3. Niddesavāro · 3. 分别品复注
2. Uddesavāravaṇṇanā2. 略说句之解释
§1
1.Vibhāgenāti sarūpavibhāgena. Adiṭṭhaṃ jotīyati etāyāti adiṭṭhajotanā. Diṭṭhaṃ saṃsandīyati etāyāti diṭṭhasaṃsandanā, saṃsandanaṃ cettha sākacchāvasena vinicchayakaraṇaṃ. Vimati chijjati etāyāti vimaticchedanā. Anumatiyā pucchā anumatipucchā. ‘‘Taṃ kiṃ maññathā’’ti hi kā tumhākaṃ anumatīti anumati pucchitā. Kathetukamyatāti kathetukamyatāya.
划分者者，谓同类之区分。显现者，谓光明闪现，此谓所见之光明。相连者，谓连接，此谓实见之连结，此连接于此地以谈话的方式为判别。忿恨破坏者，谓忿怒之切断。允许之问者，谓允许之提问。『你们以为何物呢？』是你们的许可，即许可提问。欲说明之者，为欲说明之意。
‘‘Harīyanti etehī’’tiādinā karaṇādhikaraṇakattubhāvakammasādhanānaṃ vasena hāra-saddassa atthaṃ vatvā sadisakappanāvasena dassetuṃ ‘‘hārā viyā’’tiādi vuttaṃ. Puna ganthakaraṇādiatthena ganthādisaddānaṃ viya hārakaraṇādiatthena hārasaddasiddhiṃ dassetuṃ ‘‘hārayantī’’tiādimāha. ‘‘Haraṇato, ramaṇato cā’’ti iminā manoharā manoramā cete saṃvaṇṇanāvisesāti dasseti.
“它们牵引”等句，说明依凭行为及对象资格而能实现的功能，借由附加在弦上的弦声传达意思，以类似联想的方式显现，于是称为“弓被牵引”等语。又以制作绳索等的缘故，如绳索等声为依据，为显现弓声成立而说“被牵引”等此类语。“由牵引、由摇摆也”等，此处“曼陀罗”、“曼诺罗玛”等是音响的特异称谓。
Upapattisādhanayuttīti lakkhaṇahetu. Vuttanayenāti ‘‘nanu ca aññepi hārā yuttisahitā evā’’tiādinā desanāhāre vuttanayānusārena.
谓具备产生条件者，即标志与因缘。所谓‘宣说’，乃依教诲的次第说法，如“确实其他弓亦具连结和条件”等，以此为宣说的依凭。
Catunnaṃ byūho etthāti bhinnādhikaraṇānampi padānaṃ aññapadatthasamāso labbhati ‘‘urasilomo’’tiādīnaṃ (dī. ni. ṭī. 3.54, 303) viyāti vuttaṃ.
四类构成此处，谓异质的功能及词语义义的同一，即获得与“胸背毛”诸如之义等的说法（参见《增支部尼注》第3卷第54页，第303页）等记载。
Sesanti ‘‘vivacanameva vevacana’’nti evamādi.
剩余者谓“正说即为正说”等语诸如此类。
Anuppavesīyantīti avagāhīyanti. Samādhīyantīti pariharīyanti. Vinā vikappenāti jāti sāmaññaṃ, bhedo sāmaññaṃ, sambandho sāmaññantiādinā padatthantarabhāvavikappanamantarena.
谓“不进入者”为“未能入”，谓“专注者”为“护持”，谓“无偏差”者为“生死的同一、分别的同一、关系的同一”等，依词语意内涵的偏差而生异。
Padaṭṭhānādimukhenāti padaṭṭhānavevacanabhāvanāpahānamukhena. Kecīti padaṭṭhānaparikkhāraāvaṭṭaparivattanapaññattiotaraṇe sandhāya vadati.
