4. Nissaggiyakaṇḍaṃ · 4. 尼萨耆亚篇义注
3. Aniyatakaṇḍaṃ3. 不定篇
1. Paṭhamaaniyatasikkhāpadavaṇṇanā1. 第一不定学处注释
§443
443.Tenasamayena buddho bhagavāti paṭhamaaniyatasikkhāpadaṃ. Tattha kālayuttaṃ samullapantoti kālaṃ sallakkhetvā yadā na añño koci samīpena gacchati vā āgacchati vā tadā tadanurūpaṃ ‘‘kacci na ukkaṇṭhasi, na kilamasi, na chātāsī’’tiādikaṃ gehassitaṃ kathaṃ kathento. Kālayuttaṃ dhammaṃ bhaṇantoti kālaṃ sallakkhetvā yadā añño koci samīpena gacchati vā āgacchati vā tadā tadanurūpaṃ ‘‘uposathaṃ kareyyāsi, salākabhattaṃ dadeyyāsī’’tiādikaṃ dhammakathaṃ kathento.
因此，世尊于此时宣说初次的固定戒律。此处「适时言说」谓明辨时刻，当确知某一时刻，没有他人邻近进出时，便依时宜传达如「你无嗔恨，无怒气，无残害」等日常家务话语；所谓「适时言法」，则是当确知时刻，有他人邻近进出时，便依情况传达如「应修伍波萨他，应施盐饭」等正式教法。
Bahū dhītaro ca puttā ca assāti bahuputtā. Tassā kira dasa puttā dasa dhītaro ahesuṃ, bahū nattāro assāti bahunattā. Yatheva hi tassā evamassā puttadhītānampi vīsati vīsati dārakā ahesuṃ, iti sā vīsuttaracatusataputtanattaparivārā ahosi. Abhimaṅgalasammatāti uttamamaṅgalasammatā. Yaññesūti dānappadānesu. Chaṇesūti āvāhavivāhamaṅgalādīsu antarussavesu. Ussavesūti āsāḷhīpavāraṇanakkhattādīsu mahussavesu. Paṭhamaṃ bhojentīti ‘‘imepi dārakā tayā samānāyukā nirogā hontū’’ti āyācantā paṭhamaṃyeva bhojenti, yepi saddhā honti pasannā, tepi bhikkhū bhojetvā tadanantaraṃ sabbapaṭhamaṃ taṃyeva bhojenti. Nādiyīti tassā vacanaṃ na ādiyi, na gaṇhi, na vā ādaramakāsīti attho.
子女众多，多子多女。此人有十子十女，是众多亲属。正如此人所具，子女二十有余为后代，这样即属于二十世代、四百子孙及亲属群。所谓「有福同意」谓极优善福德。所谓「施与」指诸行善之施财请求。所谓「契约」指召请、婚姻、吉祥等中介事。所谓「祭祀」如阿索哈斋日、诸祝祭等大节日。初食指「这些子女年龄相同，健康无病」的祈求，他人信受而欣然供养。比库们供养后，随即一同供养所有诸如上所述的初食。所谓「不接受」指不采纳、不受纳及不敬意等义。
§444-5
444-5.Alaṃkammaniyeti kammakkhamaṃ kammayogganti kammaniyaṃ, alaṃ pariyattaṃ kammaniyabhāvāyāti alaṃkammaniyaṃ, tasmiṃ alaṃkammaniye, yattha ajjhācāraṃ karontā sakkonti, taṃ kammaṃ kātuṃ tādiseti attho. Tenevassa padabhājane vuttaṃ – ‘‘sakkā hoti methunaṃ dhammaṃ paṭisevitu’’nti, yattha methunaṃ dhammaṃ sakkā hoti paṭisevitunti vuttaṃ hoti. Nisajjaṃkappeyyāti nisajjaṃ kareyya, nisīdeyyāti attho. Yasmā pana nisīditvāva nipajjati, tenassa padabhājane ubhayampi vuttaṃ. Tattha upanisinnoti upagantvā nisinno. Evaṃ upanipannopi veditabbo. Bhikkhu nisinneti bhikkhumhi nisinneti attho. Ubho vā nisinnāti dvepi apacchā apurimaṃ nisinnā. Ettha ca kiñcāpi pāḷiyaṃ ‘‘sotassa raho’’ti āgataṃ, cakkhussa raheneva pana paricchedo veditabbo. Sacepi hi pihitakavāṭassa gabbhassa dvāre nisinno viññū puriso hoti, neva anāpattiṃ karoti. Apihitakavāṭassa pana dvāre nisinno anāpattiṃ karoti. Na kevalañca dvāre antodvādasahatthepi okāse nisinno, sace sacakkhuko vikkhittopi niddāyantopi anāpattiṃ karoti. Samīpe ṭhitopi andho na karoti, cakkhumāpi nipajjitvā niddāyanto na karoti. Itthīnaṃ pana satampi anāpattiṃ na karotiyeva.
