三藏之路 Tipitaka Path
巴利三藏 · 玛欣德尊者标准中译
首页经藏小部《藏释》1. 圣谛显示第一地

1. Ariyasaccappakāsanapaṭhamabhūmi1. 圣谛显示第一地

199 段 · CSCD 巴利原典
Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa · 礼敬彼世尊、阿拉汉、正自觉者
Khuddakanikāye · 小部
Peṭakopadesapāḷi · 《藏释》
1. Ariyasaccappakāsanapaṭhamabhūmi1. 圣谛显示第一地
Namo sammāsambuddhānaṃ paramatthadassīnaṃ · 礼敬诸正自觉者、见胜义者
Sīlādiguṇapāramippattānaṃ.
诸戒等德的圆满成就者。
§1
Duve hetū duve paccayā sāvakassa sammādiṭṭhiyā uppādāya – parato ca ghoso saccānusandhi, ajjhattañca yoniso manasikāro. Tattha katamo parato ghoso? Yā parato desanā ovādo anusāsanī saccakathā saccānulomo. Cattāri saccāni – dukkhaṃ samudayo nirodho maggo. Imesaṃ catunnaṃ saccānaṃ yā desanā sandassanā vivaraṇā vibhajanā uttānīkiriyā pakāsanā – ayaṃ vuccati saccānulomo ghosoti.
有二因、二缘令声闻的正见生起——来自他人的声音与真谛的随顺,以及内在的如理作意。其中,什么是来自他人的声音?凡是来自他人的教导、劝诫、教诫、真谛之说、随顺真谛者。四谛——苦、集、灭、道。对这四谛的教导、显示、阐明、分别论、揭示、阐释——这称为随顺真谛的声音。
§2
Tattha katamo ajjhattaṃ yoniso manasikāro?
其中,什么是内在的如理作意?
Ajjhattaṃ yoniso manasikāro nāma yo yathādesite dhamme bahiddhā ārammaṇaṃ anabhinīharitvā yoniso manasikāro – ayaṃ vuccati yoniso manasikāro.
内在的如理作意,名为对如所教导之法,不向外引导所缘,而作如理作意——这称为如理作意。
Taṃākāro yoniso dvāro vidhi upāyo. Yathā puriso sukkhe kaṭṭhe vigatasnehe sukkhāya uttarāraṇiyā thale abhimanthamānaṃ bhabbo jotissa adhigamāya . Taṃ kissa hetu. Yoniso aggissa adhigamāya. Evamevassa yamidaṃ dukkhasamudayanirodhamaggānaṃ aviparītadhammadesanaṃ manasikaroti – ayaṃ vuccati yoniso manasikāro.
那方式、如理、门、方法、途径。譬如男子在干燥的木材上,无油脂处,以干燥的上钻木,在陆地上摩擦,能够获得火。那是什么原因?因为如理地获得火。同样地,他对苦、集、灭、道的不颠倒法教作意——这称为如理作意。
Yathā tisso upamā pubbe assutā ca assutapubbā ca paṭibhanti. Yo hi koci kāmesu avītarāgoti…pe… duve upamā ayoniso kātabbā pacchimesu vuttaṃ. Tattha yo ca parato ghoso yo ca ajjhattaṃ yoniso manasikāro – ime dve paccayā. Parato ghosena yā uppajjati paññā – ayaṃ vuccati sutamayī paññā. Yā ajjhattaṃ yoniso manasikārena uppajjati paññā – ayaṃ vuccati cintāmayī paññāti. Imā dve paññā veditabbā. Purimakā ca dve paccayā. Ime dve hetū dve paccayā sāvakassa sammādiṭṭhiyā uppādāya.
譬如三个譬喻,以前未曾听闻、未曾听闻过的,会显现。凡是对诸欲未离贪者……(中略)……二个譬喻应作非如理,在最后说。其中,来自他人的声音与内在的如理作意——这二者是缘。由来自他人的声音而生起的慧——这称为闻所成慧。由内在的如理作意而生起的慧——这称为思所成慧。应知这二种慧。以及前面的二缘。这二因、二缘令声闻的正见生起。
§3
Tattha parato ghosassa saccānusandhissa desitassa atthaṃ avijānanto atthappaṭisaṃvedī bhavissatīti netaṃ ṭhānaṃ vijjati. Na ca atthappaṭisaṃvedī yoniso manasikarissatīti netaṃ ṭhānaṃ vijjati. Parato ghosassa saccānusandhissa desitassa atthaṃ vijānanto atthappaṭisaṃvedī bhavissatīti ṭhānametaṃ vijjati. Atthappaṭisaṃvedī ca yoniso manasikarissatīti ṭhānametaṃ vijjati. Esa hetu etaṃ ārammaṇaṃ eso upāyo sāvakassa niyyānassa, natthañño. Soyaṃ na ca suttassa atthavijānanāya saha yutto nāpi ghosānuyogena parato ghosassa atthaṃ avijānantena sakkā uttarimanussadhammaṃ alamariyañāṇadassanaṃ adhigantuṃ, tasmā nibbāyitukāmena sutamayena atthā pariyesitabbā. Tattha pariyesanāya ayaṃ anupubbī bhavati soḷasa hārā, pañca nayā, aṭṭhārasa mūlapadāni.
其中,对来自他人的声音、随顺真谛的所教,不了知其义者,将成为通达义者——这是须跋的。不是通达义者将如理作意——这是须跋的。对来自他人的声音、随顺真谛的所教,了知其义者,将成为通达义者——这是可能的。通达义者将如理作意——这是可能的。这是因、这是所缘、这是途径,令声闻出离,没有其他。若不具备理解经义,也不致力于声音,不了知来自他人声音之义者,须跋证得上人法、圣智见,因此欲求涅槃者应以闻所成寻求诸义。其中,寻求的次第是:十六条线索、五种方法、十八根本句。
Tatthāyaṃ uddānagāthā于此有摄颂
Soḷasahārā nettī, pañcanayā sāsanassa pariyeṭṭhi;
十六条线索是引导,五种方法是教法的探求;
Aṭṭhārasamūlapadā, kaccāyanagottaniddiṭṭhā.
十八根本足,由咖吒亚那果答所说。
§4
Tattha katame soḷasahārā?
其中,什么是十六项?
Desanā vicayo yutti padaṭṭhānaṃ lakkhaṇaṃ catubyūho āvaṭṭo vibhatti parivattano vevacano paññatti otaraṇo sodhano adhiṭṭhāno parikkhāro samāropano – ime soḷasa hārā.
教说、抉择、理趣、词基、特相、四种排列、转、格、转变、同义词、施设、降入、净化、确立、资具、增益——这些是十六项。
Tattha uddānagāthā于此摄颂
Desanā vicayo yutti, padaṭṭhāno ca lakkhaṇo ;
教说、抉择、理趣,词基与特相;
Catubyūho ca āvaṭṭo, vibhatti parivattano.
四种排列与转,格与转变。
Vevacano ca paññatti, otaraṇo ca sodhano;
同义词与施设,降入与净化;
Adhiṭṭhāno parikkhāro, samāropano soḷaso – ;
确立、资具,增益为十六——;
§5
Tattha katame pañca nayā?
