Milindapañhapāḷi弥兰陀问部
Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa · 礼敬彼世尊、阿拉汉、正自觉者
Khuddakanikāye · 小部
Milindapañhapāḷi弥兰陀问部
Milindo nāma so rājā, sāgalāyaṃ puruttame;
那位名叫弥兰陀的国王,在沙嘎喇这座最胜城中;
Upagañchi nāgasenaṃ, gaṅgā ca yathā sāgaraṃ.
前往亲近那先,如恒河趋向大海。
Āsajja rājā citrakathiṃ, ukkādhāraṃ tamonudaṃ;
国王接触了善说妙法者,持炬者,破除黑暗者;
Apucchi nipuṇe pañhe, ṭhānāṭṭhānagate puthū.
询问了种种深细的问题,关于如理与不如理的诸多方面。
Pucchā visajjanā ceva, gambhīratthūpanissitā;
所问与所答,皆依于甚深之义;
Hadayaṅgamā kaṇṇasukhā, abbhutā lomahaṃsanā.
入于心、悦于耳、稀有、令毛竖立。
Abhidhammavinayogāḷhā, suttajālasamattitā;
深入于阿毗达摩与律,与经网相应;
Nāgasenakathā citrā, opammehi nayehi ca.
那先的妙说,以譬喻与方法而显明。
Tattha ñāṇaṃ paṇidhāya, hāsayitvāna mānasaṃ;
于此,安立智,令心喜悦;
Suṇātha nipuṇe pañhe, kaṅkhāṭṭhānavidālaneti.
听闻微妙之问,破除疑惑之处。
§2
Taṃ yathānusūyate – atthi yonakānaṃ nānāpuṭabhedanaṃ sāgalaṃ nāma nagaraṃ nadīpabbatasobhitaṃ ramaṇīyabhūmippadesabhāgaṃ ārāmuyyānopavanataḷākapokkharaṇisampannaṃ nadīpabbatavanarāmaṇeyyakaṃ sutavantanimmitaṃ nihatapaccatthikaṃ paccāmittānupapīḷitaṃ vividhavicitradaḷhamaṭṭālakoṭṭhakaṃ varapavaragopura toraṇaṃ gambhīraparikhāpaṇḍarapākāraparikkhittantepuraṃ. Suvibhattavīthicaccaracatukkasiṅghāṭakaṃ suppasāritānekavidhavarabhaṇḍaparipūritantarāpaṇaṃ vividhadānaggasatasamupasobhitaṃ himagirisikharasaṅkāsavarabhavanasatasahassappaṭimaṇḍitaṃ gajahayarathapattisamākulaṃ abhirūpanaranārigaṇānucaritaṃ ākiṇṇajanamanussaṃ puthukhattiyabrāhmaṇavessasuddaṃ vividhasamaṇabrāhmaṇasabhājana saṅghaṭitaṃ bahuvidhavijjāvanta naracira nisevitaṃ kāsikakoṭumbarikādinānāvidhavatthāpaṇasampannaṃ suppasāritarucirabahuvidhapupphagandhāpaṇaṃ gandhagandhitaṃ āsīsanīyabahuratanaparipūritaṃ disāmukhasuppasāritāpaṇaṃ siṅgāravāṇijagaṇānucaritaṃ kahāpaṇarajatasuvaṇṇakaṃsapattharaparipūraṃ pajjotamānanidhiniketaṃ pahūtadhanadhaññavittūpakaraṇaṃ paripuṇṇakosakoṭṭhāgāraṃ bahvannapānaṃ bahuvidhakhajjabhojjaleyyapeyyasāyanīyaṃ uttarakurusaṅkāsaṃ sampannasassaṃ āḷakamandā viya devapuraṃ.
如其所传述——有希腊人诸多部族分裂之沙嘎喇名城,以河流山岳为庄严,具有可爱之地域部分,具足园林、游园、林苑、池塘、莲池,以河流、山岳、森林为可爱,由多闻者所建造,敌对者已被击败,不受敌人所逼迫,具有种种杂色坚固之楼阁、宫殿,具有殊胜之城门、门楼,以深壕、白墙围绕之内宫。具有善分之街道、大道、四衢道,善展开之种种殊胜货物充满之店铺,以种种布施之最上百种为庄严,以数十万如雪山峰之殊胜宫殿为装饰,充满象、马、车、步兵,美丽之男女众所行,充满人群,众多刹帝利、婆罗门、吠舍、首陀罗,种种沙门婆罗门所尊敬之集会,众多具种种明处之人长久居住,具足迦尸、国桑比等种种衣服之店铺,善展开可爱之众多种类花香之店铺,以香为香,充满值得祝福之众多宝物,向诸方善展开之店铺,商人众所行,充满金钱、银、金、铜、器皿,光耀之宝藏住处,众多财、谷、富、资具,充满库藏、仓库,众多食、饮,众多种类副食、主食、舐食、饮料、副食,如北俱卢,具足谷物,如阿喇咖曼达之天城。
Ettha ṭhatvā tesaṃ pubbakammaṃ kathetabbaṃ, kathentena ca chadhā vibhajitvā kathetabbaṃ. Seyyathīdaṃ – pubbayogo milindapañhaṃ lakkhaṇapañhaṃ meṇḍakapañhaṃ anumānapañhaṃ opammakathāpañhanti.
于此住立,应说彼等之前业,说时应分为六部分而说。即:前行、弥兰陀问、相问、面德咖问、推论问、譬喻说问。
Tattha milindapañho lakkhaṇapañho, vimaticchedanapañhoti duvidho. Meṇḍakapañhopi mahāvaggo, yogikathāpañhoti duvidho.
于此,弥兰陀问、相问、断疑问为二种。面德咖问亦为大品、瑜伽说问之二种。
ti tesaṃ pubbakammaṃ.
此为彼等之前业。
1. Bāhirakathā
1. 外说
Pubbayogādi前行等
§3
Atīte kira kassapassa bhagavato sāsane vattamāne gaṅgāya samīpe ekasmiṃ āvāse mahābhikkhusaṅgho paṭivasati, tattha vattasīlasampannā bhikkhū pātova uṭṭhāya yaṭṭhisammajjaniyo ādāya buddhaguṇe āvajjentā aṅgaṇaṃ sammajjitvā kacavarabyūhaṃ karonti. Atheko bhikkhu ekaṃ sāmaṇeraṃ ‘‘ehi sāmaṇera, imaṃ kacavaraṃ chaḍḍehī’’ti āha, so asuṇanto viya gacchati, so dutiyampi…pe… tatiyampi āmantiyamāno asuṇanto viya gacchateva. Tato so bhikkhu ‘‘dubbaco vatāyaṃ sāmaṇero’’ti kuddho sammajjanidaṇḍena pahāraṃ adāsi. Tato so rodanto bhayena kacavaraṃ chaḍḍento ‘‘iminā kacavarachaḍḍanapuññakammena yāvāhaṃ nibbānaṃ pāpuṇāmi , etthantare nibbattanibbattaṭṭhāne majjhanhikasūriyo viya mahesakkho mahātejo bhaveyya’’nti paṭhamaṃ patthanaṃ paṭṭhapesi. Kacavaraṃ chaḍḍetvā nahānatthāya gaṅgātitthaṃ gato gaṅgāya ūmivegaṃ gaggarāyamānaṃ disvā ‘‘yāvāhaṃ nibbānaṃ pāpuṇāmi , etthantare nibbattanibbattaṭṭhāne ayaṃ ūmivego viya ṭhānuppattikapaṭibhāno bhaveyyaṃ akkhayapaṭibhāno’’ti dutiyampi patthanaṃ paṭṭhapesi.
过去,据说在咖沙巴世尊教法住世时,恒河附近某住处有大比库僧团住,于此,达上行之诸比库清晨起来,拿着扫帚,忆念佛功德,扫除庭院,作垃圾堆。时有一比库对一沙玛内拉说:「来,沙玛内拉,丢弃此垃圾」,他如不听而去,第二次亦……乃至……第三次被呼唤时亦如不听而去。于是彼比库「此沙玛内拉实难教」而生气,以扫帚杖给予打击。于是彼哭泣,因恐惧而丢弃垃圾时,「以此丢弃垃圾之福业,直至我证得涅槃,其间于所生所生之处,愿我如日中之太阳般有大威力、大威德」而立第一愿。丢弃垃圾后,为沐浴而去恒河岸,见恒河波浪之势汹涌,「直至我证得涅槃,其间于所生所生之处,愿我如此波浪之势般有当场生起之辩才,有无尽之辩才」而立第二愿。
Sopi bhikkhu sammajjanisālāya sammajjaniṃ ṭhapetvā nahānatthāya gaṅgātitthaṃ gacchanto sāmaṇerassa patthanaṃ sutvā ‘‘esa mayā payojitopi tāva evaṃ pattheti, mayhaṃ kiṃ na samijjhissatī’’ti cintetvā ‘‘yāvāhaṃ nibbānaṃ pāpuṇāmi , etthantare nibbattanibbattaṭṭhāne ayaṃ gaṅgāūmivego viya akkhayapaṭibhāno bhaveyyaṃ, iminā pucchitapucchitaṃ sabbaṃ pañhapaṭibhānaṃ vijaṭetuṃ nibbeṭhetuṃ samattho bhaveyya’’nti patthanaṃ paṭṭhapesi.
那位比库也将扫帚放在扫帚堂后,前往恒河岸边沐浴时,听到了沙玛内拉的愿望,思惟道:「这位被我使唤的人尚且如此发愿,我的愿望怎会不成就呢?」于是发愿:「愿我在证得涅槃之前,在此期间无论生于何处,都能如这恒河波浪般拥有不竭的辩才,能够解答、阐明任何被问及的问题。」
Te ubhopi devesu ca manussesu ca saṃsarantā ekaṃ buddhantaraṃ khepesuṃ. Atha amhākaṃ bhagavatāpi yathā moggaliputtatissatthero dissati, evametepi dissanti mama parinibbānato pañcavassasate atikkante ete uppajjissanti, yaṃ mayā sukhumaṃ katvā desitaṃ dhammavinayaṃ, taṃ ete pañhapucchanaopammayuttivasena nijjaṭaṃ niggumbaṃ katvā vibhajissantīti niddiṭṭhā.
他们两人在天界与人间轮回,度过了一个佛陀间隔期。然后我们的世尊也预见了,正如摩嘎利子帝思长老所见,他们也被预见:「在我般涅槃后五百年,他们将出现,他们将通过问答、譬喻、推理的方式,阐明、解释我所微细教导的法与律。」
§4
Tesu sāmaṇero jambudīpe sāgalanagare milindo nāma rājā ahosi paṇḍito byatto medhāvī paṭibalo atītānāgatapaccuppannānaṃ mantayogavidhānakiriyānaṃ , karaṇakāle nisammakārī hoti, bahūni cassa satthāni uggahitāni honti. Seyyathidaṃ, suti sammuti saṅkhyā yogā nīti visesikā gaṇikā gandhabbā tikicchā dhanubbedā purāṇā itihāsā jotisā māyā ketu mantanā yuddhā chandasā buddhavacanena ekūnavīsati, vitaṇḍavādī durāsado duppasaho puthutitthakarānaṃ aggamakkhāyati, sakalajambudīpe milindena raññā samo koci nāhosi yadidaṃ thāmena javena sūrena paññāya, aḍḍho mahaddhano mahābhogo anantabalavāhano.
在他们当中,那位沙玛内拉在阎浮提的沙嘎喇城成为名叫弥兰陀的国王,他是智者、贤者、慧者,能够处理过去、未来、现在的谋略方法之事务,在应作之时能善加思量,他学习了许多论典。即:传承、惯例、数论、瑜伽、政治学、胜论、算术、音乐、医学、弓术、古史、历史、占星术、幻术、吉凶、咒术、战术、韵律学以及佛语,共十九种,他是论辩者,难以攻破,难以战胜,被称为众多外道师中的第一,在整个阎浮提没有任何人能与弥兰陀王相比,即在力量、速度、勇气、智慧方面,他富有、大富、大财富、拥有无量的军队与车乘。
§5
Athekadivasaṃ milindo rājā anantabalavāhanaṃ caturaṅginiṃ balaggasenābyūhaṃ dassanakamyatāya nagarā nikkhamitvā bahinagare senaṅgadassanaṃ katvā sāretvā so rājā bhassappavādako lokāyatavitaṇḍa janasallāpaplava cittakotūhalo visārado vijambhako sūriyaṃ oloketvā amacce āmantesi ‘‘bahu bhaṇe tāva divasāvaseso kiṃ karissāma, idāneva nagaraṃ pavisitvā atthi koci paṇḍito samaṇo vā brāhmaṇo vā saṅghī gaṇī gaṇācariyo api arahantaṃ sammāsambuddhaṃ paṭijānamāno, yo mayā saddhiṃ sallapituṃ sakkoti kaṅkhaṃ paṭivinetuṃ, taṃ upasaṅkamitvā pañhaṃ pucchissāma, kaṅkhaṃ paṭivinayissāmā’’ti.
