3. Niddesavāro · 3. 分别品义注
2. Uddesavāravaṇṇanā二、举示段的解释
§1
1. Evaṃ saṅgahavārena saṅkhepato dassite hārādayo idāni vibhāgena dassetuṃ ‘‘tattha katame soḷasa hārā’’tiādidesanā āraddhā. Tattha tatthāti yaṃ vuttaṃ – ‘‘soḷasahārā nettī’’ti, tasmiṃ vacane, tissaṃ vā gāthāyaṃ, yāni hāranayamūlapadāni uddhaṭāni, tesūti attho. Katameti pucchāvacanaṃ. Pucchā ca nāmesā pañcavidhā adiṭṭhajotanāpucchā diṭṭhasaṃsandanāpucchā vimaticchedanāpucchā anumatipucchā kathetukamyatāpucchāti. Tāsu ayaṃ kathetukamyatāpucchā. Soḷasāti gaṇanavasena paricchedo. Tena nesaṃ na tato uddhaṃ adho cāti etaparamataṃ dasseti. Sā cetaparamatā parato āvi bhavissati. Hārāti gaṇanavasena paricchinnānaṃ sāmaññato dassanaṃ. Desanā vicayotiādi sarūpadassanaṃ.
1. 如此借助纲要简明方式而示现，现今应当分门别类而显现“那里何为十六纲”的指示。所谓“那里”即所言——“十六纲已净”之意，在该语句中，即三句颂文，其中所有纲目名称的根本词被高举，谓之旨趣。此谓问话。问句分为五种，即对未见之发光体的疑问、对所见之依凭的询问、疑难斩断的询问、许可决定的询问及意向建议的询问。此处为意向建议的询问。所谓“十六”即计算数量的章节。由此明示方向，不仅上面且下面亦然。所谓更远的含义，有待从外而内得知。所谓纲即数量被分割者的普通表征。所谓说法的探究等，即对体貌的详尽示现。
Tattha kenaṭṭhena hārā? Harīyanti etehi, ettha vā suttageyyādivisayā aññāṇasaṃsayavipallāsāti hārā, haranti vā sayaṃ tāni, haraṇamattameva vāti hārā phalūpacārena. Atha vā harīyanti voharīyanti dhammasaṃvaṇṇakadhammapaṭiggāhakehi dhammassa dānaggahaṇavasenāti hārā. Atha vā hārā viyāti hārā. Yathā hi anekaratanāvalisamūho hārasaṅkhāto attano avayavabhūtaratanasamphassehi samuppajjanīyamānahilādasukho hutvā tadupabhogījanasarīrasantāpaṃ nidāghapariḷāhupajanitaṃ vūpasameti, evametepi nānāvidhaparamattharatanappabandhā saṃvaṇṇanāvisesā attano avayavabhūtaparamattharatanādhigamena samuppādiyamānanibbutisukhā dhammapaṭiggāhakajanahadayaparitāpaṃ kāmarāgādikilesahetukaṃ vūpasamentīti. Atha vā hārayanti aññāṇādīnaṃ hāraṃ apagamaṃ karonti ācikkhantīti vā hārā. Atha vā sotujanacittassa haraṇato ramaṇato ca hārā niruttinayena, yathā – ‘‘bhavesu vantagamano bhagavā’’ti (visuddhi. 1.144; pārā. aṭṭha. 1.1 verañjakaṇḍavaṇṇanā). Ayaṃ tāva hārānaṃ sādhāraṇato attho.