其中,什么是五种方法?
Nandiyāvaṭṭo tipukkhalo sīhavikkīḷito disālocano aṅkusoti.
欢喜轮、三轮、狮子游戏、观察诸方、钩。
Tattha uddānagāthā于此摄颂
Paṭhamo nandiyāvaṭṭo, dutiyo ca tipukkhalo;
第一是欢喜轮,第二是三轮;
Sīhavikkīḷito nāma, tatiyo hoti so nayo.
名为狮子游戏,那是第三种方法。
Disālocanamāhaṃsu, catuttho nayalañjako;
他们说观察诸方,是第四种方法的装饰;
Pañcamo aṅkuso nāma , sabbe pañca nayā gatā.
第五名为钩,这五种方法都已说完。
§6
Tattha katamāni aṭṭhārasa mūlapadāni?
其中,什么是十八根本句?
Avijjā taṇhā lobho doso moho subhasaññā sukhasaññā niccasaññā attasaññā samatho vipassanā alobho adoso amoho asubhasaññā dukkhasaññā aniccasaññā anattasaññā, imāni aṭṭhārasa mūlapadāni. Tattha nava padāni akusalāni yattha sabbaṃ akusalaṃ samosarati. Nava padāni kusalāni yattha sabbaṃ kusalaṃ samosarati.
无明、渴爱、贪、嗔、痴、净想、乐想、常想、我想、止、观、无贪、无嗔、无痴、须跋想、苦想、无常想、无我想,这些是十八根本句。其中,九句是不善的,一切不善都汇集于此。九句是善的,一切善都汇集于此。
Katamāni nava padāni akusalāni yattha sabbaṃ akusalaṃ samosarati?
什么是九句不善的,一切不善都汇集于此?
Avijjā yāva attasaññā, imāni nava padāni akusalāni, yattha sabbaṃ akusalaṃ samosarati.
无明乃至我想,这九个项目是不善的,一切不善在此聚集。
Katamāni nava padāni kusalāni yattha sabbaṃ kusalaṃ samosarati?
哪九个项目是善的,一切善在此聚集?
Samatho yāva anattasaññā, imāni nava padāni kusalāni yattha sabbaṃ kusalaṃ samosarati. Imāni aṭṭhārasa mūlapadāni.
止乃至无我想,这九个项目是善的,一切善在此聚集。这些是十八根本项目。
Tattha imā uddānagāthā于此有诸摄颂
Taṇhā ca avijjā lobho, doso tatheva moho ca;
渴爱与无明、贪,嗔以及痴;
Cattāro ca vipallāsā, kilesabhūmi nava padāni.
以及四颠倒,烦恼地九项目。
Ye ca satipaṭṭhānā samatho, vipassanā kusalamūlaṃ;
诸须跋与止、观、善根;
Etaṃ sabbaṃ kusalaṃ, indriyabhūmi navapadāni.
这一切善,根地九项目。
Sabbaṃ kusalaṃ navahi padehi yujjati, navahi ceva akusalaṃ;
一切善以九项目相应,以九项目不善亦然;
Ekake nava mūlapadāni, ubhayato aṭṭhārasa mūlapadāni.
各别九个根本句,两者合为十八根本句。
Imesaṃ aṭṭhārasannaṃ mūlapadānaṃ yāni nava padāni akusalāni, ayaṃ dukkhasamudayo; yāni nava padāni kusalāni, ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā. Iti samudayassa dukkhaṃ phalaṃ, dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya nirodhaṃ phalaṃ. Imāni cattāri ariyasaccāni bhagavatā bārāṇasiyaṃ desitāni.
在这十八根本句中,九句是不善的,这是苦集;九句是善的,这是导至苦灭之道。如此,集的果是苦,导至苦灭之道的果是灭。这四圣谛由世尊在巴拉纳西所说。
§7
Tattha dukkhassa ariyasaccassa aparimāṇāni akkharāni padāni byañjanāni ākārāni niruttiyo niddesā desitā etassevatthassa saṅkāsanāya pakāsanāya vivaraṇāya vibhajanāya uttānīkammatāya paññāpanāyāti yā evaṃ sabbesaṃ saccānaṃ. Iti ekamekaṃ saccaṃ aparimāṇehi akkharapadabyañjanaākāraniruttiniddesehi pariyesitabbaṃ, tañca byañjanaṃ atthaputhuttena pana attheva byañjanaputhuttena.
在那里,苦圣谛有无量的字、句、文、相、语源、分别论,为了显示、阐明、开显、分别论、阐释、施设此义而被宣说,所有诸谛亦如是。如此,每一谛应以无量的字句文相语源分别论来探求,而那文句因义之众多而众多,实非因文句之众多。
Yo hi koci samaṇo vā brāhmaṇo vā evaṃ vadeyya ‘‘ahaṃ idaṃ dukkhaṃ paccakkhāya aññaṃ dukkhaṃ paññapessāmī’’ti tassa taṃ vācāvatthukamevassa pucchito ca na sampāyissati. Evaṃ saccāni. Yañca rattiṃ bhagavā abhisambuddho, yañca rattiṃ anupādāya parinibbuto, etthantare yaṃ kiñci bhagavatā bhāsitaṃ suttaṃ geyyaṃ veyyākaraṇaṃ gāthā udānaṃ itivuttakaṃ jātakaṃ abbhutadhammaṃ vedallaṃ, sabbaṃ taṃ dhammacakkaṃ pavattitaṃ. Na kiñci buddhānaṃ bhagavantānaṃ dhammadesanāya dhammacakkato bahiddhā, tassa sabbaṃ suttaṃ ariyadhammesu pariyesitabbaṃ. Tattha pariggaṇhanāya ālokasabhāni cattāri ariyasaccāni thāvarāni imāni.
若任何沙门或婆罗门如此说:「我舍弃此苦而施设另一苦」,那只是他的言说而已,若被问及则不能作答。诸谛即如是。从世尊正觉之夜,至无取著般涅槃之夜,在此期间,凡世尊所说的经、应颂、记说、偈颂、自说、如是语、本生、未曾有法、吠陀罗,一切都是转法轮。诸佛世尊的说法,没有任何在法轮之外,其一切经应在圣法中探求。在那里,为了摄取,四圣谛是照明、稳固的。
Tattha katamaṃ dukkhaṃ? Jāti jarā byādhi maraṇaṃ saṃkhittena pañcupādānakkhandhā dukkhā. Tatthāyaṃ lakkhaṇaniddeso, pātubhāvalakkhaṇā jāti, paripākalakkhaṇā jarā, dukkhadukkhatālakkhaṇo byādhi, cutilakkhaṇaṃ maraṇaṃ, piyavippayogavipariṇāmaparitāpanalakkhaṇo soko, lālappanalakkhaṇo paridevo, kāyasampīḷanalakkhaṇaṃ dukkhaṃ, cittasampīḷanalakkhaṇaṃ domanassaṃ, kilesaparidahanalakkhaṇo upāyāso, amanāpasamodhānalakkhaṇo appiyasampayogo, manāpavinābhāvalakkhaṇo piyavippayogo, adhippāyavivattanalakkhaṇo alābho, apariññālakkhaṇā pañcupādānakkhandhā, paripākacutilakkhaṇaṃ jarāmaraṇaṃ, pātubhāvacutilakkhaṇaṃ cutopapatti, paṭisandhinibbattanalakkhaṇo samudayo, samudayaparijahanalakkhaṇo nirodho, anusayasamucchedalakkhaṇo maggo. Byādhilakkhaṇaṃ dukkhaṃ, sañjānanalakkhaṇo samudayo, niyyānikalakkhaṇo maggo, santilakkhaṇo nirodho. Appaṭisandhibhāvanirodhalakkhaṇā anupādisesā nibbānadhātu, dukkhañca samudayo ca, dukkhañca nirodho ca, dukkhañca maggo ca, samudayo ca dukkhañca, samudayo ca nirodho ca, samudayo ca maggo ca, nirodho ca samudayo ca, nirodho ca dukkhañca, nirodho ca maggo ca, maggo ca nirodho ca, maggo ca samudayo ca, maggo ca dukkhañca.