「非装饰行」者，谓行为能力及行为适用，行为谓法。所谓非装饰意，即无外显、无饰修的行为性质。于此非装饰行为中，所谓“正当行为”即指行彼合宜行为。比如，佛法戒律言「允许修持男女关系」是当许可男女关系合法可行。"坐"与"应坐"为同义，即坐下之意。既然坐下即卧倒，也适用此义。此处注说，上座比库“坐下”谓比库坐着。两者均谓坐着，但按种类略有变别。又有规则谓“耳根应守秘密”，眼睛内视隐秘之义。若智者坐在关门的房门口，不违戒罚。坐于关门门口亦无过失。即使坐于非单一门洞中，且眼透空或睡眠亦无过失。近处站立者失明亦不犯戒，眼见睡卧者亦不犯。女性即使坐于处所，亦不犯戒。
Saddheyyavacasāti saddhātabbavacanā. Sā pana yasmā ariyasāvikāva hoti, tenassa padabhājane ‘‘āgataphalā’’tiādi vuttaṃ. Tattha āgataṃ phalaṃ assāti āgataphalā paṭiladdhasotāpattiphalāti attho. Abhisametāvinīti paṭividdhacatusaccā. Viññātaṃ sikkhattayasāsanaṃ etāyāti viññātasāsanā. Nisajjaṃ bhikkhu paṭijānamānoti kiñcāpi evarūpā upāsikā disvā vadati, atha kho bhikkhu nisajjaṃ paṭijānamānoyeva tiṇṇaṃ dhammānaṃ aññatarena kāretabbo, na appaṭijānamānoti attho.
「应信语」指应当信受之言。此处谓因其为圣贤女弟子，故此语义称「已得正果」等。意即已得修行之果，指始得须陀洹果德。所谓「胜义灭谛」，谓真实四圣谛教义已被了知。此处谓见到比库坐下，某女性以此语语而称赞之；此时比库须以对应三法之一作证，不得轻而易举否认。
Yena vā sā saddheyyavacasā upāsikā vadeyya tena so bhikkhu kāretabboti nisajjādīsu ākāresu yena vā ākārena saddhiṃ methunadhammādīni āropetvā sā upāsikā vadeyya, paṭijānamānova tena so bhikkhu kāretabbo. Evarūpāyapi upāsikāya vacanamattena na kāretabboti attho. Kasmā? Yasmā diṭṭhaṃ nāma tathāpi hoti, aññathāpi hoti.
「以此应信语令女性说话」之法，谓需使比库施行不可轻忽之行为。于坐下等情形，借由妥善言辞示现男女适宜行为之法，令女性说出相应语句，由此比库才得施行。若女性言语无此约束，且其言误，则比库不得依教行事。何以故？盖所见之事既有如此，亦有反之事。
Tadatthajotanatthañca idaṃ vatthuṃ udāharanti – mallārāmavihāre kira eko khīṇāsavatthero ekadivasaṃ upaṭṭhākakulaṃ gantvā antogehe nisīdi, upāsikāpi sayanapallaṅkaṃ nissāya ṭhitā hoti. Atheko piṇḍacāriko dvāre ṭhito disvā ‘‘thero upāsikāya saddhiṃ ekāsane nisinno’’ti saññaṃ paṭilabhitvā punappunaṃ olokesi. Theropi ‘‘ayaṃ mayi asuddhaladdhiko jāto’’ti sallakkhetvā katabhattakicco vihāraṃ gantvā attano vasanaṭṭhānaṃ pavisitvā antova nisīdi. Sopi bhikkhu ‘‘theraṃ codessāmī’’ti āgantvā ukkāsitvā dvāraṃ vivari. Thero tassa cittaṃ ñatvā ākāse uppatitvā kūṭāgārakaṇṇikaṃ nissāya pallaṅkena nisīdi. Sopi bhikkhu anto pavisitvā mañcañca heṭṭhāmañcañca oloketvā theraṃ apassanto uddhaṃ ullokesi, atha ākāse nisinnaṃ theraṃ disvā ‘‘bhante, evaṃ mahiddhikā nāma tumhe mātugāmena saddhiṃ ekāsane nisinnabhāvaṃ vadāpetha evā’’ti āha. Thero ‘‘antaragharasseveso āvuso doso, ahaṃ pana taṃ saddhāpetuṃ asakkonto evamakāsiṃ, rakkheyyāsi ma’’nti vatvā otarīti.