那么这些纲为何？它们被牵引，即所牵引者，或依经文所叙及歌咏等内容，是无明、疑惑等杂染覆蔽所引起的，故称纲。又或谓它们能自行牵引，这牵引指依果报的作用而牵引。又或被称牵引，是说由利于弘扬法义、宣传法门、承持法戒等者对法的供养与接受方式而牵引。又或谓纲即圈串。如众多珍珠组成的项链，因其珠串连接且紧扣，虽伴有悲喜等诸感，却终能使因共享使用缘起的诸苦—例如身心烦恼—得到止息。同样地，诸不同类别、最终目的各异的珍珠串连成链，因得见其珍特，遂由其彻底实现珍贵法宝的达成，具足灭尽喜乐的状态，乃至由因害诸烦恼诸浊染所引发心之痛恼终能息灭。又或由它们使诸无明等所受的牵引而得放弃，使其能够斩断烦恼，并授以教诲，因此称为纲。又或因听闻众生之心由牵引所引而起意、依缘而乐、、、此谓纲，乃是此类常用的意涵。
Asādhāraṇato pana desīyati saṃvaṇṇīyati etāya suttatthoti desanā, desanāsahacaraṇato vā desanā. Nanu ca aññepi hārā desanāsaṅkhātassa suttassa atthasaṃvaṇṇanato desanāsahacārinovāti? Saccametaṃ, ayaṃ pana hāro yebhuyyena yathārutavaseneva viññāyamāno desanāya saha caratīti vattabbataṃ arahati, na tathā pare. Na hi assādādīnavanissaraṇādisandassanarahitā suttadesanā atthi. Assādādisandassanavibhāvanalakkhaṇo cāyaṃ hāroti.
非凡情况下，此纲被教导、阐述为经文义，亦即为随教导诸伴生行而作的教义。若念及另有纲为经典所称者，是否引导该经文义的呈现，乃属教义伴生的相应意涵？此乃实义，然此纲多半为逻辑析取，并理智地明了顺教导法行的依理过程，故应为阿拉汉守护，非如他理。此不含断离渴求等不善之见的说明，唯此纲方具除去断离渴求等障碍之特点，故名为纲。
Viciyanti etena, ettha vā padapañhādayo, viciti eva vā tesanti vicayo. Pāḷiyaṃ pana vicinatīti vicayoti ayamattho dassito.
此处谓之探讨，或为本处的词句疑问等，实为反复思量，谓之探讨。“Pāli”中“vicinatīti”即“探讨”的意思，今已明示此义。
Yuttīti upapattisādhanayutti, idha pana yuttivicāraṇā yutti uttarapadalopena ‘‘rūpabhavo rūpa’’nti yathā, yuttisahacaraṇato vā. Idhāpi desanāhāre vuttanayena attho vitthāretabbo.
“Yutti”即成事之因缘相应。在此，探究“yutti”有上句的后续成分，如“色生色”等，谓依因缘而相应。由于此，与“Yutti”相关的文句采取并依序而存。这里依据教法的依据，对其含义应加以细述。
Padaṭṭhānanti āsannakāraṇaṃ, idhāpi padaṭṭhānavicāraṇātiādi vuttanayeneva veditabbaṃ.
“Padaṭṭhāna”即临近缘由。此处亦应当解释为“附近有因缘由”之意等，依照前述词义而应知此义。
Lakkhīyanti etena, ettha vā ekalakkhaṇā dhammā avuttāpi ekavacanenāti lakkhaṇaṃ.
以此为标志，有时或谓之『独特标志』，即使是陈述一句话，也称为标志。
Viyūhīyanti vibhāgena piṇḍīyanti etena, ettha vāti byūho. Nibbacanādīnaṃ sutte dassiyamānānaṃ catunnaṃ byūhoti catubyūho, catunnaṃ vā byūho etthāti catubyūho.
以成排排列，或以分部组合称之，例如『排』。对诸如结尾语等经文中所现的四种排列，称为四排，或此处的四排即为四排。
Āvaṭṭīyanti etena, ettha vā sabhāgā visabhāgā ca dhammā, tesaṃ vā āvaṭṭananti āvaṭṭo.
以此为环绕，有时谓之全体部分与非部分之法，为其环绕，此即环绕。
Vibhajīyanti etena, ettha vā sādhāraṇāsādhāraṇānaṃ saṃkilesavodānadhammānaṃ bhūmiyoti vibhatti, vibhajanaṃ vā etesaṃ bhūmiyāti vibhatti.
以此为分别，有时谓之共有或不共有的杂合纂摄法之地，即分区；或谓此中的『地』为分别。
Paṭipakkhavasena parivattīyanti iminā, ettha vā sutte vuttadhammā, parivattanaṃ vā tesanti parivattano.
以此为相反转变，有时谓经中所说之法，为转变，此谓转变。
Vividhaṃ vacanaṃ ekassevatthassa vācakametthāti vivacanaṃ, vivacanameva vevacanaṃ, vividhaṃ vuccati etena atthoti vā vivacanaṃ. Sesaṃ vuttanayameva.
