākaritvāti ārocetvā, idañca visesassa adhigatabhāvadassanatthaṃ vuttaṃ. Adhigatavisesā hi diṭṭhānugatiāpajjanatthaṃ lajjībhikkhūnaṃ avassaṃ adhigamaṃ byākaronti, adhigatavisesena pana abyākaritvāpi āhāraṃ upacchindituṃ na vaṭṭati, adhigamantarāyavinodanatthameva āhārūpacchedassa anuññātattā tadadhigame so na kātabbova. Kiṃ panādhigamaṃ ārocetuṃ vaṭṭatīti āha sabhāgānantiādi. Bhaṇḍakaṃ vā dhovantāti cīvaraṃ vā dhovantā. Dhovanadaṇḍakanti cīvaradhovanadaṇḍaṃ.
「依杖、槌、织机等之方式」一句中,杖者名为长杖。槌者名为短者。织机者名为织布者之织布用具,以之击打经线。「依格变化」者,依格位转变。「殊胜证得」者,定与观。「殊胜证得」者,出世间法之获得。「告知后」者,告白后,此为显示殊胜之已证得性而说。已证得殊胜者,为避陷入邪见,羞耻之比库必定告知证得,然已证得殊胜者,虽不告知亦不应断食,因断食之允许唯为除遣证得之障碍故,于彼证得时即不应作。然可告知证得耶?故说「于同分者」等。「或洗物品者」,或洗衣者。「洗杖」者,洗衣杖。
§185
185.Maddāpetvā pāteti, visaṅketoti yathāṇattiyā akatattā vuttaṃ, yadi pana āṇāpako maddanampi maddāpanampi sandhāya vohāravasena ‘‘madditvā pātehī’’ti vadati, visaṅketo natthīti veditabbaṃ. ‘‘Maraṇavaṇṇaṃ vā saṃvaṇṇeyyā’’ti (pārā. 171) vuttattā āha ‘‘pariyāyo nāma natthī’’ti, pariyāyena āpattimokkho na hotīti adhippāyo. Avijāyanatthāya gabbhaggahaṇato puretarameva bhesajjaṃ dentassa kucchiyaṃ uppajjitvā gabbho vinassatīti iminā adhippāyena dinne tathāmarantānaṃ vasena kammabaddho, kucchiyaṃ na uppajjissatīti iminā adhippāyena dinne uppajjitvā maratu vā mā vā, nevatthi kammabaddho.
「令揉后使堕,则无罪」者,因未依命令而作故说,然若命令者就揉与令揉二者,依言说而说「揉后使堕」,应知无罪。因说「或应赞叹死色」故,说「无方便」,意趣为:以方便无脱罪。为不受胎之目的,于受胎之前即施药者,若以「胎于腹中生起后坏灭」之意趣而施,如是死者,结业;若以「将不于腹中生起」之意趣而施,生起后无论死或不死,皆无结业。
Sahadhammikānanti ekassa satthu sāsane sahasikkhamānadhammānaṃ, sahadhamme vā sikkhāpade sikkhanabhāvena niyuttānaṃ. Samasīlasaddhānantiādinā dussīlānaṃ bhinnaladdhikānañca akātumpi labbhatīti dasseti. Ñātakapavāritaṭṭhānatoti attano tesaṃ vā ñātakapavāritaṭṭhānato. Ariyehi akatā ayuttavasena akatapubbā viññatti akataviññatti.
「共法者」,谓在同一导师教法中共同学习诸法者,或于共同之法即学处中以学习之状态而被指定者。以「同戒同信」等语,显示即使对破戒者及见解不同者亦可作。「亲属所请之处」者,谓从自己或彼等之亲属所请之处。「圣者未作」者,依不适当之方式,以前未作之白,即未作白。
Paṭiyādiyatīti sampādiyati. Akātuṃ na vaṭṭatīti ettha dukkaṭaṃ vadanti, ayuttatāvaseneva panettha akaraṇapaṭikkhepo yutto, na āpattivasenāti gahetabbaṃ. Yāva ñātakā passantīti yāva tassa ñātakā passanti.
「被准备」者,被成办也。「不作不适当」者,于此有人说恶作,然于此处,仅依不适当之方式而禁止不作是适当的,非依罪过之方式,应如是理解。「乃至亲属见」者,乃至彼之亲属见。
Pitubhaginī pitucchā. Mātubhātā mātulo. Nappahontīti kātuṃ na sakkonti. Na yācantīti lajjāya na yācanti. ‘‘Ābhogaṃ katvā’’ti vuttattā aññathā dentassa āpattiyeva. Keci pana ‘‘ābhogaṃ akatvāpi dātuṃ vaṭṭatī’’ti vadanti, taṃ na yuttaṃ bhesajjakaraṇassa pāḷiyaṃ ‘‘anāpatti bhikkhu pārājikassa, āpatti dukkaṭassā’’ti (pārā. 187) evaṃ antarāpattidassanavasena sāmaññato paṭikkhittattā, aṭṭhakathāyaṃ avuttappakārena karontassa sutteneva āpatti siddhāti daṭṭhabbā, teneva aṭṭhakathāyampi ‘‘tesaññeva santaka’’ntiādi vuttaṃ. Aññesanti asālohitānaṃ, tenāha etesaṃ puttaparamparāyātiādi. Kulaparivaṭṭoti kulasmiṃ ñātiparamparā. Bhesajjaṃ karontassāti yathāvuttavidhinā karontassa, ‘‘tāvakālikaṃ dassāmī’’ti ābhogaṃ akatvā dentassāpi pana antarāpatti dukkaṭaṃ vinā micchājīvaṃ vā kuladūsanaṃ vā na hotiyeva, tenāha – ‘‘vejjakammaṃ vā kuladūsakāpatti vā na hotī’’ti. Ñātakānañhi santakaṃ yācitvāpi gahetuṃ vaṭṭati, tasmā tattha kuladūsanādi na siyā. Sabbapadesūti ‘‘cūḷamātuyā’’tiādīsu sabbapadesu.
「父之姊妹」即姑母。「母之兄弟」即舅父。「不能」者,不能作也。「不乞求」者,因羞耻而不乞求。因说「作意而」,若不然而给予者,唯有罪过。然而有些人说「即使不作意亦可给予」,此不适当,因于制作药之经文中「比库无巴拉基咖罪,有恶作罪」如是以显示中间罪过之方式而一般性地禁止,应见于注疏中未说之方式而作者,由经文本身即成立有罪,因此于注疏中亦说「唯彼等之亲属」等。「其他」者,谓非血亲,因此说「彼等之子孙等」。「家族系列」者,家族中之亲属系列。「制作药者」,谓依所说方式而作者,然而即使不作意「我将给予暂时性之物」而给予者,除恶作之中间罪外,无邪命或坏家族,因此说「无医师业或坏家族罪」。因对亲属即使乞求其亲属之物亦可取,故于彼处不应有坏家族等。「一切句」者,于「小母」等一切句中。
Upajjhāyassaāharāmāti idaṃ upajjhāyena ‘‘mama ñātakānaṃ bhesajjaṃ āharathā’’ti āṇattehi kattabbavidhidassanatthaṃ vuttaṃ, iminā ca sāmaṇerādīnaṃ apaccāsāyapi parajanassa bhesajjakaraṇaṃ na vaṭṭatīti dasseti. Vuttanayena pariyesitvāti iminā ‘‘bhikkhācāravattena vā’’ti iminā, ‘‘ñātisāmaṇerehī’’ti iminā ca vuttamatthaṃ atidisati. Apaccāsīsantenāti āgantukacorādīnaṃ karontenāpi ‘‘manussā nāma upakārakā hontī’’ti attano tehi lābhaṃ apatthayantena. Paccāsāya karontassa pana vejjakammakuladūsanādidoso hotīti adhippāyo. ‘‘Evaṃ upakāre kate sāsanaguṇaṃ ñatvā pasīdanti, saṅghassa vā upakārakā hontī’’ti karaṇe pana doso natthi. Keci pana ‘‘apaccāsīsantena āgantukādīnaṃ paṭikkhittapuggalādīnampi dātuṃ vaṭṭatī’’ti vadanti, taṃ na yuttaṃ kattabbākattabbaṭṭhānavibhāgassaniratthakattappasaṅgato ‘‘apaccāsīsantena sabbesaṃ dātuṃ kātuñca vaṭṭatī’’ti ettakamattasseva vattabbato. Apaccāsīsanañca micchājīvakuladūsanādidosanisedhanatthameva vuttaṃ bhesajjakaraṇasaṅkhatāya imissā antarāpattiyā muccanatthaṃ āgantukacorādīnaṃ anuññātānaṃ dāneneva tāya āpattiyā muccanatoti gahetabbaṃ. Teneva apaccāsīsantenāpi akātabbaṭṭhānaṃ dassetuṃ saddhaṃ kulantiādi vuttaṃ. Pucchantīti iminā diṭṭhadiṭṭharogīnaṃ pariyāyenāpi vatvā vicaraṇaṃ ayuttanti dasseti. Pucchitassāpi pana paccāsīsantassa pariyāyakathāpi na vaṭṭatīti vadanti.
「为戒师取来」者,此为显示被戒师命令「为我亲属取来药」者应作之方式而说,以此显示即使沙玛内拉等不期望而为他人制作药亦不适当。「依所说方式寻求而」者,以此,以「或以乞食行」者,以「由亲属沙玛内拉」者,超越所说之义。「不期望者」者,即使为来客盗贼等作,以「人们名为利益者」而为自己从彼等期望利益者。然而期望而作者则有医师业坏家族等过失,此为意趣。「如是作利益后,知教法之德而信乐,或成为僧团之利益者」,于作时则无过失。然而有些人说「不期望者即使对来客等被禁止之人等亦可给予」,此不适当,因应作不应作之处所之区分成为无意义,因仅应说「不期望者可给予及作于一切人」此程度。不期望仅为禁止邪命坏家族等过失而说,应理解为从名为制作药之此中间罪解脱,仅以给予被允许之来客盗贼等即从彼罪解脱。因此为显示即使不期望者之不应作之处,说「有信之家族」等。「询问」者,以此显示即使以方便对所见所见之病人说而行走亦不适当。然而有人说即使被询问者若期望则方便说话亦不适当。
Samullapesīti apaccāsīsanto evaṃ aññamaññaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesi. Ācariyabhāgoti vinayācāraṃ akopetvā bhesajjācikkhaṇena vejjācariyabhāgoti attho. Pupphapūjanatthāya sampaṭicchiyamānaṃ rūpiyaṃ attano santakattabhajanena nissaggiyamevāti āha ‘‘kappiyavasena gāhāpetvā’’ti, ‘‘amhākaṃ rūpiyaṃ na vaṭṭati, pupphapūjanatthaṃ pupphaṃ vaṭṭatī’’tiādinā paṭikkhipitvā kappiyena kammena gāhāpetvāti attho.