在那里,什么是苦?生、老、病、死,简而言之,五取蕴是苦。在那里,这是相的分别论:生以显现为相,老以成熟为相,病以苦苦性为相,死以死没为相,愁以与所爱别离、变易、热恼为相,悲以哀泣为相,苦以身逼迫为相,忧以心逼迫为相,恼以烦恼燃烧为相,怨憎会以不可意聚合为相,爱别离以可意消失为相,求不得以所求不遂为相,五取蕴以未遍知为相,老死以成熟死没为相,死生以显现死没为相,集以结生生起为相,灭以舍断集为相,道以断除随眠为相。苦以病相为相,集以了知为相,道以出离为相,灭以寂静为相。无余涅槃界以无结生、灭止为相,苦与集,苦与灭,苦与道,集与苦,集与灭,集与道,灭与集,灭与苦,灭与道,道与灭,道与集,道与苦。
§8
Tatthimāni suttāni.
在那里,有这些经。
‘‘Yamekarattiṃ paṭhamaṃ, gabbhe vasati māṇavo;
「学童住于胎中的第一夜开始,
Abbhuṭṭhitova so yāti, sa gacchaṃ na nivattatī’’ti.
他已出发前进,他前进而不返回。」
Aṭṭhimā, ānanda, dānupapattiyo ekuttarike suttaṃ – ayaṃ jāti.
阿难,这些是八种布施的再生处,超越经典所说——这是生。
Tattha katamā jarā?
其中,什么是老?
Acaritvā brahmacariyaṃ, aladdhā yobbane dhanaṃ;
未行梵行,未于青春时得财富;如老鹭鸶般憔悴,如池中鱼尽般(忧愁)。
Jiṇṇakoñcāva jhāyanti, khīṇamaccheva pallale.
诸天的五种前兆——这是老。
Pañca pubbanimittāni devesu – ayaṃ jarā.
其中,什么是病?
Tattha katamo byādhi?
大王,你自己从何处知道你也被老所侵袭?
Sāmaṃ tena kuto rāja, tuvampi jarāyanti vedesi;
刹帝利,这是业的果报,世间确实不会消除业。
Khattiya kammassa phalo, loko na hi kammaṃ panayati.
刹帝利是业的果报,世间确实不会消除业。
Tayo gilānā – ayaṃ byādhi.
三种病人——这是病。
Tattha katamaṃ maraṇaṃ?
于此,什么是死?
Yathāpi kumbhakārassa, kataṃ mattikabhājanaṃ;
犹如陶师所制的陶器,
Khuddakañca mahantañca, yaṃ pakkaṃ yañca āmakaṃ;
无论小的或大的,已烧的或未烧的,
Sabbaṃ bhedanapariyantaṃ, evaṃ maccāna jīvitaṃ.
一切都以破坏为终结,如是诸有情的生命。
Mamāyite passatha phandamāne , maccheva appodake khīṇasote;
看见我所执着者在挣扎,如鱼在水少流尽之处,
Etampi disvā amamo careyya, bhavesu āsattimakubbamāno.
见此之后,应无我所而行,不对诸有造作执着。
Udakappanasuttaṃ – idaṃ maraṇaṃ.
水喻经——这是死。
Tattha katamo soko?
于此,什么是愁?
Idha socati pecca socati, pāpakārī ubhayattha socati;
于此,作恶者此世愁,来世愁,两处皆愁;
So socati so vihaññati, disvā kammakiliṭṭhamattano .
他愁,他苦恼,见到自己业的杂染。
Tīṇi duccaritāni – ayaṃ soko.
三种恶行——这是愁。
Tattha katamo paridevo?
于此,什么是悲?
Kāmesu giddhā pasutā pamūḷhā, avadāniyā te visame niviṭṭhā;
于诸欲贪婪、沉溺、痴迷者,不可救药,陷入险境;
Dukkhūpanītā paridevayanti, kiṃsu bhavissāma ito cutāse.
被带到苦,他们悲泣:「我们从此处死后将成为什么?」
Tisso vipattiyo – ayaṃ paridevo.
三种衰败——这是悲。
Tattha katamaṃ dukkhaṃ?
于此,什么是苦?
Sataṃ āsi ayosaṅkū , sabbe paccattavedanā;
「有百支铁钉,一切是个别所感受的;」
Jalitā jātavedāva, accisaṅghasamākulā.
「如燃烧的火焰,充满了火焰群。」
Mahā vata so pariḷāho saṃyuttake suttaṃ saccasaṃyuttesu – idaṃ dukkhaṃ.
「大哉!那热恼」——相应部经典中的谛相应——这是苦。
Tattha katamaṃ domanassaṃ?
于此,什么是忧?
Saṅkappehi pareto so, kapaṇo viya jhāyati;
「被寻思所困扰者,如可怜者般忧虑;」
Sutvā paresaṃ nigghosaṃ, maṅku hoti tathāvidho.
「听闻他人的责难,如是之人变得沮丧。」
Dveme tapanīyā dhammā – idaṃ domanassaṃ.
「此二法是热恼」——这是忧。
Tattha katamo upāyāso?
于此,什么是悲伤?
Kammārānaṃ yathā ukkā, anto ḍayhati no bahi;
犹如铁匠们的炭火,内燃而不外燃;
Evaṃ ḍayhati me hadayaṃ, sutvā nibbattamambujaṃ.
如是我的心燃烧,听闻无生之莲花。
Tayo aggī – ayaṃ upāyāso.
三火——这是悲伤。
Tattha katamo appiyasampayogo?
于此,什么是与不爱者会?
Ayasāva malaṃ samuṭṭhitaṃ, tatuṭṭhāya tameva khādati;
犹如铁锈从铁自身生起,从那生起后吞食那铁本身;
Evaṃ atidhonacārinaṃ, sāni kammāni nayanti duggatiṃ.
如是过度行者,自己的诸业引导至恶趣。
Dveme tathāgataṃ abbhācikkhanti, ekuttarike suttaṃ dukesu – ayaṃ appiyasampayogo.
