三藏之路 Tipitaka Path
巴利三藏 · 玛欣德尊者标准中译
首页经藏小部导论藏部教立足处

Sāsanapaṭṭhānaṃ教立足处

683 段 · CSCD 巴利原典
Sāsanapaṭṭhānaṃ教立足处
§89
Tattha aṭṭhārasa mūlapadā kuhiṃ daṭṭhabbā? Sāsanapaṭṭhāne. Tattha katamaṃ sāsanapaṭṭhānaṃ? Saṃkilesabhāgiyaṃ suttaṃ, vāsanābhāgiyaṃ suttaṃ, nibbedhabhāgiyaṃ suttaṃ, asekkhabhāgiyaṃ suttaṃ, saṃkilesabhāgiyañca vāsanābhāgiyañca suttaṃ, saṃkilesabhāgiyañca nibbedhabhāgiyañca suttaṃ, saṃkilesabhāgiyañca asekkhabhāgiyañca suttaṃ, saṃkilesabhāgiyañca nibbedhabhāgiyañca asekkhabhāgiyañca suttaṃ, saṃkilesabhāgiyañca vāsanābhāgiyañca nibbedhabhāgiyañca suttaṃ, vāsanābhāgiyañca nibbedhabhāgiyañca suttaṃ, taṇhāsaṃkilesabhāgiyaṃ suttaṃ, diṭṭhisaṃkilesabhāgiyaṃ suttaṃ, duccaritasaṃkilesabhāgiyaṃ suttaṃ, taṇhāvodānabhāgiyaṃ suttaṃ, diṭṭhivodānabhāgiyaṃ suttaṃ, duccaritavodānabhāgiyaṃ suttaṃ.
于此,十八根本足应在何处见?在教法之处。于此,什么是教法之处?杂染分经、习气分经、通达分经、无学分经、杂染分与习气分经、杂染分与通达分经、杂染分与无学分经、杂染分与通达分与无学分经、杂染分与习气分与通达分经、习气分与通达分经、渴爱杂染分经、见杂染分经、恶行杂染分经、渴爱清净分经、见清净分经、恶行清净分经。
Tattha saṃkileso tividho – taṇhāsaṃkileso diṭṭhisaṃkileso duccaritasaṃkileso. Tattha taṇhāsaṃkileso samathena visujjhati, so samatho samādhikkhandho. Diṭṭhisaṃkileso vipassanāya visujjhati, sā vipassanā paññākkhandho. Duccaritasaṃkileso sucaritena visujjhati, taṃ sucaritaṃ sīlakkhandho. Tassa sīle patiṭṭhitassa yadi āsatti uppajjati bhavesu, evaṃ sāyaṃ samathavipassanā bhāvanāmayaṃ puññakriyavatthu bhavati tatrūpapattiyā saṃvattati. Imāni cattāri suttāni, sādhāraṇāni katāni aṭṭha bhavanti, tāniyeva aṭṭha suttāni sādhāraṇāni katāni soḷasa bhavanti.
于此,杂染有三种——渴爱杂染、见杂染、恶行杂染。于此,渴爱杂染以止而清净,彼止是定蕴。见杂染以观而清净,彼观是慧蕴。恶行杂染以善行而清净,彼善行是戒蕴。对于住立于戒者,若对诸有生起执着,如此,此止观修习所成的福德作事成为导向于彼处投生。这四经,作为共通的成为八,这八经本身作为共通的成为十六。
Imehi soḷasahi suttehi bhinnehi navavidhaṃ suttaṃ bhinnaṃ bhavati. Gāthāya gāthā anuminitabbā, veyyākaraṇena veyyākaraṇaṃ anuminitabbaṃ. Suttena suttaṃ anuminitabbaṃ.
以这十六分别论,九种经被分别论。以偈颂应推知偈颂,以记说应推知记说。以经应推知经。
§90
Tattha katamaṃ saṃkilesabhāgiyaṃ suttaṃ?
于此,什么是杂染分经?
‘‘Kāmandhā jālasañchannā, taṇhāchadanachāditā;
「为欲所盲,为网所覆,为渴爱之盖所覆盖;
Pamattabandhanā baddhā, macchāva kumināmukhe;
为放逸之缚所缚,如鱼在笱口;
Jarāmaraṇamanventi, vaccho khīrapakova mātara’’nti.
走向老死,如饮乳之犊走向母牛。」
Idaṃ saṃkilesabhāgiyaṃ suttaṃ. · 此是杂染分经
Cattārimāni , bhikkhave, agatigamanāni. Katamāni cattāri? Chandāgatiṃ gacchati, dosāgatiṃ gacchati, mohāgatiṃ gacchati, bhayāgatiṃ gacchati. Imāni kho, bhikkhave, cattāri agatigamanāni. Idamavoca bhagavā, idaṃ vatvāna sugato, athāparaṃ etadavoca satthā –
诸比库,这四种非道之行。哪四种?因欲而行非道,因嗔而行非道,因痴而行非道,因怖畏而行非道。诸比库,这是四种非道之行。世尊说此,说此已,善逝,导师又说此——
‘‘Chandā dosā bhayā mohā, yo dhammaṃ ativattati;
「由于欲、嗔、怖畏、痴,凡违越法者,
Nihīyati tassa yaso, kāḷapakkheva candimā’’ti.
他的名声衰退,如黑分月亮。」
Idaṃ saṃkilesabhāgiyaṃ suttaṃ. · 此是杂染分经
‘‘Manopubbaṅgamā dhammā, manoseṭṭhā manomayā;
「诸法以意为前导,以意为最胜,由意所造;
Manasā ce paduṭṭhena, bhāsati vā karoti vā;
若以染污的心,说话或行动,
Tato naṃ dukkhamanveti, cakkaṃva vahato pada’’nti.
那么苦随他而来,如车轮随拉车者的足。」
Idaṃ saṃkilesabhāgiyaṃ suttaṃ. · 此是杂染分经
‘‘Middhī yadā hoti mahagghaso ca, niddāyitā samparivattasāyī;
「当懈怠、大食、
Mahāvarāhova nivāpapuṭṭho, punappunaṃ gabbhamupeti mando’’ti.
嗜睡、辗转而卧,如大猪受饲养,愚者一再入胎。」
Idaṃ saṃkilesabhāgiyaṃ suttaṃ. · 此是杂染分经
‘‘Ayasāva malaṃ samuṭṭhitaṃ, tatuṭṭhāya tameva khādati;
「如铁锈从铁生起,从它生起后即蚀其铁;
Evaṃ atidhonacārinaṃ, sāni kammāni nayanti duggati’’nti.
如此行为极度放逸者,那些业将他们带往恶趣。
Idaṃ saṃkilesabhāgiyaṃ suttaṃ. · 此是杂染分经
‘‘Coro yathā sandhimukhe gahīto, sakammunā haññati bajjhate ca;
如盗贼在门口被捉,因自己的业而被杀、被缚;
Evaṃ ayaṃ pecca pajā parattha, sakammunā haññati bajjhate cā’’ti.
如此此人死后在来世,因自己的业而被杀、被缚。
Idaṃ saṃkilesabhāgiyaṃ suttaṃ. · 此是杂染分经
‘‘Sukhakāmāni bhūtāni, yo daṇḍena vihiṃsati;
对于欲乐的众生,若以杖伤害;
Attano sukhamesāno, pecca so na labhate sukha’’nti.
为自己的乐而寻求,死后他不得乐。
Idaṃ saṃkilesabhāgiyaṃ suttaṃ. · 此是杂染分经
‘‘Gunnaṃ ce taramānānaṃ, jimhaṃ gacchati puṅgavo;
若牵引绳索者,公牛行走弯曲;
Sabbā tā jimhaṃ gacchanti, nette jimhaṃ gate sati.
当牵引者行走弯曲时,所有那些都行走弯曲。
‘‘Evameva manussesu, yo hoti seṭṭhasammato;
如是在人中,谁被认为是最胜者;
So ce adhammaṃ carati, pageva itarā pajā;
如果他行非法,更何况其他民众;
Sabbaṃ raṭṭhaṃ dukkhaṃ seti, rājā ce hoti adhammiko’’ti.
整个国家住于苦,如果国王是非法者。
Idaṃ saṃkilesabhāgiyaṃ suttaṃ. · 此是杂染分经
‘‘Sukiccharūpāvatime manussā, karonti pāpaṃ upadhīsu rattā;
这些人难以满足,耽著于诸依而造恶;
Gacchanti te bahujanasannivāsaṃ, nirayaṃ avīciṃ kaṭukaṃ bhayānaka’’nti.
他们前往众人聚集处,前往无间地狱,痛苦而可怖。
Idaṃ saṃkilesabhāgiyaṃ suttaṃ. · 此是杂染分经
‘‘Phalaṃ ve kadaliṃ hanti, phalaṃ veḷuṃ phalaṃ naḷaṃ;
果实确实杀死芭蕉,果实杀死竹子,果实杀死芦苇;
Sakkāro kāpurisaṃ hanti, gabbho assatariṃ yathā’’ti.
恭敬杀死恶人,如同胎儿杀死骡子。
Idaṃ saṃkilesabhāgiyaṃ suttaṃ. · 此是杂染分经
‘‘Kodhamakkhagaru bhikkhu, lābhasakkāragāravo ;
瞋恚、覆藏、贪婪的比库,贪求利养恭敬;
Sukhette pūtibījaṃva, saddhamme na virūhatī’’ti.
如同好田中的腐种子,在正法中不增长。
Idaṃ saṃkilesabhāgiyaṃ suttaṃ. · 此是杂染分经
§91
‘‘Idhāhaṃ, bhikkhave, ekaccaṃ puggalaṃ paduṭṭhacittaṃ evaṃ cetasā ceto paricca pajānāmi, (yathā kho ayaṃ puggalo iriyati, yañca paṭipadaṃ paṭipanno, yañca maggaṃ samārūḷho) . Imamhi cāyaṃ samaye kālaṃ kareyya, yathābhataṃ nikkhitto, evaṃ niraye. Taṃ kissa hetu? Cittaṃ hissa, bhikkhave, paduṭṭhaṃ , cetopadosahetu kho pana, bhikkhave, evamidhekacce sattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjantī’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca, tatthetaṃ iti vuccati –
「诸比库!在此,我以心遍知某人的心有嗔恨,如此了知:'这个人如此行动,行于如此的道路,登上如此的道路。若此人在此时命终,他将如被搬运般被放置,如此在地狱中。'那是什么原因呢?诸比库!因为他的心有嗔恨。诸比库!由于心的嗔恨之因,在此某些众生身坏命终后投生到苦界、恶趣、堕处、地狱。'」世尊说了此义,在那里这样说——
‘‘Paduṭṭhacittaṃ ñatvāna, ekaccaṃ idha puggalaṃ;
「了知某人在此有嗔恨心;
Etamatthañca byākāsi, buddho bhikkhūna santike;
佛陀在诸比库面前分别论此义;
Imamhi cāyaṃ samaye, kālaṃ kayirātha puggalo;
若此人在此时命终;
Nirayaṃ upapajjeyya, cittaṃ hissa padūsitaṃ;
他将投生地狱,因为他的心被污染;
Cetopadosahetu hi, sattā gacchanti duggatiṃ.
确实由于心的嗔恨之因,众生前往恶趣。
Yathābhataṃ nikkhipeyya, evameva tathāvidho;
如被搬运般被放置,如此那样的人;
Kāyassa bhedā duppañño, nirayaṃ sopapajjatī’’ti.
身坏时,劣慧者投生地狱。」
Ayampi attho vutto bhagavatā iti me sutanti.
这义也是世尊所说,我如是听闻。
Idaṃ saṃkilesabhāgiyaṃ suttaṃ. · 此是杂染分经
‘‘Sace bhāyatha dukkhassa, sace vo dukkhamappiyaṃ;
「若你们害怕苦,若苦对你们不可爱;
Mākattha pāpakaṃ kammaṃ, āvi vā yadi vā raho.
莫作恶业,无论公开或隐密。
‘‘Sace ca pāpakaṃ kammaṃ, karissatha karotha vā;
「若你们将作恶业,或正在作;
Na vo dukkhā pamutyatthi, upeccapi palāyata’’nti.
你们无法从苦解脱,即使逃跑而去。」
Idaṃ saṃkilesabhāgiyaṃ suttaṃ. · 此是杂染分经
‘‘Adhammena dhanaṃ laddhā, musāvādena cūbhayaṃ;
「以非法得财,以妄语得两者;
Mameti bālā maññanti, taṃ kathaṃ nu bhavissati.
愚者认为『是我的』,那将如何呢?
‘‘Antarāyā su bhavissanti, sambhatassa vinassati;
「必将有障碍,所积聚的将消失;
Matā saggaṃ na gacchanti, nanu ettāvatā hatā’’ti.
「母亲们不去天界,难道不是因此而被杀吗?」
Idaṃ saṃkilesabhāgiyaṃ suttaṃ. · 此是杂染分经
‘‘Kathaṃ khaṇati attānaṃ, kathaṃ mittehi jīrati;
「如何挖掘自己,如何被朋友们所厌弃;
Kathaṃ vivaṭṭate dhammā, kathaṃ saggaṃ na gacchati.
如何诸法转起,如何不去天界。
‘‘Lobhā khaṇati attānaṃ, luddho mittehi jīrati;
「贪欲挖掘自己,贪者被朋友们所厌弃;
Lobhā vivaṭṭate dhammā, lobhā saggaṃ na gacchatī’’ti.
因贪欲诸法转起,因贪欲不去天界。」
Idaṃ saṃkilesabhāgiyaṃ suttaṃ. · 此是杂染分经
‘‘Caranti bālā dummedhā, amitteneva attanā;
「愚者、劣慧者行走,以自己作为敌人,
Karontā pāpakaṃ kammaṃ, yaṃ hoti kaṭukapphalaṃ .
造作恶业,那是有苦果的。
‘‘Na taṃ kammaṃ kataṃ sādhu, yaṃ katvā anutappati;
「那业造作不善,造作后追悔;
Yassa assumukho rodaṃ, vipākaṃ paṭisevatī’’ti.
他哭泣流泪,享受果报。
Idaṃ saṃkilesabhāgiyaṃ suttaṃ. · 此是杂染分经
‘‘Dukkaraṃ duttitikkhañca, abyattena ca sāmaññaṃ;
沙门行难作且难忍,对无能者而言;
Bahū hi tattha sambādhā, yattha bālo visīdati.
确实,在那里有许多障碍,愚者在那里沉沦。
‘‘Yo hi atthañca dhammañca, bhāsamāne tathāgate;
当如来说义与法时,
Manaṃ padosaye bālo, moghaṃ kho tassa jīvitaṃ.
愚者若污染心,他的生命确实是徒然的。
‘‘Etañcāhaṃ arahāmi, dukkhañca ito ca pāpiyataraṃ bhante;
尊者,我应得此苦,以及比此更恶的;
Yo appameyyesu tathāgatesu, cittaṃ padosemi avītarāgo’’ti.
我对无量的诸如来,以未离贪而污染心。
Idaṃ saṃkilesabhāgiyaṃ suttaṃ. · 此是杂染分经
‘‘Appameyyaṃ paminanto, kodha vidvā vikappaye;
衡量无量者,智者如何以忿怒分别论?
Appameyyaṃ pamāyinaṃ , nivutaṃ taṃ maññe akissava’’nti.
「我认为那无量者、放逸者、被覆盖者是不耕作者。」
Idaṃ saṃkilesabhāgiyaṃ suttaṃ. · 此是杂染分经
‘‘Purisassa hi jātassa, kuṭhārī jāyate mukhe;
「确实,对于已生的人,斧头生于口中;
Yāya chindati attānaṃ, bālo dubbhāsitaṃ bhaṇaṃ.
愚者以它砍断自己,说恶语。
‘‘Na hi satthaṃ sunisitaṃ, visaṃ halāhalaṃ iva;
「确实,善磨的刀剑,如同剧毒的毒药;
Evaṃ viraddhaṃ pāteti, vācā dubbhāsitā yathā’’ti.
恶语如此地毁坏失败者。」
Idaṃ saṃkilesabhāgiyaṃ suttaṃ. · 此是杂染分经
‘‘Yo nindiyaṃ pasaṃsati, taṃ vā nindati yo pasaṃsiyo.
「凡诽谤应赞叹者,或诽谤那应赞叹者,
Vicināti mukhena so kaliṃ, kalinā tena sukhaṃ na vindati.
他以口积集过失,以那过失不获得快乐。
‘‘Appamatto ayaṃ kali, yo akkhesu dhanaparājayo;
「这是微小的过失,即在骰子中财富的失败;
Sabbassāpi sahāpi attanā, ayameva mahantataro kali;
与一切连同自己相比,这是更大的罪恶;
Yo sugatesu manaṃ padosaye.
对善逝者心怀恶意。
‘‘Sataṃ sahassānaṃ nirabbudānaṃ, chattiṃsatī pañca ca abbudāni;
「十万个无间地狱,三十六个及五个无间地狱;诽谤圣者者堕入地狱,因造作恶语与恶意。」
Yamariyagarahī nirayaṃ upeti, vācaṃ manañca paṇidhāya pāpaka’’nti.
(此段与94合并)
Idaṃ saṃkilesabhāgiyaṃ suttaṃ. · 此是杂染分经
‘‘Yo lobhaguṇe anuyutto, so vacasā paribhāsati aññe;
「追随贪欲功德者,以言语诽谤他人;无信、悭吝、不施舍,吝啬、追随谗言。
Assaddho kadariyo avadaññū, macchari pesuṇiyaṃ anuyutto.
(此段与97合并)
‘‘Mukhadugga vibhūta anariya, bhūnahu pāpaka dukkaṭakāri;
「口恶、粗鄙、非圣者,确实是恶人、作恶者;
Purisanta kalī avajātaputta , mā bahubhāṇidha nerayikosi.
人中罪恶、劣种之子,多言者,莫成为地狱众生。」
‘‘Rajamākirasī ahitāya, sante garahasi kibbisakārī;
「你造作了尘垢以致不利,你责难寂静者,作恶者;
Bahūni duccaritāni caritvā, gacchasi kho papataṃ ciraratta’’nti.
造作了许多恶行之后,你将长久地堕入恶趣。」
Idaṃ saṃkilesabhāgiyaṃ suttaṃ. · 此是杂染分经
Tattha katamaṃ vāsanābhāgiyaṃ suttaṃ?
在那里,什么是属于住处部分的经?
‘‘Manopubbaṅgamā dhammā, manoseṭṭhā manomayā;
「诸法以意为前导,以意为最胜,由意所造;
Manasā ce pasannena, bhāsati vā karoti vā;
若以清净的心说话或行动,
Tato naṃ sukhamanveti, chāyāva anapāyinī’’ti .
乐即随着他,如影不离。」
Idaṃ vāsanābhāgiyaṃ suttaṃ. · 此是习气分经
§93
Mahānāmo sakko bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘idaṃ, bhante, kapilavatthu iddhañceva phītañca bāhujaññaṃ ākiṇṇamanussaṃ sambādhabyūhaṃ, so kho ahaṃ, bhante, bhagavantaṃ vā payirupāsitvā manobhāvanīye vā bhikkhū sāyanhasamayaṃ kapilavatthuṃ pavisanto bhantenapi hatthinā samāgacchāmi, bhantenapi assena samāgacchāmi, bhantenapi rathena samāgacchāmi, bhantenapi sakaṭena samāgacchāmi, bhantenapi purisena samāgacchāmi, tassa mayhaṃ, bhante, tasmiṃ samaye mussateva bhagavantaṃ ārabbha sati, mussati dhammaṃ ārabbha sati, mussati saṅghaṃ ārabbha sati. Tassa mayhaṃ, bhante, evaṃ hoti ‘imamhi cāhaṃ sāyanhasamaye kālaṃ kareyyaṃ, kā mayhaṃ gati, ko abhisamparāyo’’’ti.
萨咖族的马哈那摩对世尊这样说:「尊者,这咖毕拉瓦图繁荣、兴盛、人口众多、人群拥挤、道路狭窄。尊者,我在傍晚时分亲近世尊或可意的比库们之后进入咖毕拉瓦图时,会遇到狂奔的象,会遇到狂奔的马,会遇到狂奔的车,会遇到狂奔的货车,会遇到狂奔的人。尊者,在那时,我对世尊的念失去了,对法的念失去了,对僧团的念失去了。尊者,我这样想:『如果我在这傍晚时分死去,我的趣向是什么?来生是什么?』」
‘‘Mā bhāyi, mahānāma, mā bhāyi, mahānāma, apāpakaṃ te maraṇaṃ bhavissati, apāpikā kālaṅkiriyā. Catūhi kho, mahānāma, dhammehi samannāgato ariyasāvako nibbānaninno hoti nibbānapoṇo nibbānapabbhāro. Katamehi catūhi? Idha, mahānāma, ariyasāvako buddhe aveccappasādena samannāgato hoti, itipi so bhagavā arahaṃ…pe… buddho bhagavāti. Dhamme…pe… saṅghe…pe… ariyakantehi sīlehi samannāgato hoti akhaṇḍehi…pe… samādhisaṃvattanikehi. Seyyathāpi, mahānāma, rukkho pācīnaninno pācīnapoṇo pācīnapabbhāro, so mūlacchinno katamena papateyyā’’ti? ‘‘Yena, bhante, ninno yena poṇo yena pabbhāro’’ti. ‘‘Evameva kho, mahānāma, imehi catūhi dhammehi samannāgato ariyasāvako nibbānaninno hoti nibbānapoṇo nibbānapabbhāro. Mā bhāyi, mahānāma, mā bhāyi, mahānāma, apāpakaṃ te maraṇaṃ bhavissati, apāpikā kālaṅkiriyā’’ti.
「马哈那摩,不要怖畏!马哈那摩,不要怖畏!你的死将是无恶的,命终将是无恶的。马哈那摩,具足四法的圣弟子倾向于涅槃、趣向于涅槃、朝向于涅槃。哪四种?马哈那摩,在此,圣弟子对佛具足不坏净:『如此,彼世尊是阿拉汉……(中略)……佛陀、世尊。』对法……(中略)……对僧团……(中略)……具足圣者所喜之戒,无毁……(中略)……导向定。马哈那摩,譬如树倾向于东、趣向于东、朝向于东,它被砍断根后会倒向哪边?」「尊者,会倒向它所倾向、所趣向、所朝向之处。」「马哈那摩,同样地,具足这四法的圣弟子倾向于涅槃、趣向于涅槃、朝向于涅槃。马哈那摩,不要怖畏!马哈那摩,不要怖畏!你的死将是无恶的,命终将是无恶的。」
Idaṃ vāsanābhāgiyaṃ suttaṃ. · 此是习气分经
‘‘Sukhakāmāni bhūtāni, yo daṇḍena na hiṃsati;
「诸乐欲乐的众生,若以杖不伤害;
Attano sukhamesāno, pecca so labhate sukha’’nti.
寻求自己的乐,死后他得乐。」
Idaṃ vāsanābhāgiyaṃ suttaṃ. · 此是习气分经
‘‘Gunnañce taramānānaṃ, ujuṃ gacchati puṅgavo;
「若诸牛群前行时,正直的公牛前行;
Sabbā tā ujuṃ gacchanti, nette ujuṃ gate sati.
当领导者正直行,一切牛群皆正行。
‘‘Evameva manussesu, yo hoti seṭṭhasammato;
「如是于人类中,谁被认为最胜者;
So sace dhammaṃ carati, pageva itarā pajā;
若他行于法,其余民众更应如是;
Sabbaṃ raṭṭhaṃ sukhaṃ seti, rājā ce hoti dhammiko’’ti.
全国安乐住,若王是如法者。」
Idaṃ vāsanābhāgiyaṃ suttaṃ. · 此是习气分经
§94
Bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tena kho pana samayena sambahulā bhikkhū bhagavato cīvarakammaṃ karonti ‘‘niṭṭhitacīvaro bhagavā temāsaccayena cārikaṃ pakkamissatī’’ti. Tena kho pana samayena isidattapurāṇā thapatayo sākete paṭivasanti kenaci deva karaṇīyena. Assosuṃ kho isidattapurāṇā thapatayo ‘‘sambahulā kira bhikkhū bhagavato cīvarakammaṃ karonti. Niṭṭhitacīvaro bhagavā temāsaccayena cārikaṃ pakkamissatī’’ti.
世尊住在沙瓦提城揭德林给孤独园。尔时,众多比库为世尊作衣业「世尊衣已成,三月后将出行游方」。尔时,伊西达答、布拉那二位工头住在萨咖答,因某天人的事务。伊西达答、布拉那二位工头听闻「众多比库据说为世尊作衣业。世尊衣已成,三月后将出行游方」。
Atha kho isidattapurāṇā thapatayo magge purisaṃ ṭhapesuṃ ‘‘yadā tvaṃ ambho purisa passeyyāsi bhagavantaṃ āgacchantaṃ arahantaṃ sammāsambuddhaṃ, atha amhākaṃ āroceyyāsī’’ti. Dvīhatīhaṃ ṭhito kho so puriso addasa bhagavantaṃ dūratova āgacchantaṃ, disvāna yena isidattapurāṇā thapatayo tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā isidattapurāṇe thapatayo etadavoca ‘‘ayaṃ so bhante bhagavā āgacchati arahaṃ sammāsambuddho, yassadāni kālaṃ maññathā’’ti.
那时,伊西达答与布拉那两位长者在路上安置了一个人:「喂,朋友,当你看见世尊、阿拉汉、正等正觉者来时,你应该告知我们。」那个人站了两三天后,看见世尊从远处来,看见后,他去到伊西达答与布拉那两位长者那里,到了之后,对伊西达答与布拉那两位长者这样说:「尊者们,那位世尊、阿拉汉、正等正觉者来了,现在你们认为是时候了。」
Atha kho isidattapurāṇā thapatayo yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu, upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā bhagavantaṃ piṭṭhito piṭṭhito anubandhiṃsu. Atha kho bhagavā maggā okkamma yena aññataraṃ rukkhamūlaṃ tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi. Isidattapurāṇā thapatayo bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu, ekamantaṃ nisinnā kho isidattapurāṇā thapatayo bhagavantaṃ etadavocuṃ –
那时,伊西达答与布拉那两位长者去到世尊那里,到了之后,礼敬世尊,跟随在世尊后面。那时,世尊离开道路,去到某棵树下,到了之后,在所设的座位上坐下。伊西达答与布拉那两位长者礼敬世尊后,在一旁坐下。在一旁坐下的伊西达答与布拉那两位长者对世尊这样说:
‘‘Yadā mayaṃ bhante bhagavantaṃ suṇoma ‘sāvatthiyā kosalesu cārikaṃ pakkamissatī’ti, hoti no tasmiṃ samaye anattamanatā hoti domanassaṃ ‘dūre no bhagavā bhavissatī’ti. Yadā pana mayaṃ bhante bhagavantaṃ suṇoma ‘sāvatthiyā kosalesu cārikaṃ pakkanto’ti, hoti no tasmiṃ samaye anattamanatā hoti domanassaṃ ‘dūre no bhagavā’ti…pe….