多种说法属于同一义项的说话者谓之为说法，谓说法即为说演。故多种说法即谓说法，此即义即说法。余者皆为陈述语境。
Pakārehi pabhedato vā ñāpīyanti iminā, ettha vā atthāti paññatti.
通过分别说明的方式为认知，或由此而生的理解，在此则是意义或名称。
Otārīyanti anuppavesīyanti etena, ettha vā suttāgatā dhammā paṭiccasamuppādādīsūti otaraṇo.
由此穿越、不执著而深入，在此则指依教义所成的诸法之超越，如缘起等。
Sodhīyanti samādhīyanti etena, ettha vā sutte padapadatthapañhārambhāti sodhano.
由此清净、集中的修习，在此则指经文中逐句词义探讨的纯净求证。
Adhiṭṭhīyanti anupavattīyanti etena, ettha vā sāmaññavisesabhūtā dhammā vinā vikappenāti adhiṭṭhāno.
由此坚定、不偏离，在此则指不掺杂世俗烦恼而保持平等的真如特性，即坚定不移。
Parikaroti abhisaṅkharoti phalanti parikkhāro, hetu paccayo ca, parikkhāraṃ ācikkhatīti parikkhāro, hāro, parikkhāravisayattā parikkhārasahacaraṇato vā parikkhāro.
围绕、积聚并显现结果的准备，既是缘因，也称为准备、依伍，是准备、消退及与准备伴随者之意。
Samāropīyanti etena, ettha vā padaṭṭhānādimukhena dhammāti samāropano. Sabbattha ca bhāvasādhanavasenāpi attho sambhavatīti tassāpi vasena yojetabbaṃ.
由此附着，在此则指以词句作为依止的法，即属法义附着。因诸处般若成就之功用，故亦应依此而结合作用。
Tassāti yathāvuttassa hāruddesassa. Anugītīti vuttassevatthassa sukhaggahaṇatthaṃ anupacchā gāyanagāthā, tāsu osānagāthāya atthato asaṃkiṇṇāti padatthena saṅkararahitā, tena yadipi keci hārā aññamaññaṃ avisiṭṭhā viya dissanti, tathāpi tesaṃ atthato saṅkaro natthīti dasseti. So ca nesaṃ asaṅkaro lakkhaṇaniddese supākaṭo hoti. Etesañcevāti etesaṃ soḷasannaṃ hārānaṃ. Yathā asaṅkaro, tathā ceva bhavati. Kiṃ bhavati? Vitthāratayā vitthārena. Nayavibhatti nayena upāyena ñāyena vibhāgo. Etena taṃ eva asaṅkiṇṇataṃ vibhāveti. Keci ‘‘vitthāranayā’’ti paṭhanti, taṃ na sundaraṃ, ayañca gāthā kesuci potthakesu natthi.
如前所说的诸行集，是以方便承载为目的，由未断续的歌咏韵律组成。在这些韵律中，虽因音节排列的关系，有些韵句相互间似显不整齐，但从意义上看，没有混乱。所以这些韵文的无混乱特征，在指示意义上表现得很明显。所谓“无混乱”是指在语言结构和示义上清晰明了。这些韵句的无混乱性质，在特征的说明中显示得非常明显。这里说的这些，即指这十六种韵律。无混乱即有秩序，有条理。何谓‘有秩序’？即依次条分、逐一分类分明。借用分析方法、方便手段与智解判别。通过这种方式，显明该韵文无混乱的实质。有些人读作‘条分方便’，此指表述笨拙，一般经典里无此说法。
§2
2. Evaṃ hāre uddisitvā idāni naye uddisituṃ ‘‘tattha katame’’tiādi vuttaṃ. Tattha nayanti saṃkilese vodānāni ca vibhāgato ñāpentīti nayā, nīyanti vā tāni etehi , ettha vāti nayā, nayanamattameva vāti nayā, nīyanti vā sayaṃ dhammakathikehi upanīyanti suttassa atthapavicayatthanti nayā. Atha vā nayā viyāti nayā. Yathā hi ekattādayo nayā sammā paṭivijjhiyamānā paccayapaccayuppannadhammānaṃ yathākkamaṃ sambandhavibhāgabyāpāravirahānurūpaphalabhāvadassanena asaṅkarato sammutisaccaparamatthasaccānaṃ sabhāvaṃ pavedayantā paramatthasaccappaṭivedhāya saṃvattanti, evametepi kaṇhasukkasappaṭibhāgadhammavibhāgadassanena aviparītasuttatthāvabodhāya abhisambhuṇantā veneyyānaṃ catusaccappaṭivedhāya saṃvattanti. Atha vā pariyattiatthassa nayanato saṃkilesato yamanato ca nayā niruttinayena.