这两者诽谤如来,一增上经在二法中——这是与不爱者会。
Tattha katamo piyavippayogo?
于此,什么是怨憎会苦?
Supinena yathāpi saṅgataṃ, paṭibuddho puriso na passati;
犹如在梦中所会合的,醒来的人不再见到;
Evampi piyāyitaṃ janaṃ, petaṃ kālaṅkataṃ na passati.
如是,所爱的人,死去、命终后不再见到。
Te devā cavanadhammaṃ viditvā tīhi vācāhi anusāsanti. Ayaṃ piyavippayogo.
诸天人知道死亡法后,以三种语教诫。这是怨憎会苦。
Yampicchaṃ na labhati, tisso māradhītaro;
所求不得,三魔女;
Tassa ce kāmayānassa , chandajātassa jantuno;
对于那欲求者、生起欲望的众生,
Te kāmā parihāyanti, sallaviddhova ruppati.
那些欲退失时,如被箭射中般受苦。
Saṃkhittena pañcupādānakkhandhā dukkhā.
简而言之,五取蕴是苦。
Cakkhu sotañca ghānañca, jivhā kāyo tato manaṃ;
眼、耳与鼻,舌、身及其后的意;
Ete lokāmisā ghorā, yattha sattā puthujjanā.
这些是可怖的世间诱饵,凡夫众生于此处。
Pañcime bhikkhave khandhā – idaṃ dukkhaṃ.
诸比库,这五蕴——这是苦。
Tattha katamā jarā ca maraṇañca?
于此,什么是老与死?
Appaṃ vata jīvitaṃ idaṃ, oraṃ vassasatāpi mīyate ;
实在少啊,此生命,不到百岁即死去;
Atha vāpi akicchaṃ jīvitaṃ, atha kho so jarasāpi mīyate.
即使活得更久些,然而他也因老而死。
Saṃyuttake pasenadisaṃyuttake suttaṃ ayyikā me kālaṅkatā – ayaṃ jarā ca maraṇañca.
在相应部巴些那地相应的经中「我的祖母已命终」——这是老与死。
Tattha katamā cuti ca upapatti ca?
于此,什么是死没与投生?
‘‘Sabbe sattā marissanti, maraṇantaṃ hi jīvitaṃ;
「一切有情将死,生命以死为终;
Yathākammaṃ gamissanti, attakammaphalūpagā’’ti . –
他们将随业而去,到达自业之果。」——
Ayaṃ cuti ca upapatti ca.
这是死亡与再生。
Imehi suttehi ekasadisehi ca aññehi navavidhaṃ suttaṃ taṃ anupaviṭṭhehi lakkhaṇato dukkhaṃ ñatvā sādhāraṇañca asādhāraṇañca dukkhaṃ ariyasaccaṃ niddisitabbaṃ. Gāthāhi gāthā anuminitabbā, byākaraṇehi vā byākaraṇaṃ – idaṃ dukkhaṃ.
以这些经与类似的其他经,以九种经,通过已深入的特相了知苦,应当阐明共与不共的苦圣谛。应以偈颂推知偈颂,或以分别论推知分别论——这是苦。
§9
Tattha katamo dukkhasamudayo?
其中,什么是苦集?
Kāmesu sattā kāmasaṅgasattā , saṃyojane vajjamapassamānā;
诸有情于诸欲中,执着于欲,不见结缚之过患;
Na hi jātu saṃyojanasaṅgasattā, oghaṃ tareyyuṃ vipulaṃ mahantaṃ.
确实,执着于结缚者,绝不能渡越广大的暴流。
Cattāro āsavā suttaṃ – ayaṃ dukkhasamudayo.
四漏经——这是苦集。
Tattha katamo dukkhanirodho?
于此,什么是苦灭?
Yamhi na māyā vasatī na māno,
于此无诈、无慢住,
Yo vītalobho amamo nirāso,
离贪、无我慢、无望,
Panuṇṇakodho abhinibbutatto;
除嗔、自性已涅槃;
So brāhmaṇo so samaṇo sa bhikkhu.
彼是婆罗门、彼是沙门、彼是比库。
Dvemā vimuttiyo, rāgavirāgā ca cetovimutti; avijjāvirāgā ca paññāvimutti – ayaṃ nirodho.
此二解脱:由离贪而心解脱;由离无明而慧解脱——此是灭。
Tattha katamo maggo?
于此,什么是道?
Eseva maggo natthañño, dassanassa visuddhiyā;
此是道,无他道,为了见的清净;
Ariyo aṭṭhaṅgiko maggo, mārassetaṃ pamohanaṃ.
八圣道,这是魔的迷惑。
Sattime, bhikkhave, bojjhaṅgā – ayaṃ maggo.
诸比库,这七觉支——这是道。
Tattha katamāni cattāri ariyasaccāni?
于此,什么是四圣谛?
‘‘Ye dhammā hetuppabhavā, tesaṃ hetuṃ tathāgato āha;
「诸从因生之法,如来已说彼等之因;
Tesañca yo nirodho, evaṃvādī mahāsamaṇo’’ti.
以及彼等之灭,大沙门如是说。」
Hetuppabhavā dhammā dukkhaṃ, hetusamudayo, yaṃ bhagavato vacanaṃ. Ayaṃ dhammo yo nirodho, ye hi keci saṃyojaniyesu dhammesu assadānupassino viharanti. Kilesā taṇhā pavaḍḍhati, taṇhāpaccayā upādānaṃ…pe… evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti. Tattha yaṃ saṃyojanaṃ – ayaṃ samudayo. Ye saṃyojaniyā dhammā ye ca sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā sambhavanti – idaṃ dukkhaṃ. Yā saṃyojaniyesu dhammesu ādīnavānupassanā – ayaṃ maggo. Parimuccati jātiyā jarāya byādhīhi maraṇehi sokehi paridevehi yāva upāyāsehi – idaṃ nibbānaṃ. Imāni cattāri saccāni.
从因生之法是苦,因之集,这是世尊之语。这法是灭,凡任何住于随观结缚法之味者。烦恼渴爱增长,以渴爱为缘而有取……乃至……如是有此整个苦蕴之集。于此,凡是结缚——这是集。凡结缚法以及凡愁、悲、苦、忧、恼生起——这是苦。凡于结缚法中随观过患——这是道。解脱于生、老、病、死、愁、悲乃至恼——这是涅槃。这些是四谛。
Tattha katamā anupādisesā nibbānadhātu?
于此,什么是无余涅槃界?
Atthaṅgatassa na pamāṇamatthi, taṃ hi vā natthi yena naṃ paññapeyya;
已灭尽者无有量度,确实没有彼,以此可施设彼;
Sabbasaṅgānaṃ samūhatattā vidū, sitā vādasatassu sabbe.