「尊者,当我们听闻世尊『将从沙瓦提在库汝国游行』时,那时我们不喜悦,有忧:『世尊将离我们远了。』尊者,当我们听闻世尊『已从沙瓦提在库汝国游行』时,那时我们不喜悦,有忧:『世尊离我们远了。』……
‘‘Yadā pana mayaṃ bhante bhagavantaṃ suṇoma ‘kāsīsu magadhesu cārikaṃ pakkamissatī’ti, hoti no tasmiṃ samaye anattamanatā hoti domanassaṃ ‘dūre no bhagavā bhavissatī’ti . Yadā pana mayaṃ bhante bhagavantaṃ suṇoma ‘kāsīsu magadhesu cārikaṃ pakkanto’ti, anappakā no tasmiṃ samaye anattamanatā hoti anappakaṃ domanassaṃ ‘dūre no bhagavā’ti.
「尊者,当我们听闻世尊『将从咖西国在马嘎达国游行』时,那时我们不喜悦,有忧:『世尊将离我们远了。』尊者,当我们听闻世尊『已从咖西国在马嘎达国游行』时,那时我们有不少的不喜悦,有不少的忧:『世尊离我们远了。』
‘‘Yadā pana mayaṃ bhante bhagavantaṃ suṇoma ‘magadhesu kāsīsu cārikaṃ pakkamissatī’ti, hoti no tasmiṃ samaye attamanatā hoti somanassaṃ ‘āsanne no bhagavā bhavissatī’ti. Yadā pana mayaṃ bhante bhagavantaṃ suṇoma ‘magadhesu kāsīsu cārikaṃ pakkanto’ti, hoti no tasmiṃ samaye attamanatā hoti somanassaṃ ‘āsanne no bhagavā’ti…pe….
「尊者,当我们听闻世尊『将从马嘎达国在咖西国游行』时,那时我们喜悦,有喜:『世尊将接近我们了。』尊者,当我们听闻世尊『已从马嘎达国在咖西国游行』时,那时我们喜悦,有喜:『世尊接近我们了。』……
‘‘Yadā pana mayaṃ bhante bhagavantaṃ suṇoma ‘kosalesu sāvatthiṃ cārikaṃ pakkamissatī’ti. Hoti no tasmiṃ samaye attamanatā hoti somanassaṃ ‘āsanne no bhagavā bhavissatī’ti.
「尊者,当我们听闻世尊『将从库汝国往沙瓦提游行』时,那时我们喜悦,有喜:『世尊将接近我们了。』
‘‘Yadā pana mayaṃ bhante bhagavantaṃ suṇoma ‘sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme’ti hoti anappakā no tasmiṃ samaye attamanatā, hoti anappakaṃ somanassaṃ ‘āsanne no bhagavā’’’ti.
「尊者,当我们听闻世尊『住在沙瓦提的揭德林阿那他宾地咖园』时,那时我们有不少的喜悦,有不少的喜:『世尊接近我们了。』」
‘‘Tasmātiha, thapatayo, sambādho gharāvāso rajāpatho, abbhokāso pabbajjā, alañca pana vo, thapatayo, appamādāyā’’ti. ‘‘Atthi kho no, bhante, etamhā sambādhā añño sambādho sambādhataro ceva sambādhasaṅkhātataro cā’’ti? ‘‘Katamo pana vo, thapatayo, etamhā sambādhā añño sambādho sambādhataro ceva sambādhasaṅkhātataro cā’’ti?
「因此,长者们,在家是障碍,是尘垢之路;出家是空旷处。长者们,你们应该不放逸。」「尊者,对我们来说,除了这个障碍,还有另一个更障碍、更被算作障碍的障碍吗?」「长者们,对你们来说,除了这个障碍,什么是另一个更障碍、更被算作障碍的障碍呢?」
‘‘Idha mayaṃ, bhante, yadā rājā pasenadi kosalo uyyānabhūmiṃ niyyātukāmo hoti, ye te rañño pasenadissa kosalassa nāgā opavayhā, te kappetvā yā tā rañño pasenadissa kosalassa pajāpatiyo piyā manāpā, tā ekaṃ purato ekaṃ pacchato nisīdāpema, tāsaṃ kho pana, bhante, bhaginīnaṃ evarūpo gandho hoti. Seyyathāpi nāma gandhakaraṇḍakassa tāvadeva vivariyamānassa, yathā taṃ rājakaññānaṃ gandhena vibhūsitānaṃ. Tāsaṃ kho pana, bhante, bhaginīnaṃ evarūpo kāyasamphasso hoti, seyyathāpi nāma tūlapicuno vā kappāhapicuno vā, yathā taṃ rājakaññānaṃ sukhedhitānaṃ. Tasmiṃ kho pana, bhante, samaye nāgopi rakkhitabbo hoti. Tāpi bhaginiyo rakkhitabbā hoti. Attāpi rakkhitabbā hoti. Na kho pana mayaṃ, bhante, abhijānāma tāsu bhagīnisu pāpakaṃ cittaṃ ñappādentā, ayaṃ kho no, bhante, etamhā sambādhā añño sambādho sambādhataro ceva sambādhasaṅghātataro cāti.
「尊者,在此,当国萨拉国巴些那地王想要前往园林时,我们装饰那些国萨拉国巴些那地王的可骑乘之象,然后让那些国萨拉国巴些那地王所爱、所喜的王妃们,一位坐在前面,一位坐在后面。尊者,那些姊妹们有如此的香气,犹如正打开的香盒一般,如那些以香装饰的王女们。尊者,那些姊妹们有如此的身触,犹如棉花团或木棉团一般,如那些安乐养育的王女们。尊者,在那时,象也必须守护,那些姊妹们也必须守护,自己也必须守护。然而,尊者,我们不记得对那些姊妹们生起恶心。尊者,对我们来说,比这个困迫更困迫、更极困迫的是另一个困迫。」
‘‘Tasmātiha , thapatayo, sambādho gharāvāso rajāpatho, abbhokāso pabbajjā. Alañca pana vo, thapatayo, appamādāya. Catūhi kho thapatayo, dhammehi samannāgato ariyasāvako sotāpanno hoti avinipātadhammo niyato sambodhiparāyaṇo.
「因此,在此,工匠们,在家是困迫,是尘垢之道;出家是无碍。然而,工匠们,你们足以不放逸。工匠们,具足四法的圣弟子是入流者,不退堕法,决定,以正觉为彼岸。」
‘‘Katamehi catūhi? Idha, thapatayo, sutavā ariyasāvako buddhe aveccappasādena samannāgato hoti itipi so bhagavā arahaṃ…pe… buddho bhagavāti, dhamme…pe… saṅghe…pe… vigatamalamaccherena cetasā agāraṃ ajjhāvasati, muttacāgo payatapāṇi vossaggarato yācayogo dānasaṃvibhāgarato appaṭivibhattaṃ. Imehi kho, thapatayo, catūhi dhammehi samannāgato ariyasāvako sotāpanno hoti avinipātadhammo niyato sambodhiparāyaṇo.
「哪四种?在此,工匠们,多闻的圣弟子对佛具足不坏净:『彼世尊是阿拉汉……(中略)……佛陀、世尊。』对法……(中略)……对僧……(中略)……以离垢、离悭的心住于家中,是舍施者,手净者,乐于舍弃,乞求应诺者,乐于施与分享者,不吝啬。工匠们,具足这四法的圣弟子是入流者,不退堕法,决定,以正觉为彼岸。」
‘‘Tumhe kho, thapatayo, buddhe aveccappasādena samannāgatā itipi so bhagavā arahaṃ…pe… buddho bhagavāti, dhamme…pe… saṅghe…pe… yaṃ kho pana kiñci kule deyyadhammaṃ, sabbaṃ taṃ appaṭivibhattaṃ sīlavantehi kalyāṇadhammehi, taṃ kiṃ maññatha, thapatayo, katividhā te kosalesu manussā ye tumhākaṃ samasamā yadidaṃ dānasaṃvibhāgehī’’ti? ‘‘Lābhā no, bhante, suladdhaṃ no, bhante, yesaṃ no bhagavā evaṃ pajānātī’’ti.
「工匠们,你们对佛具足不坏净:『彼世尊是阿拉汉……(中略)……佛陀、世尊。』对法……(中略)……对僧……(中略)……凡在家族中应施之物,一切都不吝啬地与具戒、善法者分享。工匠们,你们认为如何?在国萨拉国中,在施与分享方面与你们相等的人有多少?」「尊者,我们得利了,尊者,我们善得了,世尊如此了知我们。」
Idaṃ vāsanābhāgiyaṃ suttaṃ. · 此是习气分经
‘‘Ekapupphaṃ cajitvāna , sahassaṃ kappakoṭiyo.
「舍弃一朵花,千劫俱胝中,」
Deve ceva manusse ca, sesena parinibbuto’’ti.
「于天与人中,以余般涅槃。」
Idaṃ vāsanābhāgiyaṃ suttaṃ. · 此是习气分经
‘‘Assatthe haritobhāse, saṃvirūḷhamhi pādape;
「于菩提树下,青绿繁茂的树上,」
Ekaṃ buddhagataṃ saññaṃ, alabhiṃtthaṃ patissato.
「获得一个佛随念,忆念者得之。」
‘‘Ajja tiṃsaṃ tato kappā, nābhijānāmi duggatiṃ;
「从今三十劫以来,我不知有恶趣;
Tisso vijjā sacchikatā, tassā saññāya vāsanā’’ti.
三明已作证,那是住于那个想的果报。」
Idaṃ vāsanābhāgiyaṃ suttaṃ. · 此是习气分经
‘‘Piṇḍāya kosalaṃ puraṃ, pāvisi aggapuggalo;
「最上士为了托钵,进入国萨拉城;
Anukampako purebhattaṃ, taṇhānighātako muni.
悲悯者、牟尼、渴爱的破坏者,在午前时分。
‘‘Purisassa vaṭaṃsako hatthe, sabbapupphehilaṅkato;
「那人手持花环,以一切花装饰;
So addasāsi sambuddhaṃ, bhikkhusaṅghapurakkhataṃ.
他看见正等正觉者,为比库僧团所前导。
‘‘Pavisantaṃ rājamaggena, devamānusapūjitaṃ;
「由王道进入,为天人所礼敬;
Haṭṭho cittaṃ pasādetvā, sambuddhamupasaṅkami.
欢喜地净信心后,前往正等正觉者处。」
‘‘So taṃ vaṭaṃsakaṃ surabhiṃ, vaṇṇavantaṃ manoramaṃ;
「他将那花环,芬芳、美丽、悦意;
Sambuddhassupanāmesi, pasanno sehi pāṇibhi.
以欢喜的双手,供养给正自觉者。
‘‘Tato aggisikhā vaṇṇā, buddhassa lapanantarā;
「然后从佛陀的唇间,发出火焰般的光彩;
Sahassaraṃsi vijjuriva, okkā nikkhami ānanā.
如同千光的闪电,从面容放出光芒。
‘‘Padakkhiṇaṃ karitvāna, sīse ādiccabandhuno;
「右绕太阳族亲者的头顶,
Tikkhattuṃ parivaṭṭetvā, muddhanantaradhāyatha.
三次旋绕后,消失于头顶之中。
‘‘Idaṃ disvā acchariyaṃ, abbhutaṃ lomahaṃsanaṃ;
「见到这令人惊奇、未曾有、令人汗毛竖立之事,
Ekaṃsaṃ cīvaraṃ katvā, ānando etadabravi.
阿难陀偏袒一肩后,说了这些话。
‘‘‘Ko hetu sitakammassa, byākarohi mahāmune;
「什么是冷业的原因?大牟尼,请你分别论;将会有法的光明,牟尼,请为我们断除疑惑。」
Dhammāloko bhavissati, kaṅkhaṃ vitara no mune.
「什么是冷业的原因?大牟尼,请你分别论;将会有法的光明,牟尼,请为我们断除疑惑。」
‘‘‘Yassa taṃ sabbadhammesu, sadā ñāṇaṃ pavattati;
「对于那位在一切法中,智恒常转起者;对于疑惑、犹豫的长老阿难陀,他说了这个:」
Kaṅkhiṃ vematikaṃ theraṃ, ānandaṃ etadabravi.
「对于那位在一切法中,智恒常转起者;对于疑惑、犹豫的长老阿难陀,他说了这个:」
‘‘‘Yo so ānanda puriso, mayi cittaṃ pasādayi;
「阿难陀,凡是那个人,对我净信心;八十四劫,他将不去恶趣。」
Caturāsītikappāni, duggatiṃ na gamissati.
「阿难陀,凡是那个人,对我净信心;八十四劫,他将不去恶趣。」
‘‘‘Devesu devasobhaggaṃ, dibbaṃ rajjaṃ pasāsiya;
「在诸天中享天之殊胜,统治天界;在人中为人中之主,将成为国中之王。」
Manujesu manujindo, rājā raṭṭhe bhavissati.
「在诸天中享天之殊胜,统治天界;在人中为人中之主,将成为国中之王。」
‘‘‘So carimaṃ pabbajitvā, sacchikatvāna dhammataṃ;
「他最后出家后,现证了法性;
Paccekabuddho dhutarāgo, vaṭaṃsako nāma bhavissati.
名为瓦当萨咖的独觉佛,将断除贪欲。
‘‘‘Natthi citte pasannamhi, appakā nāma dakkhiṇā;
「对于净信心,没有所谓少的布施;
Tathāgate vā sambuddhe, atha vā tassa sāvake.
无论对如来或正觉者,或者对他的弟子。
‘‘‘Evaṃ acintiyā buddhā, buddhadhammā acintiyā;
「如是诸佛不可思议,佛法不可思议;
Acintiye pasannānaṃ, vipāko hoti acintiyo’’’ti.
对不可思议者净信的人们,果报是不可思议的。」
Idaṃ vāsanābhāgiyaṃ suttaṃ. · 此是习气分经
§96
‘‘Idhāhaṃ, bhikkhave, ekaccaṃ puggalaṃ pasannacittaṃ evaṃ cetasā ceto paricca pajānāmi ‘‘(yathā kho ayaṃ puggalo iriyati, yañca paṭipadaṃ paṭipanno, yañca maggaṃ samārūḷho) . Imamhi cāyaṃ samaye kālaṃ kareyya, yathābhataṃ nikkhitto evaṃ sagge. Taṃ kissa hetu? Cittaṃ hissa, bhikkhave, pasannaṃ, cetopasādahetu kho pana evamidhekacce sattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjantī’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca, tatthetaṃ iti vuccati –
「诸比库!在此,我以心遍知某个具有净信心的人的心后,如此了知:『这个人如此行动,行于这样的道路,登上了这样的道路。如果他在此时死去,就如被带去放置一般,会往生天界。那是什么原因呢?诸比库!因为他的心净信。诸比库!由于心净信之因,在此某些有情身坏命终后,往生善趣、天界。』」世尊说了此义,在那里如此说——
‘‘Pasannacittaṃ ñatvāna, ekaccaṃ idha puggalaṃ;
「了知某个人在此具有净信心;
Etamatthañca byākāsi, buddho bhikkhūna santike.
佛陀在比库们面前分别论了这个义理。
‘‘Imamhi cāyaṃ samaye, kālaṃ kayirātha puggalo;
「若在此时,某人命终;
Saggamhi upapajjeyya, cittaṃ hissa pasāditaṃ.
他将生于天界,因为他的心已净信。
‘‘Cetopasādahetu hi, sattā gacchanti suggatiṃ;
「确实,因为心净信之因,众生前往善趣;
Yathābhataṃ nikkhipeyya, evamevaṃ tathāvidho;
如同放下所携带之物,如是那样的人;
Kāyassa bhedā sappañño, saggaṃ so upapajjatī’’ti.
身坏之后,有慧者,他生于天界。」
‘‘Ayampi attho vutto bhagavatā iti me suta’’nti.
「这个义理也是世尊所说,我如是听闻。」
Idaṃ vāsanābhāgiyaṃ suttaṃ. · 此是习气分经
‘‘Suvaṇṇacchadanaṃ nāvaṃ, nāri āruyha tiṭṭhasi;
「你登上金色覆盖的船,女子站立着;
Ogāhasi pokkharaṇiṃ, padmaṃ chindasi pāṇinā.
你潜入莲池,用手摘取莲花。
‘‘Kena te tādiso vaṇṇo, ānubhāvo juti ca te;
「为何你有如此的色相,你的威力与光辉,
Uppajjanti ca te bhogā, ye keci manasicchitā.
凡是你心所想的诸财富都生起。
‘‘Pucchitā devate saṃsa, kissa kammassidaṃ phalaṃ;
被问的天女请说,这是什么业的果报?」
Sā devatā attamanā, devarājena pucchitā.
那天女被天王问后,心满意足,
‘‘Pañhaṃ puṭṭhā viyākāsi, sakkassa iti me sutaṃ;
回答所问的问题,我如是听闻萨咖说:「我行于道路时,见到悦意的塔,
Addhānaṃ paṭipannāhaṃ, disvā thūpaṃ manoramaṃ.
我行于道路时,见到悦意的塔,
‘‘Tattha cittaṃ pasādesiṃ, kassapassa yasassino;
在那里我净信了心,对于有名声的咖沙巴;」
Paddhapupphehi pūjesiṃ, pasannā sehi tasseva;
以散落的花供养,以信心对他;
Kammassa phalaṃ vipāko, etādisaṃ katapuññā labhantī’’ti.
业的果报异熟,作福者获得如此。
Idaṃ vāsanābhāgiyaṃ suttaṃ. · 此是习气分经
‘‘Dānakathā sīlakathā saggakathā puññakathā puññavipākakathā’’ti;
布施论、持戒论、天界论、福论、福果报论;
Idaṃ vāsanābhāgiyaṃ suttaṃ. · 此是习气分经
‘‘Apicāpi paṃsuthūpesu uddissakatesu dasabaladharānaṃ tatthapi kāraṃ katvā saggesu narā pamodantī’’ti.
又于尘土塔、为十力持者所建之塔,在那里作供养后,人们在天界中欢喜。
Idaṃ vāsanābhāgiyaṃ suttaṃ. · 此是习气分经
‘‘Devaputtasarīravaṇṇā, sabbe subhagasaṇṭhitī.
天子身体的色泽,一切都是美好的形状。
Udakena paṃsuṃ temetvā, thūpaṃ vaḍḍhetha kassapaṃ.
以水湿润尘土,增建咖沙巴的塔。
‘‘Ayaṃ sugatte sugatassa thūpo, mahesino dasabaladhammadhārino;
这是善逝、善逝的塔,大仙、十力法持者的;
Tasmiṃ ime devamanujā pasannā, kāraṃ karontā jarāmaraṇā pamuccare’’ti.
对此,这些天人与人怀着信心,作供养而从老死中解脱。
Idaṃ vāsanābhāgiyaṃ suttaṃ. · 此是习气分经
‘‘Uḷāraṃ vata taṃ āsi, yāhaṃ thūpaṃ mahesino;
「那确实是殊胜的,我供养大仙的塔;
Uppalāni ca cattāri, mālañca abhiropayiṃ.
以及四朵优钵罗花,我供养了花鬘。
‘‘Ajja tiṃsaṃ tato kappā, nābhijānāmi duggatiṃ;
「从那时起三十劫,我不知有恶趣;
Vinipātaṃ na gacchāmi, thūpaṃ pūjetva satthuno’’ti.
我不去恶趣,供养了导师的塔。」
Idaṃ vāsanābhāgiyaṃ suttaṃ. · 此是习气分经
‘‘Bāttiṃsalakkhaṇadharassa, vijitavijayassa lokanāthassa;
「具三十二相者,战胜胜利者,世间怙主;
Satasahassaṃ kappe, mudito thūpaṃ apūjesi.
十万劫中,欢喜地供养了塔。
‘‘Yaṃ mayā pasutaṃ puññaṃ, tena ca puññena deva sobhaggaṃ;
「我所作的福德,以那福德得天界荣耀;
Rajjāni ca kāritāni, anāgantuna vinipātaṃ.
以及获得王位,不再来恶趣。」
‘‘Yaṃ cakkhu adantadamakassa, sāsane paṇihitaṃ tathā;
「那未调者之调御者的教诫中,如此安置的眼,
Cittaṃ taṃ me sabbaṃ, laddhaṃ vimuttacittamhi vidhūtalato’’ti.
那一切心对我来说,我已得心解脱,已除去污垢。」
Idaṃ vāsanābhāgiyaṃ suttaṃ. · 此是习气分经
‘‘Sāmākapatthodanamattameva hi, paccekabuddhamhi adāsi dakkhiṇaṃ.
「确实仅仅给与稗米饭团,对辟支佛施与供养。
Vimuttacitte akhile anāsave, araṇavihārimhi asaṅgamānase.
于心解脱、完全、无漏,住于寂静、心无执着者。
‘‘Tasmiñca okappayi dhammamuttamaṃ, tasmiñca dhamme paṇidhesiṃ mānasaṃ;
「于彼处我倾向最上法,于彼法中我安置心;
Evaṃ vihārīhi me saṅgamo siyā, bhave kudāsupi ca mā apekkhavā.
愿我与如此住者有交往,在任何生中都不要期待。
‘‘Tasseva kammassa vipākato ahaṃ, sahassakkhattuṃ kurusūpapajjatha ;
「由于那业的果报,我千次投生于库汝;
Dīghāyukesu amamesu pāṇisu, visesagāmīsu ahīnagāmisu.
在长寿、无我慢的众生中,在殊胜行者中、不卑劣行者中。
‘‘Tasseva kammassa vipākato ahaṃ, sahassakkhattuṃ tidasopapajjatha;
「由于那业的果报,我一千次生于三十三天;
Vicitramālābharaṇānulepisu, visiṭṭhakāyūpagato yasassisu.
在那些拥有种种花鬘、装饰、涂香的地方,我获得殊胜的身体和名声。
‘‘Tasseva kammassa vipākato ahaṃ, vimuttacitto akhilo anāsavo;
「由于那业的果报,我心解脱、无障碍、无漏;
Imehi me antimadehadhāribhi, samāgamo āsihi tāhi tāsihi.
我以这最后持身者,与那些、那些(天人)相会。
‘‘Paccakkhaṃ khvimaṃ avaca tathāgato jino, samijjhate sīlavato yadicchati;
「胜利者如来确实亲自说:『持戒者所愿得成就』;
Yathā yathā me manasā vicintitaṃ, tathā samiddhaṃ ayamantimo bhavo’’ti.
如我心中所思惟的那样,如是成就了,这是我的最后有。」
Idaṃ vāsanābhāgiyaṃ suttaṃ. · 此是习气分经
‘‘Ekatiṃsamhi kappamhi jino anejo, anantadassī bhagavā sikhīti;
「在三十一劫前,无恼的胜利者、无量见者、世尊名为西奇;
Tassāpi rājā bhātā sikhiddhe , buddhe ca dhamme ca abhippasanno.
在西奇佛陀和法中,他的王兄也极为净信。
‘‘Parinibbute lokavināyakamhi, thūpaṃ sakāsi vipulaṃ mahantaṃ;
「当世间的调御者般涅槃后,(人们)为大仙、天中之天、人中至上者建造了广大的大塔。」
Samantato gāvutikaṃ mahesino, devātidevassa naruttamassa.
「那座塔周围一咖屋帝。」
‘‘Tasmiṃ manusso balimābhihārī, paggayha jātisumanaṃ pahaṭṭho;
「在那里,一位男子带着供品前来,高举着生花,欢喜雀跃。」
Vātena pupphaṃ patitassa ekaṃ, tāhaṃ gahetvāna tasseva dāsi.
「风吹落了一朵花,我拾起那朵花,供养给他。」
‘‘So maṃ avocābhipasannacitto, tuyhameva etaṃ pupphaṃ dadāmi;
「他以净信心对我说:『我将这朵花给你。』」
Tāhaṃ gahetvā abhiropayesiṃ, punappunaṃ buddhamanussaranto.
「我拾起(那朵花)供养(塔),一次又一次地忆念佛陀。」
‘‘Ajja tiṃsaṃ tato kappā, nābhijānāmi duggatiṃ;
「从那时起三十劫,我不知有恶趣。」
Vinipātañca na gacchāmi, thūpapūjāyidaṃ phala’’nti.
「我不去恶趣,这是供养塔的果报。」
Idaṃ vāsanābhāgiyaṃ suttaṃ. · 此是习气分经
‘‘Kapilaṃ nāma nagaraṃ, suvibhattaṃ mahāpathaṃ;
「名为咖毕喇的城市,大道善分布;
Ākiṇṇamiddhaṃ phītañca, brahmadattassa rājino.
繁荣、富足且兴盛,梵授王的王城。
‘‘Kummāsaṃ vikkiṇiṃ tattha, pañcālānaṃ puruttame;
「在那里,在般遮罗人的最胜城中,有位卖豆粥者;
Sohaṃ addasiṃ sambuddhaṃ, upariṭṭhaṃ yasassinaṃ.
我在那里见到了正自觉者,具有上等名声者。
‘‘Haṭṭho cittaṃ pasādetvā, nimantesiṃ naruttamaṃ;
「欢喜地净信心后,我邀请了人中至上者;
Ariṭṭhaṃ dhuvabhattena, yaṃ me gehamhi vijjatha.
以常食邀请阿利他,凡在我家中所有的。
‘‘Tato ca kattiko puṇṇo , puṇṇamāsī upaṭṭhitā;
「从那时起,咖提咖月的满月日到来;
Navaṃ dussayugaṃ gayha, ariṭṭhassopanāmayiṃ.
我取了新的一双衣,供养给阿利他。
‘‘Pasannacittaṃ ñatvāna, paṭiggaṇhi naruttamo;
「知晓净信之心后,人中至上者接受了;
Anukampako kāruṇiko, taṇhānighātako muni.
具悲悯者、具悲愍者、渴爱破坏者、牟尼。
‘‘Tāhaṃ kammaṃ karitvāna, kalyāṇaṃ buddhavaṇṇitaṃ;
「我作了那业,佛所称赞的善业;
Deve ceva manusse ca, sandhāvitvā tato cuto.
流转于天与人后,从那里死去。
‘‘Bārāṇasiyaṃ nagare, seṭṭhissa ekaputtako;
「在巴拉纳西城,长者的独子;
Aḍḍhe kulasmiṃ uppajjiṃ, pāṇehi ca piyataro.
我生于富裕的家族,比生命更可爱。
‘‘Tato ca viññutaṃ patto, devaputtena codito;
「然后获得了智慧,被天子劝导;
Pāsādā orūhitvāna, sambuddhamupasaṅkamiṃ.
从宫殿下来后,我前往正自觉者处。
‘‘So me dhammamadesayi, anukampāya gotamo;
「果德玛出于悲悯,为我说法;
Dukkhaṃ dukkhasamuppādaṃ, dukkhassa ca atikkamaṃ.
苦、苦集,以及苦的超越。
‘‘Ariyaṃ aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ, dukkhūpasamagāminaṃ;
「圣八支道,导向苦的止息;
Cattāri ariyasaccāni, muni dhammamadesayi.
牟尼为我说四圣谛之法。
‘‘Tassāhaṃ vacanaṃ sutvā, vihariṃ sāsane rato;
「我听闻他的言教后,乐住于教法中;
Samathaṃ paṭivijjhāhaṃ, rattindivamatandito.