第二，前面说到的韵句指出后面要说分析的“分类”，由此提出‘何为分类’等问题。分类是指烦恼、见解的分级与区分。烦恼被引导、适切对待。这种‘分类’不仅仅是引导，而是在法义清析、经义辨析、讲法的引领下，有理有据地引导听法之人理解经义。所谓分类，是说诸通达因缘条件相续而生法的正确分辨，省略了杂乱无章，显现因果相应关系和果报状态。它如实展示了如来圣谛、最高真理的实质，揭示了最高真理的全面见解。如此借由黑白、空实、色相、断续、因缘等殊胜法理，未颠倒地阐释正法，使听者明了涅槃的四圣谛。或者说，分类即经典文义表述中的理路，是借经义教诲的正当分辨方式。
Nandiyāvaṭṭotiādīsu nandiyāvaṭṭassa viya āvaṭṭo etassāti nandiyāvaṭṭo, yathā hi nandiyāvaṭṭo antoṭhitena padhānāvayavena bahiddhā āvaṭṭati, evamayampi nayoti attho. Atha vā nandiyā taṇhāya pamodassa vā āvaṭṭo etthāti nandiyāvaṭṭo. Tīhi avayavehi lobhādīhi saṃkilesapakkhe alobhādīhi ca vodānapakkhe pukkhalo sobhanoti tipukkhalo. Asantāsanajavaparakkamādivisesayogena sīho bhagavā, tassa vikkīḷitaṃ desanāvacīkammabhūto vihāroti katvā vipallāsatappaṭipakkhaparidīpanato sīhassa vikkīḷitaṃ etthāti sīhavikkīḷito, nayo. Balavisesayogadīpanato vā sīhavikkīḷitasadisattā nayo sīhavikkīḷito. Balaviseso cettha saddhādibalaṃ, dasabalāni eva vā. Atthanayattayadisābhāvena kusalādidhammānaṃ ālocanaṃ disālocanaṃ. Tathā ālocitānaṃ tesaṃ dhammānaṃ atthanayattayayojane samānayanato aṅkuso viya aṅkuso. Gāthāsu lañjeti pakāseti suttatthanti lañjako, nayo ca so lañjako cāti nayalañjako. Gatāti ñātā, matāti attho. So eva vā pāṭho. Sesaṃ vuttanayena veditabbaṃ.
诸如‘南迪雅跋多’等名，如其意“南迪雅跋多”一样，即谓外边用边界构件围绕而成的园地。此即所说‘园地’含义。如同‘南迪雅跋多’那园地，外有篱笆围合，诸宝藏和内外诸界界限并列，便是‘园地’义。又‘园地’也指因贪、嗔、痴等烦恼所围绕的渴爱等构成的纷扰。由三端组成，即因贪、嗔、痴引发烦恼方，而非贪者方中昭显。形容如狮子般圣者世尊，因修持止观，灭除烦恼，乃是狮子般之教化者。因此‘狮子吼’比喻其无上威力。因力显示故称‘狮子教化’，说明无上信力、十种法力具足。所谓‘拉睢’是探究、观察之意。相关诗句称“出丑显扬”，意指教理彰显。‘纳耶’即引导、导向的意思。此为所读法句，余下由原训释见辨。
§3
3. Evaṃ nayepi uddisitvā idāni mūlapadāni uddisituṃ ‘‘tattha katamānī’’tiādi āraddhaṃ. Tattha mūlāni ca tāni nayānaṃ paṭṭhānabhāgānañca patiṭṭhābhāvato padāni ca adhigamūpāyabhāvato koṭṭhāsabhāvato cāti mūlapadāni. Kosallasambhūtaṭṭhena, kucchitānaṃ vā pāpadhammānaṃ salanato viddhaṃsanato, kusānaṃ vā rāgādīnaṃ lavanato, kusā viya vā lavanato, kusena vā ñāṇena lātabbato pavattetabbato kusalāni, tappaṭipakkhato akusalānīti padattho veditabbo.