「交谈」者,不期望者如是互相引起谈话。「老师之分」者,不破坏律行而以指示药之医师老师之分,此为意思。「为供养花而被接受之金钱,以自己亲属应作之器皿则成为尼萨耆亚」,故说「依净法使取」,「我们之金钱不适当,为供养花而花适当」等拒绝后,以净人之业使取,此为意思。
Yadi ‘‘parittaṃ karothā’’ti vutte karonti, bhesajjakaraṇaṃ viya gihikammaṃ viya hotīti ‘‘na kātabba’’nti vuttaṃ. ‘‘Parittaṃ bhaṇathā’’ti vutte pana dhammajjhesanattā anajjhiṭṭhenapi bhaṇitabbo dhammo, pageva ajjhiṭṭhenāpīti ‘‘kātabba’’nti vuttaṃ. Cāletvā suttaṃ parimajjitvāti idaṃ ‘‘parittāṇaṃ ettha pavesemī’’ti cittena evaṃ kate parittāṇā tattha pavesitā nāma hotīti vuttaṃ. Vihārato…pe… dukkaṭanti idaṃ aññātakagahaṭṭhe sandhāya vuttanti vadanti. Pādesu udakaṃ ākiritvāti idaṃ tasmiṃ dese cārittavasena vuttaṃ. Vuttañhi ‘‘tattha pāḷiyā nisinnānaṃ bhikkhūnaṃ pādesu rogavūpasamanādiatthāya udakaṃ siñcitvā parittaṃ kātuṃ suttañca ṭhapetvā ‘parittaṃ bhaṇathā’ti vatvā gacchanti. Evañhi kariyamāne yadi pāde apanenti, manussā taṃ avamaṅgalanti maññanti, rogo vā na vūpasamissatī’’ti. Tenāha ‘‘na pādā apanetabbā’’ti. Matasarīradassane viya kevalaṃ susānadassanepi ‘‘idaṃ jātānaṃ sattānaṃ khayagamanaṭṭhāna’’nti maraṇasaññā uppajjatīti āha ‘‘sīvathikadassane…pe… ‘maraṇassatiṃ paṭilabhissāmā’ti kammaṭṭhānasīsena gantuṃ vaṭṭatī’’ti. Lesakappaṃ akatvā samuppannasuddhacittena ‘‘parivāratthāya āgacchantū’’ti vuttepi gantuṃ vaṭṭati.
「若被说『作护咒』而作,如制作药如俗人业」,故说「不应作」。然而被说「诵护咒」时,因为法之教授,即使未通达者亦应诵法,何况通达者,故说「应作」。「摇动而擦拭线」者,此说「以『我于此处放入护咒』之心如是作时,护咒名为被放入于彼处」。「从精舍……乃至……恶作」者,有人说此关联于非亲属之居士而说。「于足洒水而」者,此依彼地方之习俗而说。所说者「于彼处,于坐着之比库们之足上为病之止息等义而洒水后作护咒,并放置线后说『诵护咒』而去。如是作时,若移开足,人们认为彼为不吉祥,或病将不止息」。因此说「不应移开足」。如见死尸,仅见墓地亦「此为已生有情之灭尽去处」而死随念生起,故说「见墓地……乃至……『我将获得死随念』以业处之首而去适当」。即使不作少许准备,以已生起之清净心被说「为围绕而来」亦可去。
Anāmaṭṭhapiṇḍapātoti aggahitaaggo, aparibhuttoti attho. Kahāpaṇagghanako hotīti iminā dāyakehi bahubyañjanena sampādetvā sakkaccaṃ dinnabhāvaṃ dīpeti. Thālaketi saṅghike kaṃsādimaye thālake, pattopi ettha saṅgayhati. Na vaṭṭatīti iminā dukkaṭanti dasseti. Dāmarikacorassāti rajjaṃ patthentassa pākaṭacorassa. Adīyamānepi ‘‘na dentī’’ti kujjhantīti sambandho. Āmisassa dhammassa ca alābhena attano parassa ca antare sambhavantassa chiddassa ca vivarassa paṭisantharaṇaṃ pidahanaṃ paṭisanthāro, so pana dhammāmisavasena duvidho. Tattha āmisapaṭisanthāraṃ sandhāya ‘‘kassa kātabbo, kassa na kātabbo’’ti vuttaṃ. ‘‘Āgantukassa vā…pe… kattabbo yevā’’ti saṅkhepato vuttamatthaṃ pākaṭaṃ kātuṃ āgantukaṃ tāvātiādimāha. Khīṇaparibbayanti iminā agatibhāvaṃ kāruññabhājanatañca dasseti, tena ca tabbidhurānaṃ samiddhānaṃ dāyakādīnaṃ āgantukattepi dātuṃ na vaṭṭatīti siddhaṃ hoti. Taṇḍulādimhi dātabbe sati ‘‘avelāyaṃ…pe… na vattabbo’’ti vuttaṃ. ‘‘Apaccāsīsantenā’’ti vatvā paccāsīsanappakāraṃ dassetuṃ manussā nāmātiādi vuttaṃ. Ananuññātānaṃ pana apaccāsīsantenāpi dātuṃ na vaṭṭati saddhādeyyavinipātattā, paccāsīsāya pana sati kuladūsanampi hoti.
「未受请之钵食」者,未被接受之食,未被享用之义也。「值一咖哈巴纳」者,以此显示施主以多种副食精心准备、恭敬施与之状态。「钵盂」者,于僧团之铜制等钵盂,此处亦摄受钵。「不允许」者,以此显示恶作。「达玛利咖盗贼」者,欲求王位之公开盗贼。即使不施与,「不施与」而生嗔之连结也。以财物之法与不得,于自己与他人之间生起之裂缝与缺口之修补、封闭为回报,然彼依法与财物而为二种。于此,关于财物回报而说「应对谁作,不应对谁作」。「对来客……乃至……应当作」者,为明显化略说之义,故说「首先对来客」等。「资具已尽」者,以此显示无依靠状态与值得悲悯,以此,即使对彼等困苦者、富裕之施主等有来客性,亦不允许施与,此成立也。于应施与米等时,说「非时……乃至……不应说」。说「未期望者」后,为显示期望之方式,说「人们名为」等。然而对未允许者,即使以未期望,亦不允许施与,因信施损坏故,然而若有期望,亦有家族败坏。
Ubbāsetvāti samantato tiyojanaṃ vilumpante manusse palāpetvā. Varapotthakacittattharaṇanti anekappakāraitthipurisādiuttamarūpavicittaṃ attharaṇaṃ.
「驱逐后」者,掠夺周围三由旬之人们后使之逃离。「殊胜书卷画敷具」者,种种女人男子等殊胜形色彩绘之敷具。
§187
187. Sattarasavaggiyesu pubbe ekassa aṅgulipatodakena māritattā sesesu soḷasajanesu udaraṃ āruhitvā nisinnamekaṃ ṭhapetvā ‘‘sesāpi pannarasa janā’’ti vuttaṃ. Adūhalapāsāṇā viyāti adūhale āropitapāsāṇā viya. Kammādhippāyāti tajjanīyādikammakaraṇādhippāyā.
「十七群比库」中,先前因一人以指触杀害故,于余十六人中,除去一人登上腹部而坐者,故说「其余十五人」。「如未磨之石」者,如置于未磨处之石。「甘马意图」者,作呵责等甘马之意图。
Āvāhetvāti āvisāpetvā. Rūpaṃ katvā hatthapādādīni chindantīti tasmiṃ piṭṭhādimaye rūpe amanussaṃ āvāhetvā tassa hatthapādādīni chindanti. Sakkaṃ devarājānaṃ māreyyāti idaṃ sambhāvanavasena vuttaṃ. Na hi tādisā mahānubhāvā yakkhā satthaghātārahā honti devāsurayuddhepi tesaṃ satthappahārena maraṇābhāvā.
「召来后」者,显现后。「作形像后斩断手足等」者,于彼面粉等制之形像中召来非人后,斩断其手足等。「杀萨咖天王」者,此依可能性而说。实非如是大神力之亚卡应被刀杀,于天阿修罗战中亦无彼等以刀击而死。
§188
188. Pahāro na dātabboti sambandho. Amanussaṃ kodhacittena paharantassa dukkaṭameva. Cikicchādhippāyena paharantassa anācāroti gahetabbo. Tālapaṇṇaṃ…pe… bandhitabbanti amanussā tālapaṇṇabandhanena palāyantīti katvā vuttaṃ, idañca gihīnaṃ vejjakammavasena kātuṃ na vaṭṭati.
「不应打击」为连结。以嗔心打击非人者,仅恶作。以治疗意图打击者,应取为恶行。「应以多罗叶……乃至……捆缚」者,作非人以多罗叶捆缚而逃离而说,此在家人以医师业而作不允许。
§189
189.Yo rukkhena otthatopi na maratītiādīsu yaṃ vattabbaṃ, taṃ bhūtagāmasikkhāpadaṭṭhakathāyaṃ sayameva vakkhati, taṃ tattheva gahetabbaṃ.