有一天,弥兰陀王为了观看无量军队车乘的四军种军队阵列,从城中出来,在城外观看、检阅军队后,那位喜好辩论、精通世俗论辩、喜欢与人交谈、心怀好奇、善辩、雄辩的国王,看着太阳对大臣们说:「白天还剩很多时间,我们要做什么?现在就进城吧,有没有某位智者沙门或婆罗门,或僧团领袖、导师、教派领袖,甚至自称阿拉汉、正等正觉者,能够与我交谈、解除疑惑?让我们前往他那里提问,解除疑惑。」
Evaṃ vutte pañcasatā yonakā rājānaṃ milindaṃ etadavocuṃ ‘‘atthi, mahārāja, cha satthāro pūraṇo kassapo makkhaligosālo nigaṇṭho nāṭaputto sañjayo belaṭṭhaputto ajito kesakambalo pakudho kaccāyano, te saṅghino gaṇino gaṇācariyakā ñātā yasassino titthakarā sādhusammatā bahujanassa, gaccha tvaṃ mahārāja, te pañhaṃ pucchassu, kaṅkhaṃ paṭivinayassū’’ti.
如是说时,五百位犹那咖对弥兰陀王如此说:「有的,大王,有六位导师:富兰那咖沙巴、末卡利果沙喇、尼干陀那他子、散佳亚贝喇提子、阿基多格沙甘跋喇、跋咕陀咖吒亚那,他们是僧团领袖、教派领袖、教派导师,知名的、有名望的外道师,被众人认为是善者,大王你去向他们提问,解除疑惑吧。」
§6
Atha kho milindo rājā pañcahi yonakasatehi parivuto bhadravāhanaṃ rathavaramāruyha yena pūraṇo kassapo tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā pūraṇena kassapena saddhiṃ sammodi, sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi, ekamantaṃ nisinno kho milindo rājā pūraṇaṃ kassapaṃ etadavoca ‘‘ko, bhante kassapa, lokaṃ pāletī’’ti? ‘‘Pathavī, mahārāja , lokaṃ pāletī’’ti. ‘‘Yadi, bhante kassapa, pathavī lokaṃ pāleti, atha kasmā avīcinirayaṃ gacchantā sattā pathaviṃ atikkamitvā gacchantī’’ti? Evaṃ vutte pūraṇo kassapo neva sakkhi ogilituṃ, no sakkhi uggilituṃ, adhomukho pattakkhandho tuṇhībhūto pajjhāyanto nisīdi.
于是弥兰陀王由五百位犹那咖围绕,乘坐优良的车乘,前往富兰那咖沙巴处,抵达后与富兰那咖沙巴互相问候,交换了友好、值得忆念的话语后,坐于一旁。坐于一旁的弥兰陀王对富兰那咖沙巴如此说:「尊者咖沙巴,什么守护世间?」「大王,大地守护世间。」「尊者咖沙巴,如果大地守护世间,那么为何前往无间地狱的众生会越过大地而去?」如是说时,富兰那咖沙巴既不能吞下,也不能吐出,低头垂肩,沉默地坐着思考。
§7
Atha kho milindo rājā makkhaliṃ gosālaṃ etadavoca ‘‘atthi, bhante gosāla, kusalākusalāni kammāni, atthi sukatadukkaṭānaṃ kammānaṃ phalaṃ vipāko’’ti? ‘‘Natthi, mahārāja, kusalākusalāni kammāni, natthi sukatadukkaṭānaṃ kammānaṃ phalaṃ vipāko. Ye te, mahārāja, idha loke khattiyā, te paralokaṃ gantvāpi puna khattiyāva bhavissanti, ye te brāhmaṇā vessā suddā caṇḍālā pukkusā, te paralokaṃ gantvāpi puna brāhmaṇā vessā suddā caṇḍālā pukkusāva bhavissanti. Kiṃ kusalākusalehi kammehī’’ti? ‘‘Yadi, bhante gosāla, idha loke khattiyā brāhmaṇā vessā suddā caṇḍālā pukkusā, te paralokaṃ gantvāpi puna khattiyā brāhmaṇā vessā suddā caṇḍālā pukkusāva bhavissanti, natthi kusalākusalehi kammehi karaṇīyaṃ. Tena hi, bhante gosāla, ye te idha loke hatthacchinnā, te paralokaṃ gantvāpi puna hatthacchinnāva bhavissanti. Ye pādacchinnā, te pādacchinnāva bhavissanti. Ye hatthapādacchinnā, te hatthapādacchinnāva bhavissanti. Ye kaṇṇacchinnā, te kaṇṇacchinnāva bhavissanti. Ye nāsacchinnā, te nāsacchinnāva bhavissanti. Ye kaṇṇanāsacchinnā, te kaṇṇanāsacchinnāva bhavissantī’’ti. Evaṃ vutte gosālo tuṇhī ahosi.
于是弥兰陀王对末卡利果沙喇如此说:「尊者果沙喇,有善不善业吗?有善作恶作业的果报异熟吗?」「大王,没有善不善业,没有善作恶作业的果报异熟。大王,那些在此世间是刹帝利的,前往他世后也将再次成为刹帝利;那些是婆罗门、吠舍、首陀罗、旃陀罗、补羯沙的,前往他世后也将再次成为婆罗门、吠舍、首陀罗、旃陀罗、补羯沙。善不善业有什么用呢?」「尊者果沙喇,如果在此世间的刹帝利、婆罗门、吠舍、首陀罗、旃陀罗、补羯沙,前往他世后也将再次成为刹帝利、婆罗门、吠舍、首陀罗、旃陀罗、补羯沙,善不善业就没有什么可做的。那么,尊者果沙喇,那些在此世间手被砍断的人,前往他世后也将再次成为手被砍断的人。那些脚被砍断的,将成为脚被砍断的。那些手脚被砍断的,将成为手脚被砍断的。那些耳朵被割掉的,将成为耳朵被割掉的。那些鼻子被割掉的,将成为鼻子被割掉的。那些耳朵鼻子被割掉的,将成为耳朵鼻子被割掉的。」如是说时,果沙喇沉默了。
Atha kho milindassa rañño etadahosi ‘‘tuccho vata bho jambudīpo, palāpo vata bho jambudīpo, natthi koci samaṇo vā brāhmaṇo vā, yo mayā saddhiṃ sallapituṃ sakkoti kaṅkhaṃ paṭivinetu’’nti.
于是弥兰陀王生起此念:「阎浮提真是空虚啊,阎浮提真是虚妄啊,没有任何沙门或婆罗门能够与我交谈、解除疑惑。」
Atha kho milindo rājā amacce āmantesi ‘‘ramaṇīyā vata bho dosinā ratti, kaṃ nu khvajja samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā upasaṅkameyyāma pañhaṃ pucchituṃ, ko mayā saddhiṃ sallapituṃ sakkoti kaṅkhaṃ paṭivinetu’’nti? Evaṃ vutte amaccā tuṇhībhūtā rañño mukhaṃ olokayamānā aṭṭhaṃsu.
那时,弥兰陀王召唤大臣们说:「诸位,这夜晚确实可爱,今天我们应该去拜访哪位沙门或婆罗门来问问题呢?谁能够与我交谈,解除疑惑呢?」如是说时,大臣们沉默不语,站着看着王的脸。
Tena kho pana samayena sāgalanagaraṃ dvādasa vassāni suññaṃ ahosi samaṇabrāhmaṇagahapatipaṇḍitehi, yattha samaṇabrāhmaṇagahapatipaṇḍitā paṭivasantīti suṇāti, tattha gantvā rājā te pañhaṃ pucchati, te sabbepi pañhavisajjanena rājānaṃ ārādhetuṃ asakkontā yena vā tena vā pakkamanti. Ye aññaṃ disaṃ na pakkamanti, te sabbe tuṇhībhūtā acchanti. Bhikkhū pana yebhuyyena himavantameva gacchanti.
那时,沙伽喇城已经空无沙门、婆罗门、居士、智者十二年了。凡听说有沙门、婆罗门、居士、智者居住之处,王就前往那里问他们问题。他们全都无法以解答问题来使王满意,就这样或那样地离去了。那些不离去到其他地方的,全都沉默地住着。而比库们大多前往雪山。
§8
Tena kho pana samayena koṭisatā arahanto himavante pabbate rakkhitatale paṭivasanti. Atha kho āyasmā assagutto dibbāya sotadhātuyā milindassa rañño vacanaṃ sutvā yugandharamatthake bhikkhusaṅghaṃ sannipātetvā bhikkhū pucchi ‘‘atthāvuso koci bhikkhu paṭibalo milindena raññā saddhiṃ sallapituṃ kaṅkhaṃ paṭivinetu’’nti?
那时,十万阿拉汉住在雪山山脉的勒克塔喇地方。那时,具寿阿沙古答以天耳界听到弥兰陀王的话后,在游干达喇山顶集合比库僧团,问比库们:「诸具寿,有哪位比库能够与弥兰陀王交谈,解除疑惑吗?」
Evaṃ vutte koṭisatā arahanto tuṇhī ahesuṃ. Dutiyampi tatiyampi puṭṭhā tuṇhī ahesuṃ. Atha kho āyasmā assagutto bhikkhusaṅghaṃ etadavoca ‘‘atthāvuso tāvatiṃsabhavane vejayantassa pācīnato nāma vimānaṃ, tattha nāma devaputto paṭivasati, so paṭibalo tena milindena raññā saddhiṃ sallapituṃ kaṅkhaṃ paṭivinetu’’nti.
如是说时,十万阿拉汉沉默了。第二次、第三次被问时也沉默了。那时,具寿阿沙古答对比库僧团说:「诸具寿,在三十三天有一座名叫韦佳央答的东边的天宫,有一位名叫的天子住在那里,他能够与那位弥兰陀王交谈,解除疑惑。」
Atha kho koṭisatā arahanto yugandharapabbate antarahitā tāvatiṃsabhavane pāturahesuṃ. Addasā kho sakko devānamindo te bhikkhū dūratova āgacchante, disvāna yenāyasmā assagutto tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā āyasmantaṃ assaguttaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi, ekamantaṃ ṭhito kho sakko devānamindo āyasmantaṃ assaguttaṃ etadavoca ‘‘mahā kho, bhante, bhikkhusaṅgho anuppatto, ahaṃ saṅghassa ārāmiko, kenattho, kiṃ mayā karaṇīya’’nti?
那时,十万阿拉汉从游干达喇山消失,出现在三十三天。萨咖天人之主远远地看见那些比库们来了,看见后就去到具寿阿沙古答那里。到了之后,礼敬具寿阿沙古答,站在一边。站在一边的萨咖天人之主对具寿阿沙古答这样说:「尊者,大比库僧团已到,我是僧团的侍者,有什么事?我应该做什么?」
Atha kho āyasmā assagutto sakkaṃ devānamindaṃ etadavoca ‘‘ayaṃ kho, mahārāja, jambudīpe sāgalanagare nāma rājā vitaṇḍavādī durāsado duppasaho puthutitthakarānaṃ aggamakkhāyati, so bhikkhusaṅghaṃ upasaṅkamitvā diṭṭhivādena pañhaṃ pucchitvā bhikkhusaṅghaṃ viheṭhetī’’ti.
那时,具寿阿沙古答对萨咖天人之主这样说:「大王,在阎浮提有一位名叫沙伽喇城的王,是诤论者,难以接近,难以对付,被称为众多外道师的首领。他去到比库僧团,以见论问问题,恼害比库僧团。」
Atha kho sakko devānamindo āyasmantaṃ assaguttaṃ etadavoca ‘‘ayaṃ kho, bhante, milindo rājā ito cuto manussesu uppanno, eso kho, bhante, ketumativimāne mahāseno nāma devaputto paṭivasati, so paṭibalo tena milindena raññā saddhiṃ sallapituṃ kaṅkhaṃ paṭivinetuṃ, taṃ devaputtaṃ yācissāma manussalokūpapattiyā’’ti.