我证得寂止,日夜不懈怠。
‘‘Ajjhattañca bahiddhā ca, ye me vijjiṃsu āsavā;
「于内与于外,凡我所有的诸漏,
Sabbe āsuṃ samucchinnā, na ca uppajjare puna.
一切皆已断尽,不会再生起。
‘‘Pariyantakataṃ dukkhaṃ, carimoyaṃ samussayo;
「苦已到达边际,这是最后的结生;
Jātimaraṇasaṃsāro, natthidāni punabbhavo’’ti.
生死轮回已尽,现在不再有后有。」
Idaṃ vāsanābhāgiyaṃ suttaṃ. · 此是习气分经
§99
Tattha katamaṃ nibbedhabhāgiyaṃ suttaṃ?
于此,什么是通达分经?
‘‘Uddhaṃ adho sabbadhi vippamutto, ayaṃ ahasmīti anānupassī;
「于上、于下、于一切处解脱,不随观『这是我』;
Evaṃ vimutto udatāri oghaṃ, atiṇṇapubbaṃ apunabbhavāyā’’ti.
如此解脱者已渡过瀑流,未曾渡过者,为了不再有后有。」
Idaṃ nibbedhabhāgiyaṃ suttaṃ. · 此是通达分经
‘‘Sīlavato , ānanda, na cetanā karaṇīyā ‘kinti me avippaṭisāro jāyeyyā’ti. Dhammatā esā, ānanda, yaṃ sīlavato avippaṭisāro jāyeyya. Avippaṭisārinā, ānanda, na cetanā karaṇīyā ‘kinti me pāmojjaṃ jāyeyyā’ti. Dhammatā esā, ānanda, yaṃ avippaṭisārino pāmojjaṃ jāyeyya. Pamuditena, ānanda, na cetanā karaṇīyā ‘kinti me pīti jāyeyyā’ti. Dhammatā esā, ānanda, yaṃ pamuditassa pīti jāyeyya. Pītimanassa, ānanda, na cetanā karaṇīyā ‘kinti me kāyo passambheyyā’ti. Dhammatā esā, ānanda, yaṃ pītimanassa kāyo passambheyya. Passaddhakāyassa ānanda, na cetanā karaṇīyā ‘kintāhaṃ sukhaṃ vediyeyya’nti. Dhammatā esā, ānanda, yaṃ passaddhakāyo sukhaṃ vediyeyya. Sukhino ānanda, na cetanā karaṇīyā ‘kinti me samādhi jāyeyyā’ti. Dhammatā esā, ānanda, yaṃ sukhino samādhi jāyeyya. Samāhitassa ānanda, na cetanā karaṇīyā ‘kintāhaṃ yathābhūtaṃ pajāneyya’nti. Dhammatā esā, ānanda, yaṃ samāhito yathābhūtaṃ pajāneyya. Yathābhūtaṃ pajānatā , ānanda, na cetanā karaṇīyā ‘kinti me nibbidā jāyeyyā’ti. Dhammatā esā, ānanda, yaṃ yathābhūtaṃ pajānanto nibbindeyya. Nibbindantena, ānanda, na cetanā karaṇīyā ‘kinti me virāgo jāyeyyā’ti. Dhammatā esā, ānanda, yaṃ nibbindanto virajjeyya. Virajjantena ānanda na cetanā karaṇīyā ‘kinti me vimutti jāyeyyā’ti. Dhammatā esā, ānanda, yaṃ virajjanto vimucceyya. Vimuttena, ānanda, na cetanā karaṇīyā ‘kinti me vimuttiñāṇadassanaṃ uppajjeyyā’ti. Dhammatā esā, ānanda, yaṃ vimuttassa vimuttiñāṇadassanaṃ uppajjeyyā’’ti.
「阿难,持戒者不需作意『愿我生起无悔』。阿难,这是法性:持戒者会生起无悔。阿难,无悔者不需作意『愿我生起欢悦』。阿难,这是法性:无悔者会生起欢悦。阿难,欢悦者不需作意『愿我生起喜』。阿难,这是法性:欢悦者会生起喜。阿难,有喜者不需作意『愿我的身轻安』。阿难,这是法性:有喜者的身会轻安。阿难,身轻安者不需作意『愿我感受乐』。阿难,这是法性:身轻安者会感受乐。阿难,乐者不需作意『愿我生起定』。阿难,这是法性:乐者会生起定。阿难,得定者不需作意『愿我如实了知』。阿难,这是法性:得定者会如实了知。阿难,如实了知者不需作意『愿我生起厌离』。阿难,这是法性:如实了知者会厌离。阿难,厌离者不需作意『愿我生起离贪』。阿难,这是法性:厌离者会离贪。阿难,离贪者不需作意『愿我生起解脱』。阿难,这是法性:离贪者会解脱。阿难,解脱者不需作意『愿我生起解脱智见』。阿难,这是法性:解脱者会生起解脱智见。」
Idaṃ nibbedhabhāgiyaṃ suttaṃ. · 此是通达分经
‘‘Yadā have pātubhavanti dhammā, ātāpino jhāyato brāhmaṇassa.
「当诸法显现于热诚禅修的婆罗门时,
Athassa kaṅkhā vapayanti sabbā, yato pajānāti sahetudhamma’’nti.
他的一切疑惑消失,因为他了知有因之法。」
Idaṃ nibbedhabhāgiyaṃ suttaṃ. · 此是通达分经
‘‘Yadā have pātubhavanti dhammā, ātāpino jhāyato brāhmaṇassa;
「当诸法显现于热诚、禅修的婆罗门时,
Athassa kaṅkhā vapayanti sabbā, yato khayaṃ paccayānaṃ avedī’’ti.
那时他的一切疑惑消失,因为他了知诸缘的灭尽。」
Idaṃ nibbedhabhāgiyaṃ suttaṃ. · 此是通达分经
‘‘Kiṃnu kujjhasi mā kujjhi, akkodho tissa te varaṃ;
「为何你愤怒?不要愤怒,无嗔对你更好;
Kodhamānamakkhavinayatthaṃ hi, tissa brahmacariyaṃ vussatī’’ti.
因为为了调伏嗔、慢、恶作之故,他行梵行。」
Idaṃ nibbedhabhāgiyaṃ suttaṃ. · 此是通达分经
‘‘Kadāhaṃ nandaṃ passeyyaṃ, āraññaṃ paṃsukūlikaṃ;
「何时我能见到难达,住阿兰若、着尘堆衣者,
Aññātuñchena yāpentaṃ, kāmesu anapekkhina’’nti.
以拾取的食物维生,对诸欲无所期待者?」
Idaṃ nibbedhabhāgiyaṃ suttaṃ. · 此是通达分经
‘‘Kiṃsu chetvā sukhaṃ seti, kiṃsu chetvā na socati;
「断除何者而安乐地睡眠?断除何者而不忧愁?
Kissassu ekadhammassa, vadhaṃ rocesi gotamāti.
果德玛,你赞许杀害哪非法品?」
‘‘Kodhaṃ chetvā sukhaṃ seti, kodhaṃ chetvā na socati;
「断除忿怒者安乐而眠,断除忿怒者不忧愁;
Kodhassa visamūlassa, madhuraggassa brāhmaṇa;
婆罗门!忿怒有毒根、有甜顶,
Vadhaṃ ariyā pasaṃsanti, taṃ hi chetvā na socatī’’ti.
诸圣者赞叹杀害它,因为断除它后不忧愁。」
Idaṃ nibbedhabhāgiyaṃ suttaṃ. · 此是通达分经
‘‘Kiṃsu hane uppatitaṃ, kiṃsu jātaṃ vinodaye;
「应杀害什么已生起者?应驱除什么已生者?
Kiñcassu pajahe dhīro, kissābhisamayo sukho.
智者应舍断什么?对什么的现观是安乐?
‘‘Kodhaṃ hane uppatitaṃ, rāgaṃ jātaṃ vinodaye;
「应杀害已生起的忿怒,应驱除已生的贪,
Avijjaṃ pajahe dhīro, saccābhisamayo sukho’’ti.
智者应舍断无明,对诸谛的现观是安乐。」
Idaṃ nibbedhabhāgiyaṃ suttaṃ. · 此是通达分经
‘‘Sattiyā viya omaṭṭho, ḍayhamānova matthake.
「如被矛刺中,如头顶燃烧,
Kāmarāgappahānāya, sato bhikkhu paribbaje.
具念的比库应为了断除欲贪而游行。
‘‘Sattiyā viya omaṭṭho, ḍayhamānova matthake;
「犹如被剑刺中,如头上燃烧;
Sakkāyadiṭṭhippahānāya, sato bhikkhu paribbaje’’ti.
具念的比库应为了断除有身见而游行。」
Idaṃ nibbedhabhāgiyaṃ suttaṃ. · 此是通达分经
‘‘Sabbe khayantā nicayā, patanantā samussayā;
「一切积聚皆消散,一切高举皆堕落;
Sabbesaṃ maraṇamāgamma, sabbesaṃ jīvitamaddhuvaṃ;
一切众生皆趋向死亡,一切生命皆不稳固;
Etaṃ bhayaṃ maraṇe pekkhamāno, puññāni kayirātha sukhāvahāni.
见此死亡之怖畏,应作带来安乐的诸福德。
‘‘Sabbe khayantā nicayā, patanantā samussayā;
一切积聚皆消散,一切高举皆堕落;
Sabbesaṃ maraṇamāgamma, sabbesaṃ jīvitamaddhuvaṃ;
一切众生皆趋向死亡,一切生命皆不稳固;
Etaṃ bhayaṃ maraṇe pekkhamāno, lokāmisaṃ pajahe santipekkho’’ti.
见到死亡中的这个怖畏,寻求寂静者应舍弃世间的诱饵。
Idaṃ nibbedhabhāgiyaṃ suttaṃ. · 此是通达分经
‘‘Sukhaṃ sayanti munayo, na te socanti māvidha;
牟尼们安乐地睡眠,他们不像我这样悲伤;
Yesaṃ jhānarataṃ cittaṃ, paññavā susamāhito;
那些心喜乐于禅那者,具慧者、善等持者;
Āraddhavīriyo pahitatto, oghaṃ tarati duttaraṃ.
精进勤奋、意志坚定者,渡越难以渡越的瀑流。
‘‘Virato kāmasaññāya, sabbasaṃyojanātīto ;
远离欲想者,超越一切结缚;
Nandibhavaparikkhīṇo , so gambhīre na sīdatī’’ti.
喜有已尽者,他不会沉没于深处。
Idaṃ nibbedhabhāgiyaṃ suttaṃ. · 此是通达分经
‘‘Saddahāno arahataṃ, dhammaṃ nibbānapattiyā;
信受阿拉汉们的法以证得涅槃;
Sussūsaṃ labhate paññaṃ, appamatto vicakkhaṇo.
乐闻者获得慧,不放逸者、有慧眼者。
Patirūpakārī dhuravā, uṭṭhātā vindate dhanaṃ;
行为端正、持重、精勤者获得财富;
Saccena kittiṃ pappoti, dadaṃ mittāni ganthati;
以真实获得名声,施与者结交朋友;
Asmā lokā paraṃ lokaṃ, evaṃ pecca na socatī’’ti.
从此世到他世,如此死后不忧愁。
Idaṃ nibbedhabhāgiyaṃ suttaṃ. · 此是通达分经
‘‘Sabbaganthapahīnassa, vippamuttassa te sato;
对于已断一切结、已解脱、具念的你,
Samaṇassa na taṃ sādhu, yadaññamanusāsasīti.
沙门,教诫他人并不适当。
‘‘Yena kenaci vaṇṇena, saṃvāso sakka jāyati;
无论以何种方式,萨咖,共住得以产生;
Na taṃ arahati sappañño, manasā anukampituṃ .
有慧者不应以心,对其怜悯。
‘‘Manasā ce pasannena, yadaññamanusāsati;
若以清净心,教诫他人;
Na tena hoti saṃyutto, yānukampā anuddayā’’ti.
他不会因那些怜悯与慈悲而被束缚。
Idaṃ nibbedhabhāgiyaṃ suttaṃ. · 此是通达分经
‘‘Rāgo ca doso ca kutonidānā, aratī ratī lomahaṃso kutojā.
「贪与嗔从何而起?不乐、乐与毛骨悚然从何而生?
Kuto samuṭṭhāya manovitakkā, kumārakā dhaṅkamivossajanti.
从何处生起意的寻思,如孩童抛掷乌鸦般?」
‘‘Rāgo ca doso ca itonidānā, aratī ratī lomahaṃso itojā;
「贪与嗔从此而起,不乐、乐与毛骨悚然从此而生;
Ito samuṭṭhāya manovitakkā, kumārakā dhaṅkamivossajanti.
从此处生起意的寻思,如孩童抛掷乌鸦般。
‘‘Snehajā attasambhūtā, nigrodhasseva khandhajā;
它们从爱而生,从自身而生,如榕树从树干而生的气根;
Puthu visattā kāmesu, māluvāva vitatā vane.
广泛地执着于诸欲,如蔓藤蔓延于林中。
‘‘Ye naṃ pajānanti yatonidānaṃ, te naṃ vinodenti suṇohi yakkha;
那些了知它从何而起的人,他们能除去它,亚卡请听;」
Te duttaraṃ oghamimaṃ taranti, atiṇṇapubbaṃ apunabbhavāyā’’ti.
他们渡越此难渡的瀑流,未曾渡越过的,为了不再有。
Idaṃ nibbedhabhāgiyaṃ suttaṃ. · 此是通达分经
‘‘Dukkaraṃ bhagavā sudukkaraṃ bhagavā’’ti;
「世尊,难作!世尊,极难作!」
‘‘Dukkaraṃ vāpi karonti, [kāmadāti bhagavā]
「或者他们作难作之事,[世尊说:愿给予欲]
Sekkhā sīlasamāhitā;
有学者具戒、具定;
Ṭhitattā anagāriyupetassa, tuṭṭhi hoti sukhāvahā’’ti.
对已住立于出家的人,知足带来安乐。」
‘‘Dullabhā bhagavā yadidaṃ tuṭṭhī’’ti;
「世尊,知足实在难得!」
‘‘Dullabhaṃ vāpi labhanti, [kāmadāti bhagavā]
「或者他们得到难得之事,[世尊说:愿给予欲]
Cittavūpasame ratā;
乐于心的寂止;
Yesaṃ divā ca ratto ca, bhāvanāya rato mano’’ti.
他们日夜之心,乐于修习。
‘‘Dussamādahaṃ bhagavā yadidaṃ citta’’nti;
「世尊!心难以令入定。」
‘‘Dussamādahaṃ vāpi samādahanti, [kāmadāti bhagavā]
「难以令入定者,或者他们令入定,[世尊说:『随欲者』]
Indriyūpasame ratā;
乐于诸根的寂止;
Te chetvā maccuno jālaṃ, ariyā gacchanti kāmadā’’ti.
他们切断死魔之网,圣者们随欲而行。」
‘‘Duggamo bhagavā visamo maggo’’ti;
「世尊!难行、险恶之道。」
‘‘Duggame visame vāpi, ariyā gacchanti kāmada ;
「在难行、险恶之道,圣者们随欲而行;
Anariyā visame magge, papatanti avaṃsirā;
非圣者在险恶之道,头下脚上地堕落;」
Ariyānaṃ samo maggo, ariyā hi visame samā’’ti.
「圣者们的道路是平坦的,因为圣者们在不平之处是平坦的。」
Idaṃ nibbedhabhāgiyaṃ suttaṃ. · 此是通达分经
‘‘Idaṃ hi taṃ jetavanaṃ, isisaṅghanisevitaṃ.
「这确实是那揭德林,为仙人僧团所亲近。
Āvutthaṃ dhammarājena, pītisañjananaṃ mama.
为法王所住,生起我的喜悦。
‘‘Kammaṃ vijjā ca dhammo ca, sīlaṃ jīvitamuttamaṃ;
「业、明与法,戒、最上的生活;
Etena maccā sujjhanti, na gottena dhanena vā.
依此诸人得清净,非依种姓或财富。
‘‘Tasmā hi paṇḍito poso, sampassaṃ atthamattano;
「因此,有智慧的人,见到自己的利益,
Yoniso vicine dhammaṃ, evaṃ tattha visujjhati.
应如理地审察法,如此在那里得清净。
‘‘Sāriputtova paññāya, sīlena upasamena ca;
「沙利子以慧、以戒、以寂止,
Yopi pāraṅgato bhikkhu, etāvaparamo siyā’’ti.
即使是已到彼岸的比库,这也是他的最高境界。
Idaṃ nibbedhabhāgiyaṃ suttaṃ. · 此是通达分经
‘‘Atītaṃ nānvāgameyya, nappaṭikaṅkhe anāgataṃ;
不应追忆过去,不应期待未来;
Yadatītaṃ pahīnaṃ taṃ, appattañca anāgataṃ.
过去的已舍断,未来的未到达。
‘‘Paccuppannañca yo dhammaṃ, tattha tattha vipassati;
对于现在的法,于彼彼处观照;
Asaṃhīraṃ asaṃkuppaṃ, taṃ vidvā manubrūhaye.
不动摇、不震动,智者应增长它。
‘‘Ajjeva kiccamātappaṃ , ko jaññā maraṇaṃ suve;
今日即应精勤,谁知明日有死亡;
Na hi no saṅgaraṃ tena, mahāsenena maccunā.
确实我们与彼大军死魔,无有协议。
‘‘Evaṃ vihāriṃ ātāpiṃ, ahorattamatanditaṃ;
如此住者,热诚者,日夜不懈怠者,
Taṃ ve ‘‘bhaddekaratto’’ti, santo ācikkhate munī’’ti.
寂静者、牟尼宣说他为「贤善一夜者」。
Idaṃ nibbedhabhāgiyaṃ suttaṃ. · 此是通达分经
‘‘Cattārimāni , bhikkhave, sacchikātabbāni. Katamāni cattāri? Atthi, bhikkhave, dhammā cakkhunā paññāya ca sacchikātabbā, atthi dhammā satiyā paññāya ca sacchikātabbā, atthi dhammā kāyena paññāya ca sacchikātabbā, atthi dhammā paññāya veditabbā, paññāya ca sacchikātabbā.
「诸比库,有四种应被作证的。哪四种呢?诸比库,有诸法应以眼与慧作证,有诸法应以念与慧作证,有诸法应以身与慧作证,有诸法应以慧了知、以慧作证。
‘‘Katame ca, bhikkhave, dhammā cakkhunā paññāya ca sacchikātabbā? Dibbacakkhu suvisuddhaṃ atikkantamānusakaṃ cakkhunā paññāya ca sacchikātabbaṃ.
「诸比库,哪些法应以眼与慧作证呢?极清净的、超越人的天眼应以眼与慧作证。
‘‘Katame ca, bhikkhave, dhammā satiyā paññāya ca sacchikātabbā? Pubbenivāsānussati satiyā paññāya ca sacchikātabbā.
「诸比库,哪些法应以念与慧作证呢?宿住随念应以念与慧作证。
‘‘Katame ca, bhikkhave, dhammā kāyena paññāya ca sacchikātabbā? Iddhividhā nirodhā kāyena paññāya ca sacchikātabbā.
「诸比库,哪些法应以身与慧作证呢?神通种类、诸灭应以身与慧作证。
‘‘Katame ca, bhikkhave, dhammā paññāya veditabbā, paññāya sacchikātabbā? Āsavānaṃ khaye ñāṇaṃ paññāya veditabbaṃ, paññāya ca sacchikātabba’’nti.
「诸比库,哪些法应以慧了知、以慧作证呢?诸漏尽之智应以慧了知、以慧作证。」
Idaṃ nibbedhabhāgiyaṃ suttaṃ. · 此是通达分经
§104
Tattha katamaṃ asekkhabhāgiyaṃ suttaṃ?
在那里,什么是无学分的经?
‘‘Yassa selūpamaṃ cittaṃ, ṭhitaṃ nānupakampati;
「其心如山岩,稳固不动摇;
Virattaṃ rajanīyesu, kopaneyye na kuppati;
于可染者已离染,于可恼者不恼怒;
Yassevaṃ bhāvitaṃ cittaṃ, kuto naṃ dukkhamessatī’’ti.
凡如是已修习心者,苦从何而来于彼?
Idaṃ asekkhabhāgiyaṃ suttaṃ. · 此是无学分经
Āyasmato ca sāriputtassa cārikādasamaṃ veyyākaraṇaṃ kātabbanti.
具寿沙利子的游行第十应作分别论。
Idaṃ asekkhabhāgiyaṃ suttaṃ. · 此是无学分经
‘‘Yo brāhmaṇo bāhitapāpadhammo, nihuṃhuṅko nikkasāvo yatatto;
凡婆罗门已除恶法者,无傲慢、无垢秽、自制;
Vedantagū vūsitabrahmacariyo, dhammena so brahmavādaṃ vadeyya;
已达吠陀之顶、已行梵行者,彼应如法说梵论;
Yassussadā natthi kuhiñci loke’’ti.
彼于世间任何处无高举。
Idaṃ asekkhabhāgiyaṃ suttaṃ. · 此是无学分经
‘‘Bāhitvā pāpake dhamme, ye caranti sadā satā;
已除诸恶法,常具念而行;
Khīṇasaṃyojanā buddhā, te ve lokasmi brāhmaṇā’’ti.
已尽结缚的诸佛,彼等实为世间的婆罗门。
Idaṃ asekkhabhāgiyaṃ suttaṃ. · 此是无学分经
‘‘Yattha āpo ca pathavī, tejo vāyo na gādhati;
「于彼处水与地,火、风不能到达;
Na tattha sukkā jotanti, ādicco nappakāsati;
诸星不在彼处照耀,太阳不照亮;
Na tattha candimā bhāti, tamo tattha na vijjati.
月亮不在彼处照耀,黑暗在彼处不被发现。
‘‘Yadā ca attanāvedi , muni monena brāhmaṇo;
「当婆罗门牟尼以寂默自证知时;
Atha rūpā arūpā ca, sukhadukkhā pamuccatī’’ti.
那时他从色与无色,从乐与苦解脱。」
Idaṃ asekkhabhāgiyaṃ suttaṃ. · 此是无学分经
‘‘Yadā sakesu dhammesu, pāragū hoti brāhmaṇo;
「当婆罗门于自己的诸法到彼岸时;
Atha etaṃ pisācañca, pakkulañcātivattatī’’ti.
那时他超越了这食肉鬼与老朽。」
Idaṃ asekkhabhāgiyaṃ suttaṃ. · 此是无学分经
‘‘Nābhinandati āyantiṃ , pakkamantiṃ na socati;
「他不欢喜来者,不悲伤去者;
Saṅgā saṅgāmajiṃ muttaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇa’’nti.
从执着中解脱了执着的胜利者,我称他为婆罗门。
Idaṃ asekkhabhāgiyaṃ suttaṃ. · 此是无学分经
‘‘Na udakena sucī hoti, bahvettha nhāyatī jano;
不是以水而清净,许多人在此沐浴;
Yamhi saccañca dhammo ca, so sucī so ca brāhmaṇo’’ti.
凡具有真谛与法者,他清净,他是婆罗门。
Idaṃ asekkhabhāgiyaṃ suttaṃ. · 此是无学分经
‘‘Yadā have pātubhavanti dhammā, ātāpino jhāyato brāhmaṇassa;
当热诚禅修的婆罗门诸法显现时,
Vidhūpayaṃ tiṭṭhati mārasenaṃ, sūriyova obhāsayamantalikkha’’nti.
他驱散魔军而住立,犹如太阳照耀虚空。
Idaṃ asekkhabhāgiyaṃ suttaṃ. · 此是无学分经
‘‘Santindriyaṃ passatha iriyamānaṃ, tevijjapattaṃ apahānadhammaṃ;
看那诸根寂静者行走,证得三明、无执着法者;
Sabbāni yogāni upātivatto, akiñcano iriyati paṃsukūliko.
已超越一切轭,无所有者、尘堆衣者行走。
‘‘Taṃ devatā sambahulā uḷārā, brahmavimānaṃ upasaṅkamitvā;
众多殊胜的天人们,前往梵天宫;
Ājāniyaṃ jātibalaṃ nisedhaṃ, nidha namassanti pasannacittā.
具生力的良马、调御者,具信心者礼敬他。
‘‘Namo te purisājañña, namo te purisuttama;
「礼敬您,人中良马!礼敬您,人中至上者!
Yassa te nābhijānāma, kiṃ tvaṃ nissāya jhāyasī’’ti.
我们不知您依何而禅修?」
Idaṃ asekkhabhāgiyaṃ suttaṃ. · 此是无学分经
‘‘Sahāyā vatime bhikkhū, cirarattaṃ sametikā;
「这些比库是同伴,长久以来聚集在一起;
Sameti nesaṃ saddhammo, dhamme buddhappavedite’’.
正法与他们相应,在佛陀所宣说的法中。」
‘‘Suvinītā kappinena, dhamme ariyappavedite;
「由咖宾那善调御,在圣者所宣说的法中;
Dhārenti antimaṃ dehaṃ, jetvā māraṃ savāhini’’nti .
持最后身,战胜魔与魔军。」
Idaṃ asekkhabhāgiyaṃ suttaṃ. · 此是无学分经
‘‘Nayidaṃ sithilamārabbha, nayidaṃ appena thāmasā;
「这不是依懈怠而得,这不是依少许力量而得;
Nibbānaṃ adhigantabbaṃ, sabbadukkhappamocanaṃ .
应证得涅槃,一切苦的解脱。
‘‘Ayañca daharo bhikkhu, ayamuttamapuriso;
「这位年轻的比库,这位最上的人,
Dhāreti antimaṃ dehaṃ, jetvā māraṃ savāhini’’nti.
持最后身,已战胜魔与其军队。」
Idaṃ asekkhabhāgiyaṃ suttaṃ. · 此是无学分经
‘‘Dubbaṇṇako lūkhacīvaro, mogharājā sadā sato;
「丑陋、粗衣的摩嘎拉佳,常具念,
Khīṇāsavo visaṃyutto, katakicco anāsavo.
漏尽、离系缚,所作已办、无漏。
‘‘Tevijjo iddhippatto ca, cetopariyakovido ;
「三明、得神通,善巧他心智,
Dhāreti antimaṃ dehaṃ, jetvā māraṃ savāhini’’nti.
持最后身,已战胜魔与其军队。」
Idaṃ asekkhabhāgiyaṃ suttaṃ. · 此是无学分经
§105
‘‘Tathāgato, bhikkhave, arahaṃ sammāsambuddho rūpassa nibbidā virāgā nirodhā anupādā vimutto sammāsambuddhoti vuccati. Bhikkhupi, bhikkhave, paññāvimutto rūpassa nibbidā virāgā nirodhā anupādā vimutto paññāvimuttoti vuccati.