「即使被树覆盖亦不死」等中,应说者,于植物学处注疏中自当说,应于彼处取之。
§190
190.Dabbūpakaraṇānīti kehici chinditvā ṭhapitāni sapariggahitāni sandhāya vuttaṃ. Tattha hi ṭhānācāvanābhāvena vināsādhippāyassa dukkaṭaṃ vuttaṃ. Khiḍḍādhippāyenāpi dukkaṭanti sukkhatiṇādīsu aggikaraṇaṃ sandhāya vuttaṃ, allesu pana kīḷādhippāyenapi karontassa pācittiyameva. Paṭipakkhabhūto, paṭimukhaṃ gacchanto vā aggi paṭaggi, tassa allatiṇādīsupi dānaṃ anuññātaṃ, taṃ dentena dūrato āgacchantaṃ dāvaggiṃ disvā vihārassa samantato ekakkhaṇe adatvā ekadesato paṭṭhāya vihārassa samantato saṇikaṃ jhāpetvā yathā mahantopi aggi vihāraṃ pāpuṇituṃ na sakkoti, evaṃ vihārassa samantā abbhokāsaṃ katvā paṭaggi dātabbo, so dāvaggino paṭipathaṃ gantvā ekato hutvā tena saha nibbāti. Parittakaraṇanti samantā rukkhatiṇādicchedanaparikhākhaṇanādiārakkhakaraṇaṃ, tenāha tiṇakuṭikānaṃ samantā bhūmitacchanantiādi.
「草木等物」者,有些人说,这是指被砍断后放置的、有主物而言。在那里,因为没有从原处移动,对于有破坏意图者说恶作。「即使以游戏意图也是恶作」,这是指对干草等点火而言;但对于湿物,即使以游戏意图而作者,也是巴吉帝亚。「对抗之火」,或「向对面而来之火」即「反火」,允许给予那个火湿草等,给予那个时,见到从远处而来的林火,不从一时在精舍周围给予,而是从一部分开始,在精舍周围缓慢地燃烧,使得即使很大的火也不能到达精舍,如此在精舍周围制造空地后应给予反火,那个去到林火的对面,合为一体,与那个一起熄灭。「制造小」者,在周围砍断树木草等、挖掘壕沟等作防护,因此说「在草屋周围铺地」等。
§191
191.Khettameva otiṇṇattā pārājikanti dvīsu ekassāpi antogadhattā ‘‘dvīhī’’ti vuttakhette ekassāpi otiṇṇattā pārājikaṃ, ‘‘dvīhi eva mārehi na ekenā’’ti niyamite pana ekeneva mārite natthi pārājikanti vadanti, evaṃ dve eva purisātiādīsupi. Pubbe katasīsacchedapayogato añño payogo jīvitindriyupacchedako na upalabbhati, paṭhamena payogenassa jīvitindriyaṃ upacchijjatīti ‘‘sīsacchedakassā’’ti vuttaṃ, yaṃ pana sāratthadīpaniyaṃ ‘‘jīvitindriyassa avijjamānattā’’ti kāraṇaṃ vuttaṃ, taṃ akāraṇaṃ jīvitindriyasannissitacittasantatiṃ vinā ukkhipanasannirujjhanādivasappavattassa gamanassa asambhavato. Na hi vāyuvegena paṇṇapaṭādayo viya kāyo gacchati, na ca ukkhipane pavattāva cittajaviññattiādayova nikkhipanādinopi hetubhūtāti sakkā vattuṃ vicchinditvā pavattanato. Pubbe anāhitavegāpi hi kāci sarīsapajāti dvidhā chinnā chedanamattā dvīhi vibhāgehi katipayakkhaṇaṃ dvīsu disāsu gacchati, tattha ca yasmiṃ bhāge hadayavatthu tiṭṭhati, tatraṭṭhaṃ pañcadvārāvajjanacittaṃ dvīsupi bhāgesu kāyappasāde ghaṭṭitaṃ phoṭṭhabbaṃ ālambitvā uppajjati, tato tadārammaṇameva yathārahamekasmiṃ bhāge ekadā aññasmiṃ aññadāti evaṃ pariyāyena kāyaviññāṇaṃ uppajjati, tato hadayavatthusmiṃyeva sampaṭicchanādivīthicittāni bhavaṅgantaritāni manodvāravīthiviññāṇāni ca viññattijanakāni uppajjanti, ye hi ubhayabhāgā gacchanti vā calanti vā phandanti vā. Cittassa pana lahuparivattiyā ekakkhaṇe ubhayabhāgāpi calantā viya upaṭṭhahanti, seyyathāpi nāma kukkuḷādinarakesu nimuggasakalasarīrassa sattassa ekasmiṃ khaṇe sakalasarīrepi kāyaviññāṇadukkhaṃ uppajjamānaṃ viya upaṭṭhāti, evaṃsampadamidaṃ daṭṭhabbaṃ, tato pana yasmiṃ bhāge jīvitindriyaṃ sasesakammajarūpaṃ nirujjhati, tattha kāyaviññāṇaṃ nappavattati, hadayavatthusahitabhāgeyeva yāva jīvitindriyanirodhā pavattati.
「仅因侵入田而巴拉基咖」者,因为侵入两者中的任何一个,在所说的「以两者」的田中,即使侵入一个也是巴拉基咖;但在规定「必须以两者杀,不以一者」时,仅以一者杀则没有巴拉基咖,如此说;在「两个人」等中也是如此。「对于先前作斩首加行者」,因为从先前所作的斩首加行,没有得到其他能断命根的加行,以第一个加行断其命根,因此说「对于斩首者」。但在《义灯钞》中所说的「因为命根不存在」这个理由,那是非理由,因为没有依命根的心相续,不可能有举起、放下等日常进行的行走。因为身体不像树叶等被风力而去,也不能说在举起时进行的唯识生表等,在放下等时也是因,因为是断续地进行。因为先前未施加速度的某些爬行类,被切为两段,仅从切断,以两部分在数刹那间往两个方向去,在那里,在有心所依处的部分,住于那里的五门转向心,在两个部分的身净色中接触所触后生起,从那以那个所缘,如其相应,在一个部分一时、在另一个另一时,如此以次第身识生起,从那在心所依处本身,领受等路心、有分间隔的意门路识、生表的识生起,那些两部分去或动或颤动。但因为心的快速转变,在一刹那两部分也像在动一样现起,譬如在炭火等地狱中,全身沉没的有情,在一刹那全身的身识苦生起一样现起,应如此见此情况。但从那在命根与余业生色灭的部分,在那里身识不进行,仅在有心所依处的部分,直到命根灭尽而进行。
Nanu narakādīsu ekābaddhe sarīre sabbattha pariyāyena kāyaviññāṇasamuppatti yuttā hotu, dvidhā hutvā vicchinne pana bhāgadvaye kathanti? Nāyaṃ doso. Sarīre hi ekābaddhatā nāma paramatthadhammabyatirittā kāci natthi paravādīnaṃ avayavīādi viya, kammādiekakāraṇapuñjāyattatāya bahūnaṃ sahuppattiyeva ekābaddhatā. Tattha ca satthappahārādiviruddhapaccayopanipātena vibhinnānampi kammādiekakāraṇānaṃ puñjāyattatā na vigacchati, yāva sā na vigacchati, tāva avicchinnāva tattha viññāṇappavatti. Vibhinnānaṃ pana kammajarūpānaṃ aññesañca sesatisantatirūpānañca upatthambhanabhāvena ciraṃ pavattituṃ na sakkonti, yāva ca dharanti, tāva viññāṇapaccayā honti, viññāṇena ca tesaṃ calanagamanādidesantaruppatti. Tasmā kabandhassapi dhāvakkhaṇe saviññāṇajīvitindriyaṃ attheva, tañca sīsacchedakappayogeneva sīghaṃ patati, tato aññappayogassa sarīre visesuppādanato puretarameva paṭhameneva kiccanipphattito sīsacchedakasseva kammabaddhoti gahetabbo. Evarūpānīti kabandhavatthusadisāni. Imassa vatthussāti āghātanavatthussa. Atthadīpaneti ekena purisena payogena vā māritatāsaṅkhātassa atthassa dīpane.
「难道在地狱等一体的身体中,到处以次第身识生起是合理的,但在切为两段、断开的两部分中如何说呢?」这不是过失。因为在身体中,一体性这个名称,在胜义法之外没有任何东西,如同外道的「总体」等,因为业等单一因聚的性质,众多的同时生起即是一体性。在那里,即使被刀击等相违缘的到来而分离的业等单一因的聚性也不失去,只要那个不失去,在那里识的进行就不断。但分离的业生色与其他余持续色,因为没有支持性,不能长久进行,只要它们持续,就是识的缘,以识它们的动、行等到达其他处。因此,即使无头躯体在奔跑刹那,有识的命根确实存在,那个仅以斩首加行而迅速倒下,因为从那其他加行在身体中产生差别,比先前更早,仅以第一个完成作用,应取为仅斩首者的业缚。「如此之类」者,类似无头躯体的事例。「对于此事」者,对于杀害事。「义灯」者,在阐明以一个人或以加行杀害这个意义。
§192
192. Pānaparibhogena vaṭṭatīti sambandho. Evaṃ pana vuttattā ‘‘loṇasovīrakaṃ yāmakālika’’nti keci vadanti, keci pana ‘‘gilānānaṃ pākatikameva, agilānānaṃ pana udakasambhinna’’nti vuttattā ‘‘guḷaṃ viya sattāhakālika’’nti.
「以饮用而适当」是连接。因为如此所说,「盐醋是时分药」,有些人如此说;但有些人因为所说「对病者是平常的,但对非病者是混合水的」,「如糖是七日药」。
Iti samantapāsādikāya vinayaṭṭhakathāya vimativinodaniyaṃ · 如是《善见律注》中之疑惑消除
Tatiyapārājikavaṇṇanānayo niṭṭhito. · 第三巴拉基咖解释法已完成。
4. Catutthapārājikaṃ
四、第四巴拉基咖
Vaggumudātīriyabhikkhuvatthuvaṇṇanā瓦咖伍玛达提利亚比库事解释
§193
193.Adhiṭṭhemāti saṃvidahāma. Iriyāpathaṃ saṇṭhapetvāti padhānānurūpaṃ katvā. Anāgatasambandhe pana asatīti bhāsito bhavissatīti pāṭhasesaṃ katvā anāgatasambandhe asati. Bhāsitoti atītavacanaṃ kathaṃ anāgatavacanena sambandhamupagacchatīti āha lakkhaṇaṃ panātiādi. Īdise hi ṭhāne dhātusambandhe paccayāti iminā lakkhaṇena dhātvatthasambandhe sati ayathākālavihitāpi paccayā sādhavo bhavantīti saddasatthavidū vadanti.