那时,萨咖天人之主对具寿阿沙古答这样说:「尊者,这位弥兰陀王从这里死后生在人间。尊者,有一位名叫玛哈些那的天子住在格都玛帝天宫,他能够与那位弥兰陀王交谈,解除疑惑。我们将请求那位天子投生人间世界。」
Atha kho sakko devānamindo bhikkhusaṅghaṃ purakkhatvā ketumativimānaṃ pavisitvā mahāsenaṃ devaputtaṃ āliṅgitvā etadavoca ‘‘yācati taṃ, mārisa, bhikkhusaṅgho manussalokūpapattiyā’’ti. ‘‘Na me, bhante, manussalokenattho kammabahulena, tibbo manussaloko, idhevāhaṃ, bhante, devaloke uparūparūpapattiko hutvā parinibbāyissāmī’’ti. Dutiyampi…pe… tatiyampi kho sakkena devānamindena yācito mahāseno devaputto evamāha ‘‘na me, bhante, manussalokenattho kammabahulena, tibbo manussaloko, idhevāhaṃ, bhante, devaloke uparūparūpapattiko hutvā parinibbāyissāmī’’ti.
那时,萨咖天人之主率领比库僧团进入格都玛帝天宫,拥抱玛哈些那天子后这样说:「朋友,比库僧团请求你投生人间世界。」「尊者,我不需要业繁多的人间世界,人间世界是激烈的。尊者,我就在这天界,成为次第往生上界者后将般涅槃。」第二次……乃至……第三次被萨咖天人之主请求时,玛哈些那天子这样说:「尊者,我不需要业繁多的人间世界,人间世界是激烈的。尊者,我就在这天界,成为次第往生上界者后将般涅槃。」
Atha kho āyasmā assagutto mahāsenaṃ devaputtaṃ etadavoca ‘‘idha mayaṃ, mārisa, sadevakaṃ lokaṃ anuvilokayamānā aññatra tayā milindassa rañño vādaṃ bhinditvā sāsanaṃ paggahetuṃ samatthaṃ aññaṃ kañci na passāma, yācati taṃ, mārisa, bhikkhusaṅgho, sādhu sappurisa manussaloke nibbattitvā dasabalassa sāsanaṃ paggaṇhāhī’’ti. Evaṃ vutte mahāseno devaputto ‘‘ahaṃ kira milindassa rañño vādaṃ bhinditvā buddhasāsanaṃ paggahetuṃ samattho bhavissāmī’’ti haṭṭhapahaṭṭho udaggudaggo hutvā ‘‘sādhu, bhante, manussaloke uppajjissāmī’’ti paṭiññaṃ adāsi.
那时,具寿阿沙古答对大军天子说道:「尊者,我们观察包括天在内的世间,除了你之外,看不到其他任何能够破除弥兰陀王的论议、护持教法的人。尊者,比库僧团请求你,善哉,善人,请在人间出生,护持十力者的教法!」如是所说时,大军天子「我确实将能够破除弥兰陀王的论议、护持佛陀教法」,欢喜踊跃,极为欣悦,说道:「善哉,尊者,我将在人间出生」,作了承诺。
§9
Atha kho te bhikkhū devaloke taṃ karaṇīyaṃ tīretvā devesu tāvatiṃsesu antarahitā himavante pabbate rakkhitatale pāturahesuṃ.
那时,那些比库在天界完成了那件事后,从三十三天消失,在喜马拉雅山的护地出现。
Atha kho āyasmā assagutto bhikkhusaṅghaṃ etadavoca ‘‘atthāvuso, imasmiṃ bhikkhusaṅghe koci bhikkhu sannipātaṃ anāgato’’ti. Evaṃ vutte aññataro bhikkhu āyasmantaṃ assaguttaṃ etadavoca ‘‘atthi, bhante , āyasmā ito sattame divase himavantaṃ pabbataṃ pavisitvā nirodhaṃ samāpanno, tassa santike dūtaṃ pāhethā’’ti. Āyasmāpi rohaṇo taṅkhaṇaññeva nirodhā vuṭṭhāya ‘‘saṅgho maṃ paṭimānetī’’ti himavante pabbate antarahito rakkhitatale koṭisatānaṃ arahantānaṃ purato pāturahosi.
那时,具寿阿沙古答对比库僧团说道:「诸具寿,在这比库僧团中,有任何比库未来集会吗?」如是所说时,某位比库对具寿阿沙古答说道:「尊者,有,具寿从今天起第七天进入喜马拉雅山,证入灭尽定,请派遣使者到他那里。」具寿罗哈那也在那一刻从灭尽定出定,「僧团在等我」,在喜马拉雅山消失,在护地、在十万阿拉汉面前出现。
Atha kho āyasmā assagutto āyasmantaṃ rohaṇaṃ etadavoca ‘‘kiṃ nu kho, āvuso, rohaṇa buddhasāsane bhijjante na passasi saṅghassa karaṇīyānī’’ti. ‘‘Amanasikāro me, bhante, ahosī’’ti.
那时,具寿阿沙古答对具寿罗哈那说道:「具寿罗哈那,当佛陀教法被破坏时,你难道看不到僧团的事务吗?」「尊者,我没有作意。」
‘‘Tena , hāvuso rohaṇa, daṇḍakammaṃ karohī’’ti. ‘‘Kiṃ, bhante, karomī’’ti? ‘‘Atthāvuso rohaṇa, himavantapabbatapasse nāma brāhmaṇagāmo, tattha nāma brāhmaṇo paṭivasati, tassa putto uppajjissati ti nāma dārako, tena hi tvaṃ, āvuso rohaṇa, dasamāsādhikāni satta vassāni taṃ kulaṃ piṇḍāya pavisitvā nāgasenaṃ dārakaṃ nīharitvā pabbājehi, pabbajiteva tasmiṃ daṇḍakammato muccissasī’’ti. Āyasmāpi kho rohaṇo ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchi.
「那么,具寿罗哈那,请做惩罚业。」「尊者,我做什么?」「具寿罗哈那,在喜马拉雅山边有一个名叫婆罗门村,那里住着一位婆罗门,他将生一个儿子,名叫那伽些那童子。那么,具寿罗哈那,你七年零十个月到那个家族行乞,带出那伽些那童子,使他出家,当他出家时,你将从惩罚业中解脱。」具寿罗哈那也「善哉」地接受了。
§10
Mahāsenopi kho devaputto devalokā cavitvā soṇuttarabrāhmaṇassa bhariyāya kucchismiṃ paṭisandhiṃ aggahesi, saha paṭisandhiggahaṇā tayo acchariyā abbhutā dhammā pāturahesuṃ, āvudhabhaṇḍāni pajjaliṃsu, aggasassaṃ abhinipphannaṃ, mahāmegho abhippavassi. Āyasmāpi kho rohaṇo tassa paṭisandhiggahaṇato paṭṭhāya dasamāsādhikāni satta vassāni taṃ kulaṃ piṇḍāya pavisanto ekadivasampi kaṭacchumattaṃ bhattaṃ vā uḷuṅkamattaṃ yāguṃ vā abhivādanaṃ vā añjalikammaṃ vā sāmīcikammaṃ vā nālattha, atha kho akkosaññeva paribhāsaññeva paṭilabhati ‘‘aticchatha bhante’’ti vacanamattampi vattā nāma nāhosi, dasamāsādhikānaṃ pana sattannaṃ vassānaṃ accayena ekadivasaṃ ‘‘aticchatha bhante’’ti vacanamattaṃ alattha. Taṃ divasameva brāhmaṇopi bahi kammantā āgacchanto paṭipathe theraṃ disvā ‘‘kiṃ, bho pabbajita, amhākaṃ gehaṃ agamitthā’’ti āha. ‘‘Āma, brāhmaṇa, agamamhā’’ti. ‘‘Api kiñci labhitthā’’ti. ‘‘Āma, brāhmaṇa, labhimhā’’ti. So anattamano gehaṃ gantvā pucchi ‘‘tassa pabbajitassa kiñci adatthā’’ti. ‘‘Na kiñci adamhā’’ti. Brāhmaṇo dutiyadivase gharadvāre yeva nisīdi ‘‘ajja pabbajitaṃ musāvādena niggahessāmī’’ti. Thero dutiyadivase brāhmaṇassa gharadvāraṃ sampatto.
大军天子也从天界死没,在索奴答拉婆罗门妻子的胎中结生。随着结生,三种稀有未曾有法出现了:武器燃烧,最上的庄稼成熟,大云降雨。具寿罗哈那也从他结生开始,七年零十个月到那个家族行乞,一天也没有得到一勺饭或一勺粥,或礼敬,或合掌,或恭敬,反而只得到辱骂和诽谤,甚至连「请过去,尊者」这句话也没有说过,但在七年零十个月过后,有一天得到了「请过去,尊者」这句话。就在那一天,婆罗门从外面工作回来,在路上看到长老,说道:「尊者出家者,你去过我们家吗?」「是的,婆罗门,去过。」「得到什么了吗?」「是的,婆罗门,得到了。」他不高兴地回到家,问道:「你们给那位出家者什么了吗?」「什么也没给。」婆罗门第二天就坐在家门口,「今天我要以妄语来责备那位出家者。」长老第二天到了婆罗门的家门。
Brāhmaṇo theraṃ disvāva evamāha ‘‘tumhe hiyyo amhākaṃ gehe kiñci alabhitvāva ‘‘labhimhā’’ti avocuttha, vaṭṭati nu kho tumhākaṃ musāvādo’’ti. Thero āha ‘‘mayaṃ, brāhmaṇa, tumhākaṃ gehe ( ) dasamāsādhikāni satta vassāni ‘aticchathā’ti vacanamattampi alabhitvā hiyyo ‘aticchathā’ti vacanamattaṃ labhimhā, athetaṃ vācāpaṭisandhāraṃ upādāya evamavocumhā’’ti.
婆罗门一见到长老就这样说道:「你们昨天在我们家什么也没得到,却说『得到了』,你们说妄语合适吗?」长老说道:「婆罗门,我们在你们家七年零十个月连『请过去』这句话也没得到,昨天得到了『请过去』这句话,因此我们依据这句话的连结而这样说。」
Brāhmaṇo cintesi ‘‘ime vācāpaṭisandhāramattampi labhitvā janamajjhe ‘labhimhā’ti pasaṃsanti, aññaṃ kiñci khādanīyaṃ vā bhojanīyaṃ vā labhitvā kasmā nappasaṃsantī’’ti pasīditvā attano atthāya paṭiyāditabhattato kaṭacchubhikkhaṃ, tadupiyañca byañjanaṃ dāpetvā ‘‘imaṃ bhikkhaṃ sabbakālaṃ tumhe labhissathā’’ti āha.
婆罗门思惟:「他们仅仅得到一句话的连结,就在人们中间称赞『得到了』,如果得到其他任何副食或主食,为何不称赞呢?」生起了信心,从为自己准备的食物中,给了一勺饭和相应的菜,说道:「这份饭食你们将一直得到。」
So punadivasato pabhuti upasaṅkamantassa therassa upasamaṃ disvā bhiyyoso mattāya pasīditvā theraṃ niccakālaṃ attano ghare bhattavissaggakaraṇatthāya yāci. Thero tuṇhībhāvena adhivāsetvā divase divase bhattakiccaṃ katvā gacchanto thokaṃ thokaṃ buddhavacanaṃ kathetvā gacchati. Sāpi kho brāhmaṇī dasamāsaccayena puttaṃ vijāyi, ‘‘nāgaseno’’tissa nāmamakaṃsu, so anukkamena vaḍḍhanto sattavassiko jāto.
从第二天开始,那位婆罗门见到前来的长老的寂静,以更大的程度净信,请求长老常时在自己家中接受食物供养。长老以沉默同意,日复一日行食事后离去时,一点一点地讲说佛语后离去。那位婆罗门女在十月期满后生下儿子,他们给他取名「那先」。他逐渐成长,成为七岁。
§11
Atha kho nāgasenassa dārakassa pitā nāgasenaṃ dārakaṃ etadavoca ‘‘imasmiṃ kho , tāta nāgasena, brāhmaṇakule sikkhāni sikkheyyāsī’’ti. ‘‘Katamāni, tāta, imasmiṃ brāhmaṇakule sikkhāni nāmā’’ti? ‘‘Tayo kho, tāta nāgasena, vedā nāma, avasesāni sippāni nāmā’’ti. ‘‘Tena hi, tāta, sikkhissāmī’’ti.