「诸比库!如来、阿拉汉、正等正觉者,由于对色的厌离、离贪、灭、不执取而解脱,被称为正等正觉者。诸比库!慧解脱比库,也由于对色的厌离、离贪、灭、不执取而解脱,被称为慧解脱。
‘‘Tathāgato, bhikkhave, arahaṃ sammāsambuddho vedanāya…pe… saññāya…pe… saṅkhārānaṃ…pe… viññāṇassa nibbidā virāgā nirodhā anupādā vimutto sammāsambuddhoti vuccati. Bhikkhupi, bhikkhave, paññāvimutto viññāṇassa nibbidā virāgā nirodhā anupādā vimutto paññāvimuttoti vuccati.
「诸比库!如来、阿拉汉、正等正觉者,由于对受的厌离、离贪、灭、不执取而解脱,被称为正等正觉者。诸比库!慧解脱的比库,也由于对识的厌离、离贪、灭、不执取而解脱,被称为慧解脱者。
‘‘Tatra kho, bhikkhave, ko viseso ko adhippayāso kiṃ nānākaraṇaṃ tathāgatassa arahato sammāsambuddhassa paññāvimuttena bhikkhunāti? Bhagavaṃmūlakā no, bhante, dhammā…pe…
「诸比库!那么,如来、阿拉汉、正等正觉者与慧解脱的比库,有何差别、有何殊胜、有何不同呢?」「尊者!我们的法以世尊为根本……
‘‘Tathāgato, bhikkhave, arahaṃ sammāsambuddho anuppannassa maggassa uppādetā, asañjātassa maggassa sañjanetā, anakkhātassa maggassa akkhātā , maggaññū maggavidū maggakovido, maggānugā ca, bhikkhave, etarahi sāvakā viharanti pacchāsamannāgatā. Ayaṃ kho, bhikkhave, viseso, ayaṃ adhippayāso, idaṃ nānākaraṇaṃ tathāgatassa arahato sammāsambuddhassa paññāvimuttena bhikkhunā’’ti.
「诸比库!如来、阿拉汉、正等正觉者,是未生起之道的令生起者、未产生之道的令产生者、未宣说之道的宣说者、道的知者、道的了知者、道的善巧者。诸比库!而现在诸弟子是随行于道而住,后来具足。诸比库!这就是差别,这就是殊胜,这就是如来、阿拉汉、正等正觉者与慧解脱的比库的不同。」
Idaṃ asekkhabhāgiyaṃ suttaṃ. · 此是无学分经
§106
Tattha katamaṃ saṃkilesabhāgiyañca vāsanābhāgiyañca suttaṃ?
在那里,什么是杂染部分和习气部分的经?
‘‘Channamativassati , vivaṭaṃ nātivassati;
「覆盖者被雨淋,不覆盖者不被雨淋;
Tasmā channaṃ vivaretha, evaṃ taṃ nātivassatī’’ti.
因此应揭开覆盖,如此它就不被雨淋。」
‘‘Channamativassatī’’ti saṃkileso, ‘‘vivaṭaṃ nātivassatī’’ti vāsanā, ‘‘tasmā channaṃ vivaretha, evaṃ taṃ nātivassatī’’ti ayaṃ saṃkileso ca vāsanā ca. Idaṃ saṃkilesabhāgiyañca vāsanābhāgiyañca suttaṃ.
「覆盖者被雨淋」是杂染,「不覆盖者不被雨淋」是习气,「因此应揭开覆盖,如此它就不被雨淋」这是杂染和习气。这是杂染部分和习气部分的经。
‘‘Cattārome, mahārāja , puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ. Katame cattāro? Tamo tamaparāyaṇo tamo jotiparāyaṇo joti tamaparāyaṇo joti jotiparāyaṇo’’ti. Tattha yo ca puggalo joti tamaparāyaṇo yo ca puggalo tamo tamaparāyaṇo, ime dve puggalā saṃkilesabhāgiyā, yo ca puggalo tamo jotiparāyaṇo yo ca puggalo joti jotiparāyaṇo, ime dve puggalā vāsanābhāgiyā. Idaṃ saṃkilesabhāgiyañca vāsanābhāgiyañca suttaṃ.
「大王!这四种人存在、出现于世间。哪四种?暗者趣向于暗、暗者趣向于光、光者趣向于暗、光者趣向于光。」在那里,光者趣向于暗的人和暗者趣向于暗的人,这两种人是杂染部分;暗者趣向于光的人和光者趣向于光的人,这两种人是习气部分。这是杂染部分和习气部分的经。
Tattha katamaṃ saṃkilesabhāgiyañca nibbedhabhāgiyañca suttaṃ?
于此,什么是染污分与通达分之经?
‘‘Na taṃ daḷhaṃ bandhanamāhu dhīrā, yadāyasaṃ dārujapabbajañca ;
「诸智者不说那是坚固之缚,即铁、木、草制之(缚);
Sārattarattā maṇikuṇḍalesu, puttesu dāresu ca yā apekkhā’’ti;
对宝珠耳环深染贪著,对儿子妻子的期望」
Ayaṃ saṃkileso.
这是染污。
‘‘Etaṃ daḷhaṃ bandhanamāhu dhīrā, ohārinaṃ sithilaṃ duppamuñcaṃ;
「诸智者说这是坚固之缚,牵引的、松弛的、难以解脱的;
Etampi chetvāna paribbajanti, anapekkhino kāmasukhaṃ pahāyā’’ti.
断除此后而出家游行,无期望,舍断欲乐」
Ayaṃ nibbedho . Idaṃ saṃkilesabhāgiyañca nibbedhabhāgiyañca suttaṃ.
这是通达。这是染污分与通达分之经。
§107
‘‘Yañca, bhikkhave, ceteti, yañca pakappeti, yañca anuseti. Ārammaṇametaṃ hoti viññāṇassa ṭhitiyā, ārammaṇe sati patiṭṭhā viññāṇassa hoti, tasmiṃ patiṭṭhite viññāṇe virūḷhe āyatiṃ punabbhavābhinibbatti hoti, āyatiṃ punabbhavābhinibbattiyā sati āyatiṃ jātijarāmaraṇaṃ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā sambhavanti, evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.
「诸比库!凡思、凡思量、凡随眠,这成为识住立之所缘,有所缘时,识有住立,当识住立、增长时,未来有再生之出生,当有未来再生之出生时,未来的生老死、愁悲苦忧恼生起,如是有此整个苦蕴之集。
‘‘No ce, bhikkhave, ceteti, no ce pakappeti, atha ce anuseti. Ārammaṇametaṃ hoti viññāṇassa ṭhitiyā, ārammaṇe sati patiṭṭhā viññāṇassa hoti, tasmiṃ patiṭṭhite viññāṇe virūḷhe āyatiṃ punabbhavābhinibbatti hoti, āyatiṃ punabbhavābhinibbattiyā sati āyatiṃ jātijarāmaraṇaṃ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā sambhavanti, evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotī’’ti. Ayaṃ saṃkileso.
「诸比库,若不思,若不思量,但若随眠。这成为识住立的所缘,有所缘时,识有住立,当识住立、增长时,未来有再生的出生,当未来有再生的出生时,未来的生、老、死、愁、悲、苦、忧、恼生起,如此,这整个苦蕴集起。」这是杂染。
‘‘Yato ca kho, bhikkhave, no ceva ceteti, no ca pakappeti, no ca anuseti. Ārammaṇametaṃ na hoti viññāṇassa ṭhitiyā, ārammaṇe asati patiṭṭhā viññāṇassa na hoti, tasmiṃ appatiṭṭhite viññāṇe avirūḷhe āyatiṃ punabbhavābhinibbatti na hoti, āyatiṃ punabbhavābhinibbattiyā asati āyatiṃ jātijarāmaraṇaṃ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā nirujjhanti. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hotī’’ti, ayaṃ nibbedho. Idaṃ saṃkilesabhāgiyañca nibbedhabhāgiyañca suttaṃ.
「诸比库,然而,当既不思,也不思量,也不随眠。这不成为识住立的所缘,无所缘时,识无住立,当识不住立、不增长时,未来无再生的出生,当未来无再生的出生时,未来的生、老、死、愁、悲、苦、忧、恼灭尽。如此,这整个苦蕴灭尽。」这是出离。这是杂染分与出离分经。
§108
Tattha katamaṃ saṃkilesabhāgiyañca asekkhabhāgiyañca suttaṃ?
于此,什么是杂染分与无学分经?
‘‘‘Samuddo samuddo’ti kho, bhikkhave, assutavā puthujjano bhāsati, neso, bhikkhave, ariyassa vinaye samuddo, mahā eso bhikkhave, udakarāsi mahāudakaṇṇavo. Cakkhu, bhikkhave, purisassa samuddo, tassa rūpamayo vego. Ayaṃ saṃkileso.
「诸比库,未受教的凡夫说『海洋,海洋』,诸比库,在圣者之律中,这不是海洋,诸比库,这是大水聚、大水量。诸比库,眼是人的海洋,其冲力是色所成的。这是杂染。
‘‘Yo taṃ rūpamayaṃ vegaṃ sahati ayaṃ vuccati, bhikkhave, atari cakkhusamuddaṃ saūmiṃ sāvaṭṭaṃ sagahaṃ sarakkhasaṃ tiṇṇo pāraṅgato thale tiṭṭhati brāhmaṇo’’ti. Ayaṃ asekkho.
「诸比库,凡能忍受那色所成的冲力者,这被称为:已度眼海洋,有波浪、有漩涡、有鲨鱼、有罗刹,已渡、到彼岸、住于陆地的婆罗门。」这是无学。
‘‘‘Sotaṃ, bhikkhave…pe… ghānaṃ…pe… jivhā…pe… kāyo…pe… mano, bhikkhave, purisassa samuddo tassa dhammamayo vegoti. Ayaṃ saṃkileso.
「诸比库,耳……鼻……舌……身……诸比库,意是人的海洋,其冲力是法所成的。这是杂染。
‘‘Yo taṃ dhammamayaṃ vegaṃ sahati, ayaṃ vuccati, bhikkhave, atari manosamuddaṃ saūmiṃ sāvaṭṭaṃ sagahaṃ sarakkhasaṃ tiṇṇo pāraṅgato thale tiṭṭhati brāhmaṇo’’ti. Ayaṃ asekkho. Idamavoca bhagavā, idaṃ vatvāna sugato, athāparaṃ etadavoca satthā –
「诸比库,凡能忍受那法所成的冲力者,这被称为:已度意海洋,有波浪、有漩涡、有鲨鱼、有罗刹,已渡、到彼岸、住于陆地的婆罗门。」这是无学。世尊说此,说此已,善逝,导师又说此——
‘‘Yo imaṃ samuddaṃ sagahaṃ sarakkhasaṃ,
「凡已度此有鲨鱼、有罗刹的海洋,
Saūmiṃ sāvaṭṭaṃ sabhayaṃ duttaraṃ accatari;
他超越了有漩涡、有恐怖、难以超越的轮回;
Sa vedantagū vusitabrahmacariyo, lokantagū pāragatoti vuccatī’’ti.
他是知受的终结者、已行梵行者、到达世间终结者,被称为到彼岸者。」
Ayaṃ asekkho. Idaṃ saṃkilesabhāgiyañca asekkhabhāgiyañca suttaṃ.
这是无学者。这是属于杂染部分与无学部分的经。
‘‘Chayime, bhikkhave, baḷisā lokasmiṃ anayāya sattānaṃ byābādhāya pāṇīnaṃ. Katame cha? Santi, bhikkhave, cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā, tañce bhikkhu abhinandati abhivadati ajjhosāya tiṭṭhati, ayaṃ vuccati, bhikkhave, bhikkhu gilitabaḷiso mārassa anayaṃ āpanno, byasanaṃ āpanno, yathākāmaṃ karaṇīyo pāpimato.
「诸比库!世间有此六钩,为了众生的不利,为了有息者的苦恼。哪六种?诸比库!有眼识知的色,可喜的、可爱的、合意的、可爱形状的、伴随欲的、能引起染着的,若比库欢喜它、欢迎它、持续执着它,诸比库!这被称为:比库吞了魔的钩,遭遇不利,遭遇灾难,恶魔可随意处置。
‘‘Santi, bhikkhave, sotaviññeyyā saddā…pe… ghānaviññeyyā gandhā…pe… jivhāviññeyyā rasā…pe… kāyaviññeyyā phoṭṭhabbā…pe… manoviññeyyā dhammā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā, tañce bhikkhu abhinandati abhivadati ajjhosāya tiṭṭhati. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, bhikkhu gilitabaḷiso mārassa anayaṃ āpanno, byasanaṃ āpanno, yathākāmaṃ karaṇīyo pāpimato’’ti. Ayaṃ saṃkileso.
「诸比库!有耳识知的声……鼻识知的香……舌识知的味……身识知的触……意识知的法,可喜的、可爱的、合意的、可爱形状的、伴随欲的、能引起染着的,若比库欢喜它、欢迎它、持续执着它。诸比库!这被称为:比库吞了魔的钩,遭遇不利,遭遇灾难,恶魔可随意处置。」这是杂染。
‘‘Santi ca, bhikkhave, cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā, tañce bhikkhu nābhinandati nābhivadati nājjhosāya tiṭṭhati, ayaṃ vuccati, bhikkhave, bhikkhu na gilitabaḷiso mārassa, abhedi baḷisaṃ, paribhedi baḷisaṃ, na anayaṃ āpanno, na byasanaṃ āpanno, na yathākāmaṃ karaṇīyo pāpimato.
「诸比库!有眼识知的色,可喜的、可爱的、合意的、可爱形状的、伴随欲的、能引起染着的,若比库不欢喜它、不欢迎它、不持续执着它,诸比库!这被称为:比库没有吞魔的钩,破坏了钩,粉碎了钩,没有遭遇不利,没有遭遇灾难,恶魔不能随意处置。
‘‘Santi ca, bhikkhave, sotaviññeyyā saddā…pe… manoviññeyyā dhammā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā, tañce bhikkhu nābhinandati nābhivadati, nājjhosāya tiṭṭhati. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, bhikkhu na gilitabaḷiso mārassa, abhedi baḷisaṃ, paribhedi baḷisaṃ, na anayaṃ āpanno, na byasanaṃ āpanno, na yathākāmaṃ karaṇīyo pāpimato’’ti. Ayaṃ asekkho. Idaṃ saṃkilesabhāgiyañca asekkhabhāgiyañca suttaṃ.
「诸比库!有耳识知的声……意识知的法,可喜的、可爱的、合意的、可爱形状的、伴随欲的、能引起染着的,若比库不欢喜它、不欢迎它、不持续执着它。诸比库!这被称为:比库没有吞魔的钩,破坏了钩,粉碎了钩,没有遭遇不利,没有遭遇灾难,恶魔不能随意处置。」这是无学者。这是属于杂染部分与无学部分的经。
§109
Tattha katamaṃ saṃkilesabhāgiyañca nibbedhabhāgiyañca asekkhabhāgiyañca suttaṃ?
在那里,什么是属于杂染部分、通达部分与无学部分的经?
‘‘Ayaṃ loko santāpajāto, phassapareto rogaṃ vadati attato ;
「此世间生起热恼,被触所困扰,从自我而说病;
Yena yena hi maññati , tato taṃ hoti aññathā.
以任何方式思量,从那里它变成其他。
‘‘Aññathābhāvī bhavasatto loko, bhavapareto bhavamevābhinandati;
「世间变成其他,执着于有,被有所困扰,只欢喜有;
Yadabhinandati taṃ bhayaṃ;
凡欢喜者,那是怖畏;
Yassa bhāyati taṃ dukkha’’nti; Ayaṃ saṃkileso.
凡怖畏者,那是苦」。这是杂染。
‘‘Bhavavippahānāya kho panidaṃ brahmacariyaṃ vussatī’’ti; Ayaṃ nibbedho;
「然而,为了舍断有而行此梵行」。这是厌离。
‘‘Ye hi keci samaṇā vā brāhmaṇā vā bhavena bhavassa vippamokkhamāhaṃsu, sabbe te ‘avippamuttā bhavasmā’ti vadāmi. Ye vā pana keci samaṇā vā brāhmaṇā vā vibhavena bhavassa nissaraṇamāhaṃsu, sabbe te ‘anissaṭā bhavasmā’ti vadāmi. Upadhiṃ hi paṭicca dukkhamidaṃ sambhotī’’ti. Ayaṃ saṃkileso.
「凡任何沙门或婆罗门说以有而从有解脱,我说他们一切都『未从有解脱』。或者凡任何沙门或婆罗门说以非有而从有出离,我说他们一切都『未从有出离』。因为缘依止而生起此苦」。这是杂染。
‘‘Sabbupādānakkhayā natthi dukkhassa sambhavo’’ti. Ayaṃ nibbedho.
「以一切取的灭尽,苦无生起」。这是厌离。
‘‘Lokamimaṃ passa, puthū avijjāya paretā bhūtā bhūtaratā, bhavā aparimuttā, ye hi keci bhavā sabbadhi sabbatthatāya, sabbe te bhavā aniccā dukkhā vipariṇāmadhammā’’ti. Ayaṃ saṃkileso.
「看这个世界,众生被广大的无明所缠缚,喜爱诸有,执着诸有,未从诸有解脱,无论任何有,一切处、一切时,一切那些有都是无常、苦、变易法。」这是染污。
‘‘Evametaṃ yathābhūtaṃ, sammappaññāya passato;
「如此以正慧如实见者;
Bhavataṇhā pahīyati, vibhavaṃ nābhinandati;
有渴爱被舍断,不欢喜非有;
Sabbaso taṇhānaṃ khayā, asesavirāganirodho nibbāna’’nti;
一切渴爱的灭尽,无余离贪、灭是涅槃。」
Ayaṃ nibbedho.
这是厌离。
‘‘Tassa nibbutassa bhikkhuno, anupādā punabbhavo na hoti;
「那位已般涅槃的比库,由于无取,不再有后有;
Abhibhūto māro vijitasaṅgāmo, upaccagā sabbabhavāni tādī’’ti.
魔已被征服,战斗已胜利,那位如如者已超越一切有。」
Ayaṃ asekkho. Idaṃ saṃkilesabhāgiyañca nibbedhabhāgiyañca asekkhabhāgiyañca suttaṃ.
这是无学。这是染污分、厌离分与无学分的经。
‘‘Cattārome, bhikkhave , puggalā. Katame cattāro? Anusotagāmī paṭisotagāmī ṭhitatto tiṇṇo pāraṅgato thale tiṭṭhati brāhmaṇo’’ti. Tattha yoyaṃ puggalo anusotagāmī, ayaṃ puggalo saṃkilesabhāgiyo. Tattha yoyaṃ puggalo paṭisotagāmī yo ca ṭhitatto, ime dve puggalā nibbedhabhāgiyā. Tattha yoyaṃ puggalo tiṇṇo pāraṅgato thale tiṭṭhati brāhmaṇo, ayaṃ asekkho. Idaṃ saṃkilesabhāgiyañca nibbedhabhāgiyañca asekkhabhāgiyañca suttaṃ.
「诸比库,这四种补特伽罗。哪四种?随流而去者、逆流而行者、住立者、已渡到彼岸住于陆地的婆罗门。」其中,这随流而去的补特伽罗,这补特伽罗是杂染部分。其中,这逆流而行的补特伽罗与住立者,这两种补特伽罗是通达部分。其中,这已渡到彼岸住于陆地的婆罗门补特伽罗,这是无学。这是杂染部分、通达部分与无学部分之经。
§110
Tattha katamaṃ saṃkilesabhāgiyañca vāsanābhāgiyañca nibbedhabhāgiyañca suttaṃ?
其中,什么是杂染部分、习气部分与通达部分之经?
Chaḷābhijātiko atthi puggalo kaṇho kaṇhābhijātiko kaṇhaṃ dhammaṃ abhijāyati, atthi puggalo kaṇho kaṇhābhijātiko sukkaṃ dhammaṃ abhijāyati, atthi puggalo kaṇho kaṇhābhijātiko akaṇhaṃ asukkaṃ akaṇhaasukkavipākaṃ accantadiṭṭhaṃ nibbānaṃ ārādheti, atthi puggalo sukko sukkābhijātiko kaṇhaṃ dhammaṃ abhijāyati, atthi puggalo sukko sukkābhijātiko sukkaṃ dhammaṃ abhijāyati, atthi puggalo sukko sukkābhijātiko akaṇhaṃ asukkaṃ akaṇhaasukkavipākaṃ accantadiṭṭhaṃ nibbānaṃ ārādheti.
六种出生者:有补特伽罗是黑的、黑出生者,出生黑法;有补特伽罗是黑的、黑出生者,出生白法;有补特伽罗是黑的、黑出生者,成就非黑非白、非黑非白果报、究竟苦尽的涅槃;有补特伽罗是白的、白出生者,出生黑法;有补特伽罗是白的、白出生者,出生白法;有补特伽罗是白的、白出生者,成就非黑非白、非黑非白果报、究竟苦尽的涅槃。
Tattha yo ca puggalo kaṇho kaṇhābhijātiko kaṇhaṃ dhammaṃ abhijāyati, yo ca puggalo sukko sukkābhijātiko kaṇhaṃ dhammaṃ abhijāyati, ime dve puggalā saṃkilesabhāgiyā.
其中,这黑的、黑出生者、出生黑法的补特伽罗,与这白的、白出生者、出生黑法的补特伽罗,这两种补特伽罗是杂染部分。
Tattha yo ca puggalo kaṇho kaṇhābhijātiko sukkaṃ dhammaṃ abhijāyati, yo ca puggalo sukko sukkābhijātiko sukkaṃ dhammaṃ abhijāyati, ime dve puggalā vāsanābhāgiyā.
其中,这黑的、黑出生者、出生白法的补特伽罗,与这白的、白出生者、出生白法的补特伽罗,这两种补特伽罗是习气部分。
Tattha yo ca puggalo kaṇho kaṇhābhijātiko akaṇhaṃ asukkaṃ akaṇhaasukkavipākaṃ accantadiṭṭhaṃ nibbānaṃ ārādheti, yo ca puggalo sukko sukkābhijātiko akaṇhaṃ asukkaṃ akaṇhaasukkavipākaṃ accantadiṭṭhaṃ nibbānaṃ ārādheti, ime dve puggalā nibbedhabhāgiyā, idaṃ saṃkilesabhāgiyañca vāsanābhāgiyañca nibbedhabhāgiyañca suttaṃ.
其中,这黑的、黑出生者、成就非黑非白、非黑非白果报、究竟苦尽涅槃的补特伽罗,与这白的、白出生者、成就非黑非白、非黑非白果报、究竟苦尽涅槃的补特伽罗,这两种补特伽罗是通达部分,这是杂染部分、习气部分与通达部分之经。
‘‘Cattārimāni, bhikkhave , kammāni. Katamāni cattāri? Atthi kammaṃ kaṇhaṃ kaṇhavipākaṃ, atthi kammaṃ sukkaṃ sukkavipākaṃ, atthi kammaṃ kaṇhasukkaṃ kaṇhasukkavipākaṃ, atthi kammaṃ akaṇhaṃ asukkaṃ akaṇhaasukkavipākaṃ kammuttamaṃ kammaseṭṭhaṃ kammakkhayāya saṃvattati’’.
「诸比库,这四种业。哪四种?有业是黑的、黑果报;有业是白的、白果报;有业是黑白的、黑白果报;有业是非黑非白、非黑非白果报、最上业、最胜业,导向业的灭尽。」
Tattha yañca kammaṃ kaṇhaṃ kaṇhavipākaṃ, yañca kammaṃ kaṇhasukkaṃ kaṇhasukkavipākaṃ, ayaṃ saṃkileso. Yañca kammaṃ sukkaṃ sukkavipākaṃ, ayaṃ vāsanā. Yañca kammaṃ akaṇhaṃ asukkaṃ akaṇhaasukkavipākaṃ kammuttamaṃ kammaseṭṭhaṃ kammakkhayāya saṃvattati, ayaṃ nibbedho. Idaṃ saṃkilesabhāgiyañca vāsanābhāgiyañca nibbedhabhāgiyañca suttaṃ.
其中,这黑的、黑果报之业,与这黑白的、黑白果报之业,这是杂染。这白的、白果报之业,这是习气。这非黑非白、非黑非白果报、最上业、最胜业、导向业的灭尽之业,这是通达。这是杂染部分、习气部分与通达部分之经。
§111
Tattha katamaṃ vāsanābhāgiyañca, nibbedhabhāgiyañca suttaṃ?
于此,什么是属于习行部分与属于通达部分的经?
‘‘Laddhāna mānusattaṃ dve, kiccaṃ akiccameva ca;
「得到人身的两种,应作与不应作;
Sukiccaṃ ceva puññāni, saṃyojanavippahānaṃ vā’’ti.
善作诸福德,或舍断诸结。」
‘‘Sukiccaṃ ceva puññānī’’ti vāsanā. ‘‘Saṃyojanavippahānaṃ vā’’ti nibbedho.
「善作诸福德」是习行。「或舍断诸结」是通达。
‘‘Puññāni karitvāna, saggā saggaṃ vajanti katapuññā;
「作诸福德后,作福者从天界到天界;
Saṃyojanappahānā, jarāmaraṇā vippamuccantī’’ti.
由于舍断诸结,从老死解脱。」
‘‘Puññāni karitvāna, saggā saggaṃ vajanti katapuññā’’ti vāsanā. ‘‘Saṃyojanappahānā jarāmaraṇā vippamuccantī’’ti nibbedho. Idaṃ vāsanābhāgiyañca nibbedhabhāgiyañca suttaṃ.
「作诸福德后,作福者从天界到天界」是习行。「由于舍断诸结,从老死解脱」是通达。这是属于习行部分与属于通达部分的经。
‘‘Dvemāni, bhikkhave, padhānāni . Katamāni dve? Yo ca agārasmā anagāriyaṃ pabbajitesu cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhāraṃ pariccajati, yo ca agārasmā anagāriyaṃ pabbajitesu sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbāna’’nti. Tattha yo agārasmā anagāriyaṃ pabbajitesu cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhāraṃ pariccajati, ayaṃ vāsanā.
「诸比库,有这两种精勤。哪两种?凡从在家出家成为非家者舍弃衣、食、住所、病者所需之药品资具,以及凡从在家出家成为非家者舍断一切依、渴爱灭尽、离贪、灭、涅槃。」于此,凡从在家出家成为非家者舍弃衣、食、住所、病者所需之药品资具,这是习行。
Yo agārasmā anagāriyaṃ pabbajitesu sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānaṃ, ayaṃ nibbedho. Idaṃ vāsanābhāgiyañca nibbedhabhāgiyañca suttaṃ.
对于从家出家者,一切依的舍断、渴爱的灭尽、离贪、灭、涅槃,这是通达。这是属于习气部分和通达部分的经。
Tattha taṇhāsaṃkilesabhāgiyaṃ suttaṃ taṇhāpakkheneva niddisitabbaṃ tīhi taṇhāhi – kāmataṇhāya bhavataṇhāya vibhavataṇhāya. Yena yena vā pana vatthunā ajjhositā, tena teneva niddisitabbaṃ, tassā vitthāro chattiṃsataṇhājāliniyāvicaritāni.