「我们决意」者,我们准备。「安立威仪」者,作适合精勤的。「在未来连接不存在时」者,补充读文「将被说」后,在未来连接不存在时。「已说」者,过去语如何与未来语连接呢?于是说「但特征」等。因为在这样的处所,以「在词根连接存在时,以缘」这个特征,在词根义连接存在时,即使不合时制定的缘也成为正确,声论者如此说。
§194
194.Vaṇṇavāti iminā abhinavuppannavaṇṇatā vuttā. Pasannamukhavaṇṇāti iminā mukhavaṇṇassa atipaṇītatā vuttā. Vippasannacchavivaṇṇāti iminā pakatisarīravaṇṇasseva yathāvuttanayena vippasannatā vuttā. Yasmā indriyānaṃ upādārūpattā nissayavaseneva pīṇananti āha ‘‘abhiniviṭṭhokāsassa paripuṇṇattā’’ti. Pañcappasādānaṃ viya hadayarūpassāpi paripuṇṇatā vuttāyevāti āha ‘‘manacchaṭṭhānaṃ indriyāna’’nti. Uddesaṃ paripucchaṃ anuyuñjantā imaṃ sarīrasobhaṃ neva pāpuṇiṃsūti sambandho. Yathā tanti ettha tanti nipātamattaṃ. Catucakkanti ettha pavattanaṭṭhena iriyāpathova cakkanti vutto.
194. 『色相殊胜』者，此句说明新近生起的殊胜色相。『面容清净』者，此句说明面部色相之极为微妙。『肤色明净』者，此句说明自然身色依前述方式而清净。由于诸根乃所造色，故以其所依为基础而令其滋润，因此说『因所处之位充满圆满』。诸心所依色之圆满，犹如五净色之圆满，已然说明，故说『六根之中含意根』。正文的关联为：于取问、追问之时，此辈未能获得此身之美妙。此处『如』字仅为语气助词。『四轮』，此处以运转之义，将威仪本身称为轮。
§195
195.Upalabbhantīti dissanti, ñāyantīti attho. Pacantoti pīḷento, gehādīni vā sayaṃ ḍahanto, aññehi vā pācento. Uddhateti uddhaccapakatike. Unnaḷeti uggatanaḷasadisena uggatatucchamānena sahite. Capaleti pattacīvaramaṇḍanādinā cāpallena yutte. Mukhareti kharavacane. Pākatindriyeti asaṃvutattā gihikāle viya pakatiyaṃ ṭhitindriye. Iriyāpathasaṇṭhapanādīnīti ādi-saddena paccayapaṭisevanasāmantajappānaṃ gahaṇaṃ veditabbaṃ. Paramasallekhavuttīhi mahāariyavaṃsehi bhikkhūhi nivutthasenāsanāni lokasammatasenāsanāni nāma. Paripācetunti vimhāpanavasena pariṇāmetuṃ. Bhikkhācāre asampajjamāneti idaṃ janapadacārikaṃcarantīti iminā sambandhitabbaṃ, na pana pāḷiṃ vācentotiādīhi, tāni pana padāni attano nirantaravāsaṭṭhānepi janapadesupi kattabbakiccadassanavasena vuttāni, tāni ca te vattasīsena karonti, na lābhanimittaṃ, tenāha tantītiādi. Kicchenāti imasseva vevacanaṃ kasirenāti. Tadubhayampi pāramīpūraṇavāyāmaṃ sandhāya vuttaṃ. Sādhāraṇaparikkhārabhāvenāti saṅghikaparikkhārabhāvena. Tathābhāvato thenetvāti avissajjiyaavebhaṅgiyabhāvato thenetvā, na ṭhānācāvanavasenāti adhippāyo, tenāha ‘‘kuladūsakadukkaṭaṃ āpajjatī’’ti. Asantanti imassa abhūtanti idaṃ kāraṇavacanaṃ, anuppannattā avijjamānanti attho. Kitavassevāti kitavassa sakuṇagahaṇamiva. Kerāṭikassāti saṭhassa. Samaṇoti gottamattaṃ anubhonti dhārentīti gotrabhuno, nāmamattasamaṇāti attho. Dujjānaparicchedanti anantadukkhattā ‘‘ettakaṃ dukkha’’nti saṅkhyāvasena paricchinditvā ñātuṃ sabbaññutaññāṇenāpi dukkaraṃ, na pana sarūpavasena ñātuṃ buddhañāṇassa avisayabhāvā.
195. 『现见』者，即『被看见、被了知』之义。『逼恼者』，即折磨他人，或自行焚烧屋舍等，或令他人焚烧。『掉举者』，即以掉举为本性者。『高傲者』，即具有如高挺芦苇般高扬而虚浮慢心者。『轻浮者』，即具有因钵、衣等装饰而生之轻浮者。『口多者』，即说话粗猛者。『根门散漫者』，即由于不守护，诸根处于如同俗人时之自然状态。『威仪安住等』，『等』字应知包括受用资具及与其相邻的闲杂言谈。由奉行最高节制之生活、具有大圣者品格之比库们所居住的僧舍，名为世所公认之僧舍。『令其成熟』，即以令人惊叹之方式加以转化。『行乞不得其所』，此句应与『游行诸方』相连，而非与诵读巴利文等相连；然而那些句子是以示范在自己常住处和各地所应做之事为目的而说，那些事他们是以习惯的方式去做，而非为了获得利养，因此说『如是』等语。『艰难』乃与『困苦』同义。此两者皆是就致力于圆满波罗蜜而说。『以共用资具之形式』，即以属于僧团之资具的形式。『以盗取该物之形式』，意即以不可分发、不可分割之物的形式盗取，意趣是并非以令其离开住所之方式，因此说『犯坏家恶作』。『非实有』，此乃说明原因之语，意为因未生起而不存在。『如同赌徒』，如同赌徒捕鸟一般。『诡诈者』，即狡猾者。『以沙门之族姓而自称者』，即仅凭族姓而自称，意为仅有名称上的沙门。『难以分限之苦』，因苦无边际，以『此多之苦』来计数加以界定而了知，即连一切知智也难以做到，然而以自相来了知，并非不在佛智的范围之内。
Adhimānavatthuvaṇṇanā阿迪玛那事解释
§196
196.Arahatteti aggaphale. Ñāṇacakkhunāti paccavekkhaṇañāṇasaṅkhātena cakkhunā, atha vā phalacittasampayutteneva ñāṇacakkhunā. Attanā sampayuttenāpi hi ñāṇena asammohato sayaṃ diṭṭhaṃ nāma hoti, tathā tasmiṃ adiṭṭheti attho. Sabbesaṃ kilesānaṃ pahāyakavasena ājānāti, samantato sabbena vā pakārena jānātīti ‘‘aññā’’ti aggamaggo vuccati, tadupacārena pana tapphalampīti āha ‘‘aññaṃ byākariṃsūti arahattaṃ byākariṃsū’’ti. Antarā ṭhapetīti sekhabhūmiyaṃ adhimāno ṭhapeti. Kilesasamudācāraṃ apassantoti purimamaggattayavajjhānaṃyeva kilesānaṃ vasena vuttaṃ, na bhavarāgādīnaṃ.
196. 『阿拉汉果』，即最高之果。『以智眼』，即以名为省察智之眼；或者以与果心相应之智眼。即便以与自身相应之智，由于无迷惑而自见，名为亲自所见，同样地，于彼未见——此为其义。以能舍断一切烦恼之故而了知，或从各方、以一切方式而知，故最高之道称为『胜智』；由近似之义，其果亦如此，故说『彼等宣说胜智，即宣说阿拉汉果』。『置于中间』，即增上慢置于有学之地。『不见烦恼之现行』，此乃就前三道所应断之烦恼而说，并非就有贪等而言。
Savibhaṅgasikkhāpadavaṇṇanā有分别学处释义
§197
197. Pakatimanussehi uttaritarānaṃ buddhādiuttamapurisānaṃ adhigamadhammo uttarimanussadhammoti āha uttarimanussānantiādi. Pāḷiyaṃ (pārā. 198) ‘‘atthi ca me ete dhammā mayī’’ti ettha meti idaṃ padapūraṇamattaṃ. Adhigantabbato adhigamasaṅkhātassa jhānādino pucchā adhigamapucchā, sā ca jhānādīsu sāmaññato pavattāti idāni tattha paṭhamajjhānaṃ vā dutiyādīsu aññataraṃ vā tatthāpi kasiṇādiārammaṇesu kataramārammaṇaṃ jhānaṃ vā lokuttaresu ca sotāpattimaggaṃ vā sakadāgāmimaggādīsu aññataraṃ vā tatthāpi suññatavimokkhaṃ vā appaṇihitavimokkhādīsu aññataraṃ vāti evaṃ paccekaṃ bhedaniddhāraṇavasena pucchanākāraṃ dassetuṃ pāḷiyaṃ (pārā. 198) ‘‘puna katamesaṃ tvaṃ dhammānaṃ lābhī’’ti ayaṃ pucchā dassitāti daṭṭhabbā, tenāha paṭhamamaggādīsūtiādi. Yāya anukkamapaṭipattiyā lokuttaro adhigamo āgacchati, sā pubbabhāgapaṭipatti āgamanapaṭipadā. Na sujjhatīti pucchiyamāno paṭipattikkamaṃ ullaṅghitvā katheti. Apanetabboti tayā vuttakkamenāyaṃ na sakkā adhigantunti adhigatamānato apanetabbo. Sannihitesu kappiyesupi catūsu paccayesu alaggattā ‘‘ākāse pāṇisamena cetasā’’ti vuttaṃ. Vuttasadisaṃ byākaraṇaṃ hotīti yojanā. Khīṇāsavapaṭipattisadisā paṭipadā hoti suvikkhambhitakilesattā. Idañca arahattaṃ paṭijānantassa vasena vuttaṃ, tenāha khīṇāsavassa nāmātiādi. Evaṃ suvikkhambhitakilesassa vattanasekkhadhammapaṭijānanaṃ iminā bhayuppādanena, ambilādidassane kheḷuppādādinā ca na sakkā vīmaṃsituṃ, tasmā tassa vacaneneva taṃ saddhātabbaṃ. Ayaṃ bhikkhu sampannabyākaraṇoti idaṃ na kevalaṃ abhāyanakameva sandhāya vuttaṃ ekaccassa sūrajātikassa puthujjanassāpi abhāyanato, rajjanīyārammaṇānaṃ badarasāḷavādiambilamaddanādīnaṃ upanayanepi kheḷuppādāditaṇhāpavattarahitaṃ sabbathā susodhitameva sandhāya vuttanti gahetabbaṃ.