由于已根除一切结缚,智者们在百种论议中皆已清凉。
Saṃyuttake godhikasaṃyuttaṃ. · 《相应部》果帝咖相应
Imāni asādhāraṇāni suttāni. Yahiṃ yahiṃ saccāni niddiṭṭhāni, tahiṃ tahiṃ saccalakkhaṇato otāretvā aparimāṇehi byañjanehi so attho pariyesitabbo. Tattha atthānuparivatti byañjanena puna byañjanānuparivatti atthena tassa ekamekassa aparimāṇāni byañjanāni imehi suttehi yathānikkhittehi cattāri ariyasaccāni niddisitabbāni. Pañcanikāye anupaviṭṭhāhi gāthāhi gāthā anuminitabbā, byākaraṇena byākaraṇaṃ. Imāni asādhāraṇāni suttāni.
这些是不共通的经。无论在何处宣说诸谛,都应从谛的特相降下,以无量的文句来探求其义。在此,义随转于文句,文句又随转于义,应以这些如所安立的经,以每一个的无量文句来宣说四圣谛。应以遍入五尼柯耶的偈颂来推知偈颂,以分别论来推知分别论。这些是不共通的经。
Tesaṃ imā uddānagāthā · 彼等之摄颂
Yamekarattiṃ paṭhamaṃ, aṭṭha dānūpapattiyo;
第一夜所说的,八种布施与再生;
Pañca pubbanimittāni, khīṇamacchaṃva pallalaṃ.
五种前兆,如池塘中鱼已尽。
Sāmaṃ tena kuto rāja, tayo devā gilānakā;
自己与那位国王,三位天人病者;
Yathāpi kumbhakārassa, yathā nadidakappanaṃ.
如同陶师的,如同河流的譬喻。
Idha socati pecca socati, tīṇi duccaritāni ca;
此世忧愁来世忧愁,以及三种恶行;
Kāmesu giddhā pasutā, yāva tisso vipattiyo.
贪著诸欲而放逸,乃至三种衰败。
Sataṃ āsi ayosaṅkū, pariḷāho mahattaro;
有百支铁钉,极大的灼热;
Saṅkappehi pareto so, tattha tapaniyehi ca.
被诸寻所缠缚,以及在那里被烧煮。
Kammārānaṃ yathā ukkā, tayo aggī pakāsitā;
犹如铁匠们的火炭,三火被显示;
Ayato malamuppannaṃ, abbhakkhānaṃ tathāgate.
从铁生起的垢,对如来的诽谤。
Tividhaṃ devānusāsanti, supinena saṅgamo yathā;
三种天人教诫,如梦中的会合;
Tisso ceva māradhītā, sallaviddhova ruppati.
以及三位魔女,如被箭射而苦恼。
Cakkhu sotañca ghānañca, pañcakkhandhā pakāsitā;
眼、耳以及鼻,五蕴被显示;
Appaṃ vata jīvitaṃ idaṃ, ayyikā me mahallikā.
实在短少啊,此生命,我的祖母年老了。
Sabbe sattā marissanti, upapatti cuticayaṃ;
一切有情将死,生起与死亡的消逝;
Kāmesu sattā pasutā, āsavehi catūhi ca.
有情沉溺于诸欲,以及四种漏。
Yamhi na māyā vasati, dvemā cetovimuttiyo;
于彼处无幻术住,此二心解脱;
Eseva maggo natthañño, bojjhaṅgā ca sudesitā.
此即是道无他道,诸觉支已善说。
Atthaṅgatassa na pamāṇamatthi, godhiko parinibbuto;
已逝者无有量度,果德喀已般涅槃;
Ye dhammā hetuppabhavā, saṃyojanānupassino.
诸法从因生,随观诸结。
Imā dasa tesaṃ uddānagāthā. · 此十为彼等之摄颂
§10
Tatthimāni sādhāraṇāni suttāni yesu suttesu sādhāraṇāni saccāni desitāni anulomampi paṭilomampi vomissakampi. Tattha ayaṃ ādi.
于此有这些共通的经,于那些经中共通的诸谛被教导,顺、逆、混合。于此,这是开始。
Avijjāya nivuto loko, [ajitāti bhagavā]
世间被无明覆盖,[世尊说:「已征服」]
Vivicchā pamādā nappakāsati;
离于放逸则不显现;
Jappābhilepanaṃ brūmi, dukkhamassa mahabbhayaṃ.
我说呢喃涂抹,是他的苦与大怖畏。
Tattha yā avijjā ca vivicchā ca, ayaṃ samudayo. Yaṃ mahabbhayaṃ, idaṃ dukkhaṃ. Imāni dve saccāni – dukkhañca samudayo ca. ‘‘Saṃyojanaṃ saṃyojaniyā ca dhammā’’ti saṃyuttake cittasaṃyuttakesu byākaraṇaṃ. Tattha yaṃ saṃyojanaṃ, ayaṃ samudayo. Ye saṃyojaniyā dhammā, idaṃ dukkhaṃ. Imāni dve saccāni – dukkhañca samudayo ca.
于此,无明与离(vivicchā),此是集。大怖畏,此是苦。这两个谛——苦与集。「结与可结法」在相应部心相应中有分别论。于此,结,此是集。可结法,此是苦。这两个谛——苦与集。
Tattha katamaṃ dukkhañca nirodho ca?
于此,什么是苦与灭?
Ucchinnabhavataṇhassa, netticchinnassa bhikkhuno;
有爱已断的比库,导引已断;
Vikkhīṇo jātisaṃsāro, natthi dāni punabbhavo.
生的轮回已尽,现在不再有后有。
Yaṃ cittaṃ, idaṃ dukkhaṃ. Yo bhavataṇhāya upacchedo, ayaṃ dukkhanirodho. Vikkhīṇo jātisaṃsāro, natthi dāni punabbhavoti niddeso. Imāni dve saccāni – dukkhañca nirodho ca. Dvemā, bhikkhave, vimuttiyo; rāgavirāgā ca cetovimutti, avijjāvirāgā ca paññāvimutti. Yaṃ cittaṃ, idaṃ dukkhaṃ. Yā vimutti, ayaṃ nirodho. Imāni dve saccāni – dukkhañca nirodho ca.
心,此是苦。有爱的断除,此是苦灭。「生的轮回已尽,现在不再有后有」是分别论。这两个谛——苦与灭。诸比库,这两种解脱:从贪离贪的心解脱,与从无明离贪的慧解脱。心,此是苦。解脱,此是灭。这两个谛——苦与灭。
Tattha katamaṃ dukkhañca maggo ca?
于此,什么是苦与道?
Kumbhūpamaṃ kāyamimaṃ viditvā, nagarūpamaṃ cittamidaṃ ṭhapetvā;
知此身如瓦罐,建立此心如城市,
Yodhetha māraṃ paññāvudhena, jitañca rakkhe anivesano siyā.
应以慧为武器与魔战斗,守护所胜利的,应成为无住者。
Tattha yañca kumbhūpamo kāyo yañca nagarūpamaṃ cittaṃ, idaṃ dukkhaṃ. Yaṃ paññāvudhena māraṃ yodhethāti ayaṃ maggo. Imāni dve saccāni. Yaṃ, bhikkhave, na tumhākaṃ, taṃ pajahitabbaṃ. Yā saṃyojanā, ayaṃ maggo. Ye te dhammā anattaniyā pahātabbā, rūpaṃ yāva viññāṇaṃ, idaṃ dukkhañca maggo ca.