Padaṭṭhānādimukhenāti 指的是起于「padaṭṭhāna」等词根的词语变化的方式，即由直接以『padaṭṭhāna』一词为根据而发展出的变形。这句话说的是关于以「padaṭṭhāna」为核心，派生出含有表达「词语定义」「辞义说明」「词义阐释」等义项的词汇。这里的用法多用于描述围绕「padaṭṭhāna」词根的词语运用变迁，并涉及句法结构的变化。Kecīti 则指出，这术语用于在探讨「padaṭṭhāna」「parikkhāra」和「āvāṭṭa」等相关契约文法体系的层面时，进行上下文分析和词义转换。整体而言，详述「padaṭṭhāna」为中心的词语由义释和句法演变形成的词汇系统。
§2
2.Sambandhoti hetuphalabhāvayogo. Tathābhūtānañhi dhammānaṃ ekasantānasiddhatā ekattanayo. Vibhāgo satipi nesaṃ hetuphalabhāve vibhattasabhāvatā. Añño eva hi hetu, aññaṃ phalanti. Byāpāraviraho nirīhatā. Na hi hetuphalānaṃ evaṃ hoti ‘‘ahaṃ imaṃ nibbattemi, imināhaṃ nibbatto’’ti. Anurūpaphalatā paccayuppannānaṃ paccayānukūlatā. Samūhādiṃ upādāya lokasaṅketasiddhā vohāramattatā sammutisabhāvo. Pathavīphassādīnaṃ kakkhaḷaphusanādilakkhaṇaṃ paramatthasabhāvo. Ayañhettha saṅkhepo – yasmiṃ bhinne, itarāpohe vā cittena katena tathā buddhi, idaṃ sammutisaccaṃ yathā ghaṭe, sasambhārajale ca, tabbipariyāyena paramatthasaccanti. Paramatthasaccappaṭivedhāyāti nibbānādhigamāya.
Sambandhoti 指的是「缘起关系」，即事物之间因果相联。这里详述因缘现象的连结真实性。众法真实存在者皆为单一连续体，同时兼具一体性。划分与分类只存在于因果关系运作中，因缘现象彼此差异而不断作用发挥。因是一因，果是另因，二者相依却不同。因果的分别使得彼此不能相互掺杂，且其所包含事物性质明确无误。不存在因果关系中有我能自为主导而断言「我因此而灭，我因彼而灭」等分别念头。事物果报的相应，皆来自因缘条件的相互配合。以整体共业作为基础，这种关系获得世俗层面认可。地、水等元素因其坚硬和粗糙的性质，属于真实层面之表现。此处简略论述正理，指明有别于内心分别执着的真实法，如同水瓶、共聚水等实物，其共同存在才是最终深义真理，称为「真实义」的显现，达至涅槃之知见。
Antoti abbhantaro. Padhānāvayavenāti mūlabhāvena. ‘‘Nandī dukkhassa mūla’’ntiādīsu (ma. ni. 1.13) taṇhā ‘‘nandī’’ti vuttā. ‘‘Saṅgāme ca nandiṃ caratī’’tiādīsu pamodoti āha ‘‘taṇhāya, pamodassa vā’’ti.
『内』者，内部也。『以精进之支分』者，以根本之义也。在『喜乐是苦之根』等处（《中部》1.13），渴爱被称为『喜乐』。在『于战场中行喜乐』等处，[Pali: pamoda]意为欢喜，故注释说：『（此处所言乃）渴爱，或欢喜也。』
§3
3.Jātibhedatoti kusalā, akusalāti imasmā visesā. Yujjantīti ettha hetuattho antonīto veditabboti āha ‘‘yojīyantī’’ti. Kehi yojīyanti? Saṃvaṇṇanakehīti adhippāyo. Yujjantīti vā yuttā honti, tehi samānayogakkhamā taggahaṇeneva gahitā hontīti attho tadekaṭṭhabhāvato. Imasmiṃ atthe ‘‘navahi padehī’’ti sahayoge karaṇavacanaṃ, purimasmiṃ karaṇe. ‘‘Ete kho’’ti ca pāṭho. Tattha kho-saddassa padapūraṇatā, avadhāraṇatthatā vā veditabbā. Ete evāti ete taṇhādayo eva, na ito aññeti attho. Aṭṭhāraseva na tato uddhaṃ, adho vāti. Purimasmiṃ pakkhe mūlapadantarābhāvo, dutiyasmiṃ tesaṃ anūnādhikatā dīpitā hoti.
Jātibhedatoti 指的是分别善与不善，这是此处所论之特有分类。Yujjantīti 表示「结合、联结」的意思。这里指出该词为根本意含「结合，结缔」。接着说「yojīyantī」为被结合。何谓「结合」？指的是诸共同执持与理解者之间的结合。此处特别指出，诸「yujjantī」者即是结合的法门，表现为相应的连结与合作。上下文中「navahi padehī」则属语法结构上的宾语补足语。Pāṭho 中的「ete kho」等词，须于语言表达和意义内涵中理解其完整涵义。说「这些」即指前文的taṇhā等概念，并非他义。十八者非向上延伸，而指向层次下降。前段无根本宾语的空白或缺失，后段对此做了至少程度上的填补。
Uddesavāravaṇṇanā niṭṭhitā. · 略说句之解释已毕。