那时,那先童子的父亲对那先童子说:「亲爱的那先,你应当在这婆罗门家族中学习诸学处。」「父亲,在这婆罗门家族中有什么学处呢?」「亲爱的那先,有三吠陀,以及其余的技艺。」「那么,父亲,我将学习。」
Atha kho soṇuttaro brāhmaṇo ācariyabrāhmaṇassa ācariyabhāgaṃ sahassaṃ datvā antopāsāde ekasmiṃ gabbhe ekato mañcakaṃ paññapetvā ācariyabrāhmaṇaṃ etadavoca ‘‘sajjhāpehi kho, tvaṃ brāhmaṇa, imaṃ dārakaṃ mantānīti. Tena hi ‘tāta dāraka’ uggaṇhāhi mantānī’’ti. Ācariyabrāhmaṇo sajjhāyati nāgasenassa dārakassa ekeneva uddesena tayo vedā hadayaṅgatā vācuggatā sūpadhāritā suvavatthāpitā sumanasikatā ahesuṃ, sakimeva cakkhuṃ udapādi tīsu vedesu sanighaṇḍukeṭubhesu sākkharappabhedesu itihāsapañcamesu padako veyyākaraṇo lokāyatamahāpurisalakkhaṇesu anavayo ahosi.
那时,索奴答喇婆罗门给予教师婆罗门一千作为教师费,在内室的一个房间里一起铺设卧床,对教师婆罗门说:「婆罗门,你教诵这童子诸咒。那么,亲爱的童子,你学习诸咒吧。」教师婆罗门教诵,那先童子仅以一次教授,三吠陀就已入心、出口、善持、善安立、善作意,一次眼就开启于三吠陀及其词汇、仪轨、音韵、词源、传说为第五,成为句读者、分别论者,于世间论、大人相中无缺。
Atha kho nāgaseno dārako pitaraṃ etadavoca ‘‘atthi nu kho, tāta, imasmiṃ brāhmaṇakule ito uttarimpi sikkhitabbāni, udāhu ettakānevā’’ti. ‘‘Natthi, tāta nāgasena, imasmiṃ brāhmaṇakule ito uttariṃ sikkhitabbāni, ettakāneva sikkhitabbānī’’ti.
那时,那先童子对父亲说:「父亲,在这婆罗门家族中还有比这更高的应学之法吗?或者只有这些?」「亲爱的那先,在这婆罗门家族中没有比这更高的应学之法,只有这些应学之法。」
Atha kho nāgaseno dārako ācariyassa anuyogaṃ datvā pāsādā oruyha pubbavāsanāya coditahadayo rahogato paṭisallīno attano sippassa ādimajjhapariyosānaṃ olokento ādimhi vā majjhe vā pariyosāne vā appamattakampi sāraṃ adisvā ‘‘tucchā vata bho ime vedā, palāpā vata bho ime vedā asārā nissārā’’ti vippaṭisārī anattamano ahosi.
那时,那先童子向教师告辞后,从楼阁下来,被过去习性所驱使的心,独自退隐,观察自己技艺的始、中、终,在始、中、终都未见到些许实质,「这些吠陀实在是空虚的,这些吠陀实在是糠秕,无实质、无核心」,他后悔、不满意。
§12
Tena kho pana samayena āyasmā rohaṇo vattaniye senāsane nisinno nāgasenassa dārakassa cetasā cetoparivitakkamaññāya nivāsetvā pattacīvaramādāya vattaniye senāsane antarahito gajaṅgalabrāhmaṇagāmassa purato pāturahosi. Addasā kho nāgaseno dārako attano dvārakoṭṭhake ṭhito āyasmantaṃ rohaṇaṃ dūratova āgacchantaṃ, disvāna attamano udaggo pamudito pītisomanassajāto ‘‘appeva nāmāyaṃ pabbajito kañci sāraṃ jāneyyā’’ti yenāyasmā rohaṇo tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā āyasmantaṃ rohaṇaṃ etadavoca ‘‘ko nu kho, tvaṃ mārisa, ediso bhaṇḍukāsāvavasano’’ti. ‘‘Pabbajito nāmāhaṃ dārakā’’ti. ‘‘Kena, tvaṃ mārisa, pabbajito nāmāsī’’ti? ‘‘Pāpakāni malāni pabbājeti, tasmāhaṃ, dāraka, pabbajito nāmā’’ti. ‘‘Kiṃkāraṇā, mārisa, kesā te na yathā aññesa’’nti ? ‘‘Soḷasime, dāraka, palibodhe disvā kesamassuṃ ohāretvā pabbajito. ‘‘Katame soḷasa’’? ‘‘Alaṅkārapalibodho maṇḍanapalibodho telamakkhanapalibodho dhovanapalibodho mālāpalibodho gandhapalibodho vāsanapalibodho harīṭakapalibodho āmalakapalibodho raṅgapalibodho bandhanapalibodho kocchapalibodho kappakapalibodho vijaṭanapalibodho ūkāpalibodho, kesesu vilūnesu socanti kilamanti paridevanti urattāḷiṃ kandanti sammohaṃ āpajjanti, imesu kho, dāraka, soḷasasu palibodhesu paliguṇṭhitā manussā sabbāni atisukhumāni sippāni nāsentī’’ti. ‘‘Kiṃkāraṇā, mārisa, vatthānipi te na yathā aññesa’’nti? ‘‘Kāmanissitāni kho, dāraka, vatthāni, kāmanissitāni gihibyañjanabhaṇḍāni , yāni kānici kho bhayāni vatthato uppajjanti, tāni kāsāvavasanassa na honti, tasmā vatthānipi me na yathā aññesa’’nti. ‘‘Jānāsi kho, tvaṃ mārisa, sippāni nāmā’’ti? ‘‘Āma, dāraka, jānāmahaṃ sippāni, yaṃ loke uttamaṃ mantaṃ, tampi jānāmī’’ti. ‘‘Mayhampi taṃ, mārisa, dātuṃ sakkā’’ti? ‘‘Āma, dāraka, sakkā’’ti. ‘‘Tena hi me dehī’’ti. ‘‘Akālo kho, dāraka, antaragharaṃ piṇḍāya paviṭṭhamhā’’ti.
尔时,具寿罗哈那坐在瓦答尼亚住处,以心知那先童子的心中所想,着衣持钵,从瓦答尼亚住处消失,出现在嘎章嘎喇婆罗门村前。那先童子站在自己门廊,远远地看见具寿罗哈那前来,见后欢喜、踊跃、欣悦、生起喜悦与意乐,「但愿这位出家者知道某种实质」,他前往具寿罗哈那处,到达后对具寿罗哈那说:「尊者,你是谁,穿着这样的黄褐色衣?」「童子,我名为出家者。」「尊者,你为何名为出家者?」「童子,因为出离诸恶垢染,因此我名为出家者。」「尊者,为何你的头发不像其他人?」「童子,见到这十六种障碍,剃除须发而出家。哪十六种?装饰障碍、打扮障碍、涂油障碍、洗浴障碍、花鬘障碍、香料障碍、熏香障碍、诃梨勒障碍、余甘子障碍、染色障碍、束缚障碍、编结障碍、理发障碍、梳理障碍、虱子障碍,当头发脱落时,人们悲伤、疲劳、哀号、捶胸啼哭、陷入痴迷,童子,人们被这十六种障碍所缠缚,失去一切极精细的技艺。」「尊者,为何你的衣服也不像其他人?」「童子,衣服是依于欲的,在家相的标志是依于欲的,凡从衣服生起的任何恐怖,对穿袈裟者都不存在,因此我的衣服也不像其他人。」「尊者,你知道技艺吗?」「是的,童子,我知道技艺,世间最上的咒,我也知道。」「尊者,能给我吗?」「是的,童子,能给。」「那么请给我。」「童子,现在不是时候,我们已进入村中乞食。」
Atha kho nāgaseno dārako āyasmato rohaṇassa hatthato pattaṃ gahetvā gharaṃ pavesetvā paṇītena khādanīyena bhojanīyena sahatthā santappetvā sampavāretvā āyasmantaṃ rohaṇaṃ bhuttāviṃ onītapattapāṇiṃ etadavoca ‘‘dehi me dāni, mārisa, manta’’nti. ‘‘Yadā kho tvaṃ, dāraka, nippalibodho hutvā mātāpitaro anujānāpetvā mayā gahitaṃ pabbajitavesaṃ gaṇhissasi, tadā dassāmī’’ti āha.
那时,那先童子从具寿罗哈那手中接过钵,引入家中,亲手以美妙的副食、主食使之满足、使之饱足,对已食毕、手离钵的具寿罗哈那说:「尊者,现在请给我咒。」「童子,当你无障碍地得到父母允许,接受我所受的出家相时,那时我将给你。」他说。
Atha kho nāgaseno dārako mātāpitaro upasaṅkamitvā āha ‘‘ammatātā, ayaṃ pabbajito ‘yaṃ loke uttamaṃ mantaṃ, taṃ jānāmī’ti vadati, na ca attano santike apabbajitassa deti, ahaṃ etassa santike pabbajitvā taṃ uttamaṃ mantaṃ uggaṇhissāmī’’ti. Athassa mātāpitaro ‘‘pabbajitvāpi no putto mantaṃ gaṇhatu, gahetvā puna āgacchissatī’’ti maññamānā ‘‘gaṇha puttā’’ti anujāniṃsu.
那时,那先童子前往父母处说:「母亲、父亲,这位出家者说『我知道世间最上的咒』,但不给未在他座下出家者,我将在他座下出家后学习那最上的咒。」那时他的父母想着「即使我们的儿子出家也可学习咒,学习后将再回来」,允许说「儿子,你学吧」。
§13
Atha kho āyasmā rohaṇo nāgasenaṃ dārakaṃ ādāya yena vattaniyaṃ senāsanaṃ, yena vijambhavatthu tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā vijambhavatthusmiṃ senāsane ekarattaṃ vasitvā yena rakkhitatalaṃ tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā koṭisatānaṃ arahantānaṃ majjhe nāgasenaṃ dārakaṃ pabbājesi. Pabbajito ca panāyasmā nāgaseno āyasmantaṃ rohaṇaṃ etadavoca ‘‘gahito me, bhante, tava veso, detha me dāni manta’’nti. Atha kho āyasmā rohaṇo ‘‘kimhi nu khohaṃ nāgasenaṃ vineyyaṃ paṭhamaṃ vinaye vā suttante vā abhidhamme vā’’ti cintetvā ‘‘paṇḍito kho ayaṃ nāgaseno, sakkoti sukheneva abhidhammaṃ pariyāpuṇitu’’nti paṭhamaṃ abhidhamme vinesi.
于是,具寿罗哈那带着童子那伽些那前往瓦答尼亚住处,前往维江巴瓦土,抵达后在维江巴瓦土住处住了一夜,然后前往拉克奇答喇,抵达后在十万阿拉汉中间让童子那伽些那出家。出家后,具寿那伽些那对具寿罗哈那说:「尊者,我已取得您的形相,现在请给我诵文。」于是,具寿罗哈那思惟:「我应该先教导那伽些那什么呢?是律、经还是阿毗达摩?」思惟后:「这位那伽些那是智者,能够容易地学习阿毗达摩。」于是首先教导阿毗达摩。
Āyasmā ca nāgaseno ‘‘kusalā dhammā, akusalā dhammā, abyākatā dhammā’’ti tikadukapaṭimaṇḍitaṃ dhammasaṅgaṇīpakaraṇaṃ, khandhavibhaṅgādi aṭṭhārasa vibhaṅgapaṭimaṇḍitaṃ vibhaṅgappakaraṇaṃ, ‘‘saṅgaho asaṅgaho’’ti ādinā cuddasavidhena vibhattaṃ dhātukathāpakaraṇaṃ, ‘‘khandhapaññatti āyatanapaññattī’’ti ādinā chabbidhena vibhattaṃ puggalapaññattippakaraṇaṃ, sakavāde pañcasuttasatāni paravāde pañcasuttasatānīti suttasahassaṃ samodhānetvā vibhattaṃ kathāvatthuppakaraṇaṃ, ‘‘mūlayamakaṃ khandhayamaka’’nti ādinā dasavidhena vibhattaṃ yamakappakaraṇaṃ, ‘‘hetupaccayo ārammaṇapaccayo’’ti ādinā catuvīsatividhena vibhattaṃ paṭṭhānappakaraṇanti sabbaṃ taṃ abhidhammapiṭakaṃ ekeneva sajjhāyena paguṇaṃ katvā ‘‘tiṭṭhatha bhante, na puna osāretha, ettakenevāhaṃ sajjhāyissāmī’’ti āha.