197. 超越普通人、属于佛陀等最胜之人所证得之法，名为『超人法』，故说『超人法』等语。巴利文中『我有此等诸法于我』，此处『于我』一词仅为填补音节之用。对于应证得之物，即以禅那等为名的证得，所作之询问，名为证得之询问；此询问通泛地涉及禅那等，因此现在为了显示就其中逐一分别抉择而问的方式——或初禅，或第二禅等中之某一，或于彼中又以何遍等为所缘之禅那，或出世间中预流道，或一来道等中之某一，或于彼中又或空解脱，或无愿解脱等中之某一——巴利文中『你又是哪些法的获得者』此问，应被视为是为显示此义而示，故说『初道等』之语。『凭借何种次第修行而来』，即依照何种次第修行，出世间之证得方得随之而来，该前行修行名为『趋入之道』。『不清净』，即被问者越过修行次第而宣说。『应被除去』，即应从其所宣说之次第，将此人从已证得之慢心中移除，因为依你所说之次第，此不可能证得。即便于现有的四种合法资具之中亦无执著，故说『以如虚空般无垢之心』。『宣说与前所说相似之回答』，此为连接语。由于烦恼已被善加压伏，其修行与漏尽者之修行相似。此就宣称证得阿拉汉果者而说，故说『名为漏尽者』等语。对于如此善加压伏烦恼者，其宣称有学法，以此令怖畏生起之方式，以及以现出酸味等令唾液生起等方式，无法加以检验，因此对于其言，应予以信受。『此比库宣说圆满』，此并非仅就无令人畏惧而说，亦就某些生性勇敢的凡夫无所畏惧、以及将苦楝果、莎草等酸涩之物呈上，令唾液生起等渴爱之流亦不生起，完全清净之情形而说，应如是理解。
Asantaguṇasambhāvanalakkhaṇā pāpicchāti āha yā sā idhekaccotiādi. Ādi-saddena assaddhotiādipāṭhaṃ saṅgaṇhāti. Sāmaññaṃ dupparāmaṭṭhanti samaṇadhammasaṅkhātaṃ sāmaññaṃ khaṇḍasīlāditāya dupparāmaṭṭhaṃ duṭṭhu gahitaṃ nirayāya nirayadukkhāya taṃ puggalaṃ tattha niraye upakaḍḍhati nibbattāpetīti attho. Sithiloti olīyitvā karaṇena sithilagāhena kato, sathena vā sāṭheyyena ādiṇṇo sithilo. Paribbajoti samaṇabhāvo. Bhiyyoti pubbe vijjamānānaṃ rāgarajādīnaṃ upari aparampi rajaṃ ākiratīti attho. Bhikkhubhāvoti adhammikapaṭiññāmattasiddho bhikkhubhāvo. Ajānamevāti ettha eva-saddo avadhāraṇe ajānanto evāti, ‘‘ajānameva’’ntipi pāṭho, tattha pana evaṃ jānāmi evaṃ passāmīti yojetabbaṃ.
具有虚构不实功德之相的，名为恶欲，故说『此中某者』等语。『等』字包括『无信』等诸句。『沙门行被粗暴执取』，即以名为沙门法之沙门行，由于戒律残缺等，被粗暴、恶劣地执取，将该人拖拽至地狱、于地狱中使其生起——此为其义。『松弛者』，即以懈怠放逸而行、以松缓之把握所做；或被狡猾、以欺诈所执取，故为松弛。『游方行』，即沙门之身份。『更多』，即在先前已有的贪欲尘垢等之上，又再撒上尘垢——此为其义。『比库之身份』，即以不如法之宣称而成立的比库身份。『正在不知之时』，此处『正』字为决定语，即『正是不知之时』；亦有『于不知之时』之读法，于此应连接为：『我如是知，我如是见』。
Padabhājanīyavaṇṇanā句分别释义
§199
199.Evanti ca paṭhamajjhānādiparāmasanaṃ paṭhamajjhānaṃ jānāmi dutiyādijhānanti. Asubhajjhānādīnīti ādi-saddena kāyagatāsatijjhānaṃ kasiṇajjhānaṃ kasiṇamūlakāni āruppajjhānāni ca saṅgaṇhāti. Vimokkhoti catubbidho maggo, tassa saguṇato suññatādināmaṃ dassento āha so panāyantiādi. Maggo hi nāma pañcahi kāraṇehi nāmaṃ labhati sarasena vā paccanīkena vā saguṇena vā ārammaṇena vā āgamanena vā. Sace hi saṅkhārupekkhā aniccato saṅkhāre sammasitvā vuṭṭhāti, maggo animittavimokkhena vimuccati. Sace dukkhato sammasitvā vuṭṭhāti, appaṇihitavimokkhena vimuccati. Sace anattato sammasitvā vuṭṭhāti, suññatavimokkhena vimuccati, idaṃ sarasato nāmaṃ nāma. Yasmā panesa saṅkhāresu aniccānupassanāya niccanimittaṃ pajahanto āgato, tasmā animitto. Dukkhānupassanāya sukhasaññaṃ paṇidhiṃ patthanaṃ pahāya āgatattā appaṇihito. Anattānupassanāya attasaññaṃ pahāya attasuññatādassanavasena suññatā hoti, idaṃ paccanīkato nāmaṃ nāma. Rāgādīhi panesa suññatattā suññato, rūpanimittādīnaṃ, rāganimittādīnaṃ eva vā abhāvena animitto, rāgapaṇidhiādīnaṃ abhāvato appaṇihitoti vuccati, idaṃ assa saguṇato nāmaṃ. Rāgādisuññaṃ animittaṃ appaṇihitañca nibbānaṃ ārammaṇaṃ karotīti suññato animitto appaṇihitoti vuccati, idamassa ārammaṇato nāmaṃ. Āgamanaṃ pana duvidhaṃ vipassanāgamanaṃ maggāgamanañca. Tattha magge vipassanāgamanameva, phale pana maggānantare maggāgamanaṃ, phalasamāpattiyaṃ vipassanāgamanampi. Anattānupassanāvasena maggo suññato aniccadukkhānupassanāhi animitto appaṇihitoti evaṃ vipassanā attano nāmaṃ maggassa deti, maggo phalassāti idaṃ āgamanato nāmaṃ.
199. 『如是』，即对初禅等之执取，亦即了知初禅、第二禅等。『不净禅那等』，『等』字包括身至念禅那、遍禅那，及以遍为根本的无色禅那。『解脱』，即四种道；为显示其依自身之德而有空等之名，故说『然而此』等语。道以五种理由而得名：或依自性，或依对立面，或依自身之德，或依所缘，或依趋入。若行舍观以无常观察诸行后出起，道以无相解脱而解脱；若以苦观察后出起，以无愿解脱而解脱；若以无我观察后出起，以空解脱而解脱——此为依自性而得名。又因此道由以无常随观观察诸行，舍弃常之相而来，故名无相；因由苦随观舍弃乐想、欲求与希望而来，故名无愿；因由无我随观舍弃我想，以见无我空之方式，故名空——此为依对立面而得名。又此道因远离贪等而名空；因无色相等、或无贪相等之故名无相；因无贪之欲求等故名无愿——此为依自身之德而得名。道以远离贪等之空、无相、无愿之涅槃为所缘，故名空、无相、无愿——此为依所缘而得名。趋入有两种：观之趋入与道之趋入。其中，道中唯有观之趋入；果中则于道之无间有道之趋入，于果定中亦有观之趋入。道以无我随观而名空，以无常、苦随观而名无相、无愿——如此观将自己的名称赠予道，道再赠予果——此为依趋入而得名。
Suññattāti vivittattā. Rāgādayova patiṭṭhānaṭṭhena paṇidhīti āha ‘‘rāgadosamohapaṇidhīna’’nti. Imissā vijjāyāti dibbacakkhuvijjāyātiādinā ekekavijjaṃ sandhāya vadanti. Evaṃ ekissāpi nāmaṃ aggahetvāpi tā eva sandhāya ‘‘vijjānaṃ lābhimhī’’ti bhaṇantopi pārājiko hotīti saṅkhepaṭṭhakathāyaṃ adhippāyo. Vatthuvijjādīni pana sandhāya vadanto na hoti. Ekekakoṭṭhāsavasenāti mahāaṭṭhakathāyaṃ vuttanayena lokuttaravisesaṃ akatvā kevalaṃ ‘‘satipaṭṭhānānaṃ lābhī’’ti ekekakoṭṭhāsavasenāti adhippāyo. Tatthāti tesu koṭṭhāsesu. Kilesānaṃ pahānaṃ nāma abhāvamattampi lokuttarakiccattā lokuttaranti samatthetuṃ taṃ panātiādi vuttaṃ. Rāgā cittaṃ vinīvaraṇatāti rāgato cittassa vinīvaraṇatā, tato rāgato vimuttattā eva vītarāganīvaraṇatāti attho, yā ca pañca vijjāti yojetabbaṃ. Na āgatāti idha padabhājane ‘‘ñāṇanti tisso vijjā’’ti (pārā. 199) vuttattā sesā pañca vijjā na āgatāti attho. Nibbattitalokuttarattāti lokiyadhammasādhāraṇasaṅkhatassāpi abhāvā lokiyehi sabbathā asammissalokuttarattā. Aññanti saṅkhepaṭṭhakathādiṃ vadanti, tampi tattheva paṭikkhittanti sambandho.