于此,如瓦罐的身与如城市的心,此是苦。以慧为武器与魔战斗,此是道。这是两个圣谛。诸比库,凡非你们所有的,应舍断。凡是结缚,此是道。凡那些非我所有的应舍断之法,从色乃至识,此是苦与道。
Tattha katamaṃ dukkhañca samudayo ca nirodho ca?
于此,什么是苦与集与灭?
Ye keci sokā paridevitā vā, dukkhā ca lokasmimanekarūpā;
凡任何愁、悲,以及世间种种形式的苦,
Piyaṃ paṭiccappabhavanti ete, piye asante na bhavanti ete.
这些缘于所爱而生起,当所爱不存在时,这些不生起。
Ye sokaparidevā, yaṃ ca anekarūpaṃ dukkhaṃ, yaṃ pemato bhavati, idaṃ dukkhaṃ. Yaṃ pemaṃ, ayaṃ samudayo. Yo tattha chandarāgavinayo piyassa akiriyā, ayaṃ nirodho. Imāni tīṇi saccāni. Timbaruko paribbājako pacceti ‘‘sayaṃkataṃ paraṃkata’’nti. Yathesā vīmaṃsā, idaṃ dukkhaṃ. Yā ete dve ante anupagamma majjhimā paṭipadā avijjāpaccayā saṅkhārā yāva jātipaccayā jarāmaraṇaṃ, idampi dukkhañca samudayo ca. Viññāṇaṃ nāmarūpaṃ saḷāyatanaṃ phasso vedanā bhavo jāti jarāmaraṇaṃ, idaṃ dukkhaṃ. Avijjā saṅkhārā taṇhā upādānaṃ, ayaṃ samudayo. Iti idaṃ sayaṃkataṃ vīmaṃseyyāti yañca paṭiccasamuppāde dukkhaṃ, idaṃ eso samudayo niddiṭṭho. Avijjānirodhā saṅkhāranirodho ca yāva ca jarāmaraṇanirodhoti ayaṃ nirodho. Imāni tīṇi saccāni dukkhañca samudayo ca nirodho ca.
凡愁悲,以及种种形式的苦,凡从爱而生的,此是苦。凡爱,此是集。于此,对所爱的欲贪之调伏、所爱的不作,此是灭。这是三个圣谛。游方者丁跋卢咖说「自作、他作」。如此观察,此是苦。凡不接近这两个极端的中道,无明为缘而有行,乃至生为缘而有老死,此亦是苦与集。识、名色、六处、触、受、有、生、老死,此是苦。无明、行、渴爱、取,此是集。如此,应观察「此是自作」,以及在缘起中的苦,此即是所说的集。从无明灭而有行灭,乃至老死灭,此是灭。这是三个圣谛:苦与集与灭。
§11
Tattha katamaṃ dukkhañca samudayo ca maggo ca?
于此,什么是苦与集与道?
‘‘Yo dukkhamaddakkhi yatonidānaṃ, kāmesu so jantu kathaṃ nameyya;
「凡见到苦及其因者,那众生如何会倾向于诸欲?
Kāmā hi loke saṅgāti ñatvā, tesaṃ satīmā vinayāya sikkhe’’ti.
知道诸欲确实是世间的系缚后,具念者应为了调伏它们而学。」
Yo dukkhamaddakkhi, idaṃ dukkhaṃ. Yato bhavati, ayaṃ samudayo. Sandiṭṭhaṃ yato bhavati yāva tassa vinayāya sikkhā, ayaṃ maggo. Imāni tīṇi saccāni.
凡见到苦者,这是苦。从何而生,这是集。现见从何而生直到为了调伏它的学习,这是道。这些是三谛。
Ekādasaṅguttaresu gopālakopamasuttaṃ. · 《增支部》十一集牧牛者譬喻经
Tattha yāva rūpasaññuttā yañca saḷāyatanaṃ yathā vaṇaṃ paṭicchādeti yañca titthaṃ yathā ca labhati dhammūpasañhitaṃ uḷāraṃ pītipāmojjaṃ catubbidhaṃ ca attabhāvato ca vatthu, idaṃ dukkhaṃ. Yāva āsāṭikaṃ hāretā hoti, ayaṃ samudayo. Rūpasaññuttā āsāṭakaharaṇaṃ vaṇapaṭicchādanaṃ vīthiññutā gocarakusalañca, ayaṃ maggo. Avasesā dhammā atthi hetū atthi paccayā atthi nissayā sāvasesadohitā anekapūjā ca kalyāṇamittatappaccayā dhammā vīthiññutā ca hetu, imāni tīṇi saccāni.
其中,凡与色相应的、六处如何覆盖伤口、如何获得渡口、如何获得与法相应的殊胜喜悦、四种及从自身及事物,这是苦。凡执取者,这是集。与色相应的执取之舍断、伤口之覆盖、道路之了知及行处之善巧,这是道。其余诸法有因、有缘、有依、有余之利益、多种供养及善友为缘之诸法、道路之了知为因,这些是三谛。
Tattha katamaṃ dukkhañca maggo ca nirodho ca?
其中,什么是苦、道与灭?
Sati kāyagatā upaṭṭhitā, chasu phassāyatanesu saṃvuto ;
身至念已现起,于六触处已防护;
Satataṃ bhikkhu samāhito, jaññā nibbānamattano.
比库常住于定,应知自己的涅槃。
Tattha yā ca kāyagatā sati yañca saḷāyatanaṃ yattha sabbañcetaṃ dukkhaṃ. Yā ca kāyagatā sati yo ca sīlasaṃvaro yo ca samādhi yattha yā sati, ayaṃ paññākkhandho. Sabbampi sīlakkhandho samādhikkhandho, ayaṃ maggo. Evaṃvihārinā ñātabbaṃ nibbānaṃ. Ayaṃ nirodho, imāni tīṇi saccāni. Sīle patiṭṭhāya dve dhammā bhāvetabbā samatho ca vipassanā ca. Tattha yaṃ cittasahajātā dhammā, idaṃ dukkhaṃ. Yo ca samatho yā ca vipassanā, ayaṃ maggo. Rāgavirāgā ca cetovimutti, avijjāvirāgā ca paññāvimutti, ayaṃ nirodho. Imāni tīṇi saccāni.
其中,凡身至念及六处,这一切都是苦。凡身至念、戒律仪、定及念所在处,这是慧蕴。一切戒蕴、定蕴,这是道。如此住者应知涅槃。这是灭,这些是三谛。安立于戒后,应修习二法:止与观。其中,凡与心俱生之诸法,这是苦。凡止与观,这是道。由离贪而心解脱,由离无明而慧解脱,这是灭。这些是三谛。
Tattha katamo samudayo ca nirodho ca?
于此,什么是集与灭?
Āsā ca pīhā abhinandanā ca, anekadhātūsu sarā patiṭṭhitā;
欲望、渴望与欢喜,依止于种种界的流;
Aññāṇamūlappabhavā pajappitā, sabbā mayā byantikatā samūlikā.