为阐明诸义，举此事例：于摩罗园精舍，一位已证得无漏长老，某日巡察侍者后，回禀自室而坐；一位女信徒依靠床榻站立，见一行乞者立于门前，见知长老正与女信徒同座。长老心念已生，因此坐于楼阁耳房靠垫之上。一位比库进室，察视上下左右，目睹长老，乃仰望天上。见长老坐于高处，便告诫曰：「长老，此乃大威德者，敬请说出你与女信徒同室合座之事。」长老答曰：「同室私会之行为，舍友，此乃过失，我不能信与，因此如此为之，望护持我。」说毕，即离开。
§446
446. Ito paraṃ sā ce evaṃ vadeyyātiādi sabbaṃ paṭiññāya kāraṇākāradassanatthaṃ vuttaṃ, tattha mātugāmassa methunaṃ dhammaṃ paṭisevantoti mātugāmassa magge methunaṃ dhammaṃ paṭisevantoti attho. Nisajjāya kāretabboti nisajjaṃ paṭijānitvā methunadhammapaṭisevanaṃ appaṭijānanto methunadhammapārājikāpattiyā akāretvā nisajjāmattena yaṃ āpattiṃ āpajjati tāya kāretabbo, pācittiyāpattiyā kāretabboti attho. Etena nayena sabbacatukkesu vinicchayo veditabbo.
446. 此处之意为：假若有人说“其后应当如此说”等等，皆因承认所有因缘和缘起之显现之理而说。这里“对女性居住地的结合之法加以遵守”意指“于女性居住地之路上遵守结合之法”之义。所谓“应因知此而为之”即因知此结合法而作，若不知而为行则犯结合法犯巴拉基咖罪，应以此罪责自惩。由此法则，应知四种分类皆当如此断定。
§451
451. Sikkhāpadapariyosāne pana āpattānāpattiparicchedadassanatthaṃ vuttesu gamanaṃ paṭijānātītiādīsu gamanaṃ paṭijānātīti ‘‘rahonisajjassādatthaṃ gatomhī’’ti evaṃ gamanaṃ paṭijānāti, nisajjanti nisajjassādeneva nisajjaṃ paṭijānāti. Āpattinti tīsu aññataraṃ āpattiṃ. Āpattiyā kāretabboti tīsu yaṃ paṭijānāti, tāya kāretabbo. Sesamettha catukke uttānādhippāyameva. Dutiyacatukke pana gamanaṃ na paṭijānātīti raho nisajjassādavasena na paṭijānāti , ‘‘salākabhattādinā attano kammena gatomhi, sā pana mayhaṃ nisinnaṭṭhānaṃ āgatā’’ti vadati. Sesametthāpi uttānādhippāyameva.
451. 然而，于受戒结束之际，论及是否犯戒罪之区分，谓之“已知行为之止息”等等，“止息”谓已知“隐讳坐卧之过失”而止息。因此“止息”即知“不坐卧而止息”。“过失”指诸种过失中的某种。因知应以过失犯戒，谓须因此实施。其余于此四处，仍当依前述正断为据。又第二处因未知止息，隐讳坐卧过失，故不知止息。有人言“我因以符杖之食而受自身业力，此地为我所坐之所”。对余亦当依前说之正断为准。
Ayaṃ pana sabbattha vinicchayo – raho nisajjassādoti methunadhammasannissitakileso vuccati. Yo bhikkhu tenassādena mātugāmassa santikaṃ gantukāmo akkhiṃ añjeti, dukkaṭaṃ. Nivāsanaṃ nivāseti, kāyabandhanaṃ bandhati, cīvaraṃ pārupati, sabbattha payoge payoge dukkaṭaṃ. Gacchati, padavāre padavāre dukkaṭaṃ. Gantvā nisīdati, dukkaṭameva. Mātugāme āgantvā nisinnamatte pācittiyaṃ. Sace sā itthī kenaci karaṇīyena uṭṭhāyuṭṭhāya punappunaṃ nisīdati, nisajjāya nisajjāya pācittiyaṃ. Yaṃ sandhāya gato, sā na diṭṭhā, aññā āgantvā nisīdati, assāde uppanne pācittiyaṃ. Mahāpaccariyaṃ pana ‘‘gamanakālato paṭṭhāya asuddhacittattā āpattiyevā’’ti vuttaṃ. Sace sambahulā āgacchanti, mātugāmagaṇanāya pācittiyāni. Sace uṭṭhāyuṭṭhāya punappunaṃ nisīdanti, nisajjāgaṇanāya pācittiyāni. Aniyametvā diṭṭhadiṭṭhāya saddhiṃ rahassādaṃ kappessāmīti gantvā nisinnassāpi āgatāgatānaṃ vasena punappunaṃ nisajjāvasena ca vuttanayeneva āpattiyo veditabbā. Sace suddhacittena gantvā nisinnassa santikaṃ āgantvā nisinnāya itthiyā rahassādo uppajjati anāpatti.