「空」者,离故也。仅以贪等为所依之义而说「立愿」,故说「贪嗔痴之立愿」。「此明之」者,指天眼明等,各别就一一明而说。如是即使不取一明之名,仅就彼等而说「我得诸明」者,亦成巴拉基咖,此乃略注之意趣。然就事明等而说者,则不成。「依各别部分」者,依大注所说之方式,不作出世间之差别,仅说「念处之得者」,依各别部分之意趣也。「于彼」者,于彼等部分中。「诸烦恼之断」者,名为无有而已,为成立出世间,因出世间之作用,故说「然彼」等。「离贪而心无盖」者,心离贪之无盖性,由离贪故即离贪盖性之义,应连结「及五明」。「未来」者,此处于句分别中说「智者,三明」,故余五明未来之义。「生起之出世间性」者,即使世间法共通之行亦无有,因与世间一切不相杂之出世间性。「他」者,说略注等,彼亦于彼处被遮止,此为关联。
§200
200.Punaānetvā paṭhamajjhānādīhi na yojitanti ettha ‘‘paṭhamajjhānenāti pāṭho’’ti keci vadanti, taṃ yuttameva ādi-saddena gahetabbassa jhānassa abhāvā. Paṭhamajjhānamūlakañhi ekameva khaṇḍacakkaṃ. Kattusādhanopi bhaṇita-saddo hotīti āha atha vātiādi. Yena cittena musā bhaṇati, teneva cittena na sakkā ‘‘musā bhaṇāmī’’ti jānituṃ, antarantarā pana aññāhi manodvāravīthīhi ‘‘musā bhaṇāmī’’ti jānātīti vuttaṃ ‘‘bhaṇantassa hoti musā bhaṇāmī’’ti. Ayamettha attho dassitoti tīhi aṅgehi samannāgato musāvādoti ayamattho dassito. Davāti sahasā. Ravāti aññaṃ vattukāmassa khalitvā aññabhaṇanaṃ. Taṃ jānātīti taṃñāṇaṃ, tassa bhāvo taṃñāṇatā, ñāṇassa visayavisayībhāvena attasaṃvedananti attho. Ñāṇasamodhānanti bahūnaṃ ñāṇānaṃ ekasmiṃ khaṇe samodhānaṃ, sahuppattīti attho. Yena cittena ‘‘musā bhaṇissa’’nti jānātīti idaṃ pubbabhāgacetanañca sanniṭṭhānacetanañca ekato katvā vuttaṃ. Yena cittena pubbabhāgacetanābhūtena sanniṭṭhānacetanābhūtena ca visaṃvāditabbasattasaṅkhāre jānāti, yena cittena musā bhaṇissanti attho. Teneva…pe… pariccajitabbāti teneva cittena ‘‘evaṃ ahaṃ musā bhaṇāmī’’ti vā ‘‘bhaṇita’’nti vā tadeva musāvādacittamārammaṇaṃ katvā bhikkhu jānātīti evaṃ pubbāparasanniṭṭhānacetanākkhaṇesu tīsu ekeneva cittena ñāṇavisayañca ñāṇañcāti ubhayampi ekakkhaṇe puggalo jānātīti ayaṃ taṃñāṇatā pariccajitabbā visayasseva tadā pakāsanatoti adhippāyo, tenāha na hītiādi. Yadi ñāṇassa attano sarūpaṃ na ñāyati, kathaṃ pacchimaṃ cittaṃ jānātīti āha purimaṃ purimantiādi. Tattha bhaṇissāmītiādinā tīsu kālesu uppannaṃ purimapurimacittaṃ attānaṃ visayaṃ katvā uppajjamānassa pacchimassa pacchimassa cittassa tathā uppattiyā paccayo hotīti attho. Tenāti yena kāraṇena tīsu khaṇesu cittāni tadaññeheva cittehi jānitabbāni, tāni ca purimapurimacitteneva avassaṃ uppajjanti, tena kāraṇenāti attho. Tasmiṃ satīti bhaṇissāmīti pubbabhāge sati. Sesadvayanti bhaṇāmi, bhaṇitanti idaṃ dvayaṃ na hessatīti etaṃ natthīti yojanā hotiyevāti attho. Ekaṃ viya pakāsatīti bhinnakkhaṇānampi nirantaruppattiyā ‘‘tadeveda’’nti gahetabbataṃ sandhāya vadati.
二〇〇、「复次不以初禅那等相应」,于此有人说「初禅那之读法」,彼实为正当,因以「初」字所摄之禅那不存在。以初禅那为根本者,仅一不完全轮而已。「说」字亦有作者之能立义,故说「或者」等。以何心说妄语,以彼心不能知「我说妄语」,然于中间以其他意门心路知「我说妄语」,故说「说者有『我说妄语』」。此处显示此义,即具足三支之妄语,此义已显示。「突然」者,仓促也。「错误」者,欲说他语而误说他语。「知彼」者,彼智,彼之状态为彼智性,以智为所缘与能缘之关系,自证知之义。「智之会合」者,众多智于一刹那之会合,同时生起之义。「以何心知『我将说妄语』」者,此将前分思与究竟思合一而说。以何心为前分思性及究竟思性而知应欺诳之有情诸行,以何心将说妄语之义。「以彼……乃至……应舍」者,以彼心「如是我说妄语」或「已说」,以彼妄语心为所缘,比库知,如是于前后究竟思刹那三者中,以一心而智之所缘与智二者,人于一刹那知,此彼智性应舍,仅所缘于彼时显现之意趣,故说「非」等。若智不知自己之自相,如何后心知,故说「前前」等。其中以「将说」等于三时生起之前前心以自己为所缘,对生起中之后后心,如是生起之缘,此为义。「由彼」者,由何因于三刹那中诸心应以彼等以外之心所知,彼等必以前前心生起,由彼因之义。「彼存在时」者,于「将说」之前分存在时。「余二」者,「我说」「已说」此二不存在,此为无有之连结,有之义。「如一而显现」者,就不同刹那亦因无间生起而取为「即此」,就此而说。
Balavadhammavinidhānavasenāti balavagāhassa vinidhānavasena. Dubbaladubbalānanti dubbaladubbalānaṃ gāhānaṃ. Sakabhāvapariccajanavasenāti attano santakabhāvassa pariccajanavasena.
「依强法安立之方式」者,依强力执取之安立方式。「弱弱」者,弱弱诸执取。「依自性舍离之方式」者,依自己存在之自性之舍离方式。
§207
207.Uttāsitattāti bhayaṃ janetvā viya palāpitattā. Evaṃ palāpito na puna taṃ ṭhānaṃ āgacchatīti āha ‘‘puna anallīyanabhāvadassanavasenā’’ti. Kheṭa-saddaṃ saddatthavidū uttāsatthe paṭhantīti āha svāyamatthotiādi. Aṇu eva aṇusahagataṃ, aṇuttena vā yuttanti attho.
二〇七、「被恐吓性」者,如生恐怖而被驱逐故。如是被驱逐者不再来彼处,故说「以不再依附之状态显示之方式」。知声义者以「恐吓」字读为恐吓义,故说「此为义」等。「微细」者,微细相应,或与微细相应之义。
Vattukāmavārakathāvaṇṇanā欲说者段落释义
§215
215.Kevalañhiyanti kevalañhi ayaṃ vāroti ajjhāharitabbaṃ. Taṅkhaṇaññeva jānātīti pakatiyā vacanānantaraṃ vijānanaṃ sandhāya vuttaṃ. Evaṃ pana vacībhedaṃ akatvā ‘‘yo imamhā āvāsā paṭhamaṃ pakkamissati, naṃ mayaṃ ‘arahā’ti jānissāmā’’ti evaṃ katasaṅketā vihārā paṭhamaṃ pakkamanena tasmiṃ khaṇe avītivattepi nikkhantamattepi pārājikaṃ aññataro bhikkhu ‘‘maṃ ‘arahā’ti jānantū’’ti tamhā āvāsā paṭhamaṃ pakkāmīti āgatavatthumhi (pārā. 227) viya. Viññattipatheti kāyavacīviññattīnaṃ gahaṇayogge padese, tena viññattipathaṃ atikkamitvā ṭhito koci dibbena cakkhunā kāyavikāraṃ disvā dibbāya sotadhātuyā vacībhedañca sutvā jānāti, na pārājikanti dīpeti. Pāḷiyaṃ ‘‘paṭivijānantassa āpatti pārājikassā’’ti (pārā. 215) imasmiṃ paṭivijānanavāre yasmiṃ akkhare vā uccārite kāyappayoge vā kateyeva ayaṃ paṭhamajjhānaṃ samāpannotiādiatthaṃ paro vijānāti, tato purimesu akkharuccāraṇādippayogesu thullaccayaṃ āpajjitvā pacchimeva paṭivijānanapayogakkhaṇe pārājikaṃ āpajjatīti veditabbaṃ thullaccayassevettha sāmantattā, teneva buddhadattācariyena –
二一五、「仅此」者,应加入「仅此次」。「于彼刹那即知」者,就本性而言,就言说之后即了知而说。如是不作语之差别,「从此住处最初出发者,我等将知彼为『阿拉汉』」,如是作约定,从住处最初出发,于彼刹那虽未超越,仅出去而已,某比库「令知我为『阿拉汉』」而从彼住处最初出发,成巴拉基咖,如所来事例中。「表示之境」者,于身语表示之可取处,由此超越表示之境而住者,某人以天眼见身之变化,以天耳界闻语之差别而知,非巴拉基咖,此显示之。于律文中「承认者,犯巴拉基咖」,于此承认之次,于何字母诵出或身之动作作时,此人已入初禅那等义,他人了知,于前诸字母诵出等动作中犯土喇吒亚,于最后承认之动作刹那犯巴拉基咖,应知此处土喇吒亚为邻近,由此佛授老师说——
‘‘Dukkaṭaṃ paṭhamasseva, sāmantamiti vaṇṇitaṃ;
「恶作于最初,邻近如是说;」
Sesānaṃ pana tiṇṇampi, thullaccayamudīrita’’nti –
「然而,对于其余三者,则宣说土喇吒亚」——
Vuttaṃ , ayañcattho ‘‘na paṭivijānantassa āpatti thullaccayassā’’ti iminā suttena saṅgahitoti daṭṭhabbo. Uggahaparipucchādivasenātiādinā jhānasamādhiādisaddānamatthesu pubbe akataparicayattā sutvā ‘‘atthaṃ īdisa’’nti ajānitvā kevalaṃ ‘‘visiṭṭho koci samaṇaguṇo anena laddho’’ti parena ñātepi pārājikamevāti dasseti.