从无明根源生起的戏论,一切皆被我连根断除。
Aññāṇamūlappabhavāti purimakehi samudayo. Sabbā mayā byantikatā samūlikāti nirodho. Imāni dve saccāni. Catunnaṃ dhammānaṃ ananubodhā appaṭivedhā vitthārena kātabbaṃ. Ariyassa sīlassa samādhino paññāya vimuttiyā. Tattha yo imesaṃ catunnaṃ dhammānaṃ ananubodhā appaṭivedhā, ayaṃ samudayo. Paṭivedho bhavanettiyā, ayaṃ nirodho. Ayaṃ samudayo ca nirodho ca.
「从无明根源生起」是前述的集。「一切皆被我连根断除」是灭。这是两谛。对于四法的不随觉、不通达,应详细说明。圣戒、定、慧、解脱。于此,对于这四法的不随觉、不通达,这是集。通达导向有的,这是灭。这是集与灭。
Tattha katamo samudayo ca maggo ca?
于此,什么是集与道?
Yāni sotāni lokasmiṃ, [ajitāti bhagavā]
世间的诸流,[阿基答,世尊说]
Sati tesaṃ nivāraṇaṃ;
念是它们的防护;
Sotānaṃ saṃvaraṃ brūmi, paññāyete pidhīyare.
我说诸流的防护,以慧封闭它们。
Yāni sotānīti ayaṃ samudayo. Yā ca paññā yā ca sati nivāraṇaṃ pidhānañca, ayaṃ maggo. Imāni dve saccāni. Sañcetaniyaṃ suttaṃ daḷhanemiyānākāro chahi māsehi niddiṭṭho. Tattha yaṃ kāyaṃ kāyakammaṃ savaṅkaṃ sadosaṃ sakasāvaṃ yā savaṅkatā sadosatā sakasāvatā, ayaṃ samudayo. Evaṃ vacīkammaṃ manokammaṃ avaṅkaṃ adosaṃ akasāvaṃ, yā avaṅkatā adosatā akasāvatā, ayaṃ maggo. Evaṃ vacīkammaṃ manokammaṃ. Imāni dve saccāni samudayo ca maggo ca.
「诸流」,这是集。慧与念是障碍与遮盖,这是道。这两个谛。《桑切答尼亚经》以坚固轮辋的形式用六个月来说明。其中,凡身、身业,有曲、有过失、有随烦恼,凡有曲性、有过失性、有随烦恼性,这是集。如是语业、意业,无曲、无过失、无随烦恼,凡无曲性、无过失性、无随烦恼性,这是道。如是语业、意业。这两个谛:集与道。
Tattha katamo samudayo ca nirodho ca maggo ca?
其中,什么是集、灭与道?
‘‘Nissitassa calitaṃ, anissitassa calitaṃ natthi, calite asati passaddhi, passaddhiyā sati nati na hoti, natiyā asati āgatigati na hoti, āgatigatiyā asati cutūpapāto na hoti, cutūpapāte asati nevidha na huraṃ na ubhayamantarena. Esevanto dukkhassā’’ti.
「依者有动摇,无依者无动摇,动摇不存在时有轻安,轻安存在时无倾向,倾向不存在时无来去,来去不存在时无死生,死生不存在时无此处、无彼处、无两者之间。这是苦的终结。」
Tattha dve nissayā, ayaṃ samudayo. Yo ca anissayo, yā ca anati, ayaṃ maggo. Yā āgatigati na hoti cutūpapāto ca yo esevanto dukkhassāti, ayaṃ nirodho. Imāni tīṇi saccāni. Anupaṭṭhitakāyagatā sati…pe… yaṃ vimuttiñāṇadassanaṃ, ayaṃ samudayo. Ekārasaupanissayā vimuttiyo yāva upanissayaupasampadā upaṭṭhitakāyagatāsatissa viharati. Sīlasaṃvaro sosāniyo hoti, yañca vimuttiñāṇadassanaṃ, ayaṃ maggo. Yā ca vimutti, ayaṃ nirodho. Imāni tīṇi saccāni. Samudayo ca nirodho ca maggo ca.
其中,两种依,这是集。凡无依、凡无倾向,这是道。凡无来去、无死生,凡「这是苦的终结」,这是灭。这三个谛。未现起身至念……凡解脱智见,这是集。十一种依止的解脱,乃至依止具足,住于已现起身至念者。戒律仪是清净的,凡解脱智见,这是道。凡解脱,这是灭。这三个谛:集、灭与道。
§12
Tattha katamo nirodho ca maggo ca?
其中,什么是灭与道?
Sayaṃ katena saccena, tena attanā abhinibbānagato vitiṇṇakaṅkho;
以自己所作的真谛,以那个自己到达般涅槃,已度疑;
Vibhavañca ñatvā lokasmiṃ, tāva khīṇapunabbhavo sa bhikkhu.
已知世间的非有,那位比库已尽再生。
Yaṃ saccena, ayaṃ maggo. Yaṃ khīṇapunabbhavo, ayaṃ nirodho. Imāni dve saccāni. Pañca vimuttāyatanāni satthā vā dhammaṃ desesi aññataro vā viññū sabrahmacārīti vitthārena kātabbā. Tassa atthappaṭisaṃvedissa pāmojjaṃ jāyati, pamuditassa pīti jāyati, yāva nibbindanto virajjati, ayaṃ maggo. Yā vimutti, ayaṃ nirodho. Evaṃ pañca vimuttāyatanāni vitthārena. Imāni dve saccāni nirodho ca maggo ca.
凡以真谛,这是道。凡已尽再生,这是灭。这两个谛。五种解脱处:导师说法或某位有智的同梵行者,应详细说明。对他理解义理时,生起欣悦,欣悦者生起喜,乃至厌离而离染,这是道。凡解脱,这是灭。如是五种解脱处应详细说明。这两个谛:灭与道。
Imāni sādhāraṇāni suttāni. Imehi sādhāraṇehi suttehi yathānikkhittehi paṭivedhato ca lakkhaṇato ca otāretvā aññāni suttāni niddisitabbāni aparihāyantena. Gāthāhi gāthā anuminitabbā, byākaraṇehi byākaraṇaṃ. Ime ca sādhāraṇā dasa parivaḍḍhakā eko ca catukko niddeso sādhāraṇo. Ayañca pakiṇṇakaniddeso. Ekaṃ pañca cha ca savekadeso sabbaṃ. Ime dve parivajjanā purimakā ca dasa. Ime dvādasa parivaḍḍhakā saccāni. Ettāvatā sabbaṃ suttaṃ natthi, taṃ byākaraṇaṃ vā gāthā viya. Imehi dvādasahi parivaḍḍhakehi na otarituṃ appamattena pariyesitvā niddisitabbā.