具寿那伽些那以「善法、不善法、无记法」等三法二法庄严的《法集论》,以分别论等十八种分别论庄严的《分别论论》,以「相应、不相应」等十四种方式分别论的《界论》,以「蕴施设、处施设」等六种方式分别论的《三十二相》,以自说五百经、他说五百经合为千经而分别论的《论事》,以「根双、蕴双」等十种方式分别论的《双论》,以「因缘、所缘缘」等二十四种方式分别论的《发趣论》,这整个阿毗达摩藏仅以一次诵习就熟练后说:「尊者,请停止,不要再诵了,我将仅以这些来学习。」
§14
Atha kho āyasmā nāgaseno yena koṭisatā arahanto tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā koṭisate arahante etadavoca ‘‘ahaṃ kho bhante ‘kusalā dhammā, akusalā dhammā , abyākatā dhammā’ti imesu tīsu padesu pakkhipitvā sabbaṃ taṃ abhidhammapiṭakaṃ vitthārena osāressāmī’’ti. ‘‘Sādhu, nāgasena, osārehī’’ti.
于是,具寿那伽些那前往十万阿拉汉处,抵达后对十万阿拉汉说:「尊者们,我将把「善法、不善法、无记法」这三句包含的整个阿毗达摩藏详细地诵出。」「善哉,那伽些那,请诵出。」
Atha kho āyasmā nāgaseno satta māsāni satta pakaraṇāni vitthārena osāresi, pathavī unnadi, devatā sādhukāramadaṃsu, brahmāno apphoṭesuṃ, dibbāni candanacuṇṇāni dibbāni ca mandāravapupphāni abhippavassiṃsu.
于是,具寿那伽些那七个月详细地诵出七部论,大地震动,诸天人喝采,诸梵天弹指,天旃檀粉和天曼陀罗花雨下。
§15
Atha kho koṭisatā arahanto āyasmantaṃ nāgasenaṃ paripuṇṇavīsativassaṃ rakkhitatale upasampādesuṃ. Upasampanno ca panāyasmā nāgaseno tassā rattiyā accayena pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya upajjhāyena saddhiṃ gāmaṃ piṇḍāya pavisanto evarūpaṃ parivitakkaṃ uppādesi ‘‘tuccho vata me upajjhāyo, bālo vata me upajjhāyo, ṭhapetvā avasesaṃ buddhavacanaṃ paṭhamaṃ maṃ abhidhamme vinesī’’ti.
于是,十万阿拉汉在拉克奇答喇让具寿那伽些那满二十岁时受达上。受达上后,具寿那伽些那在那夜过后,清晨时分穿好衣,拿着钵和衣,与戒师一起进村乞食时,生起这样的寻思:「我的戒师真是空虚,我的戒师真是愚痴,舍弃其余的佛语,首先教导我阿毗达摩。」
Atha kho āyasmā rohaṇo āyasmato nāgasenassa cetasā cetoparivitakkamaññāya āyasmantaṃ nāgasenaṃ etadavoca ‘‘ananucchavikaṃ kho nāgasena parivitakkaṃ vitakkesi, na kho panetaṃ nāgasena tavānucchavika’’nti.
于是,具寿罗哈那以心知具寿那伽些那的心中寻思后,对具寿那伽些那说:「那伽些那,你寻思了不适当的寻思,那伽些那,这对你确实不适当。」
Atha kho āyasmato nāgasenassa etadahosi ‘‘acchariyaṃ vata bho, abbhutaṃ vata bho, yatra hi nāma me upajjhāyo cetasā cetoparivitakkaṃ jānissati, paṇḍito vata me upajjhāyo, yaṃnūnāhaṃ upajjhāyaṃ khamāpeyya’’nti. Atha kho āyasmā nāgaseno āyasmantaṃ rohaṇaṃ etadavoca ‘‘khamatha me, bhante, na puna evarūpaṃ vitakkessāmī’’ti.
于是,具寿那伽些那这样想:「实在稀有,实在未曾有,我的戒师竟然以心知道心中的寻思,我的戒师真是智者,我应该向戒师道歉。」于是,具寿那伽些那对具寿罗哈那说:「尊者,请原谅我,我不会再这样寻思了。」
Atha kho āyasmā rohaṇo āyasmantaṃ nāgasenaṃ etadavoca ‘‘na kho tyāhaṃ nāgasena ettāvatā khamāmi, atthi kho nāgasena sāgalaṃ nāma nagaraṃ, tattha milindo nāma rājā rajjaṃ kāreti, so diṭṭhivādena pañhaṃ pucchitvā bhikkhusaṅghaṃ viheṭheti, sace tvaṃ tattha gantvā taṃ rājānaṃ dametvā buddhasāsane pasādessasi, evāhaṃ taṃ khamissāmī’’ti.
于是,具寿罗哈那对具寿那伽些那说:「那伽些那,我不会仅以这样就原谅你。那伽些那,有一个名叫沙伽喇的城市,那里有一位名叫弥林达的国王统治王国,他以邪见之论提问而恼害比库僧团,如果你前往那里调伏那位国王,使他对佛陀教法生起净信,这样我才会原谅你。」
‘‘Tiṭṭhatu, bhante, eko milindo rājā; sace, bhante, sakalajambudīpe sabbe rājāno āgantvā maṃ pañhaṃ puccheyyuṃ, sabbaṃ taṃ visajjetvā sampadālessāmi, ‘khamatha me bhante’ti vatvā, ‘na khamāmī’ti vutte ‘tena hi, bhante, imaṃ temāsaṃ kassa santike vasissāmī’ti āha’’ . Ayaṃ kho, nāgasena, āyasmā assagutto vattaniye senāsane viharati, gaccha tvaṃ, nāgasena, yenāyasmā assagutto tenupasaṅkama, upasaṅkamitvā mama vacanena āyasmato assaguttassa pāde sirasā vanda, evañca naṃ vadehi ‘upajjhāyo me, bhante, tumhākaṃ pāde sirasā vandati, appābādhaṃ appātaṅkaṃ lahuṭṭhānaṃ balaṃ phāsuvihāraṃ pucchati, upajjhāyo me, bhante, imaṃ temāsaṃ tumhākaṃ santike vasituṃ maṃ pahiṇī’ti , ‘konāmo te upajjhāyo’ti ca vutte ‘rohaṇatthero nāma bhante’’ti vadeyyāsi, ‘ahaṃ konāmo’ti vutte evaṃ vadeyyāsi ‘mama upajjhāyo, bhante, tumhākaṃ nāmaṃ jānātī’’’ti. ‘‘Evaṃ bhante’’ti kho āyasmā nāgaseno āyasmantaṃ rohaṇaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā pattacīvaramādāya anupubbena cārikaṃ caramāno yena vattaniyaṃ senāsanaṃ, yenāyasmā assagutto tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā āyasmantaṃ assaguttaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi, ekamantaṃ ṭhito kho āyasmā nāgaseno āyasmantaṃ assaguttaṃ etadavoca ‘‘upajjhāyo me, bhante, tumhākaṃ pāde sirasā vandati, evañca vadeti appābādhaṃ appātaṅkaṃ lahuṭṭhānaṃ balaṃ phāsuvihāraṃ pucchati, upajjhāyo me, bhante, imaṃ temāsaṃ tumhākaṃ santike vasituṃ maṃ pahiṇī’’ti.
「尊者,且不说弥兰陀王一人;尊者,若整个阎浮提的所有国王都来问我问题,我解答完所有那些之后将会成就,说了『尊者们,请原谅我』之后,当说『我不原谅』时,『那么,尊者,这三个月我应该住在谁那里?』他如此说。」这位那伽犀那尊者,具寿阿沙古答住在瓦答尼亚住处,那伽犀那,你去,去到具寿阿沙古答那里,去到之后,以我的名义以头礼敬具寿阿沙古答的足,并如此对他说:『尊者,我的亲教师以头礼敬您的足,问候少病、少恼、轻安、有力、安乐住;尊者,我的亲教师派我在这三个月住在您那里。』当说『你的亲教师叫什么名字?』时,你应说『尊者,名叫罗哈那长老。』当说『我叫什么名字?』时,你应如此说『尊者,我的亲教师知道您的名字。』」「是的,尊者。」于是具寿那伽犀那礼敬具寿罗哈那,作右绕之后,拿着钵与衣,次第游行,去到瓦答尼亚住处,去到具寿阿沙古答那里,去到之后,礼敬具寿阿沙古答,站在一边,站在一边的具寿那伽犀那对具寿阿沙古答如此说:「尊者,我的亲教师以头礼敬您的足,并如此说,问候少病、少恼、轻安、有力、安乐住;尊者,我的亲教师派我在这三个月住在您那里。」
Atha kho āyasmā assagutto āyasmantaṃ nāgasenaṃ etadavoca ‘‘tvaṃ kinnāmosī’’ti. ‘‘Ahaṃ, bhante, nāgaseno nāmā’’ti. ‘‘Konāmo te upajjhāyo’’ti? ‘‘Upajjhāyo me, bhante, rohaṇo nāmā’’ti. ‘‘Ahaṃ konāmo’’ti. ‘‘Upajjhāyo me, bhante, tumhākaṃ nāmaṃ jānātī’’ti.
于是具寿阿沙古答对具寿那伽犀那如此说:「你叫什么名字?」「尊者,我名叫那伽犀那。」「你的亲教师叫什么名字?」「尊者,我的亲教师名叫罗哈那。」「我叫什么名字?」「尊者,我的亲教师知道您的名字。」
‘‘Sādhu, nāgasena, pattacīvaraṃ paṭisāmehī’’ti. ‘‘Sādhu bhante’’ti pattacīvaraṃ paṭisāmetvā punadivase pariveṇaṃ sammajjitvā mukhodakaṃ dantapoṇaṃ upaṭṭhapesi. Thero sammajjitaṭṭhānaṃ paṭisammajji, taṃ udakaṃ chaḍḍetvā aññaṃ udakaṃ āhari, tañca dantakaṭṭhaṃ apanetvā aññaṃ dantakaṭṭhaṃ gaṇhi, na ālāpasallāpaṃ akāsi, evaṃ satta divasāni katvā sattame divase puna pucchitvā puna tena tatheva vutte vassavāsaṃ anujāni.
「善哉,那伽犀那,收拾钵与衣。」「善哉,尊者。」收拾了钵与衣之后,第二天扫除了住处,准备了洗面水和齿木。长老重新扫除了已扫除之处,丢弃了那水而拿来另外的水,移开了那齿木而拿取另外的齿木,不作交谈言说,如此做了七天,在第七天再次询问,再次当他如此说时,允许雨安居。
§16
Tena kho pana samayena ekā mahāupāsikā āyasmantaṃ assaguttaṃ tiṃsamattāni vassāni upaṭṭhāsi. Atha kho sā mahāupāsikā temāsaccayena yenāyasmā assagutto tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā āyasmantaṃ assaguttaṃ etadavoca ‘‘atthi nu kho, tāta, tumhākaṃ santike añño bhikkhū’’ti. ‘‘Atthi, mahāupāsike, amhākaṃ santike nāgaseno nāma bhikkhū’’ti . ‘‘Tena hi, tāta assagutta, adhivāsehi nāgasenena saddhiṃ svātanāya bhatta’’nti. Adhivāsesi kho āyasmā assagutto tuṇhībhāvena.
尔时,有一位大近事女须跋具寿阿沙古答约三十年。于是那位大近事女在三个月过后,去到具寿阿沙古答那里,去到之后,对具寿阿沙古答如此说:「亲爱的,您那里有其他比库吗?」「有的,大近事女,我们这里有名叫那伽犀那的比库。」「那么,亲爱的阿沙古答,请您与那伽犀那一起接受明天的食物。」具寿阿沙古答以沉默接受了。
Atha kho āyasmā assagutto tassā rattiyā accayena pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya āyasmatā nāgasenena saddhiṃ pacchāsamaṇena yena mahāupāsikāya nivesanaṃ tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi. Atha kho sā mahāupāsikā āyasmantaṃ assaguttaṃ āyasmantañca nāgasenaṃ paṇītena khādanīyena bhojanīyena sahatthā santappesi sampavāresi. Atha kho āyasmā assagutto bhuttāviṃ onītapattapāṇiṃ āyasmantaṃ nāgasenaṃ etadavoca ‘‘tvaṃ, nāgasena, mahāupāsikāya anumodanaṃ karohī’’ti idaṃ vatvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi.