已说。此义应以「对于不承认者,有土喇吒亚之罪」此经所摄持来理解。「以听闻、询问等方式」等,由于先前对于禅那、定等诸词之义未作熟习,故听闻后不知「义为如是」,仅以「某种殊胜沙门德由彼所得」为他人所知,亦成巴拉基咖,如是显示。
Anāpattibhedakathāvaṇṇanā无犯分别说释义
§220
220.Anullapanādhippāyassāti ‘‘evaṃ vutte uttarimanussadhammo mayā pakāsito hotī’’ti amanasikatvā ‘‘nāhaṃ, āvuso, maccuno bhāyāmī’’tiādikaṃ kathentassa. Evaṃ kathento ca vohārato aññaṃ byākaronto nāma hotīti vuttaṃ ‘‘aññaṃ byākarontassā’’ti. Bhāyantoti ‘‘ñatvā garahanti nu kho’’ti bhāyanto.
220.「无夸示意图者」,谓如是说时,不作意「上人法由我显示」,而说「诸友,我不畏惧死亡」等。如是说者,从世俗言说而答他事,故说「答他事者」。「畏惧者」,谓畏惧「知已将呵责耶」。
Padabhājanīyavaṇṇanānayo niṭṭhito. · 句分别释义方法已完结。
Vinītavatthuvaṇṇanā调伏事释义
§223
223.Sekkhabhūmiyanti iminā jhānabhūmimpi saṅgaṇhāti. Tiṇṇaṃ vivekānanti kāyacittaupadhivivekānaṃ. Piṇḍāya caraṇassa bhojanapariyosānatāya vuttaṃ ‘‘yāva bhojanapaayosāna’’nti. Antaraghare bhutvā āgacchantassāpi vuttanayeneva sambhāvanicchāya cīvarasaṇṭhāpanādīni karontassa dukkaṭameva, pāḷiyaṃ pana dukkarādivatthūsu ‘‘anāpatti anullapanādhippāyassā’’ti idaṃ thullaccayenāpi anāpattidassanatthaṃ vuttaṃ. Ullapanādhippāyassāpi hi ‘‘nāvuso, dukkaraṃ aññaṃ byākātu’’nti vutte thullaccayameva attupanāyikattābhāvatoti daṭṭhabbaṃ.
223.「有学地」,以此亦摄取禅那地。「三种远离」,谓身远离、心远离、依远离。因行乞食者至食事终了,故说「直至食事终了」。于村落间食已而来者,依所说方式,以欲求赞誉而整理衣等,仅有恶作。然于律文中,于恶作等事项,说「无夸示意图者无罪」,此为显示即使以土喇吒亚亦无罪之义。实则,即使有夸示意图者,若说「诸友,难以答他事」,因无自取性故,仅有土喇吒亚,应如是见。
§227
227.Na dānāhaṃ tattha gamissāmīti puna tattha vasitaṭṭhāne na gamissāmi, evaṃ sati paṭhamaṃ gato ayaṃ puna ca nāgato, tasmā arahāti maññissantīti adhippāyo. Taṃ ṭhānanti āvāsaṃ vātiādinā pubbe paricchinnaṭṭhānaṃ. Padasā gamanaṃ sandhāya katikāya katattā yānenātiādi vuttaṃ. Vijjāmayiddhiṃ sandhāya ‘‘iddhiyā’’ti vuttaṃ ullapanādhippāyassa abhiññiddhiyā asambhavato. Aññamaññaṃ rakkhantīti ullapanādhippāye satipi ekassāpi paṭhamagamanābhāvā rakkhanti. Sace pana katikaṃ katvā nisinnesu ekaṃ dve ṭhapetvā avasesā ullapanādhippāyena ekato gacchanti, gatānaṃ sabbesaṃ pārājikameva. Tesu yassa ullapanādhippāyo natthi, tassa anāpatti. Etanti heṭṭhā vuttaṃ sabbaṃ katikavattaṃ. Nānāverajjakāti nānājanapadavāsino. Saṅghalābhoti yathāvuḍḍhaṃ pāpuṇanakakoṭṭhāso. Ayañca paṭikkhepo avisesetvā karaṇaṃ sandhāya kato, visesetvā pana ‘‘ettako asukassā’’ti paricchinditvā apaloketvā dātuṃ vaṭṭati.
227.「我今不复往彼处」,谓不复往先前所住之处。如是,此人初往而今不复往,故「将认为是阿拉汉」,此为意趣。「彼处」,谓以「住处」等先前所限定之处。因约步行而作约定,故说「以车乘」等。约明咒神变而说「以神变」,因有夸示意图者不可能有神通神变。「互相守护」,谓即使有夸示意图,因一人亦无初往,故守护。然若作约定而坐时,除一二人外,其余者以夸示意图一同前往,则所有已往者皆成巴拉基咖。彼等中,无夸示意图者无罪。「此」,谓下文所说一切约定事项。「异边地者」,谓住于异国土者。「僧团利养」,谓依长幼次第所得之份额。此拒绝约不分别而作,然若分别「如许属某人」而限定后求听而给与,则为允许。
§228
228.Dhammadhātūti sabbaññutaññāṇaṃ, dhammānaṃ sabhāvo vā. Upapattīti attabhāvaṃ sandhāya vadati. Dussaddhāpayā hontīti puthujjane sandhāya vuttaṃ, na lakkhaṇattherādike ariyapuggale . Vituḍentīti vinivijjhitvā ḍenti gacchanti, phāsuḷantarikāyo chiddāvachiddaṃ katvā tāhi gacchantīti nissakkavasena attho. Vitudentīti pāṭhe phāsuḷantarikāhīti ādhāratthe nissakkavacanaṃ. Lohatuṇḍehīti kāḷalohamayehi tuṇḍehi. Acchariyaṃ vatāti garahitabbatāya accharaṃ paharituṃ yuttarūpaṃ. Cakkhubhūtāti lokassa cakkhu viya bhūtā sañjātā, cakkhusadisātipi attho. Tasseva kammassāti yena goghātakakammeneva niraye nibbatto, tassevāti atthe gayhamāne ekāya cetanāya bahupaṭisandhiyo hontīti āpajjati, na cetaṃ yuttaṃ ekassa ambādibījassa anekaṅkuruppatti viyāti taṃ pariharanto āha tassa nānācetanāhi āyūhitassātiādi, tena goghātakakammakkhaṇe pubbacetanā aparacetanā sanniṭṭhāpakacetanāti ekasmimpi pāṇātipāte bahū cetanā honti, nānāpāṇātipātesu vattabbameva natthi. Tattha ekāya cetanāya narake pacitvā tadaññacetanāsu ekāya aparāpariyacetanāya imasmiṃ petattabhāve nibbattoti dasseti, tenāha ‘‘avasesakammaṃ vā kammanimittaṃ vā’’ti. Ettha ca kammasarikkhavipākuppattiṃ sandhāya kammakammanimittānameva gahaṇaṃ kataṃ, na gatinimittassa, tenāha ‘‘aṭṭhirāsiyeva nimittaṃ ahosī’’ti. Pāḷiyaṃ vitacchentīti tuṇḍehi tacchento viya luñcanti. Virājentīti vilikhanti.
228.「法界」,谓一切智智,或诸法之自性。「生起」,约自身而说。「难以令信」,约凡夫而说,非约相长老等圣者。「穿透」,谓穿透而令去,从肋骨间隙作孔穴而从彼等去,依出离之义为义。「穿透」之读法中,「从肋骨间隙」为依处义之出离语。「以铁喙」,谓以黑铁所成之喙。「实为奇哉」,谓因应呵责性,值得打击之形态。「成为眼」,谓如世间之眼而成、生起,亦有「如眼」之义。「即彼业」,若取「即以彼杀牛业而生于地狱」之义,则一思成多结生,此不应理,如一芒果等种子生多芽。为避此,说「以彼之种种思所积集」等。由此,于杀牛业刹那,有前思、后思、成就思,即于一杀生亦有多思,于种种杀生更不必说。其中,以一思于地狱受煮后,于其余诸思中,以一后后之思生于此饿鬼身,如是显示,故说「或余业,或业相」。此中,约业相似果报生起,仅取业与业相,非趣相,故说「骨聚即为相」。律文中「剥皮」,谓如以喙剥皮而拔取。「刮削」,谓刮除。
§229
229.Vallūravikkayenāti sukkhāpitamaṃsavikkayena. Nippakkhacammeti vigatapakkhalomacamme. Ekaṃ miganti dīpakamigaṃ. Kāraṇāhīti ghātanāhi. Ñatvāti kammaṭṭhānaṃ ñatvā.
「以瓦鲁拉售卖」者,以干燥肉售卖。「无毛皮」者,离去毛发之皮。「一鹿」者,豹鹿。「以因」者,以杀害。「知」者,知业处。
§230
230. Maṅganavasena ulatīti maṅguli, virūpabībhacchabhāvena pavattatīti attho. Cittakeḷinti cittaruciyaṃ anācārakīḷaṃ.
「以乞求之力而翻转」者,『玛嘎纳』,以丑陋可厌之状态而转起之义。「心戏」者,于心所喜之非行戏论。
§231
231.Nissevālapaṇakakaddamoti tilabījakādisevālena nīlamaṇḍūkapiṭṭhivaṇṇena udakapiṭṭhe udakaṃ nīlavaṇṇaṃ kurumānena paṇakena kaddamena ca virahito. Uṇhabhāvena tapanato tapaṃ udakaṃ assāti tapodakāti vattabbe ka-kāralopaṃ katvā ‘‘tapodā’’ti vuccati. Petalokoti pakaṭṭhena akusalakammena sugatito duggatiṃ itānaṃ gatānaṃ loko samūho, nivāsaṭṭhānaṃ vā. Katahatthāti dhanusippe suṭṭhu sikkhitahatthā, avirajjhanalakkhavedhāti attho. Sippadassanavasena rājakulādīsu rājasamūhaṃ upecca kataṃ asanaṃ sarakkhepo etesanti katupāsanā, sabbattha dassitasippāti attho. Pabhaggoti pabhañjito, parājitoti attho.