其中,属于渴爱杂染部分的经,应以渴爱方面来阐述,以三种渴爱——欲爱、有爱、无有爱。或者以任何所缘而执着,就应以那个来阐述,其详说是三十六爱行的展开。
Tattha diṭṭhisaṃkilesabhāgiyaṃ suttaṃ diṭṭhipakkheneva niddisitabbaṃ ucchedasassatena, yena yena vā pana vatthunā diṭṭhivasena abhinivisati ‘‘idameva saccaṃ moghamañña’’nti, tena teneva niddisitabbaṃ, tassā vitthāro dvāsaṭṭhidiṭṭhigatāni.
其中,属于见杂染部分的经,应以见方面来阐述,以断见和常见,或者以任何所缘而以见的方式执取「唯此是真实,其余是虚妄」,就应以那个来阐述,其详说是六十二见处。
Tattha duccaritasaṃkilesabhāgiyaṃ suttaṃ cetanāya cetasikakammena niddisitabbaṃ tīhi duccaritehi – kāyaduccaritena vacīduccaritena manoduccaritena, tassa vitthāro dasaakusalakammapathā.
其中,属于恶行杂染部分的经,应以思、心所业来阐述,以三种恶行——身恶行、语恶行、意恶行,其详说是十不善业道。
Tattha taṇhāvodānabhāgiyaṃ suttaṃ samathena niddisitabbaṃ, diṭṭhivodānabhāgiyaṃ suttaṃ vipassanā niddisitabbaṃ, duccaritavodānabhāgiyaṃ suttaṃ sucaritena niddisitabbaṃ. Tīṇi akusalamūlāni. Taṃ kissa hetu? Saṃsārassa nibbattiyā. Tathā nibbatte saṃsāre kāyaduccaritaṃ kāyasucaritaṃ vacīduccaritaṃ vacīsucaritaṃ manoduccaritaṃ manosucaritaṃ iminā asubhena kammavipākena idaṃ bālalakkhaṇaṃ nibbattatīti. Idaṃ saṃkilesabhāgiyaṃ suttaṃ.
其中,属于渴爱清净部分的经,应以止来阐述;属于见清净部分的经,应以观来阐述;属于恶行清净部分的经,应以善行来阐述。三不善根。那是什么原因?因为轮回的生起。如此生起的轮回中,身恶行、身善行、语恶行、语善行、意恶行、意善行,以这不善的业果报,这愚人相生起。这是属于杂染部分的经。
Iminā subhena kammavipākena idaṃ mahāpurisalakkhaṇaṃ nibbattatīti. Idaṃ vāsanābhāgiyaṃ suttaṃ.
以这善的业果报,这大人相生起。这是属于习气部分的经。
Tattha saṃkilesabhāgiyaṃ suttaṃ catūhi kilesabhūmīhi niddisitabbaṃ – anusayabhūmiyā pariyuṭṭhānabhūmiyā saṃyojanabhūmiyā upādānabhūmiyā. Sānusayassa pariyuṭṭhānaṃ jāyati, pariyuṭṭhito saṃyujjati, saṃyujjanto upādiyati, upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā sambhavanti, evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti. Imāhi catūhi kilesabhūmīhi sabbe kilesā saṅgahaṃ samosaraṇaṃ gacchanti, idaṃ saṃkilesabhāgiyaṃ suttaṃ.
其中,属于杂染部分的经,应以四种烦恼地来阐述——随眠地、缠地、结地、取地。有随眠者生起缠,被缠者结缚,结缚者执取,以取为缘有,以有为缘生,以生为缘老死、愁、悲、苦、忧、恼生起,如是有这整个苦蕴的集起。以这四种烦恼地,一切烦恼归于摄集、会合,这是属于杂染部分的经。
Vāsanābhāgiyaṃ suttaṃ tīhi sucaritehi niddisitabbaṃ, nibbedhabhāgiyaṃ suttaṃ catūhi saccehi niddisitabbaṃ, asekkhabhāgiyaṃ suttaṃ tīhi dhammehi niddisitabbaṃ – buddhadhammehi paccekabuddhadhammehi sāvakabhūmiyā. Jhāyivisaye niddisitabbanti.
属于习气部分的经,应以三种善行来阐述;属于通达部分的经,应以四谛来阐述;属于无学部分的经,应以三种法来阐述——佛法、辟支佛法、声闻地。应在禅那境界中阐述。
§112
Tattha katame aṭṭhārasa mūlapadā? Lokiyaṃ lokuttaraṃ lokiyañca lokuttarañca, sattādhiṭṭhānaṃ dhammādhiṭṭhānaṃ sattādhiṭṭhānañca dhammādhiṭṭhānañca, ñāṇaṃ ñeyyaṃ ñāṇañca ñeyyañca, dassanaṃ bhāvanā dassanañca bhāvanā ca, sakavacanaṃ paravacanaṃ sakavacanañca paravacanañca, visajjanīyaṃ avisajjanīyaṃ visajjanīyañca avisajjanīyañca, kammaṃ vipāko kammañca vipāko ca, kusalaṃ akusalaṃ kusalañca akusalañca, anuññātaṃ paṭikkhittaṃ anuññātañca paṭikkhittañca, thavo cāti.
其中,什么是十八根本句?世间、出世间、世间与出世间,有情所依、法所依、有情所依与法所依,智、所知、智与所知,见、修习、见与修习,自说、他说、自说与他说,应答、不应答、应答与不应答,业、果报、业与果报,善、不善、善与不善,允许、禁止、允许与禁止,以及赞叹。
Tattha katamaṃ lokiyaṃ?
其中,什么是世间?
‘‘Na hi pāpaṃ kataṃ kammaṃ, sajjukhīraṃva muccati;
「所作的恶业,不会像鲜乳立即凝结;
Ḍahantaṃ bālamanveti, bhasmacchannova pāvakoti.
它燃烧着愚者而随行,如同灰烬覆盖的火焰。」
Idaṃ lokiyaṃ. · 此是世间
‘‘Cattārimāni, bhikkhave, agatigamanāni sabbaṃ…pe… nihīyate tassa yaso kāḷapakkheva candimā’’ti. Idaṃ lokiyaṃ.
「诸比库,这四种非道之行……(中略)……他的名声衰退,如黑分的月亮。」这是世间。
‘‘Aṭṭhime, bhikkhave, lokadhammā . Katame aṭṭha? Lābho alābho, yaso ayaso, nindā pasaṃsā, sukhaṃ dukkhaṃ. Ime kho, bhikkhave, aṭṭha lokadhammā’’ti. Idaṃ lokiyaṃ.
「诸比库,有此等八种世间法。哪八种?得、失,誉、毁,讥、赞,乐、苦。诸比库,这些是八种世间法。」这是世间。
Tattha katamaṃ lokuttaraṃ?
其中,什么是出世间?
‘‘Yassindriyāni samathaṅgatāni ; Assā yathā sārathinā sudantā;
「凡诸根已达到寂止者,如善驯御者所调御的马;
Pahīnamānassa anāsavassa, devāpi tassa pihayanti tādino’’ti.
已断慢、无漏者,诸天也羡慕那样的人。
Idaṃ lokuttaraṃ. · 此是出世间
‘‘Pañcimāni, bhikkhave, indriyāni lokuttarāni. Katamāni pañca? Saddhindriyaṃ vīriyindriyaṃ satindriyaṃ samādhindriyaṃ paññindriyaṃ. Imāni kho, bhikkhave, pañcindriyāni lokuttarānī’’ti. Idaṃ lokuttaraṃ.
诸比库,这五根是出世间的。哪五种?信根、精进根、念根、定根、慧根。诸比库,这五根是出世间的。这是出世间。
Tattha katamaṃ lokiyañca lokuttarañca?
其中,什么是世间与出世间?
‘‘Laddhāna mānusattaṃ dve, kiccaṃ akiccameva cā’’ti dve gāthā. Yaṃ iha ‘‘sukiccaṃ ceva puññānī’’ti ca ‘‘puññāni karitvāna, saggā saggaṃ vajanti katapuññā’’ti ca. Idaṃ lokiyaṃ.
「得人身者有二种,应作与不应作」这两偈。此中「善作与诸福」以及「作诸福已,作福者从天至天」。这是世间。
Yaṃ iha ‘‘saṃyojanavippahānaṃ vā’’ti ca ‘‘saṃyojanappahānā, jarāmaraṇā vippamuccantī’’ti ca, idaṃ lokuttaraṃ. Idaṃ lokiyañca lokuttarañca.
此中「断结」以及「由于断结,从老死解脱」,这是出世间。这是世间与出世间。
‘‘Viññāṇe ce, bhikkhave, āhāre sati nāmarūpassa avakkanti hoti, nāmarūpassa avakkantiyā sati punabbhavo hoti, punabbhave sati jāti hoti, jātiyā sati jarāmaraṇaṃ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā sambhavanti. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti. Seyyathāpi, bhikkhave , mahārukkho, tassa yāni ceva mūlāni adhogamāni yāni ca tiriyaṃ gamāni, sabbāni tāni uddhaṃ ojaṃ abhiharanti. Evaṃ hi so, bhikkhave, mahārukkho tadāhāro tadupādāno ciraṃ dīghamaddhānaṃ tiṭṭheyya. Evameva kho, bhikkhave, viññāṇe āhāre sati nāmarūpassa avakkanti hoti sabbaṃ…pe… evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotī’’ti. Idaṃ lokiyaṃ.
诸比库,若有识食,则有名色的入胎;有名色的入胎,则有再生;有再生,则有生;有生,则生起老死、愁、悲、苦、忧、恼。如此,这整个苦蕴集起。诸比库,譬如大树,其向下的根与横向的根,一切都向上输送养分。诸比库,如此,那大树以此为食、以此为依,能长久住立。同样地,诸比库,若有识食,则有名色的入胎……一切……如此,这整个苦蕴集起。这是世间。
‘‘Viññāṇe ce, bhikkhave, āhāre asati nāmarūpassa avakkanti na hoti, nāmarūpassa avakkantiyā asati punabbhavo na hoti, punabbhave asati jāti na hoti, jātiyā asati jarāmaraṇaṃ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā nirujjhanti. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hoti. Seyyathāpi, bhikkhave, mahārukkho atha puriso āgaccheyya kuddālapiṭakaṃ ādāya, so taṃ rukkhaṃ mūle chindeyya, mūle chetvā palikhaṇeyya, palikhaṇitvā mūlāni uddhareyya antamaso usīranāḷimattānipi. So taṃ rukkhaṃ khaṇḍākhaṇḍikaṃ chindeyya, khaṇḍākhaṇḍikaṃ chinditvā phāleyya, phāletvā sakalikaṃ sakalikaṃ kareyya, sakalikaṃ sakalikaṃ karitvā vātātape visoseyya, vātātape visosetvā agginā ḍaheyya, agginā ḍahetvā masiṃ kareyya, masiṃ karitvā mahāvāte vā ophuneyya, nadiyā vā sīghasotāya pavāheyya, evaṃ hi so, bhikkhave, mahārukkho ucchinnamūlo assa tālāvatthukato anabhāvaṃkato āyatiṃ anuppādadhammo. Evameva kho, bhikkhave, viññāṇe āhāre asati nāmarūpassa avakkanti na hoti, nāmarūpassa avakkantiyā asati sabbaṃ…pe… evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hotī’’ti. Idaṃ lokuttaraṃ. Idaṃ lokiyañca lokuttarañca.
诸比库,若无识食,则无名色的入胎;无名色的入胎,则无再生;无再生,则无生;无生,则老死、愁、悲、苦、忧、恼灭尽。如此,这整个苦蕴灭尽。诸比库,譬如大树,有人拿着锄头与篮子前来,他在根部砍断那树,砍断根部后挖掘,挖掘后拔出诸根,乃至细如乌西拉草的根。他把那树砍成一段一段,砍成一段一段后劈开,劈开后做成碎片,做成碎片后在风日中晒干,在风日中晒干后用火烧,用火烧后做成灰,做成灰后在大风中扬弃,或在急流的河中冲走。诸比库,如此,那大树根已被断,如多罗树头,成为非有,于未来成为不生之法。同样地,诸比库,若无识食,则无名色的入胎,无名色的入胎……一切……如此,这整个苦蕴灭尽。这是出世间。这是世间与出世间。
§113
Tattha katamaṃ sattādhiṭṭhānaṃ?
其中,什么是七识住?
‘‘Sabbā disā anuparigamma cetasā, nevajjhagā piyataramattanā kvaci;
「以心遍察一切方向后,在任何地方都未发现比自己更可爱者;
Evaṃ piyo puthu attā paresaṃ, tasmā na hiṃse paramattakāmo’’ti .
如此,自己对其他人也是可爱的,因此,爱自己者不应伤害他人。」
Idaṃ sattādhiṭṭhānaṃ. · 此是有情所依
‘‘Ye keci bhūtā bhavissanti ye vāpi , sabbe gamissanti pahāya dehaṃ;
「无论是已有的诸有情,或将有的,一切都将舍弃身体而去;
Taṃ sabbajāniṃ kusalo viditvā, ātāpiyo brahmacariyaṃ careyyā’’ti.
善巧者了知那一切知者后,应热诚地行梵行。」
Idaṃ sattādhiṭṭhānaṃ. · 此是有情所依
‘‘Sattahi, bhikkhave, aṅgehi samannāgataṃ kalyāṇamittaṃ api viveciyamānena paṇāmiyamānena gale pisanamajjamānena yāvajīvaṃ na vijahitabbaṃ. Katamehi sattahi? Piyo ca hoti manāpo ca garu ca bhāvanīyo ca vattā ca vacanakkhamo ca gambhīrañca kathaṃ kattā hoti, no ca aṭṭhāne niyojeti. Imehi kho, bhikkhave, sattahi…pe… na vijahitabbaṃ. Idamavoca bhagavā, idaṃ vatvāna sugato. Athāparaṃ etadavoca satthā –
「诸比库!具足七支的善友,即使被分离、被驱逐、被扼喉压迫,也不应终生舍弃。哪七支?可爱的、可意的、可尊敬的、值得尊重的、能说者、堪受言语者、能说深奥之语者、不驱使于非处。诸比库!具足这七支……不应舍弃。世尊说此,善逝说此后,导师又说此:」
‘‘Piyo garu bhāvanīyo, vattā ca vacanakkhamo;
「可爱、可尊敬、值得尊重,能说且堪受言语,
Gambhīrañca kathaṃ kattā, na caṭṭhāne niyojako;
能说深奥之语,不驱使于非处,
Taṃ mittaṃ mittakāmena, yāvajīvampi seviya’’nti.
欲求朋友者,应终生亲近那样的朋友。」
Idaṃ sattādhiṭṭhānaṃ. · 此是有情所依
Tattha katamaṃ dhammādhiṭṭhānaṃ?
于此,什么是法所依?
‘‘Yañca kāmasukhaṃ loke, yañcidaṃ diviyaṃ sukhaṃ;
「世间的欲乐,以及天界的快乐,
Taṇhakkhayasukhassete , kalaṃ nāgghanti soḷasi’’nti.
这些不值渴爱灭尽之乐的十六分之一。」
Idaṃ dhammādhiṭṭhānaṃ. · 此是法所依
‘‘Susukhaṃ vata nibbānaṃ, sammāsambuddhadesitaṃ;
「涅槃确实极乐,由正等正觉者所教导,
Asokaṃ virajaṃ khemaṃ, yattha dukkhaṃ nirujjhatī’’ti.
无忧、离尘、安稳,苦于此灭尽。」
Idaṃ dhammādhiṭṭhānaṃ. · 此是法所依
Tattha katamaṃ sattādhiṭṭhānañca dhammādhiṭṭhānañca
于此,什么是有情所依与法所依?
‘‘Mātaraṃ pitaraṃ hantvā, rājāno dve ca khattiye;
「杀害母亲、父亲,以及两位刹帝利王,
Raṭṭhaṃ sānucaraṃ hantvā’’ti idaṃ dhammādhiṭṭhānaṃ.
杀害国土连同随从」,这是法所依。
‘‘Anīgho yāti brāhmaṇo’’ti; Idaṃ sattādhiṭṭhānaṃ;
「婆罗门无恼而行」,这是有情所依;
Idaṃ sattādhiṭṭhānañca dhammādhiṭṭhānañca.
这是有情所依与法所依。
‘‘Cattārome, bhikkhave, iddhipādā . Katame cattāro? Chandasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgato iddhipādo, vīriya…pe… citta. Vīmaṃsāsamādhipadhānasaṅkhārasamannāgato iddhipādo’’ti. Idaṃ dhammādhiṭṭhānaṃ.
「诸比库,这四神足。哪四种?具足欲定勤行成就之神足,具足精进……(中略)……心。具足观定勤行成就之神足」,这是法所依。
So kāyepi cittaṃ samodahati, cittepi kāyaṃ samodahati, kāye sukhasaññañca lahusaññañca okkamitvā upasampajja viharati. Idaṃ sattādhiṭṭhānaṃ, idaṃ sattādhiṭṭhānañca dhammādhiṭṭhānañca.
他于身令心平等,于心令身平等,入于身的乐想与轻想后正住。这是有情所依,这是有情所依与法所依。
§114
Tattha katamaṃ ñāṇaṃ?
于此,什么是智?
‘‘Yaṃ taṃ lokuttaraṃ ñāṇaṃ, sabbaññū yena vuccati;
「凡那出世间智,被称为一切知者;
Na tassa parihānatthi, sabbakāle pavattatī’’ti.
它没有退失,一切时运作」。
Idaṃ ñāṇaṃ. · 此是智
‘‘Paññā hi seṭṭhā lokasmiṃ, yāyaṃ nibbānagāminī ;
「慧在世间中最胜,即此导向涅槃者;
Yāya sammā pajānāti, jātimaraṇasaṅkhaya’’nti.
以此正确地了知生与死的灭尽。
Idaṃ ñāṇaṃ. · 此是智
Tattha katamaṃ ñeyyaṃ?
于此,什么是所应知?
‘‘Kittayissāmi te santiṃ, [dhotakāti bhagavā,]
「我将为你宣说寂静,[世尊对兜塔咖说,]
Diṭṭhe dhamme anītihaṃ;
在现法中非传闻的;
Yaṃ viditvā sato caraṃ, tare loke visattikaṃ.
了知此而具念行,超越世间的执着。
‘‘Tañcāhaṃ abhinandāmi, mahesi santimuttamaṃ;
「我欢喜此,大仙,最上的寂静;
Yaṃ viditvā sato caraṃ, tare loke visattikaṃ.
了知此而具念行,超越世间的执着。
‘‘Yaṃ kiñci sampajānāsi, [dhotakāti bhagavā]
「凡你所正知的,[世尊对兜塔咖说]
Uddhaṃ adho tiriyañcāpi majjhe;
于上、于下、于横、于中间;
Etaṃ viditvā saṅgoti loke,
了知此为世间的系缚,
Bhavābhavāya mākāsi taṇha’’nti.
莫为有与无有造作渴爱。
Idaṃ ñeyyaṃ. · 此是所知
‘‘Catunnaṃ, bhikkhave, ariyasaccānaṃ ananubodhā appaṭivedhā evamidaṃ dīghamaddhānaṃ sandhāvitaṃ saṃsaritaṃ mamañceva tumhākañca…pe… tayidaṃ, bhikkhave, dukkhaṃ ariyasaccaṃ anubuddhaṃ paṭividdhaṃ, dukkhasamudayaṃ ariyasaccaṃ anubuddhaṃ paṭividdhaṃ, dukkhanirodhaṃ ariyasaccaṃ anubuddhaṃ paṭividdhaṃ, dukkhanirodhagāminī paṭipadā ariyasaccaṃ anubuddhaṃ paṭividdhaṃ. Ucchinnā bhavataṇhā, khīṇā bhavanetti, natthi dāni punabbhavo’’ti. Idamavoca bhagavā, idaṃ vatvāna sugato, athāparaṃ etadavoca satthā –
诸比库,由于对四圣谛的不随觉、不通达,我与你们就如此长久地流转、轮回……诸比库,现在苦圣谛已被随觉、已被通达,苦集圣谛已被随觉、已被通达,苦灭圣谛已被随觉、已被通达,导至苦灭之道圣谛已被随觉、已被通达。有爱已被切断,有的引导已被灭尽,现在不再有后有。世尊说此,说此已,善逝、导师又说此:
‘‘Catunnaṃ ariyasaccānaṃ, yathābhūtaṃ adassanā;
由于对四圣谛,不如实见,
Saṃsitaṃ dīghamaddhānaṃ, tāsu tāsveva jātisu.
长久地轮回,于种种生中。
‘‘Tāni etāni diṭṭhāni, bhavanetti samūhatā;
现在这些已被见,有的引导已被根除,
Ucchinnaṃ mūlaṃ dukkhassa, natthi dāni punabbhavo’’ti.
苦的根已被切断,现在不再有后有。
Idaṃ ñeyyaṃ. · 此是所知
Tattha katamaṃ ñāṇañca ñeyyañca? Rūpaṃ aniccaṃ, vedanā aniccā, saññā aniccā, saṅkhārā aniccā, viññāṇaṃ aniccanti. Idaṃ ñeyyaṃ.
于此,什么是智与所应知?色是无常,受是无常,想是无常,诸行是无常,识是无常。这是所应知。
Evaṃ jānaṃ evaṃ passaṃ ariyasāvako ‘‘rūpaṃ anicca’’nti passati, ‘‘vedanā aniccā’’ti passati, ‘‘saññaṃ…pe… saṅkhāre…pe… viññāṇaṃ anicca’’nti passatīti. Idaṃ ñāṇaṃ.
如是知、如是见的圣弟子见「色是无常」,见「受是无常」,见「想……诸行……识是无常」。这是智。
So parimuccati rūpena, parimuccati vedanāya, parimuccati saññāya, parimuccati saṅkhārehi, parimuccati viññāṇamhā, parimuccati dukkhasmāti vadāmīti. Idaṃ ñāṇañca ñeyyañca.
他从色解脱,从受解脱,从想解脱,从诸行解脱,从识解脱,我说他从苦解脱。这是智与所应知。
‘‘Sabbe saṅkhārā aniccā’’ti idaṃ ñeyyaṃ. ‘‘Yadā paññāya passatī’’ti idaṃ ñāṇaṃ. ‘‘Atha nibbindati dukkhe esa maggo visuddhiyā’’ti idaṃ ñāṇañca ñeyyañca.
「一切行是无常」,这是所应知。「当以慧见时」,这是智。「于是厌离于苦,此是清净之道」,这是智与所应知。
‘‘Sabbe saṅkhārā dukkhā’’ti idaṃ ñeyyaṃ. ‘‘Yadā paññāya passatī’’ti idaṃ ñāṇaṃ. ‘‘Atha nibbindati dukkhe esa maggo visuddhiyā’’ti idaṃ ñāṇañca ñeyyañca.
「一切行是苦」,这是所应知。「当以慧见时」,这是智。「于是厌离于苦,此是清净之道」,这是智与所应知。
‘‘Sabbe dhammā anattā’’ti idaṃ ñeyyaṃ. ‘‘Yadā paññāya passatī’’ti idaṃ ñāṇaṃ. ‘‘Atha nibbindati dukkhe esa maggo visuddhiyā’’ti idaṃ ñāṇañca ñeyyañca.
「一切法是无我」,这是所应知。「当以慧见时」,这是智。「于是厌离于苦,此是清净之道」,这是智与所应知。
‘‘Ye hi keci, soṇa , samaṇā vā brāhmaṇā vā aniccena rūpena dukkhena vipariṇāmadhammena ‘seyyohamasmī’ti vā samanupassanti, ‘sadisohamasmī’ti vā samanupassanti, ‘hīnohamasmī’ti vā samanupassanti. Kimaññatra yathābhūtassa adassanā. Aniccāya vedanāya…pe… aniccāya saññāya…pe… aniccehi saṅkhārehi…pe… aniccena viññāṇena dukkhena vipariṇāmadhammena ‘seyyohamasmī’ti vā samanupassanti, ‘sadisohamasmī’ti vā samanupassanti, ‘hīnohamasmī’ti vā samanupassanti, kimaññatra yathābhūtassa adassanā’’ti. Idaṃ ñeyyaṃ.
「索那,凡任何沙门或婆罗门,以无常的、苦的、变易法的色而随观『我较胜』,或随观『我相等』,或随观『我较劣』,除了如实不见之外,还能是什么?以无常的受……以无常的想……以无常的诸行……以无常的、苦的、变易法的识而随观『我较胜』,或随观『我相等』,或随观『我较劣』,除了如实不见之外,还能是什么?」这是所应知。
‘‘Ye ca kho keci, soṇa, samaṇā vā brāhmaṇā vā aniccena rūpena dukkhena vipariṇāmadhammena ‘seyyohamasmī’tipi na samanupassanti, ‘sadisohamasmī’tipi na samanupassanti, ‘hīnohamasmī’tipi na samanupassanti, kimaññatra yathābhūtassa dassanā. Aniccāya vedanāya…pe… aniccāya saññāya…pe… aniccehi saṅkhārehi…pe… aniccena viññāṇena dukkhena vipariṇāmadhammena ‘seyyohamasmī’tipi na samanupassanti, ‘sadisohamasmī’tipi na samanupassanti, ‘hīnohamasmī’tipi na samanupassanti, kimaññatra yathābhūtassa dassanāti. Idaṃ ñāṇaṃ.
「索那,凡任何沙门或婆罗门,以无常的、苦的、变易法的色而不随观『我较胜』,也不随观『我相等』,也不随观『我较劣』,除了如实见之外,还能是什么?以无常的受……以无常的想……以无常的诸行……以无常的、苦的、变易法的识而不随观『我较胜』,也不随观『我相等』,也不随观『我较劣』,除了如实见之外,还能是什么?」这是智。
Idaṃ ñāṇañca ñeyyañca. · 此是智与所知
Tattha katamaṃ dassanaṃ?
于此,什么是见?
‘‘Ye ariyasaccāni vibhāvayanti, gambhīrapaññena sudesitāni.
「那些以甚深之慧阐明善说的诸圣谛者,
Kiñcāpi te honti bhusaṃ pamattā , na te bhavaṃ aṭṭhamamādiyantī’’ti.
即使他们非常放逸,他们也不会取第八有。」
Idaṃ dassanaṃ. · 此是见
‘‘Yathindakhīlo pathavissito siyā, catubbhi vātehi asampakampiyo;
「犹如因陀罗柱立于地中,不为四风所动摇;
Tathūpamaṃ sappurisaṃ vadāmi, yo ariyasaccāni avecca passatī’’ti.