第三，如此提及‘导引’，于此开始说基础词汇，提出‘何为基础词’等问题。基础词指分类的根本支持部分，以及由所依托建立的词汇与层次等。从巧妙性看，恶行行为因受污染烦恼而起，那么这些不善行为因染污而生，各如由贪欲等执著引生的恶业。如同不善为叶，贪欲等为根，善行相反亦然，故基础词涵盖如是概念，强调诸法因缘性与根本次第之理。
Evaṃ gaṇanaparicchedato jātibhedato ca mūlapadāni dassetvā idāni sarūpato dassento saṃkilesapakkhaṃyeva paṭhamaṃ uddisati ‘‘taṇhā’’tiādinā. Tattha tasati paritasatīti taṇhā. Avindiyaṃ vindati, vindiyaṃ na vindatīti avijjā, vijjāpaṭipakkhāti vā avijjā. Lubbhanti tena, sayaṃ vā lubbhati, lubbhanamattameva vā soti lobho. Dosamohesupi eseva nayo. Asubhe ‘‘subha’’nti pavattā saññā subhasaññā. Sukhasaññādīsupi imināva nayena attho veditabbo. Saṅgahanti gaṇanaṃ. Samosaraṇanti samoropanaṃ.
如此以类别法分以及出生差别展示基础词。现且具体阐明烦恼方以‘渴爱’等名开示。‘渴爱’含有‘有’与‘无’。‘无’即无明。明亦为无明的对立面。‘爱’由此产生，亦即贪欲。以自我为主，由贪而起。随之嗔恨、愚痴等也属此理。善恶分别抉择，透过不净等诸心所现行的对境表象。乐受与苦受的识别，即是如此构成。‘集合’即统计，‘合成’即拼集归纳。
Paccanīkadhamme sametīti samatho. Aniccādīhi vividhehi ākārehi passatīti vipassanā. Alobhādayo lobhādipaṭipakkhato veditabbā. Asubhe ‘‘asubha’’nti pavattā saññā asubhasaññā, kāyānupassanāsatipaṭṭhānaṃ. Saññāsīsena hi desanā. Dukkhasaññādīsupi eseva nayo.
依境界相续诸法，谓止定为集中之音。对无常等诸法以多样面貌察观，谓观察。由离贪等反面观察法，故得之。‘不净’心起则彼不净相分别，如修身观念。识入此区执此分别，即是宣说。苦受分别亦包含此理。
Idaṃ uddānanti idaṃ vuttasseva atthassa vippakiṇṇabhāvena nassituṃ adatvā uddhaṃ dānaṃ rakkhaṇaṃ uddānaṃ, saṅgahavacananti attho. ‘‘Cattāro vipallāsā’’tipi pāṭho. Kilesabhūmīti saṃkilesabhūmi sabbesaṃ akusaladhammānaṃ samosaraṇaṭṭhānattā. Kusalānaṃ yāni tīṇi mūlāni. ‘‘Kusalānī’’tipi paṭhanti. Satipaṭṭhānāti asubhasaññādayo sandhāyāha. Indriyabhūmīti saddhādīnaṃ vimuttiparipācanindriyānaṃ samosaraṇaṭṭhānattā vuttaṃ. Yujjantīti yojīyanti. Khoti padapūraṇe, avadhāraṇatthe vā nipāto. Tena ete evāti dasseti. Aṭṭhārasevāti vā. Mūlapadāti mūlapadāni, liṅgavipallāso vā.
此处所称『诗句』，意指为灭除所述之义的相反之义而宣说的上行、布施、保护、诗句；『总括词』意即其义。『四种讹失』为三种读诵。所谓『烦恼所起之地』者，是指已堕入一切不善法的根本场所。『善法』指三种根本。『善法』亦作此读。『念处』示意由不起恶见等时的专注习学。所称『根基诸根』，乃指以信等得解脱之根基诸根。『结合』意为结合修持。在动词「khoti」与补语「padapūraṇa」或「avadhāraṇa」中，『nipāta』为词尾。由此示意此等词亦如是。亦为十八字之意。所谓『根本词』，即根本词汇，亦含性别讹失之意。
Uddesavāravaṇṇanā niṭṭhitā. · 举示段的解释完毕。