「无苔藓、浮萍、泥」者,离去以胡麻种子等苔藓、以青蛙背色之浮萍使水面之水成青色、以泥。「以热性而热故为热,有水故」,应说『热水』,作『咖』字之省略而说『达波达』。「饿鬼界」者,以特别之不善业从善趣往恶趣者之世间、集合,或住处。「作手」者,于弓术善巧学习之手,不失误目标射中之义。「以技艺显示之力于王族等处往王众而作之坐、守护投掷,此等」者,『咖都巴萨那』,于一切处显示技艺之义。「破坏」者,破碎,败北之义。
§232
232.Āneñjasamādhinti arūpasamāpattiyaṃ niruddhe satipi saddakaṇṭakena uṭṭhānāraho rūpāvacarasamādhiyeva idha vattabboti āha anejaṃ acalantiādi. Samādhiparipanthaketi vitakkādike sandhāya vadati, idaṃ pana paṭhamabodhiyaṃ uppannampi vatthuṃ anācāramattavasena bhikkhūhi coditepi bhagavatā ‘‘anāpatti, bhikkhave, moggallānassā’’ti (pārā. 228) evaṃ āyatiṃ attanā paññapiyamānapārājikānuguṇaṃ tadā eva vinītanti dhammasaṅgāhakattherehi pacchā paññattassa imassa sikkhāpadassa vinītavatthubhāvena saṅgahamāropitanti daṭṭhabbaṃ. Sāvakānaṃ uppaṭipāṭiyā anussaraṇābhāvaṃ dassetuṃ ‘‘na uppaṭipāṭiyā’’ti vuttaṃ. Dukkaraṃ katanti anantare pañcakappasatike kāle viññāṇasantatiṃ adisvāpi asammuyhitvā parato tatiyattabhāve diṭṭhacuticittena saddhiṃ vattamānabhavapaṭisandhiyā anumānenāpi kāriyakāraṇābhāvagahaṇaṃ nāma sāvakānaṃ dukkarattā vuttaṃ. Paṭividdhāti paṭividdhasadisā. Yathā nāma sattadhā phālitassa cāmaravālalomassa ekāya aggakoṭiyā aparassa vālalomaṃsuno koṭiṃ dūre ṭhatvā vijjheyya āvunanto viya paṭipādeyya, evameva imināpi dukkaraṃ katanti vuttaṃ hoti. Etadagganti eso aggo. Yadidanti yo ayaṃ.
「不动定」者,虽于无色等至灭尽,以声刺而应起之色界定,于此应说,故说『不动者不动』等。「定之障碍」者,关于寻等而说,然此于初觉时生起,以非行之量被比库等诘问,世尊『无罪,诸比库,摩嘎剌那』如是,于未来自己所制定之巴拉基咖相应者,彼时即已调伏,应见为法集合长老等后来制定此学处,以已调伏事之性而被摄取。为显示声闻等无次第忆念,故说『非次第』。「作难作」者,于无间五百劫时,虽不见识相续而不迷乱,从他于第三有见死心与现在有结生,即使以推论把握因果之无,名为声闻之难作故说。「洞穿」者,如洞穿。譬如以七分裂之牦牛尾毛,以一端顶,于远处立而应射穿另一毛发之端,如穿线般应行,如是以此亦说作难作。「此第一」者,此为第一。『亚帝德』者,此。
Nigamanavaṇṇanā结论解释
§233
233.Idhāti bhikkhuvibhaṅge. Uddiṭṭhapārājikaparidīpananti sikkhāpadesu pātimokkhuddesavasena uddiṭṭhapārājikaparidīpanaṃ, na pana sabbasmiṃ pārājikavibhaṅge āgataāpattiparidīpanaṃ tattha thullaccayādīnampi āgatattā teneva uddiṭṭha-saddena vuttavibhaṅgassa niddesattā. Bhikkhunīnaṃ asādhāraṇāni cattārīti ubbhajāṇumaṇḍalikā (pāci. 658) vajjappaṭicchādikā (pāci. 665) ukkhittānuvattikā (pāci. 669) aṭṭhavatthukāti (pāci. 675) imāni bhikkhūhi asādhāraṇāni bhikkhunīnaṃ eva paññattāni pārājikānīti attho. Vatthuvipannāti pabbajjupasampadānaṃ vatthubhāvo vatthu nāma, tena vatthumattena vipannā, vipannavatthukāti attho. Ahetukapaṭisandhikāti maggānuppattikāraṇamāha. Kiñcāpi duhetukānampi maggo nuppajjati, te pana pabbajjupasampadāsu ṭhatvā āyatiṃ maggahetuṃ sampādetuṃ sakkonti, ahetukā pana parisuddhe catupārisuddhisīle ṭhatvā sampādetuṃ na sakkonti, tasmā te tampi paṭicca vatthuvipannāvāti veditabbā. Pārājikāti kammavipattiyā paṭisandhikkhaṇeyeva parājayaṃ āpannā. Theyyasaṃvāsakādīnaṃ gihibhāve ṭhatvā vipassanāya vāyamantānampi tasmiṃ attabhāve magguppattiabhāvato ‘‘maggo pana vārito’’ti vuttaṃ. Dīghatāya lambamānaṃ aṅgajātaṃ lambaṃ nāma, taṃ yassa atthi so lambī. So ettāvatā na pārājiko, taṃ pana dīghaṃ aṅgajātaṃ attano mukhe vā vaccamagge vā sevanādhippāyena pavesentova pārājiko, idha pana vaccamagge pavesentova adhippeto mudupiṭṭhikeneva mukhe pavesanassa vuttattā. Sopi hi kataparikammatāya mudubhūtāya piṭṭhiyā onamitvā attano aṅgajātaṃ mukhena gaṇhantova pārājiko hoti, na kevalo. Yo pana mukhena attano vaccamaggaṃ vā paresaṃ vaccamaggamukhaṃ vā itthīnaṃ passāvamaggaṃ vā gaṇhāti, tassa ca purisanimittena purisanimittaṃ chupantassa ca maggena maggapaṭipādanepi pārājikaṃ na hoti purisanimittena taditaramaggasampaṭipādaneneva methunadhammavohārato . Parassa aṅgajāte abhinisīdatīti parassa uttānaṃ sayantassa kammaniye aṅgajāte attano vaccamaggaṃ pavesento tassūpari nisīdati, idañca upalakkhaṇamattaṃ paresaṃ aṅgajātaṃ vaccamagge pavesento sādiyantopi pārājikova, balakkārena pana vaccamagge vā mukhe vā parena pavesiyamāno yadi na sādiyati, anāpattikova. Ettha asādiyanaṃ nāma dukkaraṃ virajjitabbato. Ettha ca anupasampannabhāve ṭhatvā mātupituarahantesu aññataraṃ ghātento bhikkhuniṃ dūsento ca sāmaṇerapabbajjampi na labhatīti dassanatthaṃ visuṃ gahitattā mātughātakādīnaṃ catunnaṃ tatiyapaṭhamapārājikesu antogadhatā veditabbā. Yathā ettha, evaṃ gihibhāve ṭhatvā lohituppādaṃ karonto lohituppādakovāti gahetabbaṃ. Etena pariyāyenāti ubhinnaṃ rāgapariyuṭṭhānasaṅkhātena pariyāyena. Dutiyavikappe kacci atthāti padacchedo veditabbo.
「于此」者,于比库分别。「已诵巴拉基咖之阐明」者,于学处以巴帝摩卡诵之力已诵巴拉基咖之阐明,然非于一切巴拉基咖分别中来之罪阐明,于彼土喇吒亚等亦来故,以彼『已诵』之语,所说分别之指示故。「比库尼等之不共四」者,『膝轮』、『覆藏罪』、『随顺被举』、『八事』,此等为比库等不共,唯比库尼等制定之巴拉基咖之义。「事败坏」者,出家达上之事性名为事,以彼事量败坏,败坏事者之义。「无因结生者」者,说道不生起之因。虽然二因者道亦不生,然彼等于出家达上立而未来能成就道因,无因者于清净四遍净戒立而不能成就,故彼等依彼亦应知为事败坏者。「巴拉基咖」者,以业失坏于结生刹那即得败北。盗住等于在家状态立而以观精勤者,于彼自体无道生起故说『然道被禁』。以长而垂之肢体名为垂,有彼者为垂者。彼以此量非巴拉基咖,然彼长肢体以服用意图入于自己口或粪道即为巴拉基咖,于此然唯入粪道被意图,以软背者入口已说故。彼亦以作准备而成软之背弯曲而以口取自己肢体即为巴拉基咖,非仅。然以口取自己粪道或他人粪道口或女人小便道者,彼以男根触男根者,以道行道亦非巴拉基咖,唯以男根行彼余道,从交合法故。「坐于他人肢体」者,于他人仰卧之作业肢体,入自己粪道而坐于彼上,此唯为标示,入他人肢体于粪道而受用亦为巴拉基咖,然以强力于粪道或口被他人所入,若不受用,为无罪。于此不受用者,名为难作,应离去故。于此于未达上状态立而杀母父阿拉汉等任一者,污比库尼者,沙玛内拉出家亦不得,为显示故别取,母杀者等四于第三第一巴拉基咖中应知为所摄。如于此,如是于在家状态立而作出血者,应取为出血者。「以此方法」者,以二者贪缠所称之方法。「于第二选择,或有义」者,应知句分。
Iti samantapāsādikāya vinayaṭṭhakathāya vimativinodaniyaṃ · 如是《善见律注》中之破除疑惑
Catutthapārājikavaṇṇanānayo niṭṭhito. · 第四巴拉基咖解释法已完结。
Niṭṭhito ca pārājikakaṇḍavaṇṇanānayo. · 巴拉基咖篇解释法已完结。