我说善人亦如是,他以通达而见诸圣谛。」
Idaṃ dassanaṃ. · 此是见
‘‘Catūhi, bhikkhave, sotāpattiyaṅgehi samannāgato ariyasāvako ākaṅkhamāno attanāva attānaṃ byākareyya ‘khīṇanirayomhi, khīṇatiracchānayoni, khīṇapettivisayo, khīṇāpāyaduggativinipāto, sotāpannohamasmi avinipātadhammo niyato sambodhiparāyaṇo, sattakkhattuparamaṃ deve ca manusse ca sandhāvitvā saṃsaritvā dukkhassantaṃ karissāmī’ti. Katamehi catūhi? Idha, bhikkhave, ariyasāvakassa tathāgate saddhā niviṭṭhā patiṭṭhitā virūḷhā mūlajātā asaṃhāriyā samaṇena vā brāhmaṇena vā devena vā mārena vā brahmunā vā kenaci vā lokasmiṃ saha dhammena, dhamme kho pana niṭṭhaṃ gato hoti, svākkhāto bhagavatā dhammo sandiṭṭhiko akāliko ehipassiko opaneyyiko paccattaṃ veditabbo viññūhi, yadidaṃ madanimmadano…pe… nirodho nibbānaṃ, saha dhammiyā kho panassa honti iṭṭhā kantā piyā manāpā gihī ceva pabbajitā ca. Ariyakantehi kho pana sīlehi samannāgato hoti akhaṇḍehi acchiddehi asabalehi akammāsehi bhujissehi viññuppasaṭṭhehi aparāmaṭṭhehi samādhisaṃvattanikehi. Imehi kho, bhikkhave, catūhi sotāpattiyaṅgehi samannāgato ariyasāvako ākaṅkhamāno attanāva attānaṃ byākareyya ‘khīṇanirayomhi, khīṇatiracchānayoni, khīṇapettivisayo, khīṇāpāyaduggativinipāto, sotāpannohamasmi avinipātadhammo niyato sambodhiparāyaṇo, sattakkhattuparamaṃ deve ca manusse ca sandhāvitvā saṃsaritvā dukkhassantaṃ karissāmī’’’ti.
「诸比库,具足四入流支的圣弟子,若愿意,可以自己记说自己:『我已尽地狱,已尽畜生界,已尽饿鬼界,已尽恶趣、苦界、堕处。我是入流者,不堕恶趣法,决定趣向正觉,最多七次往返于天与人间而流转后,将作苦的终结。』是哪四种?诸比库,于此,圣弟子对如来具有已安立、已确立、已增长、已生根的信,不为沙门、婆罗门、天人、魔、梵天或世间任何者所动摇,连同法;而且他已达成对法的结论:『世尊善说之法是自见的、无时的、来见的、可引导的、智者应各自证知的,即醉的无醉……灭是涅槃』,连同法;而且与法相应者,无论在家或出家,对他而言是可喜的、可爱的、所爱的、合意的;而且他具足圣者所喜之戒,无缺、无穿、无斑、无杂、自由的、智者所称赞的、无所取的、导向定的。诸比库,具足这四入流支的圣弟子,若愿意,可以自己记说自己:『我已尽地狱,已尽畜生界,已尽饿鬼界,已尽恶趣、苦界、堕处。我是入流者,不堕恶趣法,决定趣向正觉,最多七次往返于天与人间而流转后,将作苦的终结。』」
Idaṃ dassanaṃ. · 此是见
Tattha katamā bhāvanā?
于此,什么是修习?
‘‘Yassindriyāni bhāvitāni , ajjhattaṃ bahiddhā ca sabbaloke;
「凡诸根已修习者,于内、于外及于一切世间;
Nibbijjha imaṃ parañca lokaṃ, kālaṃ kaṅkhati bhāvito sadanto’’ti.
厌离此世与他世,已修习、已调伏者等待时节。
Ayaṃ bhāvanā. · 此是修习
‘‘Cattārimāni, bhikkhave, dhammapadāni . Katamāni cattāri? Anabhijjhā dhammapadaṃ, abyāpādo dhammapadaṃ, sammāsati dhammapadaṃ, sammāsamādhi dhammapadaṃ, imāni kho, bhikkhave, cattāri dhammapadānī’’ti. Ayaṃ bhāvanā.
诸比库,这些是四法句。哪四种?无贪是法句,无嗔是法句,正念是法句,正定是法句,诸比库,这些是四法句。这是修习。
Tattha katamaṃ dassanañca bhāvanā ca? ‘‘Pañca chinde pañca jahe’’ti idaṃ dassanaṃ. ‘‘Pañca cuttari bhāvaye. Pañca saṅgātigo bhikkhu, oghatiṇṇoti vuccatī’’ti ayaṃ bhāvanā. Idaṃ dassanañca bhāvanā ca.
于此,什么是见与修习?「应断五、应舍五」,这是见。「应修习另外五。已超越五结的比库,被称为已度瀑流者」,这是修习。这是见与修习。
‘‘Tīṇimāni, bhikkhave, indriyāni . Katamāni tīṇi, anaññātaññassāmītindriyaṃ aññindriyaṃ aññātāvindriyaṃ. Katamañca, bhikkhave, anaññātaññassāmītindriyaṃ? Idha, bhikkhave, bhikkhu anabhisametassa dukkhassa ariyasaccassa abhisamayāya chandaṃ janeti vāyamati vīriyaṃ ārabhati cittaṃ paggaṇhāti padahati, anabhisametassa dukkhasamudayassa ariyasaccassa…pe… dukkhanirodhassa…pe… dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya ariyasaccassa abhisamayāya chandaṃ janeti vāyamati vīriyaṃ ārabhati cittaṃ paggaṇhāti padahati. Idaṃ, bhikkhave, anaññātaññassāmītindriya’’nti. Idaṃ dassanaṃ.
诸比库,这些是三根。哪三种?我当知未知根、已知根、具知根。诸比库,什么是我当知未知根?诸比库,于此,比库为了现观未现观的苦圣谛而生欲、努力、发勤、策励心、精勤,为了现观未现观的苦集圣谛……苦灭……为了现观苦灭道迹圣谛而生欲、努力、发勤、策励心、精勤。诸比库,这是我当知未知根。这是见。
‘‘Katamañca, bhikkhave, aññindriyaṃ? Idha, bhikkhave, bhikkhu ‘idaṃ dukkha’nti yathābhūtaṃ pajānāti, ‘ayaṃ dukkhasamudayo’ti yathābhūtaṃ pajānāti, ‘ayaṃ dukkhanirodho’ti…pe… ‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti yathābhūtaṃ pajānāti. Idaṃ, bhikkhave, aññindriyaṃ.
诸比库,什么是已知根?诸比库,于此,比库如实了知「这是苦」,如实了知「这是苦集」,如实了知「这是苦灭」……如实了知「这是导至苦灭之道」。诸比库,这是已知根。
‘‘Katamañca , bhikkhave, aññātāvindriyaṃ? Idha, bhikkhave, bhikkhu āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharati, khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ nāparaṃ itthattāyāti pajānāti. Idaṃ, bhikkhave, aññātāvindriya’’nti. Ayaṃ bhāvanā.
诸比库,什么是具知根?诸比库,于此,比库以诸漏尽故,于现法自己以证智作证、具足住于无漏的心解脱、慧解脱,了知「生已尽,梵行已立,应作已作,再无后有」。诸比库,这是具知根。这是修习。
Idaṃ dassanañca bhāvanā ca.
这是见与修习。
§116
Tattha katamaṃ sakavacanaṃ?
于此,什么是自说?
‘‘Sabbapāpassa akaraṇaṃ, kusalassa upasampadā;
「诸恶莫作,众善奉行;
Sacittapariyodāpanaṃ, etaṃ buddhāna sāsana’’nti.
自净其意,是诸佛教。」
Idaṃ sakavacanaṃ. · 此是自说
‘‘Tīṇimāni, bhikkhave, bālassa bālalakkhaṇāni bālanimittāni bālāpadānāni, yehi bālaṃ bāloti pare sañjānanti. Katamāni tīṇi? Bālo, bhikkhave, duccintitacintī ca hoti, dubbhāsitabhāsī ca hoti, dukkaṭakammakārī ca hoti. Imāni kho, bhikkhave, tīṇi bālassa bālalakkhaṇāni bālanimittāni bālāpadānāni.
「诸比库!愚者有此三种愚者之相、愚者之标记、愚者之特征,他人以此认知『愚者是愚者』。哪三种?诸比库!愚者是恶思者、恶语者、恶行者。诸比库!这是愚者的三种愚者之相、愚者之标记、愚者之特征。
‘‘Tīṇimāni , bhikkhave, paṇḍitassa paṇḍitalakkhaṇāni paṇḍitanimittāni paṇḍitāpadānāni, yehi paṇḍitaṃ paṇḍitoti pare sañjānanti. Katamāni tīṇi? Paṇḍito, bhikkhave, sucintitacintī ca hoti, subhāsitabhāsī ca hoti, sukatakammakārī ca hoti. Imāni kho, bhikkhave, tīṇi paṇḍitassa paṇḍitalakkhaṇāni paṇḍitanimittāni paṇḍitāpadānānī’’ti.
「诸比库!智者有此三种智者之相、智者之标记、智者之特征,他人以此认知『智者是智者』。哪三种?诸比库!智者是善思者、善语者、善行者。诸比库!这是智者的三种智者之相、智者之标记、智者之特征。」
Idaṃ sakavacanaṃ. · 此是自说
Tattha katamaṃ paravacanaṃ?
于此,什么是他人之语?
‘‘Pathavīsamo natthi vitthato, ninno pātālasamo na vijjati;
「没有像大地那样广阔的,没有像深渊那样低下的;
Merusamo natthi unnato, cakkavattisadiso natthi poriso’’ti.
没有像须弥山那样高耸的,没有像转轮王那样的人。」
Idaṃ paravacanaṃ. · 此是他说
‘‘‘Hotu , devānaminda, subhāsitena jayoti. Hotu, vepacitti subhāsitena jayoti. Bhaṇa, vepacitti, gātha’nti. Atha kho, bhikkhave, vepacitti asurindo imaṃ gāthaṃ abhāsi –
「『天帝萨咖!愿以善说而胜!韦巴吉帝!愿以善说而胜!韦巴吉帝!说偈吧!』诸比库!于是,阿修罗王韦巴吉帝说此偈──
‘‘Bhiyyo bālā pabhijjeyyuṃ , no cassa paṭisedhako;
「愚者会更加暴怒,而无制止者;
Tasmā bhusena daṇḍena, dhīro bālaṃ nisedhaye’’ti.
因此,智者应以重杖制止愚者。」
‘‘Bhāsitāya kho pana, bhikkhave, vepacittinā asurindena gāthāya asurā anumodiṃsu, devā tuṇhī ahesuṃ. Atha kho, bhikkhave, vepacitti asurindo sakkaṃ devānamindaṃ etadavoca ‘bhaṇa, devānaminda, gātha’nti. Evaṃ vutte, bhikkhave, sakko devānamindo imaṃ gāthaṃ abhāsi –
「诸比库!当韦巴吉帝阿苏拉王说此偈颂时,诸阿苏拉随喜,诸天人沉默。诸比库!那时,韦巴吉帝阿苏拉王对萨咖天人之王如此说:『天人之王,请说偈颂。』诸比库!如此说已,萨咖天人之王说此偈颂——
‘‘Etadeva ahaṃ maññe, bālassa paṭisedhanaṃ;
「我认为这才是对愚者的制止:
Paraṃ saṅkupitaṃ ñatvā, yo sato upasammatī’’ti.
知道他人已愤怒,具念者自己保持平静。」
‘‘Bhāsitāya kho pana, bhikkhave, sakkena devānamindena gāthāya devā anumodiṃsu, asurā tuṇhī ahesuṃ. Atha kho, bhikkhave, sakko devānamindo vepacittiṃ asurindaṃ etadavoca ‘bhaṇa, vepacitti, gātha’nti. Evaṃ vutte, bhikkhave, vepacitti asurindo imaṃ gāthaṃ abhāsi –
「诸比库!当萨咖天人之王说此偈颂时,诸天人随喜,诸阿苏拉沉默。诸比库!那时,萨咖天人之王对韦巴吉帝阿苏拉王如此说:『韦巴吉帝,请说偈颂。』诸比库!如此说已,韦巴吉帝阿苏拉王说此偈颂——
‘‘Etadeva titikkhāya, vajjaṃ passāmi vāsava;
「瓦沙瓦!我见此忍耐的过失:
Yadā naṃ maññati bālo, bhayā myāyaṃ titikkhati;
当愚者认为『此人因恐惧我而忍耐』时;
Ajjhāruhati dummedho, gova bhiyyo palāyina’’nti.
愚者攀登,如牛更多逃避。
‘‘Bhāsitāya kho pana, bhikkhave, vepacittinā asurindena gāthāya asurā anumodiṃsu, devā tuṇhī ahesuṃ. Atha kho vepacitti asurindo sakkaṃ devānamindaṃ etadavoca ‘bhaṇa, devānaminda, gātha’nti. Evaṃ vutte, bhikkhave, sakko devānamindo imā gāthāyo abhāsi –
诸比库,当韦巴吉帝阿修罗王诵此偈时,诸阿修罗随喜,诸天人沉默。于是韦巴吉帝阿修罗王对天人之主萨咖说:「天人之主,请诵偈。」诸比库,如是所说时,天人之主萨咖诵此诸偈——
‘‘Kāmaṃ maññatu vā mā vā, bhayā myāyaṃ titikkhati;
「无论他认为或不认为,此忍耐是出于恐惧;自利是最上利,找不到比忍耐更好的。
Sadatthaparamā atthā, khantā bhiyyo na vijjati.
「无论他认为或不认为,此忍耐是出于恐惧;自利是最上利,找不到比忍耐更好的。
‘‘Yo have balavā santo, dubbalassa titikkhati;
「强者对弱者忍耐,他们称此为最上忍耐;弱者常常忍耐。
Tamāhu paramaṃ khantiṃ, niccaṃ khamati dubbalo.
「强者对弱者忍耐,他们称此为最上忍耐;弱者常常忍耐。
‘‘Abalaṃ taṃ balaṃ āhu, yassa bālabalaṃ balaṃ;
「他们说那是无力之力,其力是愚者之力;有法守护之强者,找不到反对者。
Balassa dhammaguttassa, paṭivattā na vijjati.
「他们说那是无力之力,其力是愚者之力;有法守护之强者,找不到反对者。
‘‘Tasseva tena pāpiyo, yo kuddhaṃ paṭikujjhati;
「对他而言,以那个更恶劣的是,对愤怒者回以愤怒;
Kuddhaṃ appaṭikujjhanto, saṅgāmaṃ jeti dujjayaṃ.
对愤怒者不回以愤怒,他战胜了难以战胜的战斗。
‘‘Ubhinnamatthaṃ carati, attano ca parassa ca;
「他行于两者的利益,自己的与他人的;
Paraṃ saṅkupitaṃ ñatvā, yo sato upasammati.
知道对方已被激怒,具念者平静下来。
‘‘Ubhinnaṃ tikicchantānaṃ, attano ca parassa ca;
「对两者进行治疗,自己的与他人的;
Janā maññanti bāloti, ye dhammassa akovidā’’ti.
人们认为『愚痴』,那些不善巧于法者。」
‘‘Bhāsitāsu kho pana, bhikkhave, sakkena devānamindena gāthāsu devā anumodiṃsu, asurā tuṇhī ahesu’’nti. Idaṃ paravacanaṃ.
「诸比库!当萨咖天人之主说了这些偈颂时,诸天人随喜,诸阿修罗则沉默不语。」这是他人之语。
§117
Tattha katamaṃ sakavacanañca paravacanañca?
在那里,什么是自己之语与他人之语?
Yañca pattaṃ yañca pattabbaṃ ubhayametaṃ rajānukiṇṇaṃ āturassānusikkhato. Ye ca sikkhāsārā sīlaṃ vataṃ jīvitaṃ brahmacariyaṃ upaṭṭhānasārā, ayameko anto. Ye ca evaṃvādino evaṃdiṭṭhino ‘‘natthi kāmesu doso’’ti, ayaṃ dutiyo anto. Iccete ubho antā kaṭasivaḍḍhanā kaṭasiyo diṭṭhiṃ vaḍḍhenti. Ete ubho ante anabhiññāya olīyanti eke atidhāvanti eketi. Idaṃ paravacanaṃ.
已得与应得,此二者皆为染尘所污,对病者学习者而言。凡以戒、誓愿、生活、梵行为学之核心,以须跋为核心者,此为一边。凡如是说、如是见者:「诸欲中无过患」,此为第二边。如此,此二边增长刀剑,刀剑增长见。不证知此二边,有些人沉溺,有些人超越。此为他人之语。
Ye ca kho te ubho ante abhiññāya tatra ca na ahesuṃ, tena ca amaññiṃsu, vaṭṭaṃ tesaṃ natthi paññāpanāyāti. Idaṃ sakavacanaṃ. Ayaṃ udāno sakavacanañca paravacanañca.
凡证知此二边者,于彼处不存在,且不以彼而思量,对彼等而言,无轮回可施设。此为自己之语。此为自说与他说之优陀那。
Rājā pasenadi kosalo bhagavantaṃ etadavoca – idha mayhaṃ, bhante, rahogatassa paṭisallīnassa evaṃ cetaso parivitakko udapādi ‘‘kesaṃ nu kho piyo attā, kesaṃ appiyo attā’’ti. Tassa mayhaṃ, bhante, etadahosi ‘‘ye ca kho keci kāyena duccaritaṃ caranti, vācāya duccaritaṃ caranti, manasā duccaritaṃ caranti, tesaṃ appiyo attā. Kiñcāpi te evaṃ vadeyyuṃ ‘piyo no attā’ti, atha kho tesaṃ appiyo attā. Taṃ kissa hetu? Yaṃ hi appiyo appiyassa kareyya, taṃ te attanāva attano karonti, tasmā tesaṃ appiyo attā. Ye ca kho keci kāyena sucaritaṃ caranti, vācāya sucaritaṃ caranti, manasā sucaritaṃ caranti, tesaṃ piyo attā. Kiñcāpi te evaṃ vadeyyuṃ ‘appiyo no attā’ti, atha kho tesaṃ piyo attā. Taṃ kissa hetu? Yaṃ hi piyo piyassa kareyya . Taṃ te attanāva attano karonti. Tasmā tesaṃ piyo attā’’ti.
国萨拉国巴些那地王对世尊如此说道——尊者,于此,我独自退隐时,心中生起如此寻思:「对谁而言自己是可爱的?对谁而言自己是不可爱的?」尊者,我如此想:「凡以身行恶行者、以语行恶行者、以意行恶行者,对彼等而言自己是不可爱的。虽然彼等如此说:『自己对我们是可爱的』,然而对彼等而言自己是不可爱的。那是什么原因?因为不可爱者会对不可爱者做的,彼等正是自己对自己做,因此对彼等而言自己是不可爱的。凡以身行善行者、以语行善行者、以意行善行者,对彼等而言自己是可爱的。虽然彼等如此说:『自己对我们是不可爱的』,然而对彼等而言自己是可爱的。那是什么原因?因为可爱者会对可爱者做的,彼等正是自己对自己做,因此对彼等而言自己是可爱的。」
‘‘Evametaṃ, mahārāja, evametaṃ, mahārāja, ye hi keci, mahārāja, kāyena duccaritaṃ caranti, vācāya duccaritaṃ caranti, manasā duccaritaṃ caranti tasmā tesaṃ appiyo attā. Kiñcāpi te evaṃ vadeyyuṃ ‘piyo no attā’ti, atha kho tesaṃ appiyo attā. Taṃ kissa hetu? Yaṃ hi, mahārāja, appiyo appiyassa kareyya, taṃ te attanāva attano karonti, tasmā tesaṃ appiyo attā. Ye ca kho keci mahārāja kāyena sucaritaṃ caranti, vācāya sucaritaṃ caranti, manasā sucaritaṃ caranti, tesaṃ piyo attā. Kiñcāpi te evaṃ vadeyyuṃ ‘appiyo no attā’ti, atha kho tesaṃ piyo attā. Taṃ kissa hetu? Yaṃ hi, mahārāja, piyo piyassa kareyya, taṃ te attanāva attano karonti, tasmā tesaṃ piyo attāti. Idamavoca bhagavā…pe… satthā –
「确实如此,大王,确实如此,大王。大王,凡以身行恶行者、以语行恶行者、以意行恶行者,因此对彼等而言自己是不可爱的。虽然彼等如此说:『自己对我们是可爱的』,然而对彼等而言自己是不可爱的。那是什么原因?大王,因为不可爱者会对不可爱者做的,彼等正是自己对自己做,因此对彼等而言自己是不可爱的。大王,凡以身行善行者、以语行善行者、以意行善行者,对彼等而言自己是可爱的。虽然彼等如此说:『自己对我们是不可爱的』,然而对彼等而言自己是可爱的。那是什么原因?大王,因为可爱者会对可爱者做的,彼等正是自己对自己做,因此对彼等而言自己是可爱的。」世尊如此说……导师——
‘‘Attānañce piyaṃ jaññā, na naṃ pāpena saṃyuje;
「若知自己可爱,不应以恶与之结合;
Na hi taṃ sulabhaṃ hoti, sukhaṃ dukkaṭakārinā.
因为作恶者,难以获得快乐。
‘‘Antakenādhipannassa , jahato mānusaṃ bhavaṃ;
「被死主所压迫,舍弃人间有时;
Kiṃ hi tassa sakaṃ hoti, kiñca ādāya gacchati;
什么是他自己的?他带着什么而去?」
Kiñcassa anugaṃ hoti, chāyāva anapāyinī.
什么跟随着他,如影不离?
‘‘Ubho puññañca pāpañca, yaṃ macco kurute idha;
「福与恶两者,凡夫在此所作的;
Tañhi tassa sakaṃ hoti, taṃva ādāya gacchati;
那确实是他自己的,他带着那个而去;
Taṃvassa anugaṃ hoti, chāyāva anapāyinī.
那跟随着他,如影不离。
‘‘Tasmā kareyya kalyāṇaṃ, nicayaṃ samparāyikaṃ;
「因此应作善,为来世积聚;
Puññāni paralokasmiṃ, patiṭṭhā honti pāṇina’’nti.
诸福在他世,是众生的依处。」
Idaṃ suttaṃ paravacanaṃ. Anugīti sakavacanaṃ. Idaṃ sakavacanañca paravacanañca.
此经是他语。随颂是自语。此是自语与他语。
§118
Tattha katamaṃ visajjanīyaṃ?
于此,什么是应分别论的?
Pañhe pucchite idaṃ abhiññeyyaṃ, idaṃ pariññeyyaṃ, idaṃ pahātabbaṃ, idaṃ bhāvetabbaṃ, idaṃ sacchikātabbaṃ, ime dhammā evaṃgahitā idaṃ phalaṃ nibbattayanti. Tesaṃ evaṃgahitānaṃ ayamattho iti idaṃ visajjanīyaṃ. ‘‘Uḷāro buddho bhagavā’’ti buddhauḷārataṃ dhammasvākkhātataṃ saṅghasuppaṭipattiñca ekaṃseneva niddise. ‘‘Sabbe saṅkhārā aniccā’’ti ‘‘sabbe saṅkhārā dukkhā’’ti ‘‘sabbe dhammā anattā’’ti ekaṃseneva niddise. Yaṃ vā panaññampi evaṃ jātiyaṃ. Idaṃ visajjanīyaṃ.
当被问到问题时,这是应被证知的,这是应被遍知的,这是应被舍断的,这是应被修习的,这是应被作证的,这些法如此把握时产生这个果。对于如此把握它们,这是意义,如此这是应被回答的。「世尊佛陀是殊胜的」,应一向地阐明佛的殊胜性、法的善说性、僧团的正行性。「一切行是无常的」、「一切行是苦的」、「一切法是无我的」,应一向地阐明。或者其他任何这种类型的。这是应被回答的。
Tattha katamaṃ avisajjanīyaṃ?
其中,什么是不应被回答的?
‘‘Ākaṅkhato te naradammasārathi , devā manussā manasā vicintitaṃ;
「人调御者啊,你所希求的,诸天与人以心思惟;
Sabbe na jaññā kasiṇāpi pāṇino, santaṃ samādhiṃ araṇaṃ nisevato;
一切有情,即使是遍处者,都不会知道,修习寂静的定、无诤;
Kintaṃ bhagavā ākaṅkhatī’’ti.
世尊希求什么?」
Idaṃ avisajjanīyaṃ. · 此是不可舍弃
Ettako bhagavā sīlakkhandhe samādhikkhandhe paññākkhandhe vimuttikkhandhe vimuttiñāṇadassanakkhandhe iriyāyaṃ pabhāve hitesitāyaṃ karuṇāyaṃ iddhiyanti. Idaṃ avisajjanīyaṃ.
世尊在戒蕴、定蕴、慧蕴、解脱蕴、解脱智见蕴、威仪、威力、利益意欲、悲悯、神通方面有多少,如此这是不应被回答的。
‘‘Tathāgatassa, bhikkhave, arahato sammāsambuddhassa loke uppādā tiṇṇaṃ ratanānaṃ uppādo buddharatanassa dhammaratanassa saṅgharatanassa’’. Kiṃ pamāṇāni tīṇi ratanānīti? Idaṃ avisajjanīyaṃ.
「诸比库,如来、阿拉汉、正等正觉者在世间出现时,三宝出现:佛宝、法宝、僧宝。」三宝的量度是什么?这是不应被回答的。
Buddhavisayo avisajjanīyo. Puggalaparoparaññutā avisajjanīyā. ‘‘Pubbā, bhikkhave, koṭi na paññāyati avijjānīvaraṇānaṃ sattānaṃ taṇhāsaṃyojanānaṃ sakiṃ nirayaṃ sakiṃ tiracchānayoniṃ sakiṃ pettivisayaṃ sakiṃ asurayoniṃ sakiṃ deve sakiṃ manusse sandhāvitaṃ saṃsaritaṃ’’. Katamā pubbā koṭīti avisajjanīyaṃ. Na paññāyatīti sāvakānaṃ ñāṇavekallena. Duvidhā buddhānaṃ bhagavantānaṃ desanā attūpanāyikā ca parūpanāyikā ca. Na paññāyatīti parūpanāyikā. Natthi buddhānaṃ bhagavantānaṃ avijānanāti attūpanāyikā. Yathā bhagavā kokālikaṃ bhikkhuṃ ārabbha aññataraṃ bhikkhuṃ evamāha –
佛陀的境界是不应被回答的。对他人的他人智是不应被回答的。「诸比库,无明所盖、渴爱所系的有情们,一次地狱、一次畜生趣、一次饿鬼界、一次阿修罗趣、一次诸天、一次人类,如此流转、轮回,前际不被了知。」什么是前际?这是不应被回答的。「不被了知」,是以声闻的智慧不足。诸佛世尊的教导有二种:自引导与他引导。「不被了知」,是他引导。「诸佛世尊没有不知道的」,是自引导。如世尊关于苛咖利咖比库对某位比库如此说——
‘‘Seyyathāpi , bhikkhu, vīsatikhāriko kosalako tilavāho…pe… na tveva eko abbudo nirayo. Seyyathāpi bhikkhu, vīsati abbudā nirayā, evameko nirabbudo nirayo . Seyyathāpi, bhikkhu, vīsati nirabbudā nirayā, evameko ababo nirayo. Seyyathāpi, bhikkhu, vīsati ababā nirayā, evameko aṭaṭo nirayo. Seyyathāpi, bhikkhu, vīsati aṭaṭā nirayā, evameko ahaho nirayo. Seyyathāpi, bhikkhu, vīsati ahahā nirayā, evameko kumudo nirayo. Seyyathāpi, bhikkhu, vīsati kumudā nirayā, evameko sogandhiko nirayo. Seyyathāpi, bhikkhu, vīsati sogandhikā nirayā, evameko uppalako nirayo . Seyyathāpi, bhikkhu, vīsati uppalakā nirayā, evameko puṇḍarīko nirayo. Seyyathāpi, bhikkhu, vīsati puṇḍarīkā nirayā, evameko padumo nirayo. Padume pana, bhikkhu, niraye kokāliko bhikkhu upapanno sāriputtamoggallānesu cittaṃ āghātetvā’’ti. Yaṃ vā pana kiñci bhagavā āha ‘‘ayaṃ appameyyo asaṅkhyeyo’’ti. Sabbaṃ taṃ avisajjanīyaṃ. Idaṃ avisajjanīyaṃ.