于是具寿阿沙古答在那夜过后,在上午时分穿好衣,拿着钵与衣,与具寿那伽犀那作为随行沙门,去到那位大近事女的住处,去到之后,坐在设置好的座位上。于是那位大近事女以殊妙的副食与主食亲手使具寿阿沙古答和具寿那伽犀那满足、饱足。于是具寿阿沙古答食毕,手离钵后,对具寿那伽犀那如此说:「那伽犀那,你为大近事女作随喜。」说了这个之后,从座起立而离去。
Atha kho sā mahāupāsikā āyasmantaṃ nāgasenaṃ etadavoca ‘‘mahallikā khohaṃ, tāta nāgasena, gambhīrāya dhammakathāya mayhaṃ anumodanaṃ karohī’’ti. Atha kho āyasmā nāgaseno tassā mahāupāsikāya gambhīrāya dhammakathāya lokuttarāya suññatappaṭisaṃyuttāya anumodanaṃ akāsi. Atha kho tassā mahāupāsikāya tasmiṃyeva āsane virajaṃ vītamalaṃ dhammacakkhuṃ udapādi ‘‘yaṃ kiñci samudayadhammaṃ, sabbaṃ taṃ nirodhadhamma’’nti. Āyasmāpi kho nāgaseno tassā mahāupāsikāya anumodanaṃ katvā attanā desitaṃ dhammaṃ paccavekkhanto vipassanaṃ paṭṭhapetvā tasmiṃyeva āsane nisinno sotāpattiphale patiṭṭhāsi.
于是那位大近事女对具寿那伽犀那如此说:「亲爱的那伽犀那,我已年老,请以甚深的法语为我作随喜。」于是具寿那伽犀那以甚深的、出世间的、与空性相应的法语为那位大近事女作随喜。于是那位大近事女在那座位上生起了离尘、离垢的法眼:『凡任何集法,一切皆是灭法。』具寿那伽犀那为那位大近事女作随喜之后,省察自己所说的法,建立观,坐在那座位上确立于入流果。
Atha kho āyasmā assagutto maṇḍalamāḷe nisinno dvinnampi dhammacakkhupaṭilābhaṃ ñatvā sādhukāraṃ pavattesi ‘‘sādhu sādhu nāgasena, ekena kaṇḍappahārena dve mahākāyā padālitā’’ti, anekāni ca devatāsahassāni sādhukāraṃ pavattesuṃ.
于是具寿阿沙古答坐在圆形大厅,知道两者获得法眼,发出善哉声:『善哉,善哉,那伽犀那,以一次棒击,两个大身被击破。』数千天人也发出善哉声。
§17
Atha kho āyasmā nāgaseno uṭṭhāyāsanā yenāyasmā assagutto tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā āyasmantaṃ assaguttaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi, ekamantaṃ nisinnaṃ kho āyasmantaṃ nāgasenaṃ āyasmā assagutto etadavoca ‘‘gaccha, tvaṃ nāgasena, pāṭaliputtaṃ, pāṭaliputtanagare asokārāme āyasmā dhammarakkhito paṭivasati, tassa santike buddhavacanaṃ pariyāpuṇāhī’’ti. ‘‘Kīva dūro, bhante, ito pāṭaliputtanagara’’nti? ‘‘Yojanasatāni kho nāgasenā’’ti. ‘‘Dūro kho, bhante, maggo . Antarāmagge bhikkhā dullabhā, kathāhaṃ gamissāmī’’ti? ‘‘Gaccha, tvaṃ nāgasena, antarāmagge piṇḍapātaṃ labhissasi sālīnaṃ odanaṃ vigatakāḷakaṃ anekasūpaṃ anekabyañjana’’nti. ‘‘Evaṃ bhante’’ti kho āyasmā nāgaseno āyasmantaṃ assaguttaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā pattacīvaramādāya yena pāṭaliputtaṃ tena cārikaṃ pakkāmi.
于是具寿那伽犀那从座起立,去到具寿阿沙古答那里,去到之后,礼敬具寿阿沙古答,坐在一边,坐在一边的具寿那伽犀那,具寿阿沙古答对他如此说:「那伽犀那,你去巴嗒厘子城,在巴嗒厘子城的阿首咖园,具寿昙摩拉奇答住在那里,在他那里学习佛语。」「尊者,从这里到巴嗒厘子城有多远?」「那伽犀那,一百由旬。」「尊者,路途遥远,路途中间托钵难得,我如何去?」「那伽犀那,你去,在路途中间你将得到食物——稻米饭,去除黑粒的,有多种汤、多种菜。」「是的,尊者。」于是具寿那伽犀那礼敬具寿阿沙古答,作右绕之后,拿着钵与衣,向巴嗒厘子城出发游行。
§18
Tena kho pana samayena pāṭaliputtako seṭṭhi pañcahi sakaṭasatehi pāṭaliputtagāmimaggaṃ paṭipanno hoti. Addasā kho pāṭaliputtako seṭṭhi āyasmantaṃ nāgasenaṃ dūratova āgacchantaṃ, disvāna yenāyasmā nāgaseno tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā āyasmantaṃ nāgasenaṃ abhivādetvā ‘‘kuhiṃ gacchasi tātā’’ti āha. ‘‘Pāṭaliputtaṃ gahapatī’’ti. ‘‘Sādhu tāta, mayampi pāṭaliputtaṃ gacchāma. Amhehi saddhiṃ sukhaṃ gacchathā’’ti.
尔时,巴嗒厘子城的长者正以五百辆车前往巴嗒厘子城的道路。巴嗒厘子城的长者从远处看见具寿那伽些那前来,见已,前往具寿那伽些那所在之处。抵达后,礼敬具寿那伽些那后说:「亲爱的,你要去哪里?」「居士,去巴嗒厘子城。」「善哉,亲爱的,我们也去巴嗒厘子城。请与我们一起愉快地前往。」
Atha kho pāṭaliputtako seṭṭhi āyasmato nāgasenassa iriyāpathe pasīditvā āyasmantaṃ nāgasenaṃ paṇītena khādanīyena bhojanīyena sahatthā santappetvā sampavāretvā āyasmantaṃ nāgasenaṃ bhuttāviṃ onītapattapāṇiṃ aññataraṃ nīcaṃ āsanaṃ gahetvā ekamantaṃ nisīdi, ekamantaṃ nisinno kho pāṭaliputtako seṭṭhi āyasmantaṃ nāgasenaṃ etadavoca ‘‘kinnāmosi tvaṃ tātā’’ti. ‘‘Ahaṃ, gahapati, nāgaseno nāmā’’ti. ‘‘Jānāsi kho, tvaṃ tāta, buddhavacanaṃ nāmā’’ti? ‘‘Jānāmi khohaṃ, gahapati, abhidhammapadānī’’ti. ‘‘Lābhā no tāta, suladdhaṃ no tāta, ahampi kho, tāta, ābhidhammiko, tvampi ābhidhammiko, bhaṇa, tāta, abhidhammapadānī’’ti. Atha kho āyasmā nāgaseno pāṭaliputtakassa seṭṭhissa abhidhammaṃ desesi, desente yeva pāṭaliputtakassa seṭṭhissa virajaṃ vītamalaṃ dhammacakkhuṃ udapādi ‘‘yaṃ kiñci samudayadhammaṃ, sabbaṃ taṃ nirodhadhamma’’nti.
尔时,巴嗒厘子城的长者对具寿那伽些那的威仪生起净信,亲手以上妙的副食、主食供养具寿那伽些那,使之满足。当具寿那伽些那食毕、手离钵时,取一低座坐于一旁。坐于一旁的巴嗒厘子城的长者对具寿那伽些那如此说:「亲爱的,你名叫什么?」「居士,我名叫那伽些那。」「亲爱的,你知道佛语吗?」「居士,我知道阿毗达摩的句义。」「亲爱的,我们获得利益,我们善得利益!亲爱的,我也是阿毗达摩者,你也是阿毗达摩者。亲爱的,请说阿毗达摩的句义。」尔时,具寿那伽些那为巴嗒厘子城的长者说阿毗达摩。正在说时,巴嗒厘子城的长者生起了离尘、离垢的法眼:「凡任何集法,一切皆是灭法。」
Atha kho pāṭaliputtako seṭṭhi pañcamattāni sakaṭasatāni purato uyyojetvā sayaṃ pacchato gacchanto pāṭaliputtassa avidūre dvedhāpathe ṭhatvā āyasmantaṃ nāgasenaṃ etadavoca ‘‘ayaṃ kho, tāta nāgasena, asokārāmassa maggo, idaṃ kho, tāta, amhākaṃ kambalaratanaṃ soḷasahatthaṃ āyāmena, aṭṭhahatthaṃ vitthārena, paṭiggaṇhāhi kho, tāta, idaṃ kambalaratanaṃ anukampaṃ upādāyā’’ti. Paṭiggahesi kho āyasmā nāgaseno taṃ kambalaratanaṃ anukampaṃ upādāya. Atha kho pāṭaliputtako seṭṭhi attamano udaggo pamudito pītisomanassajāto āyasmantaṃ nāgasenaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi.
尔时,巴嗒厘子城的长者派遣约五百辆车在前,自己在后行走,在巴嗒厘子城不远处的岔路口站立,对具寿那伽些那如此说:「亲爱的那伽些那,这是去阿首咖园的道路。亲爱的,这是我们的宝毯,长十六肘,宽八肘。亲爱的,请出于悲悯而接受这宝毯。」具寿那伽些那出于悲悯而接受了那宝毯。尔时,巴嗒厘子城的长者欢喜、踊跃、欣悦、充满喜悦,礼敬具寿那伽些那后,作右绕而离去。
§19
Atha kho āyasmā nāgaseno yena asokārāmo yenāyasmā dhammarakkhito tenupasaṅkami , upasaṅkamitvā āyasmantaṃ dhammarakkhitaṃ abhivādetvā attano āgatakāraṇaṃ kathetvā āyasmato dhammarakkhitassa santike tepiṭakaṃ buddhavacanaṃ ekeneva uddesena tīhi māsehi byañjanaso pariyāpuṇitvā puna tīhi māsehi atthaso manasākāsi.
尔时,具寿那伽些那前往阿首咖园,前往具寿昙摩拉吉答所在之处。抵达后,礼敬具寿昙摩拉吉答,说明自己来的原因后,在具寿昙摩拉吉答座下,以一次诵出,三个月学习了三藏佛语的文句,再以三个月思惟其义理。
Atha kho āyasmā dhammarakkhito āyasmantaṃ nāgasenaṃ etadavoca ‘‘seyyathāpi, nāgasena, gopālako gāvo rakkhati, aññe gorasaṃ paribhuñjanti. Evameva kho, tvaṃ nāgasena, tepiṭakaṃ buddhavacanaṃ dhārentopi na bhāgī sāmaññassā’’ti. ‘‘Hotu, bhante, alaṃ ettakenā’’ti. Teneva divasabhāgena tena rattibhāgena saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇi, saha saccappaṭivedhena āyasmato nāgasenassa sabbe devā sādhukāramadaṃsu, pathavī unnadi, brahmāno apphoṭesuṃ, dibbāni candanacuṇṇāni dibbāni ca mandāravapupphāni abhippavassiṃsu.
尔时,具寿昙摩拉吉答对具寿那伽些那如此说:「那伽些那,譬如牧牛者守护牛,其他人享用牛乳。同样地,那伽些那,你虽然持三藏佛语,却不是沙门果的分享者。」「尊者,愿如此,这样就足够了。」就在那天的白天部分,在那夜晚部分,他与无碍解一起证得阿拉汉果。随着谛的通达,一切天人对具寿那伽些那表示善哉,大地震动,梵天们鼓掌,天界的栴檀粉和天界的曼陀罗花雨下。
§20
Tena kho pana samayena koṭisatā arahanto himavante pabbate rakkhitatale sannipatitvā āyasmato nāgasenassa santike dūtaṃ pāhesuṃ ‘‘āgacchatu nāgaseno, dassanakāmā mayaṃ nāgasena’’nti. Atha kho āyasmā nāgaseno dūtassa vacanaṃ sutvā asokārāme antarahito himavante pabbate rakkhitatale koṭisatānaṃ arahantānaṃ purato pāturahosi.