10. 此处总断为：因“隐讳坐卧”的行为，谓因依结合法染污。若比库存有欲意，意欲攀视女性居所，则为恶行为。其所居处即为拘缚身躯，缠绕身心，穿着袈裟，处处生恶。行走亦处处恶苦，抵达后坐下仍是恶苦。到女性居所坐下即犯巴拉基咖戒。若该女以任何合适方式起坐又复再坐，因隐讳结合法，应犯巴拉基咖戒。若女赴会其他处坐，且有引诱，也应犯巴拉基咖戒。若多次往返，结合礼失显明，亦犯巴拉基咖戒。若众多女子前来，即女性居所群聚，又犯巴拉基咖戒。若起坐复复，因隐讳坐卧常复执行之律，亦犯巴拉基咖戒。此反复行为即为秘密隐讳，其法失显之故，即以此类行为判断过失。若本意纯洁，到此地坐下，受到女方引诱则无过失。
Samuṭṭhānādīni paṭhamapārājikasadisānevāti.
11. “犯巴拉基咖第一罪的起因等”，此为题。
Paṭhamaaniyatasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. · 第一不定学处注释完毕。
2. Dutiyaaniyatasikkhāpadavaṇṇanā2. 第二不定学处注释
§452
452.Tena samayena buddho bhagavāti dutiyaaniyatasikkhāpadaṃ. Tattha bhagavatā paṭikkhittantiādimhi ‘‘yaṃ eko ekāya raho paṭicchanne āsane alaṃkammaniye nisajjaṃ kappeyya, taṃ nisajjaṃ kappetuṃ paṭikkhitta’’nti evaṃ sambandho veditabbo. Itarathā hi ‘‘ekassa ekāyā’’ti vattabbaṃ siyā, kasmā? ‘‘Paṭikkhitta’’nti vuttattā. Sāmiatthe vā etaṃ paccattavacanaṃ veditabbaṃ.
452. 此时佛陀说第二不定戒。于佛所讲“若有人于被秘密包裹、不可观之处所隐匿坐卧，称其为被禁止的坐卧，即应已被禁止为其坐卧”，应知此种关系。于他法不宜言“某处某物为一个一物”，为何如此？盖因称“已被禁止”，当理解为错谬说。对本人亦应知此为专属说法。
§453
453.Na heva kho pana paṭicchannanti ettha pana yampi bahi parikkhittaṃ anto vivaṭaṃ pariveṇaṅgaṇādi, tampi antogadhanti veditabbaṃ. Evarūpañhi ṭhānaṃ appaṭicchanneyeva gahitanti mahāpaccariyaṃ vuttaṃ. Sesaṃ paṭhamasikkhāpadanayeneva veditabbaṃ. Kevalañhi idha itthīpi purisopi yo koci viññū anandho abadhiro antodvādasahatthe okāse ṭhito vā nisinno vā vikkhittopi niddāyantopi anāpattiṃ karoti. Badhiro pana cakkhumāpi andho vā abadhiropi na karoti. Pārājikāpattiñca parihāpetvā duṭṭhullavācāpatti vuttāti ayaṃ viseso. Sesaṃ purimasadisameva. Ubhayatthāpi ummattakaādikammikānaṃ anāpatti.
453. 不然，此处所谓“包裹”，乃指外围有布帛、网罗等包藏之内，亦应知为被包藏之内。如此地方为非显露处，即谓“隐秘”。大巴拉基咖戒犯之事即已为正断。余部分当如第一不定戒断解。实则男女不论，或明智或失明，聋或盲，若于无遮蔽处，立、坐、卧显露公然，则不犯戒。只有聋者看见、盲者听见、失聪失明者不犯戒。主体放弃犯巴拉基咖戒犯，转犯恶言语罪，此为特例。余如前所断。且男女均不犯狂妄等恶行之罪。
Samuṭṭhānādīsu idaṃsikkhāpadaṃ tisamuṭṭhānaṃ – kāyacittato, vācācittato, kāyavācācittato ca samuṭṭhāti. Kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ, sukhamajjhattavedanāhi dvivedanaṃ. Sesaṃ uttānatthamevāti.
起现等处，此为此修习戒法，是三种起现——身意起现、语意起现、身语意起现。所谓起现者，是作为、分别解脱、一心、世俗所行、身业、语业、不善心，以及以适乐中等感受的双重感受。剩余则仅为起正（正行）之用。
Dutiyaaniyatasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. · 第二不定学处注释完毕。
Samantapāsādikāya vinayasaṃvaṇṇanāya · 《一切善见》律藏注释中
Aniyatavaṇṇanā niṭṭhitā. · 不定法的解释已完成。