「比库,譬如二十卡哈利咖的国萨拉芝麻堆……乃至……然而不只是一个阿部达地狱。比库,譬如二十个阿部达地狱,如此是一个尼拉部达地狱。比库,譬如二十个尼拉部达地狱,如此是一个阿巴巴地狱。比库,譬如二十个阿巴巴地狱,如此是一个阿吒吒地狱。比库,譬如二十个阿吒吒地狱,如此是一个阿哈哈地狱。比库,譬如二十个阿哈哈地狱,如此是一个咕牟达地狱。比库,譬如二十个咕牟达地狱,如此是一个娑干地咖地狱。比库,譬如二十个娑干地咖地狱,如此是一个伍巴喇咖地狱。比库,譬如二十个伍巴喇咖地狱,如此是一个奔荼梨咖地狱。比库,譬如二十个奔荼梨咖地狱,如此是一个巴度马地狱。比库,在巴度马地狱,憍咖利咖比库因对沙利子与摩嘎剌那心怀嗔恨而投生」。凡世尊所说的「这是无量的、无数的」,一切那些都是不可分析的。这是不可分析的。
§119
Tattha katamaṃ visajjanīyañca avisajjanīyañca, yadā so upako ājīvako bhagavantaṃ āha ‘‘kuhiṃ, āvuso gotama, gamissasī’’ti. Bhagavā āha –
于此,什么是可分析的与不可分析的?当那位伍巴咖游方者对世尊说「朋友果德玛,你将去哪里?」时,世尊说——
‘‘Bārāṇasiṃ gamissāmi, ahaṃ taṃ amatadundubhiṃ;
「我将去巴拉纳西,我将击那不死之鼓;
Dhammacakkaṃ pavattetuṃ, loke appaṭivattiya’’nti.
转那法轮,在世间无可逆转的」。
Upako ājīvako āha ‘‘‘jino’ti kho āvuso, bho gotama, paṭijānāsī’’ti. Bhagavā āha –
伍巴咖游方者说「朋友,尊者果德玛,你自称为『胜者』吗?」世尊说——
‘‘Mādisā ve jinā honti, ye pattā āsavakkhayaṃ;
「像我这样的人确实是胜者,他们已达到诸漏尽;
Jitā me pāpakā dhammā, tasmāhaṃ upakā jino’’ti.
我的诸恶法已被征服,因此,伍巴咖,我是胜者」。
Kathaṃ jino kena jinoti visajjanīyaṃ. Katamo jinoti avisajjanīyaṃ. Katamo āsavakkhayo, rāgakkhayo dosakkhayo mohakkhayoti visajjanīyaṃ. Kittako āsavakkhayoti avisajjanīyaṃ. Idaṃ visajjanīyañca avisajjanīyañca.
如何是胜者?以什么征服?是可分析的。什么样的胜者?是不可分析的。什么是漏尽?贪尽、嗔尽、痴尽,是可分析的。漏尽有多少?是不可分析的。这是可分析的与不可分析的。
Atthi tathāgatoti visajjanīyaṃ. Atthi rūpanti visajjanīyaṃ. Rūpaṃ tathāgatoti avisajjanīyaṃ. Rūpavā tathāgatoti avisajjanīyaṃ. Rūpe tathāgatoti avisajjanīyaṃ. Tathāgate rūpanti avisajjanīyaṃ. Evaṃ atthi vedanā…pe… saññā…pe… saṅkhārā…pe… atthi viññāṇanti visajjanīyaṃ. Viññāṇaṃ tathāgatoti avisajjanīyaṃ. Viññāṇavā tathāgatoti avisajjanīyaṃ. Viññāṇe tathāgatoti avisajjanīyaṃ. Tathāgate viññāṇanti avisajjanīyaṃ. Aññatra rūpena tathāgatoti avisajjanīyaṃ. Aññatra vedanāya…pe… saññāya…pe… saṅkhārehi…pe… viññāṇena tathāgatoti avisajjanīyaṃ. Ayaṃ so tathāgato arūpako…pe… avedanako…pe… asaññako…pe… asaṅkhārako…pe… aviññāṇakoti avisajjanīyaṃ. Idaṃ visajjanīyañca avisajjanīyañca.
「有如来」是可答的。「有色」是可答的。「色是如来」是不可答的。「如来有色」是不可答的。「如来在色中」是不可答的。「在如来中有色」是不可答的。如是「有受」……「有想」……「有行」……「有识」是可答的。「识是如来」是不可答的。「如来有识」是不可答的。「如来在识中」是不可答的。「在如来中有识」是不可答的。「离色的如来」是不可答的。「离受」……「离想」……「离行」……「离识的如来」是不可答的。「这个如来是无色的」……「无受的」……「无想的」……「无行的」……「无识的」是不可答的。这是可答的与不可答的。
Passati bhagavā dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte cavamāne upapajjamāne evaṃ sabbaṃ…pe… yathākammūpage satte pajānātīti visajjanīyaṃ. Katame sattā, katamo tathāgatoti avisajjanīyaṃ. Idaṃ visajjanīyañca avisajjanīyañca.
「世尊以清净、超越人的天眼,见到众生死时、生时,如此一切……如业而往生的众生」是可答的。「哪些是众生,哪个是如来」是不可答的。这是可答的与不可答的。
Atthi tathāgatoti visajjanīyaṃ. Atthi tathāgato paraṃ maraṇāti avisajjanīyaṃ. Idaṃ visajjanīyañca avisajjanīyañca.
「有如来」是可答的。「如来死后存在」是不可答的。这是可答的与不可答的。
§120
Tattha katamaṃ kammaṃ?
于此,什么是业?
‘‘Antakenādhipannassa , jahato mānusaṃ bhavaṃ;
「被死主所压迫者,舍弃人的生存时;
Kiṃ hi tassa sakaṃ hoti, kiñca ādāya gacchati;
什么是他自己的,他取什么而去;
Kiñcassa anugaṃ hoti, chāyāva anapāyinī.
什么随他而去,如影不离。
‘‘Ubho puññañca pāpañca, yaṃ macco kurute idha;
「福与恶两者,凡夫在此世所作的;
Tañhi tassa sakaṃ hoti, taṃva ādāya gacchati;
那确实是他自己的,他只带着那个而去;
Taṃvassa anugaṃ hoti, chāyāva anapāyinī’’ti.
那确实随着他,如影随形不离。
Idaṃ kammaṃ. · 此是业
‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, bālaṃ pīṭhasamārūḷhaṃ vā mañcasamārūḷhaṃ vā chamāyaṃ vā semānaṃ yānissa pubbe pāpakāni kammāni katāni kāyena duccaritāni vācāya duccaritāni manasā duccaritāni, tānissa tamhi samaye olambanti ajjholambanti abhippalambanti. Seyyathāpi, bhikkhave, mahataṃ pabbatakūṭānaṃ chāyā sāyanhasamayaṃ pathaviyaṃ olambanti ajjholambanti abhippalambanti. Evameva kho, bhikkhave, bālaṃ pīṭhasamārūḷhaṃ vā mañcasamārūḷhaṃ vā chamāyaṃ vā semānaṃ yānissa pubbe pāpakāni kammāni katāni kāyena duccaritāni vācāya duccaritāni manasā duccaritāni, tānissa tamhi samaye olambanti ajjholambanti abhippalambanti. Tatra, bhikkhave, bālassa evaṃ hoti ‘akataṃ vata me kalyāṇaṃ, akataṃ kusalaṃ, akataṃ bhīruttāṇaṃ. Kataṃ pāpaṃ, kataṃ luddaṃ, kataṃ kibbisaṃ, yāvatā bho akatakalyāṇānaṃ akatakusalānaṃ akatabhīruttāṇānaṃ katapāpānaṃ kataluddānaṃ katakibbisānaṃ gati, taṃ gatiṃ pecca gacchāmī’ti, so socati kilamati paridevati urattāḷiṃ kandati sammohaṃ āpajjatī’’ti.
「再者,诸比库!当愚者登上椅子或登上床榻或躺在地上时,凡他以前所造的恶业——身恶行、语恶行、意恶行,那些在那时垂覆他、遍覆他、笼罩他。诸比库!犹如大山峰的影子在傍晚时分垂覆大地、遍覆大地、笼罩大地。同样地,诸比库!当愚者登上椅子或登上床榻或躺在地上时,凡他以前所造的恶业——身恶行、语恶行、意恶行,那些在那时垂覆他、遍覆他、笼罩他。诸比库!在那里,愚者这样想:『我确实未作善,未作福,未作怖畏的庇护。已作恶,已作残酷,已作罪过。凡是未作善者、未作福者、未作怖畏庇护者、已作恶者、已作残酷者、已作罪过者的去处,我死后将去那个去处。』他悲伤、疲惫、悲泣、捶胸号哭、陷入痴迷。」
‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, paṇḍitaṃ pīṭhasamārūḷhaṃ vā mañcasamārūḷhaṃ vā chamāyaṃ vā semānaṃ yānissa pubbe kalyāṇāni kammāni katāni kāyena sucaritāni vācāya sucaritāni manasā sucaritāni, tānissa tamhi samaye olambanti ajjholambanti abhippalambanti. Seyyathāpi, bhikkhave, mahataṃ pabbatakūṭānaṃ chāyā sāyanhasamayaṃ pathaviyaṃ olambanti ajjholambanti abhippalambanti. Evameva kho, bhikkhave, paṇḍitaṃ pīṭhasamārūḷhaṃ vā mañcasamārūḷhaṃ vā chamāyaṃ vā semānaṃ yānissa pubbe kalyāṇāni kammāni katāni kāyena sucaritāni vācāya sucaritāni manasā sucaritāni, tānissa tamhi samaye olambanti ajjholambanti abhippalambanti. Tatra, bhikkhave, paṇḍitassa ‘evaṃ hoti akataṃ vata me pāpaṃ , akataṃ luddaṃ, akataṃ kibbisaṃ. Kataṃ kalyāṇaṃ, kataṃ kusalaṃ, kataṃ bhīruttāṇaṃ, yāvatā bho akatapāpānaṃ akataluddānaṃ akatakibbisānaṃ katakalyāṇānaṃ katakusalānaṃ katabhīruttāṇānaṃ gati, taṃ gatiṃ pecca gacchāmī’ti, so na socati na kilamati na paridevati na urattāḷiṃ kandati na sammohaṃ āpajjati, ‘kataṃ me puññaṃ, akataṃ pāpaṃ, yā bhavissati gati akatapāpassa akataluddassa akatakibbisassa katapuññassa katakusalassa katabhīruttāṇassa, taṃ pecca bhave gatiṃ paccanubhavissāmī’ti vippaṭisāro na jāyati. Avippaṭisārino kho, bhikkhave, itthiyā vā purisassa vā gihino vā pabbajitassa vā bhaddakaṃ maraṇaṃ bhaddikā kālaṅkiriyāti vadāmī’’ti. Idaṃ kammaṃ.
「再者,诸比库!当智者登上椅子或登上床榻或躺在地上时,凡他以前所造的善业——身善行、语善行、意善行,那些在那时垂覆他、遍覆他、笼罩他。诸比库!犹如大山峰的影子在傍晚时分垂覆大地、遍覆大地、笼罩大地。同样地,诸比库!当智者登上椅子或登上床榻或躺在地上时,凡他以前所造的善业——身善行、语善行、意善行,那些在那时垂覆他、遍覆他、笼罩他。诸比库!在那里,智者这样想:『我确实未作恶,未作残酷,未作罪过。已作善,已作福,已作怖畏的庇护。凡是未作恶者、未作残酷者、未作罪过者、已作善者、已作福者、已作怖畏庇护者的去处,我死后将去那个去处。』他不悲伤、不疲惫、不悲泣、不捶胸号哭、不陷入痴迷,『我已作福,未作恶,凡是未作恶者、未作残酷者、未作罪过者、已作福者、已作善者、已作怖畏庇护者将有的去处,我死后将在那个有中体验那个去处』,不生后悔。诸比库!我说,无后悔的女人或男人、在家人或出家人,有善的死亡、善的命终。」这是业。
‘‘Tīṇimāni , bhikkhave, duccaritāni. Katamāni tīṇi, kāyaduccaritaṃ vacīduccaritaṃ manoduccaritaṃ. Imāni kho, bhikkhave, tīṇi duccaritāni. Tīṇimāni, bhikkhave, sucaritāni. Katamāni tīṇi? Kāyasucaritaṃ vacīsucaritaṃ manosucaritaṃ. Imāni kho, bhikkhave, tīṇi sucaritāni. Idaṃ kammaṃ.
「诸比库!有这三种恶行。哪三种?身恶行、语恶行、意恶行。诸比库!这是三种恶行。诸比库!有这三种善行。哪三种?身善行、语善行、意善行。诸比库!这是三种善行。」这是业。
Tattha katamo vipāko?
在那里,什么是果报?
‘‘Lābhā vo, bhikkhave, suladdhaṃ vo, bhikkhave, khaṇo vo, bhikkhave, paṭiladdho brahmacariyavāsāya. Diṭṭhā mayā, bhikkhave, cha phassāyatanikā nāma nirayā. Tattha yaṃ kiñci cakkhunā rūpaṃ passati aniṭṭharūpaṃyeva passati, no iṭṭharūpaṃ. Akantarūpaṃyeva passati, no kantarūpaṃ. Amanāparūpaṃyeva passati, no manāparūpaṃ.
「诸比库!你们获得利益了,诸比库!你们善得了,诸比库!你们获得了机会来住于梵行。诸比库!我已见到名为六触处的地狱。在那里,凡以眼见任何色,只见不可喜的色,不见可喜的色。只见不可爱的色,不见可爱的色。只见不合意的色,不见合意的色。
Yaṃ kiñci sotena saddaṃ suṇāti…pe… ghānena…pe… jivhāya…pe… kāyena…pe… yaṃ kiñci manasā dhammaṃ vijānāti aniṭṭhadhammaṃyeva vijānāti, no iṭṭhadhammaṃ. Akantadhammaṃyeva vijānāti, no kantadhammaṃ. Amanāpadhammaṃyeva vijānāti, no manāpadhammaṃ. Lābhā vo, bhikkhave, suladdhaṃ vo, bhikkhave, khaṇo vo, bhikkhave, paṭiladdho brahmacariyavāsāya.
凡以耳听任何声……以鼻……以舌……以身……凡以意识知任何法,只识知不可喜的法,不识知可喜的法。只识知不可爱的法,不识知可爱的法。只识知不合意的法,不识知合意的法。诸比库!你们获得利益了,诸比库!你们善得了,诸比库!你们获得了机会来住于梵行。
‘‘Diṭṭhā mayā, bhikkhave, cha phassāyatanikā nāma saggā. Tattha yaṃ kiñci cakkhunā rūpaṃ passati iṭṭharūpaṃyeva passati, no aniṭṭharūpaṃ. Kantarūpaṃyeva passati, no akantarūpaṃ. Manāparūpaṃyeva passati, no amanāparūpaṃ. Yaṃ kiñci sotena saddaṃ suṇāti…pe… ghānena …pe… jivhāya…pe… kāyena…pe… manasā dhammaṃ vijānāti iṭṭhadhammaṃyeva vijānāti, no aniṭṭhadhammaṃ. Kantadhammaṃyeva vijānāti, no akantadhammaṃ. Manāpadhammaṃyeva vijānāti, no amanāpadhammaṃ. Lābhā vo, bhikkhave, suladdhaṃ vo, bhikkhave, khaṇo vo, bhikkhave, paṭiladdho brahmacariyavāsāyā’’ti. Ayaṃ vipāko.
「诸比库,我见到名为六触处的诸天界。在那里,凡以眼见色,只见可喜之色,不见不可喜之色;只见可意之色,不见不可意之色;只见合意之色,不见不合意之色。凡以耳闻声……以鼻……以舌……以身……以意识法,只识可喜之法,不识不可喜之法;只识可意之法,不识不可意之法;只识合意之法,不识不合意之法。诸比库,你们获得利益,诸比库,你们善得,诸比库,你们获得机会住于梵行。」这是果报。
‘‘Saṭṭhivassasahassāni, paripuṇṇāni sabbaso;
「六万年,完全圆满;
Niraye paccamānānaṃ , kadā anto bhavissati.
在地狱受煮者,何时有终结?
‘‘Natthi anto kuto anto, na anto paṭidissati ;
「无终结,何来终结?终结不可见;
Tadā hi pakataṃ pāpaṃ, tuyhaṃ mayhañca mārisā’’ti.
那时所造之恶,是你的也是我的,尊者。」
Ayaṃ vipāko. · 此是果报
§121
Tattha katamaṃ kammañca vipāko ca?
在那里,什么是业与果报?
‘‘Adhammacārī hi naro pamatto, yahiṃ yahiṃ gacchati duggatiṃ yo;
「非法行者放逸之人,无论去到何处都是恶趣;
So naṃ adhammo carito hanāti, sayaṃ gahīto yathā kaṇhasappo.
那非法行为伤害他,如同自己捉住黑蛇。
‘‘Na hi dhammo adhammo ca, ubho samavipākino;
「法与非法,二者果报不相同;
Adhammo nirayaṃ neti, dhammo pāpeti suggati’’nti.
非法导向地狱,法则带往善趣。」
Idaṃ kammañca vipāko ca. · 此业与果报
‘‘Mā, bhikkhave, puññānaṃ bhāyittha, sukhassetaṃ, bhikkhave, adhivacanaṃ iṭṭhassa kantassa piyassa manāpassa yadidaṃ puññāni. Abhijānāmi kho panāhaṃ, bhikkhave, dīgharattaṃ katānaṃ puññānaṃ iṭṭhaṃ kantaṃ piyaṃ manāpaṃ vipākaṃ paccanubhūtaṃ, satta vassāni mettacittaṃ bhāvetvā satta saṃvaṭṭavivaṭṭakappe na imaṃ lokaṃ punarāgamāsiṃ. Saṃvaṭṭamāne sudāhaṃ, bhikkhave, kappe ābhassarūpago homi. Vivaṭṭamāne kappe suññaṃ brahmavimānaṃ upapajjāmi. Tatra sudāhaṃ , bhikkhave, brahmā homi mahābrahmā abhibhū anabhibhūto aññadatthudaso vasavattī. Chattiṃsakkhattuṃ kho panāhaṃ, bhikkhave, sakko ahosiṃ devānamindo, anekasatakkhattuṃ rājā ahosiṃ cakkavattī dhammiko dhammarājā cāturanto vijitāvī janapadatthāvariyappatto sattaratanasamannāgato, ko pana vādo padesarajjassa? Tassa mayhaṃ, bhikkhave, etadahosi ‘kissa nu kho me idaṃ kammassa phalaṃ, kissa kammassa vipāko, yenāhaṃ etarahi evaṃmahiddhiko evaṃmahānubhāvo’ti. Tassa mayhaṃ, bhikkhave, etadahosi ‘tiṇṇaṃ kho me idaṃ kammānaṃ phalaṃ, tiṇṇaṃ kammānaṃ vipāko. Yenāhaṃ etarahi evaṃmahiddhiko evaṃmahānubhāvo’ti. Seyyathidaṃ, dānassa damassa saṃyamassā’’ti. Tattha yañca dānaṃ yo ca damo yo ca saṃyamo, idaṃ kammaṃ. Yo tappaccayā vipāko paccanubhūto, ayaṃ vipāko. Tathā cūḷakammavibhaṅgo vattabbo.
「诸比库,不要害怕诸福德,诸比库,这是乐的同义语,即所喜的、所爱的、所好的、所意的,也就是诸福德。诸比库,我忆念长久以来所造诸福德的所喜、所爱、所好、所意的果报已被体验,修习慈心七年后,七个坏劫与成劫期间我未再来此世间。诸比库,当坏劫时,我生于光音天;当成劫时,我生于空的梵天宫。诸比库,在那里我是梵天、大梵天、征服者、不被征服者、一切见者、自在者。诸比库,我三十六次成为萨咖、诸天之主,数百次成为转轮王、如法的法王、四方的征服者、获得国土的安稳、具足七宝,更何况说小国的王位?诸比库,我生起此念:『这是我何种业的果报、何种业的异熟,以致我现在有如此大神通、如此大威力?』诸比库,我生起此念:『这是我三种业的果报、三种业的异熟,以致我现在有如此大神通、如此大威力。』即:布施、调御、自制。」在此,凡布施、调御、自制,这是业。凡以彼为缘的异熟被体验,这是果报。如是应说分别论论。
Yaṃ subhassa māṇavassa todeyyaputtassa desitaṃ. Tattha ye dhammā appāyukadīghāyukatāya saṃvattanti bahvābādhaappābādhatāya appesakkhamahesakkhatāya dubbaṇṇasuvaṇṇatāya nīcakulikauccakulikatāya appabhogamahābhogatāya duppaññapaññavantatāya ca saṃvattanti, idaṃ kammaṃ. Yā tattha appāyukadīghāyukatā…pe… duppaññapaññavantatā, ayaṃ vipāko. Idaṃ kammañca vipāko ca.
对多德亚子学童须跋所说的。在此,凡导向短命与长寿、多病与少病、少势力与大势力、丑陋与美丽、卑贱家与高贵家、少财与大财、劣慧与具慧的诸法,这是业。在此,凡短命与长寿……劣慧与具慧,这是果报。这是业与果报。
§122
Tattha katamaṃ kusalaṃ?
在此,什么是善?
‘‘Vācānurakkhī manasā susaṃvuto, kāyena ca nākusalaṃ kayirā ;
「守护语、善摄于意,以身不作不善;
Ete tayo kammapathe visodhaye, ārādhaye maggamisippavedita’’nti.
清净此三业道,证得仙人所宣说之道。」
Idaṃ kusalaṃ. · 此善
‘‘Yassa kāyena vācāya, manasā natthi dukkaṭaṃ;
「凡以身、以语、以意,无有恶作;
Saṃvutaṃ tīhi ṭhānehi, tamahaṃ brūmi brāhmaṇa’’nti.
于三处防护者,我称他为婆罗门。
Idaṃ kusalaṃ. · 此善
‘‘Tīṇimāni, bhikkhave, kusalamūlāni. Katamāni tīṇi? Alobho kusalamūlaṃ, adoso kusalamūlaṃ, amoho kusalamūlaṃ. Imāni kho, bhikkhave, tīṇi kusalamūlāni. Idaṃ kusalaṃ. ‘‘Vijjā, bhikkhave , pubbaṅgamā kusalānaṃ dhammānaṃ samāpattiyā anudeva hirī ottappañcā’’ti. Idaṃ kusalaṃ.
诸比库,有此三善根。哪三种?无贪是善根,无嗔是善根,无痴是善根。诸比库,这些是三善根。这是善。诸比库,明是诸善法成就的前行者,随后是惭与愧。这是善。
Tattha katamaṃ akusalaṃ?
于此,什么是不善?
‘‘Yassa accanta dussīlyaṃ, māluvā sālamivotthataṃ;
凡彼极度恶戒者,如蔓藤缠绕沙罗树;
Karoti so tathattānaṃ, yathā naṃ icchatī diso’’ti.
他使自己成为那样,如诸方向所欲的那样。
Idaṃ akusalaṃ. · 此不善
‘‘Attanā hi kataṃ pāpaṃ, attajaṃ attasambhavaṃ;
确实由自己所作的恶,自生的、自生起的;
Abhimatthati dummedhaṃ, vajiraṃvasmamayaṃ maṇi’’nti.
它摧毁愚者,如金刚摧毁宝石。
Idaṃ akusalaṃ. · 此不善
‘‘Dasa kammapathe niseviya, akusalākusalehi vivajjitā;
已行于十业道,离于不善与善;
Garahā ca bhavanti devate, bālamatī nirayesu paccare’’ti.
诸天人会责备,愚者的心在地狱中被煮。
Idaṃ akusalaṃ. · 此不善
‘‘Tīṇimāni, bhikkhave, akusalamūlāni , katamāni tīṇi? Lobho akusalamūlaṃ, doso akusalamūlaṃ, moho akusalamūlaṃ. Imāni kho, bhikkhave, tīṇi akusalamūlāni’’. Idaṃ akusalaṃ.
「诸比库,有这三不善根。哪三种?贪是不善根,嗔是不善根,痴是不善根。诸比库,这些是三不善根。」这是不善。
Tattha katamaṃ kusalañca akusalañca?
于此,什么是善与不善?
‘‘Yādisaṃ vapate bījaṃ, tādisaṃ harate phalaṃ;
「播下什么样的种子,就收获什么样的果实;
Kalyāṇakārī kalyāṇaṃ, pāpakārī ca pāpaka’’nti.
行善者得善,作恶者得恶。」
Tattha yaṃ āha ‘‘kalyāṇakārī kalyāṇa’’nti, idaṃ kusalaṃ. Yaṃ āha ‘‘pāpakārī ca pāpaka’’nti, idaṃ akusalaṃ. Idaṃ kusalañca akusalañca.
于此,所说的「行善者得善」,这是善。所说的「作恶者得恶」,这是不善。这是善与不善。
‘‘Subhena kammena vajanti suggatiṃ, apāyabhūmiṃ asubhena kammunā;
「以善业前往善趣,以不善业前往恶趣地;
Khayā ca kammassa vimuttacetaso, nibbanti te jotirivindhanakkhayā’’.
以业的灭尽,心解脱者,他们涅槃,如火焰因燃料灭尽而熄灭。」
Tattha yaṃ āha ‘‘subhena kammena vajanti suggati’’nti, idaṃ kusalaṃ. Yaṃ āha ‘‘apāyabhūmiṃ asubhena kammunā’’ti, idaṃ akusalaṃ. Idaṃ kusalañca akusalañca.
于此,所说的「以善业前往善趣」,这是善。所说的「以不善业前往恶趣地」,这是不善。这是善与不善。
§123
Tattha katamaṃ anuññātaṃ?
于此,什么是允许的?
‘‘Yathāpi bhamaro pupphaṃ, vaṇṇagandhamaheṭhayaṃ ;
「犹如蜜蜂采花,不损色与香;
Paleti rasamādāya, evaṃ gāme munī care’’ti.