这些是共通的经。以这些共通的经,按照所安立的,从通达和特相,应当分别论其他的经而不遗漏。以偈颂推知偈颂,以分别论推知分别论。这些共通的十种增长法,以及一个四法的分别论是共通的。这是杂碎的分别论。一、五、六以及有余的分别论是一切。这两种应避免的以及前面的十种。这十二种增长法是诸谛。到此为止,没有任何经不是那个分别论或如偈颂。以这十二种增长法,不能下降的,应当不放逸地寻求后分别论。
Tatthāyaṃ saṅkhepo. Sabbaṃ dukkhaṃ sattahi padehi samosaraṇaṃ gacchati. Katarehi sattahi? Appiyasampayogo ca piyavippayogo ca, imehi dvīhi padehi sabbaṃ dukkhaṃ niddisitabbaṃ. Tassa dve nissayā – kāyo ca cittañca . Tena vuccati ‘‘kāyikaṃ dukkhaṃ cetasikañce’’ti, natthi taṃ dukkhaṃ na kāyikaṃ vā na cetasikaṃ, sabbaṃ dukkhaṃ dvīhi dukkhehi niddisitabbaṃ kāyikena ca cetasikena ca. Tīhi dukkhatāhi saṅgahitaṃ dukkhadukkhatāya saṅkhāradukkhatāya vipariṇāmadukkhatāya. Iti taṃ sabbaṃ dukkhaṃ tīhi dukkhatāhi saṅgahitaṃ. Iti idañca dukkhaṃ tividhaṃ. Duvidhaṃ dukkhaṃ kāyikañca cetasikañca. Duvidhaṃ appiyasampayogo ca piyavippayogo ca. Idaṃ sattavidhaṃ dukkhaṃ.
于此,这是摄要。一切苦以七句归结。哪七种?不可爱者相会与可爱者别离,以这两句应当分别论一切苦。它有两个依处——身与心。因此说「身苦与心苦」,没有那个苦不是身的或不是心的,一切苦应当以两种苦分别论——以身的与心的。以三种苦性摄集——以苦苦性、行苦性、坏苦性。如此,那一切苦以三种苦性摄集。如此,这苦是三种。二种苦——身的与心的。二种——不可爱者相会与可爱者别离。这是七种苦。
Tattha tividho samudayo acatuttho apañcamo. Katamo tividho? Taṇhā ca diṭṭhi ca kammaṃ. Tattha taṇhā ca bhavasamudayo kammaṃ. Tathā nibbattassa hīnapaṇītatā , ayaṃ samudayo. Iti yāpi bhavagatīsu hīnatā ca paṇītatā ca, yāpi tīhi dukkhatāhi saṅgahitā, yopi dvīhi mūlehi samudānīto avijjāya nivutassa bhavataṇhāsaṃyuttassa saviññāṇako kāyo, sopi tīhi dukkhatāhi saṅgahito.
于此,三种集,不是四不是五。哪三种?渴爱、见与业。于此,渴爱是有集,业也是。如此,已生者的劣与胜,这是集。如此,凡在诸有趣中的劣性与胜性,凡以三种苦性摄集的,凡以两种根集起的——为无明所覆、与有渴爱相应的有识之身,也以三种苦性摄集。
Tathā vipallāsato diṭṭhibhavagantabbā. Sā sattavidhā niddisitabbā. Eko vipallāso tīṇi niddisīyati, cattāri vipallāsavatthūni. Tattha katamo eko vipallāso? Yo viparītaggāho paṭikkhepena, otaraṇaṃ yathā ‘‘anicce nicca’’miti viparītaṃ gaṇhāti. Evaṃ cattāro vipallāsā. Ayameko vipallāsīyati saññā cittaṃ diṭṭhi. Katamāni cattāri vipallāsavatthūni ? Kāyo vedanā cittaṃ dhammā. Evaṃ vipallāsagatassa akusalañca pavaḍḍheti. Tattha saññāvipallāso dosaṃ akusalamūlaṃ pavaḍḍheti. Cittavipallāso lobhaṃ akusalamūlaṃ pavaḍḍheti. Diṭṭhivipallāso mohaṃ akusalamūlaṃ pavaḍḍheti. Tattha dosassa akusalamūlassa tīṇi micchattāni phalaṃ – micchāvācā micchākammanto micchāājīvo; lobhassa akusalamūlassa tīṇi micchattāni phalaṃ – micchāsaṅkappo micchāvāyāmo micchāsamādhi; mohassa akusalamūlassa dve micchattāni phalaṃ – micchādiṭṭhi ca micchāsati ca. Evaṃ akusalaṃ sahetu sappaccayaṃ vipallāsā ca paccayo, akusalamūlāni sahetū eteyeva paṭipakkhena anūnā anadhikā dvīhi paccayehi niddisitabbā. Nirodhe ca magge ca vipallāsamupādāya parato paṭipakkhena catasso.
如此,从颠倒应当去见有。它应当以七种分别论。一种颠倒分别论三种,四种颠倒事。于此,哪一种颠倒?凡以拒绝而颠倒执取,下降如「于无常为常」而颠倒执取。如此四种颠倒。这一种颠倒是想、心、见。哪四种颠倒事?身、受、心、法。如此,去颠倒者增长不善。于此,想颠倒增长嗔不善根。心颠倒增长贪不善根。见颠倒增长痴不善根。于此,嗔不善根的三种邪性是果——邪语、邪业、邪命;贪不善根的三种邪性是果——邪思惟、邪精进、邪定;痴不善根的两种邪性是果——邪见与邪念。如此,不善有因有缘,颠倒是缘,诸不善根有因,这些以相对的,不减不增,应当以两种缘分别论。在灭与道中,依颠倒,从他者,以相对的四种。
Tatthimā uddānagāthā于此有诸摄颂
Avijjāya nivuto loko, cittaṃ saṃyojanampi;
世间为无明所覆,心也是结;
Sā pacchinnabhavataṇhā, dvemā ceva vimuttiyo.
那是隐藏的有渴爱,这两者是解脱。
Kumbhūpamaṃ kāyamimaṃ, yaṃ na tumhākaṃ taṃ pajaha ;
这身如瓶,凡不是你们的,舍弃它;
Ye keci sokaparidevā, timbaruko ca sayaṃkataṃ.
凡任何愁与悲,以及自作的提婆卢咖。
Dukkhaṃ diṭṭhi ca uppannaṃ, yañca gopālakopamaṃ;
苦与已生起的见,以及那牧牛者之譬喻;
Sati kāyagatā māhu, samatho ca vipassanā.
他们说身至念,以及止与观。
Āsā pihā ca abhinandanā ca, catunnamananubodhanā;
希望、渴望与欢喜,以及对四者的觉知;
Yāni sotāni lokasmiṃ, daḷhaṃ nemiyānākāro.
世间中的诸流,坚固的轮辋之形状。
Yaṃ nissitassa calitaṃ, anupaṭṭhitakāyagatāsati;
依止者的动摇,未现起身至念;
Sayaṃ katena saccena, vimuttāyatanehi ca.
以自作的真实,以及诸解脱处。
Peṭakopadese mahākaccāyanena bhāsite paṭhamabhūmi ariyasaccappakāsanā nātaṃ jīvatā bhagavatā mādisena samuddanena tathāgatenāti.
在《藏释》中由大咖吒亚那所说的第一地圣谛阐明,不是由世尊、我这样的人、如来以生命所知晓的。