尔时,十万阿拉汉在喜马拉雅山的拉吉答谷集会,派遣使者到具寿那伽些那处:「愿那伽些那前来,我们想见那伽些那。」尔时,具寿那伽些那听到使者的话后,在阿首咖园消失,在喜马拉雅山的拉吉答谷,在十万阿拉汉面前出现。
Atha kho koṭisatā arahanto āyasmantaṃ nāgasenaṃ etadavocuṃ ‘‘eso kho, nāgasena, milindo rājā bhikkhusaṅghaṃ viheṭheti vādappaṭivādena pañhapucchāya. Sādhu, nāgasena, gaccha tvaṃ milindaṃ rājānaṃ damehī’’ti. ‘‘Tiṭṭhatu, bhante, eko milindo rājā; sace, bhante, sakalajambudīpe rājāno āgantvā maṃ pañhaṃ puccheyyuṃ, sabbaṃ taṃ visajjetvā sampadālessāmi, gacchatha vo, bhante, acchambhitā sāgalanagara’’nti. Atha kho therā bhikkhū sāgalanagaraṃ kāsāvappajjotaṃ isivātapaṭivātaṃ akaṃsu.
尔时,十万阿拉汉对具寿那伽些那如此说:「那伽些那,这位弥兰陀王以论辩、以问答恼害比库僧团。那伽些那,善哉,你去调伏弥兰陀王。」「尊者们,一位弥兰陀王且不论;尊者们,如果整个阎浮提洲的诸王前来问我问题,我将解答一切,使之满意。尊者们,你们无畏地前往沙嘎喇城。」尔时,长老比库们使沙嘎喇城袈裟光耀,充满圣者的气息。
§21
Tena kho pana samayena āyasmā āyupālo saṅkhyeyyapariveṇe paṭivasati. Atha kho milindo rājā amacce etadavoca ‘‘ramaṇīyā vata bho dosinā ratti, kannu khvajja samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā upasaṅkameyyāma sākacchāya pañhapucchanāya, ko mayā saddhiṃ sallapituṃ ussahati kaṅkhaṃ paṭivinetu’’nti. Evaṃ vutte pañcasatā yonakā rājānaṃ milindaṃ etadavocuṃ ‘‘atthi, mahārāja, āyupālo nāma thero tepiṭako bahussuto āgatāgamo, so etarahi saṅkhyeyyapariveṇe paṭivasati; gaccha, tvaṃ mahārāja, āyasmantaṃ āyupālaṃ pañhaṃ pucchassū’’ti. ‘‘Tena hi, bhaṇe, bhadantassa ārocethā’’ti.
尔时,具寿阿玉巴喇住在桑克耶亚精舍。尔时,弥兰陀王对大臣们如此说:「诸位,这夜晚确实可爱!今天我们应该前往哪位沙门或婆罗门处交谈、问问题?谁能够与我对话、解除疑惑?」如此说时,五百希腊人对弥兰陀王如此说:「大王,有一位名叫阿玉巴喇的长老,三藏者,多闻者,传承已至者,他现在住在桑克耶亚精舍。大王,你去问具寿阿玉巴喇问题。」「那么,诸位,请向尊者禀告。」
Atha kho nemittiko āyasmato āyupālassa santike dūtaṃ pāhesi ‘‘rājā, bhante, milindo āyasmantaṃ āyupālaṃ dassanakāmo’’ti. Āyasmāpi kho āyupālo evamāha ‘‘tena hi āgacchatū’’ti. Atha kho milindo rājā pañcamattehi yonakasatehi parivuto rathavaramāruyha yena saṅkhyeyyapariveṇaṃ yenāyasmā āyupālo tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā āyasmatā āyupālena saddhiṃ sammodi, sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi, ekamantaṃ nisinno kho milindo rājā āyasmantaṃ āyupālaṃ etadavoca ‘‘kimatthiyā, bhante āyupāla, tumhākaṃ pabbajjā, ko ca tumhākaṃ paramattho’’ti. Thero āha ‘‘dhammacariyasamacariyatthā kho, mahārāja, pabbajjā, sāmaññaphalaṃ kho pana amhākaṃ paramattho’’ti. ‘‘Atthi pana, bhante, koci gihīpi dhammacārī samacārī’’ti? ‘‘Āma, mahārāja, atthi gihīpi dhammacārī samacārī, bhagavati kho, mahārāja, bārāṇasiyaṃ isipatane migadāye dhammacakkaṃ pavattente aṭṭhārasannaṃ brahmakoṭīnaṃ dhammābhisamayo ahosi, devatānaṃ pana dhammābhisamayo gaṇanapathaṃ vītivatto, sabbete gihibhūtā, na pabbajitā.
那时,占相师派遣使者到具寿阿玉波喇处:「尊者,弥兰陀王想要见具寿阿玉波喇。」具寿阿玉波喇如此说:「那么,让他来吧。」那时,弥兰陀王由大约五百耶瓦那人围绕,登上最胜车乘,前往桑克耶亚精舍,到具寿阿玉波喇处。到了之后,与具寿阿玉波喇互相问候,交换了值得忆念的友好话语之后,在一旁坐下。在一旁坐下的弥兰陀王对具寿阿玉波喇如此说:「尊者阿玉波喇,你们出家是为了什么义利?你们的最高目标是什么?」长老说:「大王,出家是为了法行与正行,我们的最高目标是沙门果。」「尊者,有任何在家人也是法行者、正行者吗?」「是的,大王,有在家人也是法行者、正行者。大王,世尊在巴拉纳西仙人堕处鹿野苑转法轮时,十八亿梵天众证得了法,而天人们证得法的数量超越了计算之道,他们全部都是在家身份,不是出家者。」
‘‘Puna caparaṃ, mahārāja, bhagavatā kho mahāsamayasuttante desiyamāne, mahāmaṅgalasuttante desiyamāne, samacittapariyāyasuttante desiyamāne, rāhulovādasuttante desiyamāne, parābhavasuttante desiyamāne gaṇanapathaṃ vītivattānaṃ devatānaṃ dhammābhisamayo ahosi, sabbete gihibhūtā, na pabbajitā’’ti. ‘‘Tena hi, bhante āyupāla, niratthikā tumhākaṃ pabbajjā, pubbe katassa pāpakammassa nissandena samaṇā sakyaputtiyā pabbajanti dhutaṅgāni ca pariharanti. Ye kho te, bhante āyupāla, bhikkhū ekāsanikā, nūna te pubbe paresaṃ bhogahārakā corā, te paresaṃ bhoge acchinditvā tassa kammassa nissandena etarahi ekāsanikā bhavanti, na labhanti kālena kālaṃ paribhuñjituṃ, natthi tesaṃ sīlaṃ, natthi tapo, natthi brahmacariyaṃ. Ye kho pana te, bhante āyupāla, bhikkhū abbhokāsikā, nūna te pubbe gāmaghātakā corā, te paresaṃ gehāni vināsetvā tassa kammassa nissandena etarahi abbhokāsikā bhavanti, na labhanti senāsanāni paribhuñjituṃ, natthi tesaṃ sīlaṃ, natthi tapo, natthi brahmacariyaṃ. Ye kho pana te, bhante āyupāla, bhikkhū nesajjikā, nūna te pubbe panthadūsakā corā, te paresaṃ pathike jane gahetvā bandhitvā nisīdāpetvā tassa kammassa nissandena etarahi nesajjikā bhavanti, na labhanti seyyaṃ kappetuṃ, natthi tesaṃ sīlaṃ, natthi tapo, natthi brahmacariya’’nti āha.
「再者,大王,世尊在宣说《大集经》时,在宣说《大吉祥经》时,在宣说《等心经行经》时,在宣说《教诫拉胡喇经》时,在宣说《衰败经》时,超越计算之道的天人们证得了法,他们全部都是在家身份,不是出家者。」「那么,尊者阿玉波喇,你们的出家是无义利的,由于先前所作恶业的流出,释迦子沙门们出家并受持头陀支。尊者阿玉波喇,那些一座食的比库们,必定先前是夺取他人财物的盗贼,他们夺取了他人的财物,由于那业的流出,现在成为一座食者,不能时时受用,他们没有戒,没有苦行,没有梵行。尊者阿玉波喇,那些露地住的比库们,必定先前是破坏村落的盗贼,他们毁坏了他人的房屋,由于那业的流出,现在成为露地住者,不能受用住所,他们没有戒,没有苦行,没有梵行。尊者阿玉波喇,那些常坐不卧的比库们,必定先前是破坏道路的盗贼,他们捉住路上的人,绑缚后让他们坐着,由于那业的流出,现在成为常坐不卧者,不能作卧,他们没有戒,没有苦行,没有梵行。」他如此说。
Evaṃ vutte āyasmā āyupālo tuṇhī ahosi, na kiñci paṭibhāsi. Atha kho pañcasatā yonakā rājānaṃ milindaṃ etadavocuṃ ‘‘paṇḍito, mahārāja, thero, api ca kho avisārado na kiñci paṭibhāsatī’’ti.
如此说时,具寿阿玉波喇沉默了,没有回答任何话。那时,五百耶瓦那人对弥兰陀王如此说:「大王,长老是智者,但是不自信,没有回答任何话。」
Atha kho milindo rājā āyasmantaṃ āyupālaṃ tuṇhībhūtaṃ disvā apphoṭetvā ukkuṭṭhiṃ katvā yonake etadavoca ‘‘tuccho vata bho jambudīpo, palāpo vata bho jambudīpo, natthi koci samaṇo vā brāhmaṇo vā, yo mayā saddhiṃ sallapituṃ ussahati kaṅkhaṃ paṭivinetu’’nti.
那时,弥兰陀王见具寿阿玉波喇沉默,打了响指,蹲下后对耶瓦那人如此说:「诸君,阎浮提确实是空虚的,诸君,阎浮提确实是虚妄的,没有任何沙门或婆罗门能够与我交谈、解除疑惑。」
§22
Atha kho milindassa rañño sabbaṃ taṃ parisaṃ anuvilokentassa abhīte amaṅkubhūte yonake disvā etadahosi ‘‘nissaṃsayaṃ atthi maññe añño koci paṇḍito bhikkhu, yo mayā saddhiṃ sallapituṃ ussahati, yenime yonakā na maṅkubhūtā’’ti. Atha kho milindo rājā yonake etadavoca ‘‘atthi, bhaṇe, añño koci paṇḍito bhikkhu, yo mayā saddhiṃ sallapituṃ ussahati kaṅkhaṃ paṭivinetu’’nti.
那时,弥兰陀王环视整个会众,见到耶瓦那人无畏、不沮丧,如此想:「无疑地,我想必定有另一位智者比库,能够与我交谈,因此这些耶瓦那人不沮丧。」那时,弥兰陀王对耶瓦那人如此说:「诸君,有另一位智者比库,能够与我交谈、解除疑惑吗?」
Tena kho pana samayena āyasmā nāgaseno samaṇagaṇaparivuto saṅghī gaṇī gaṇācariyo ñāto yasassī sādhusammato bahujanassa paṇḍito byatto medhāvī nipuṇo viññū vibhāvī vinīto visārado bahussuto tepiṭako vedagū pabhinnabuddhimā āgatāgamo pabhinnapaṭisambhido navaṅgasatthusāsane pariyattidharo pāramippatto jinavacane dhammatthadesanāpaṭivedhakusalo akkhayavicitrapaṭibhāno citrakathī kalyāṇavākkaraṇo durāsado duppasaho duruttaro durāvaraṇo dunnivārayo, sāgaro viya akkhobho, girirājā viya niccalo, raṇañjaho tamonudo pabhaṅkaro mahākathī paragaṇigaṇamathano paratitthiyamaddano bhikkhūnaṃ bhikkhunīnaṃ upāsakānaṃ upāsikānaṃ rājūnaṃ rājamahāmattānaṃ sakkato garukato mānito pūjito apacito lābhī cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānappaccayabhesajjaparikkhārānaṃ lābhaggayasaggappatto vuddhānaṃ viññūnaṃ sotāvadhānena samannāgatānaṃ sandassento navaṅgaṃ jinasāsanaratanaṃ, upadisanto dhammamaggaṃ, dhārento dhammappajjotaṃ, ussāpento dhammayūpaṃ, yajanto dhammayāgaṃ, paggaṇhanto dhammaddhajaṃ, ussāpento dhammaketuṃ, dhamento dhammasaṅkhaṃ, āhananto dhammabheriṃ, nadanto sīhanādaṃ , gajjanto indagajjitaṃ, madhuragiragajjitena ñāṇavaravijjujālapariveṭhitena karuṇājalabharitena mahatā dhammāmatameghena sakalalokamabhitappayanto gāmanigamarājadhānīsu cārikaṃ caramāno anupubbena sāgalanagaraṃ anuppatto hoti. Tatra sudaṃ āyasmā nāgaseno asītiyā bhikkhusahassehi saddhiṃ saṅkhyeyyapariveṇe paṭivasati. Tenāhu porāṇā –
那时,具寿那伽些那由沙门众围绕,是僧团的、群体的、群体的导师,知名的、有名声的、被众人善认可的,是智者、善巧者、有慧者、精细者、有识者、能分别论者、调伏者、自信者、多闻者、三藏者、通晓吠陀者、通达慧者、已达传承者、通达无碍解者,在九分导师教法中持学者、已达彼岸者,在胜者之语中善巧于法义教说的通达,具有无尽奇妙的辩才,是奇妙的说者、善于造语者,难以接近、难以征服、难以超越、难以遮止、难以阻挡,如大海般不可动摇,如山王般不动,战胜敌者、破除黑暗者、发光者、大说者,粉碎外道群众者、压伏外道者,受比库们、比库尼们、近事男们、近事女们、诸王、王大臣们恭敬、尊重、尊敬、供养、礼敬,得到衣、食、住所、病者所需药品资具,得到利养与名声的最上者,向具有倾听之耳的长老智者们展示九分胜者教法之宝,教导法道,持法光明,竖立法柱,祭献法祭,高举法幢,竖立法幢,吹法螺,击法鼓,作狮子吼,作萨咖之吼,以甜美的声音之吼、以智最胜明网围绕、以悲心水充满的大法甘露云,普遍炙热整个世间,在村、镇、王都游行,次第到达沙伽喇城。在那里,具寿那伽些那与八万比库一起住在桑克耶亚精舍。因此古人说——
‘‘Bahussuto citrakathī, nipuṇo ca visārado;
「多闻、奇妙说者,精细且自信;
Sāmayiko ca kusalo, paṭibhāne ca kovido.