取其蜜而去,牟尼应如是行于村落。」
Idaṃ anuññātaṃ. · 此已允许
‘‘Tīṇimāni , bhikkhave, bhikkhūnaṃ karaṇīyāni. Katamāni tīṇi, idha, bhikkhave, bhikkhu pātimokkhasaṃvarasaṃvuto viharati ācāragocarasampanno aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī, samādāya sikkhati sikkhāpadesu, kāyakammavacīkammena samannāgato kusalena parisuddhājīvo. Āraddhavīriyo kho pana hoti thāmavā daḷhaparakkamo anikkhittadhuro akusalānaṃ dhammānaṃ pahānāya kusalānaṃ dhammānaṃ bhāvanāya sacchikiriyāya. Paññavā kho pana hoti udayatthagāminiyā paññāya samannāgato ariyāya nibbedhikāya sammā dukkhakkhayagāminiyā. Imāni kho, bhikkhave, bhikkhūnaṃ tīṇi karaṇīyānī’’ti. Idaṃ anuññātaṃ.
「诸比库,比库们有三种应作之事。哪三种?诸比库,于此,比库以巴帝摩卡律仪防护而住,具足行处与行境,于微细的罪过中见怖畏,受持学习于诸学处,具足善的身业与语业,清净活命。而且他已发精进,有力、坚固勤奋,不舍弃担子,为了诸不善法的断除、诸善法的修习、现证。而且他具慧,具足导向生灭的慧,圣的、洞察的、正导向苦尽的。诸比库,这些是比库们的三种应作之事。」这是允许的。
‘‘Dasayime , bhikkhave, dhammā pabbajitena abhiṇhaṃ paccavekkhitabbā. Katame dasa? ‘Vevaṇṇiyamhi ajjhupagato’ti pabbajitena abhiṇhaṃ paccavekkhitabbaṃ…pe… ime kho bhikkhave dasa dhammā pabbajitena abhiṇhaṃ paccavekkhitabbā’’ti. Idaṃ anuññātaṃ.
「诸比库,出家者应常省察这十法。哪十种?『我已达到无种姓之状态』,出家者应常省察……(中略)……诸比库,出家者应常省察这十法。」这是允许的。
‘‘Tīṇimāni, bhikkhave, karaṇīyāni. Katamāni tīṇi? Kāyasucaritaṃ vacīsucaritaṃ manosucaritanti. Imāni kho, bhikkhave, tīṇi karaṇīyānī’’ti. Idaṃ anuññātaṃ.
「诸比库,有三种应作之事。哪三种?身善行、语善行、意善行。诸比库,这些是三种应作之事。」这是允许的。
Tattha katamaṃ paṭikkhittaṃ?
于此,什么是禁止的?
‘‘Natthi puttasamaṃ pemaṃ, natthi gosamitaṃ dhanaṃ;
「无有如子之爱,无有如牛之财;
Natthi sūriyasamā ābhā, samuddaparamā sarā’’ti.
无有如日之光,诸湖以海为最。」
Bhagavā āha –
世尊说:
‘‘Natthi attasamaṃ pemaṃ, natthi dhaññasamaṃ dhanaṃ;
「无有如己之爱,无有如谷之财;
Natthi paññāsamā ābhā, vuṭṭhiveparamā sarā’’ti.
无有如慧之光,诸湖以雨为最。」
Ettha yaṃ purimakaṃ, idaṃ paṭikkhittaṃ.
于此,前者被驳斥。
‘‘Tīṇimāni , bhikkhaveऋ akaraṇīyāni. Katamāni tīṇi? Kāyaduccaritaṃ vacīduccaritaṃ manoduccaritanti. Imāni kho, bhikkhave, tīṇi akaraṇīyānī’’ti. Idaṃ paṭikkhittaṃ.
「诸比库!有此三种不应作。何者为三?身恶行、语恶行、意恶行。诸比库!此三种为不应作。」此被驳斥。
§124
Tattha katamaṃ anuññātañca paṭikkhittañca?
于此,何者为允许与驳斥?
‘‘Kiṃsūdha bhītā janatā anekā, maggo canekāyatano pavutto ;
「此处众人为何恐惧众多,道已被说为多处,
Pucchāmi taṃ gotama bhūripañña, kismiṃ ṭhito paralokaṃ na bhāyeti.
我问你,果德玛,广慧者,住于何处不恐惧来世。」
‘‘Vācaṃ manañca paṇidhāya sammā, kāyena pāpāni akubbamāno;
「正确地安置语与意,以身不作诸恶,
Bahvannapānaṃ gharamāvasanto, saddho mudū saṃvibhāgī vadaññū;
住于有丰富饮食之家,有信、柔软、乐分享、慷慨,
Etesu dhammesu ṭhito catūsu, dhamme ṭhito paralokaṃ na bhāye’’ti.
住于此四法中,住于法者不恐惧来世。」
Tattha yaṃ āha ‘‘vācaṃ manañca paṇidhāya sammā’’ti, idaṃ anuññātaṃ. ‘‘Kāyena pāpāni akubbamāno’’ti, idaṃ paṭikkhittaṃ. ‘‘Bahvannapānaṃ gharamāvasanto, saddho mudū saṃvibhāgī vadaññū. Etesu dhammesu ṭhito catūsu, dhamme ṭhito paralokaṃ na bhāye’’ti, idaṃ anuññātaṃ. Idaṃ anuññātañca paṭikkhittañca.
于此,所说「正确地安置语与意」,此是允许的。「以身不作诸恶」,此是禁止的。「住于有丰富饮食之家,有信、柔软、乐分享、慷慨。住于此四法中,住于法者不恐惧来世」,此是允许的。此是允许的与禁止的。
‘‘Sabbapāpassa akaraṇaṃ, kusalassa upasampadā;
「诸恶莫作,众善奉行,
Sacittapariyodāpanaṃ, etaṃ buddhānasāsanaṃ’’.
自净其意,是诸佛教。」
Tattha yaṃ āha ‘‘sabbapāpassa akaraṇa’’nti, idaṃ paṭikkhittaṃ, yaṃ āha ‘‘kusalassa upasampadā’’ti, idaṃ anuññātaṃ. Idaṃ anuññātañca paṭikkhittañca.
于此,所说的「一切恶的不作」,这是被禁止的;所说的「善的圆满」,这是被允许的。这是被允许的与被禁止的。
‘‘Kāyasamācārampāhaṃ, devānaminda, duvidhena vadāmi sevitabbampi asevitabbampi. Vacīsamācārampāhaṃ , devānaminda , duvidhena vadāmi sevitabbampi asevitabbampi. Manosamācārampāhaṃ devānaminda, duvidhena vadāmi…pe… pariyesanampāhaṃ, devānaminda, duvidhena vadāmi sevitabbampi asevitabbampi’’.
「天人之主,我说身行为二种:应亲近的与不应亲近的。天人之主,我说语行为二种:应亲近的与不应亲近的。天人之主,我说意行为二种……(中略)……天人之主,我说寻求为二种:应亲近的与不应亲近的。」
‘‘Kāyasamācārampāhaṃ, devānaminda, duvidhena vadāmi sevitabbampi asevitabbampī’’ti iti kho panetaṃ vuttaṃ, kiñcetaṃ paṭicca vuttaṃ. Yathārūpañca kho kāyasamācāraṃ sevato akusalā dhammā abhivaḍḍhanti, kusalā dhammā parihāyanti, evarūpo kāyasamācāro na sevitabbo. Tattha yaṃ jaññā kāyasamācāraṃ ‘‘imaṃ kho me kāyasamācāraṃ sevato akusalā dhammā parihāyanti, kusalā dhammā abhivaḍḍhantī’’ti, evarūpo kāyasamācāro sevitabbo. ‘‘Kāyasamācārampāhaṃ devānaminda, duvidhena vadāmi sevitabbampi asevitabbampī’’ti iti yaṃ taṃ vuttaṃ, idametaṃ paṭicca vuttaṃ. ‘‘Vacīsamācāraṃ…pe… ‘‘pariyesanampāhaṃ, devānaminda, duvidhena vadāmi sevitabbampi asevitabbampī’’ti iti kho panetaṃ vuttaṃ, kiñcetaṃ paṭicca vuttaṃ. Yathārūpañca kho pariyesanaṃ sevato akusalā dhammā abhivaḍḍhanti, kusalā dhammā parihāyanti, evarūpā pariyesanā na sevitabbā. Tattha yaṃ jaññā pariyesanaṃ ‘‘imaṃ kho me pariyesanaṃ sevato akusalā dhammā parihāyanti, kusalā dhammā abhivaḍḍhantī’’ti, evarūpā pariyesanā sevitabbā. ‘‘Pariyesanampāhaṃ, devānaminda, duvidhena vadāmi sevitabbampi asevitabbampī’’ti iti yaṃ taṃ vuttaṃ, idametaṃ paṭicca vuttaṃ.
「天人之主,我说身行为二种:应亲近的与不应亲近的」,如此这已被说,缘于什么而说呢?亲近如是身行时,不善法增长,善法减退,如是的身行不应亲近。于此,若知身行「亲近我这身行时,不善法减退,善法增长」,如是的身行应亲近。「天人之主,我说身行为二种:应亲近的与不应亲近的」,如此凡那已被说的,缘于此而说。「语行……(中略)……天人之主,我说寻求为二种:应亲近的与不应亲近的」,如此这已被说,缘于什么而说呢?亲近如是寻求时,不善法增长,善法减退,如是的寻求不应亲近。于此,若知寻求「亲近我这寻求时,不善法减退,善法增长」,如是的寻求应亲近。「天人之主,我说寻求为二种:应亲近的与不应亲近的」,如此凡那已被说的,缘于此而说。
Tattha yaṃ āha ‘‘sevitabbampī’’ti, idaṃ anuññātaṃ. Yaṃ āha ‘‘na sevitabbampī’’ti, idaṃ paṭikkhittaṃ. Idaṃ anuññātañca paṭikkhittañca.
于此,所说的「应亲近的」,这是被允许的。所说的「不应亲近的」,这是被禁止的。这是被允许的与被禁止的。
§170
Tattha katamo thavo?
于此,什么是精髓?
‘‘Maggānaṭṭhaṅgiko seṭṭho, saccānaṃ caturo padā;
「诸道中八支最胜,诸谛中四句最胜;
Virāgo seṭṭho dhammānaṃ, dvipadānañca cakkhumā’’ti.
诸法中离贪最胜,二足中具眼最胜。」
Ayaṃ thavo. · 此苦行
‘‘Tīṇimāni, bhikkhave, aggāni. Katamāni tīṇi? Yāvatā, bhikkhave, sattā apadā vā dvipadā vā catuppadā vā bahuppadā vā rūpino vā arūpino vā saññino vā asaññino vā nevasaññīnāsaññino vā, tathāgato tesaṃ aggamakkhāyati seṭṭhamakkhāyati pavaramakkhāyati , yadidaṃ arahaṃ sammāsambuddho. Yāvatā, bhikkhave, dhammānaṃ paṇṇattisaṅkhatānaṃ vā asaṅkhatānaṃ vā, virāgo tesaṃ dhammānaṃ aggamakkhāyati seṭṭhamakkhāyati pavaramakkhāyati, yadidaṃ madanimmadano…pe… nirodho nibbānaṃ. Yāvatā, bhikkhave, saṅghānaṃ paṇṇatti gaṇānaṃ paṇṇatti mahājanasannipātānaṃ paṇṇatti, tathāgatasāvakasaṅgho tesaṃ aggamakkhāyati seṭṭhamakkhāyati pavaramakkhāyati, yadidaṃ cattāri purisayugāni aṭṭha purisapuggalā…pe… puññakkhettaṃ lokassāti.
「诸比库,有这三种最上。哪三种?诸比库,凡有众生,无足的、二足的、四足的、多足的、有色的、无色的、有想的、无想的、非想非非想的,如来被称为他们中的最上、被称为最胜、被称为最尊,即阿拉汉、正等正觉者。诸比库,凡诸法,施设的有为的或无为的,离贪被称为那些法中的最上、被称为最胜、被称为最尊,即醉的调伏……(中略)……灭、涅槃。诸比库,凡诸僧团的施设、诸群众的施设、大众集会的施设,如来声闻僧团被称为他们中的最上、被称为最胜、被称为最尊,即四双人、八辈人……(中略)……世间的福田。」
‘‘Sabbalokuttaro satthā, dhammo ca kusalakkhato ;
「一切世间超越的导师,法以善为相;人狮的僧团,应当卓越地了知这三者。
Gaṇo ca narasīhassa, tāni tīṇi vississare.
「沙门莲花之聚集的僧团,法为智者所尊敬的殊胜;调御人中最胜者且具眼,这三者超越世间。
‘‘Samaṇapadumasañcayo gaṇo, dhammavaro ca vidūnaṃ sakkato;
「导师无与伦比,法完全无热恼;
Naravaradamako ca cakkhumā, tāni tīṇi lokassa uttari.
「圣者且为僧团中最胜,应当卓越地了知这三者。
‘‘Satthā ca appaṭisamo, dhammo ca sabbo nirupadāho;
「真实为名的胜者、安稳者、一切征服者,真实法无有其他超越它者;
Ariyo ca gaṇavaro, tāni khalu vississare tīṇi.
「圣僧团恒常为智者所礼敬,这三者超越世间。
‘‘Saccanāmo jino khemo sabbābhibhū, saccadhammo natthañño tassa uttari;
「名为真实者、胜利者、安稳者、一切征服者,真实之法,没有其他比那更上;
Ariyasaṅgho niccaṃ viññūnaṃ pūjito, tāni tīṇi lokassa uttari.
圣僧团常为智者所礼敬,那三者是世间的最上。」
‘‘Ekāyanaṃ jātikhayantadassī, maggaṃ pajānāti hitānukampī;
「见一乘道至生尽者,怜愍利益者了知道;
Etena maggena tariṃsu pubbe, tarissanti ye ca taranti oghaṃ.
以此道,过去者已度,将来者将度,现在者正度瀑流。
‘‘Taṃ tādisaṃ devamanussaseṭṭhaṃ;
「彼如是天人中最胜者;
Sattā namassanti visuddhipekkhā’’ti.
诸有情期望清净而礼敬。」
Ayaṃ thavoti. · 此苦行
Tattha lokiyaṃ suttaṃ dvīhi suttehi niddisitabbaṃ saṃkilesabhāgiyena ca vāsanābhāgiyena ca. Lokuttaraṃpi suttaṃ tīhi suttehi niddisitabbaṃ dassanabhāgiyena ca bhāvanābhāgiyena ca asekkhabhāgiyena ca. Lokiyañca lokuttarañca. Yasmiṃ sutte yaṃ yaṃ padaṃ dissati saṃkilesabhāgiyaṃ vā vāsanābhāgiyaṃ vā, tena tena lokiyanti niddisitabbaṃ, dassanabhāgiyaṃ vā bhāvanābhāgiyaṃ vā asekkhabhāgiyaṃ vā yaṃ yaṃ padaṃ dissati tena tena lokuttaranti niddisitabbaṃ.
于此,世间之线应以二线来指示:以杂染部分与习气部分。出世间之线也应以三线来指示:以见部分、修习部分与无学部分。世间与出世间。在经中,凡见到属于杂染部分或习气部分的任何句,应以彼彼指示为世间;凡见到属于见部分、修习部分或无学部分的任何句,应以彼彼指示为出世间。
Vāsanābhāgiyaṃ suttaṃ saṃkilesabhāgiyassa suttassa nigghātāya, dassanabhāgiyaṃ suttaṃ vāsanābhāgiyassa suttassa nigghātāya, bhāvanābhāgiyaṃ suttaṃ dassanabhāgiyassa suttassa paṭinissaggāya, asekkhabhāgiyaṃ suttaṃ bhāvanābhāgiyassa suttassa paṭinissaggāya, asekkhabhāgiyaṃ suttaṃ diṭṭhadhammasukhavihāratthaṃ.
习气部分之线为了杂染部分之线的破除,见部分之线为了习气部分之线的破除,修习部分之线为了见部分之线的舍弃,无学部分之线为了修习部分之线的舍弃,无学部分之线为了现法乐住之义。
Lokuttaraṃ suttaṃ sattādhiṭṭhānaṃ chabbīsatiyā puggalehi niddisitabbaṃ, te tīhi suttehi samanvesitabbā dassanabhāgiyena bhāvanābhāgiyena asekkhabhāgiyena cāti.
出世间之线应以七所依、二十六种补特伽罗来指示,彼等应以三线来寻求:以见部分、修习部分与无学部分。
Tattha dassanabhāgiyaṃ suttaṃ pañcahi puggalehi niddisitabbaṃ ekabījinā kolaṃkolena sattakkhattuparamena saddhānusārinā dhammānusārinā cāti, dassanabhāgiyaṃ suttaṃ imehi pañcahi puggalehi niddisitabbaṃ. Bhāvanābhāgiyaṃ suttaṃ dvādasahi puggalehi niddisitabbaṃ sakadāgāmiphalasacchikiriyāya paṭipannena, sakadāgāminā, anāgāmiphalasacchikiriyāya paṭipannena, anāgāminā , antarā parinibbāyinā, upahacca parinibbāyinā, asaṅkhāraparinibbāyinā, sasaṅkhāraparinibbāyinā, uddhaṃsotena akaniṭṭhagāminā, saddhāvimuttena, diṭṭhippattena, kāyasakkhinā cāti, bhāvanābhāgiyaṃ suttaṃ imehi dvādasahi puggalehi niddisitabbaṃ. Asekkhabhāgiyaṃ suttaṃ navahi puggalehi niddisitabbaṃ saddhāvimuttena, paññāvimuttena, suññatavimuttena, animittavimuttena, appaṇihitavimuttena, ubhatobhāgavimuttena samasīsinā paccekabuddhasammāsambuddhehi cāti, asekkhabhāgiyaṃ suttaṃ imehi navahi puggalehi niddisitabbaṃ. Evaṃ lokuttaraṃ suttaṃ sattādhiṭṭhānaṃ imehi chabbīsatiyā puggalehi niddisitabbaṃ.
于此,见部分之线应以五种补特伽罗来指示:一种者、家家者、七有者、随信行者、随法行者,见部分之线应以此五种补特伽罗来指示。修习部分之线应以十二种补特伽罗来指示:为作证一来果而行道者、一来者、为作证不来果而行道者、不来者、中般涅槃者、生般涅槃者、无行般涅槃者、有行般涅槃者、上流至色究竟者、信解脱者、见至者、身证者,修习部分之线应以此十二种补特伽罗来指示。无学部分之线应以九种补特伽罗来指示:信解脱者、慧解脱者、空解脱者、无相解脱者、无愿解脱者、俱分解脱者、等首者、辟支佛、正等正觉者,无学部分之线应以此九种补特伽罗来指示。如是,出世间之线应以七所依、此二十六种补特伽罗来指示。
Lokiyaṃ suttaṃ sattādhiṭṭhānaṃ ekūnavīsatiyā puggalehi niddisitabbaṃ. Te caritehi niddiṭṭhā samanvesitabbā keci rāgacaritā, keci dosacaritā, keci mohacaritā, keci rāgacaritā ca dosacaritā ca, keci rāgacaritā ca mohacaritā ca, keci dosacaritā ca mohacaritā ca, keci rāgacaritā ca dosacaritā ca mohacaritā ca, rāgamukhe ṭhito rāgacarito, rāgamukhe ṭhito dosacarito, rāgamukhe ṭhito mohacarito, rāgamukhe ṭhito rāgacarito ca dosacarito ca mohacarito ca, dosamukhe ṭhito dosacarito, dosamukhe ṭhito mohacarito, dosamukhe ṭhito rāgacarito, dosamukhe ṭhito rāgacarito ca dosacarito ca mohacarito ca, mohamukhe ṭhito mohacarito, mohamukhe ṭhito rāgacarito mohamukhe ṭhito dosacarito, mohamukhe ṭhito rāgacarito ca dosacarito ca mohacarito cāti, lokiyaṃ suttaṃ sattādhiṭṭhānaṃ imehi ekūnavīsatiyā puggalehi niddisitabbaṃ.
世间经的须跋应以十九种补特伽罗来阐述。他们应以诸行相来寻求阐述:某些是贪行者,某些是嗔行者,某些是痴行者,某些是贪行者与嗔行者,某些是贪行者与痴行者,某些是嗔行者与痴行者,某些是贪行者、嗔行者与痴行者,住于贪门的贪行者,住于贪门的嗔行者,住于贪门的痴行者,住于贪门的贪行者、嗔行者与痴行者,住于嗔门的嗔行者,住于嗔门的痴行者,住于嗔门的贪行者,住于嗔门的贪行者、嗔行者与痴行者,住于痴门的痴行者,住于痴门的贪行者,住于痴门的嗔行者,住于痴门的贪行者、嗔行者与痴行者。世间经的须跋应以这十九种补特伽罗来阐述。
Vāsanābhāgiyaṃ suttaṃ sīlavantehi niddisitabbaṃ, te sīlavanto pañca puggalā pakatisīlaṃ samādānasīlaṃ cittappasādo samatho vipassanā cāti, vāsanābhāgiyaṃ suttaṃ imehi pañcahi puggalehi niddisitabbaṃ.
随眠分经应以持戒者来阐述,那些持戒者是五种补特伽罗:自然戒、受持戒、心清净、止、观。随眠分经应以这五种补特伽罗来阐述。
Lokuttaraṃ suttaṃ dhammādhiṭṭhānaṃ tīhi suttehi niddisitabbaṃ dassanabhāgiyena bhāvanābhāgiyena asekkhabhāgiyena ca.
出世间经的法处应以三经来阐述:以见分、修分与无学分。
Lokiyañca lokuttarañca sattādhiṭṭhānañca dhammādhiṭṭhānañca ubhayena niddisitabbaṃ, ñāṇaṃ paññāya niddisitabbaṃ paññindriyena paññābalena adhipaññāsikkhāya dhammavicayasambojjhaṅgena sammādiṭṭhiyā tīraṇāya santīraṇāya dhamme ñāṇena anvaye ñāṇena khaye ñāṇena anuppāde ñāṇena anaññātaññassāmītindriyena aññindriyena aññātāvindriyena cakkhunā vijjāya buddhiyā bhūriyā medhāya, yaṃ yaṃ vā pana labbhati, tena tena paññādhivacanena niddisitabbaṃ.
世间与出世间、须跋与法处应以两者来阐述,智应以慧来阐述:以慧根、以慧力、以增上慧学、以择法觉支、以正见、以推度、以省察、以法智、以类智、以尽智、以无生智、以当知根、以已知根、以具知根、以眼、以明、以觉、以广、以慧,或者以任何所得的慧的同义词来阐述。
Ñeyyaṃ atītānāgatapaccuppannehi ajjhattikabāhirehi hīnappaṇītehi dūrasantikehi saṅkhatāsaṅkhatehi kusalākusalābyākatehi saṅkhepato vā chahi ārammaṇehi niddisitabbaṃ. Ñāṇañca ñeyyañca tadubhayena niddisitabbaṃ, paññāpi ārammaṇabhūtā ñeyyaṃ, yaṃ kiñci ārammaṇabhūtaṃ ajjhattikaṃ vā bāhiraṃ vā, sabbaṃ taṃ saṅkhatena asaṅkhatena ca niddisitabbaṃ.
所知应以过去、未来、现在,以内、以外,以劣、以胜,以远、以近,以有为、以无为,以善、不善、无记,或简略地以六所缘来阐述。智与所知应以两者来阐述,慧也是所缘性的所知,任何所缘性的内或外,一切那些应以有为与无为来阐述。
Dassanaṃ bhāvanā sakavacanaṃ paravacanaṃ visajjanīyaṃ avisajjanīyaṃ kammaṃ vipākoti sabbattha tadubhayaṃ sutte yathā niddiṭṭhaṃ, tathā upadhārayitvā labbhamānato niddisitabbaṃ, yaṃ vā pana kiñci bhagavā aññataravacanaṃ bhāsati, sabbaṃ taṃ yathāniddiṭṭhaṃ dhārayitabbaṃ.
见、修习、自说、他说、应答、不应答、业、果报,一切处两者在经中如所阐述的,如是把握后应从所得来阐述,或者世尊所说的任何其他言说,一切那些应如所阐述地受持。
Duvidho hetu yañca kammaṃ ye ca kilesā, samudayo kilesā. Tattha kilesā saṃkilesabhāgiyena suttena niddisitabbā. Samudayo saṃkilesabhāgiyena ca vāsanābhāgiyena ca suttena niddisitabbo. Tattha kusalaṃ catūhi suttehi niddisitabbaṃ vāsanābhāgiyena dassanabhāgiyena bhāvanābhāgiyena asekkhabhāgiyena ca. Akusalaṃ saṃkilesabhāgiyena suttena niddisitabbaṃ . Kusalañca akusalañca tadubhayena niddisitabbaṃ. Anuññātaṃ bhagavato anuññātāya niddisitabbaṃ, taṃ pañcavidhaṃ saṃvaro pahānaṃ bhāvanā sacchikiriyā kappiyānulomoti, yaṃ dissati tāsu tāsu bhūmīsu, taṃ kappiyānulomena niddisitabbaṃ. Paṭikkhittaṃ bhagavatā paṭikkhittakāraṇena niddisitabbaṃ. Anuññātañca paṭikkhittañca tadubhayena niddisitabbaṃ. Thavo pasaṃsāya niddisitabbo. So pañcavidhena veditabbo bhagavato dhammassa ariyasaṅghassa ariyadhammānaṃ sikkhāya lokiyaguṇasampattiyāti. Evaṃ thavo pañcavidhena niddisitabbo.
因有二种:业与诸烦恼,集是诸烦恼。其中诸烦恼应以杂染分经来阐述。集应以杂染分经与随眠分经来阐述。其中善应以四经来阐述:以随眠分、以见分、以修分、以无学分。不善应以杂染分经来阐述。善与不善应以两者来阐述。世尊所允许的应以所允许来阐述,那是五种:律仪、断、修习、作证、如法随顺。在那些那些地中所见的,那应以如法随顺来阐述。世尊所禁止的应以所禁止的原因来阐述。允许与禁止应以两者来阐述。赞应以称赞来阐述。它应以五种来了知:世尊、法、圣僧团、圣法、学、世间功德具足。如是赞应以五种来阐述。
Indriyabhūmi navahi padehi niddisitabbā, kilesabhūmi navahi padehi niddisitabbā, evametāni aṭṭhārasa padāni honti nava padāni kusalāni nava padāni akusalānīti, tathāhi vuttaṃ ‘‘aṭṭhārasa mūlapadā kuhiṃ daṭṭhabbā, sāsanappaṭṭhāne’’ti. Tenāha āyasmā mahākaccāyano –
根地应以九句来阐述,烦恼地应以九句来阐述,如是这些有十八句:九句是善的,九句是不善的。如是所说:「十八根本句在何处可见?在教法的建立处。」因此具寿摩诃咖吒亚那说——
‘‘Navahi ca padehi kusalā, navahi ca yujjanti akusalappakkhā;
「以九句为善,以九句相应于不善方;
Ete khalu mūlapadā, bhavanti aṭṭhārasa padānī’’ti.
这些确实是根本句,成为十八句。」
Niyuttaṃ sāsanappaṭṭhānaṃ. · 教法建立之连结
Ettāvatā samattā netti yā āyasmatā mahākaccāyanena bhāsitā bhagavatā anumoditā mūlasaṅgītiyaṃ saṅgītāti.
至此,由具寿大咖吒亚那所说、为世尊所随喜、在根本结集中所结集的《导论》已完成。
Nettippakaraṇaṃ niṭṭhitaṃ. · 《导论》完