「善巧于时机,精通于辩才。」
‘‘Te ca tepiṭakā bhikkhū, pañcanekāyikāpi ca;
「那些三藏比库们,以及五尼柯耶者们;
Catunekāyikā ceva, nāgasenaṃ purakkharuṃ.
还有四尼柯耶者们,都以那伽些那为上首。
‘‘Gambhīrapañño medhāvī, maggāmaggassa kovido;
「具深慧的智者,精通道与非道;
Uttamatthaṃ anuppatto, nāgaseno visārado.
已达最上义,那伽些那善巧。
‘‘Tehi bhikkhūhi parivuto, nipuṇehi saccavādibhi;
「被那些比库们围绕,精巧的真实语者们;
Caranto gāmanigamaṃ, sāgalaṃ upasaṅkami.
游行于村镇,来到了萨咖喇。
‘‘Saṅkhyeyyapariveṇasmiṃ , nāgaseno tadā vasi;
「在桑克耶亚精舍,那伽些那当时住;
Katheti so manussehi, pabbate kesarī yathā’’ti.
他对人们说法,如狮子在山上」。
§23
Atha kho devamantiyo rājānaṃ milindaṃ etadavoca ‘‘āgamehi, tvaṃ mahārāja; atthi, mahārāja, nāgaseno nāma thero paṇḍito byatto medhāvī vinīto visārado bahussuto citrakathī kalyāṇapaṭibhāno atthadhammaniruttipaṭibhānapaṭisambhidāsu pāramippatto, so etarahi saṅkhyeyyapariveṇe paṭivasati, gaccha, tvaṃ mahārāja, āyasmantaṃ nāgasenaṃ pañhaṃ pucchassu, ussahati so tayā saddhiṃ sallapituṃ kaṅkhaṃ paṭivinetu’’nti. Atha kho milindassa rañño sahasā ‘‘nāgaseno’’ti saddaṃ sutvāva ahudeva bhayaṃ, ahudeva chambhitattaṃ, ahudeva lomahaṃso. Atha kho milindo rājā devamantiyaṃ etadavoca ‘‘ussahati bho nāgaseno bhikkhu mayā saddhiṃ sallapitu’’nti? ‘‘Ussahati, mahārāja, api indayamavaruṇakuverapajāpati suyāma santusitalokapālehipi pitupitāmahena mahābrahmunāpi saddhiṃ sallapituṃ, kimaṅgaṃ pana manussabhūtenā’’ti.
那时,德瓦曼提亚对弥兰陀王如此说:「大王,请来!大王,有一位名叫那先的长老,贤智、精通、有慧、调伏、善辩、多闻、善于说法、具善辩才,于义、法、词、辩的无碍解中已达圆满,他现在住在桑克耶亚精舍。大王,你去向具寿那先问问题吧,他能够与你交谈、解除疑惑。」那时,弥兰陀王突然一听到「那先」这个声音,就生起了恐惧,生起了惊慌,生起了毛骨悚然。那时,弥兰陀王对德瓦曼提亚如此说:「尊者,那先比库能够与我交谈吗?」「大王,他能够,甚至能与因陀罗、夜摩、瓦鲁那、库韦拉、巴迦巴帝、苏亚马、桑都西达、诸世间护者,乃至与祖父之祖父大梵天交谈,何况与人类呢?」
Atha kho milindo rājā devamantiyaṃ etadavoca ‘‘tena hi, tvaṃ devamantiya, bhadantassa santike dūtaṃ pesehī’’ti. ‘‘Evaṃ devā’’ti kho devamantiyo āyasmato nāgasenassa santike dūtaṃ pāhesi ‘‘rājā, bhante, milindo āyasmantaṃ dassanakāmo’’ti. Āyasmāpi kho nāgaseno evamāha ‘‘tena hi āgacchatū’’ti.
那时,弥兰陀王对德瓦曼提亚如此说:「那么,德瓦曼提亚,你派遣使者到尊者那里去。」「是的,天神。」德瓦曼提亚派遣使者到具寿那先那里:「尊者,弥兰陀王想要见具寿。」具寿那先也如此说:「那么,让他来吧。」
Atha kho milindo rājā pañcamattehi yonakasatehi parivuto rathavaramāruyha mahatā balakāyena saddhiṃ yena saṅkhyeyyapariveṇaṃ yenāyasmā nāgaseno tenupasaṅkami. Tena kho pana samayena āyasmā nāgaseno asītiyā bhikkhusahassehi saddhiṃ maṇḍalamāḷe nisinno hoti. Addasā kho milindo rājā āyasmato nāgasenassa parisaṃ dūratova, disvāna devamantiyaṃ etadavoca ‘‘kassesā, devamantiya, mahatī parisā’’ti? ‘‘Āyasmato kho, mahārāja, nāgasenassa parisā’’ti.
那时,弥兰陀王由五百希腊人围绕,登上最胜的车乘,与大军队一起,前往桑克耶亚精舍,前往具寿那先所在之处。那时,具寿那先正与八万比库一起坐在圆形大厅中。弥兰陀王从远处看见具寿那先的大众,看见后对德瓦曼提亚如此说:「德瓦曼提亚,这是谁的大众?」「大王,这是具寿那先的大众。」
Atha kho milindassa rañño āyasmato nāgasenassa parisaṃ dūratova disvā ahudeva bhayaṃ, ahudeva chambhitattaṃ, ahudeva lomahaṃso. Atha kho milindo rājā khaggaparivārito viya gajo, garuḷaparivārito viya nāgo, ajagaraparivārito viya kotthuko , mahiṃsaparivuto viya accho, nāgānubaddho viya maṇḍūko, saddūlānubaddho viya migo, ahituṇḍikasamāgato viya pannago, majjārasamāgato viya undūro, bhūtavejjasamāgato viya pisāco, rāhumakhagato viya cando, pannago viya peḷantaragato, sakuṇo viya pañjarantaragato, maccho viya jālantaragato, vāḷavanamanuppaviṭṭho viya puriso, vessavaṇāparādhiko viya yakkho, parikkhīṇāyuko viya devaputto bhīto ubbiggo utrasto saṃviggo lomahaṭṭhajāto vimano dummano bhantacitto vipariṇatamānaso ‘‘mā maṃ ayaṃ parijano paribhavī’’ti satiṃ upaṭṭhapetvā devamantiyaṃ etadavoca – ‘‘mā kho, tvaṃ devamantiya , āyasmantaṃ nāgasenaṃ mayhaṃ ācikkheyyāsi, anakkhātaññevāhaṃ nāgasenaṃ jānissāmī’’ti. ‘‘Sādhu, mahārāja, tvaññeva jānāhī’’ti.
那时,弥兰陀王从远处看见具寿那先的大众后,就生起了恐惧,生起了惊慌,生起了毛骨悚然。那时,弥兰陀王如同被剑围绕的象,如同被金翅鸟围绕的龙,如同被蟒蛇围绕的猫头鹰,如同被水牛围绕的熊,如同被龙追逐的青蛙,如同被虎追逐的鹿,如同遇到蛇口的蛇,如同遇到猫的老鼠,如同遇到驱鬼师的鬼,如同被罗睺口吞的月亮,如同进入洞穴的蛇,如同进入笼中的鸟,如同进入网中的鱼,如同进入猛兽林的人,如同冒犯韦沙瓦那的亚卡,如同寿命已尽的天子,恐惧、惊慌、害怕、惊恐、毛骨悚然、意不悦、心不悦、心慌乱、心变异,「愿这些随从不轻视我」,建立起正念后,对德瓦曼提亚如此说:「德瓦曼提亚,你不要为我指出具寿那先,我将不经指示就认出那先。」「善哉,大王,你自己认吧。」
Tena kho pana samayena āyasmā nāgaseno tassā bhikkhuparisāya purato cattālīsāya bhikkhusahassānaṃ navakataro hoti pacchato cattālīsāya bhikkhusahassānaṃ vuḍḍhataro.
那时,具寿那先在那比库大众中,比前面的四万比库更年轻,比后面的四万比库更年长。
Atha kho milindo rājā sabbaṃ taṃ bhikkhusaṅghaṃ purato ca pacchato ca majjhato ca anuvilokento addasā kho āyasmantaṃ nāgasenaṃ dūratova bhikkhusaṅghassa majjhe nisinnaṃ kesarasīhaṃ viya vigatabhayabheravaṃ vigatalomahaṃsaṃ vigatabhayasārajjaṃ, disvāna ākāreneva aññāsi ‘‘eso kho ettha nāgaseno’’ti.
那时,弥兰陀王观察那整个比库僧团的前面、后面和中间,从远处看见具寿那先坐在比库僧团中间,如同狮子王一般,远离恐惧与畏惧,远离毛骨悚然,远离恐惧与怯懦,看见后仅凭相貌就认出:「这就是那先。」
Atha kho milindo rājā devamantiyaṃ etadavoca ‘‘eso kho, devamantiya, āyasmā nāgaseno’’ti. ‘‘Āma, mahārāja, eso kho nāgaseno, suṭṭhu kho, tvaṃ mahārāja, nāgasenaṃ aññāsī’’ti . Tato rājā tuṭṭho ahosi ‘‘anakkhātova mayā nāgaseno aññāto’’ti. Atha kho milindassa rañño āyasmantaṃ nāgasenaṃ disvāva ahudeva bhayaṃ, ahudeva chambhitattaṃ, ahudeva lomahaṃso.
那时,弥兰陀王对德瓦曼提亚如此说:「德瓦曼提亚,这就是具寿那先。」「是的,大王,这就是那先。大王,你很好地认出了那先。」于此,王欢喜了:「我不经指示就认出了那先。」那时,弥兰陀王一看见具寿那先,就生起了恐惧,生起了惊慌,生起了毛骨悚然。
Tenāhu –
Tenāhu –
‘‘Caraṇena ca sampannaṃ, sudantaṃ uttame dame;
「具足行与善调伏,于最上调伏中善调伏;
Disvā rājā nāgasenaṃ, idaṃ vacanamabravi.
见到那伽犀那后,王说了这句话。
‘‘Kathitā mayā bahū diṭṭhā, sākacchā osaṭā bahū;
「我已说了许多见解,已进行了许多论议;
Na tādisaṃ bhayaṃ āsi, ajja tāso yathā mama.
从未有过如此的恐惧,今日我的惊怖如是。
‘‘Nissaṃsayaṃ parājayo, mama ajja bhavissati;
「无疑地,今日我将会失败;
Jayo ca nāgasenassa, yathā cittaṃ na saṇṭhita’’nti.
而那伽犀那将会胜利,因为心不能安定。」
Bāhirakathā niṭṭhitā. · 外论完