10. Mātikākathā
10. Mātikākathā十、论母说
Mātikākathāvaṇṇanā论母说注释
§40
40. Idāni mahāthero vipassanākathānantaraṃ sakale paṭisambhidāmagge niddiṭṭhe samathavipassanāmagganibbānadhamme ākāranānattavasena nānāpariyāyehi thometukāmo nicchātotiādīni ekūnavīsati mātikāpadāni uddisitvā tesaṃ niddesavasena mātikākathaṃ nāma kathesi. Tassā ayaṃ apubbatthānuvaṇṇanā. Mātikāya tāva nicchātoti amilāto. Sabbepi hi kilesā pīḷāyogato milātā, rāgopi tāva nirantarappavatto sarīraṃ dahati, kiṃ panaññe kilesā . ‘‘Tayome, bhikkhave, aggī rāgaggi dosaggi mohaggī’’ti (itivu. 93; dī. ni. 3.305) pana kilesanāyakā tayo eva kilesā vuttā, taṃsampayuttāpi pana dahantiyeva. Evaṃ chātakilesābhāvato nicchāto. Ko so? Vimokkhasambandhena vimokkhoti daṭṭhabbo. Muccatīti mokkho. Vimuccatīti vimokkhoti attho. Idamekaṃ mātikāpadaṃ. Vijjāvimuttīti vijjāyeva vimutti. Idamekaṃ mātikāpadaṃ. Jhānavimokkhoti jhānameva vimokkho. Idamekaṃ mātikāpadaṃ. Sesāni ekekānevāti evaṃ ekūnavīsati mātikāpadāni.
40. 现在，长老们在正见通达之教法中，于全三明之道中，论述止观三昧、涅槃法的不生不灭等义，以多种不同的说法加以阐明，表明熄灭之义等共计二十一条目，称为纲要则以其所示说为准，此即纲要之义说。所谓纲要，即熄灭之义。诸染恒因其烦恼苦恼而熄灭，贪欲亦不断焚烧身心，何况他染三业。《三火焰，诸比库，此为三火焰：贪火、瞋火、痴火》，三毒被称为三火焰，虽相依缠绕，亦能焚烧身心。由此观之，熄灭即悉除三毒。何者为熄灭？正好观所缘即为解脱；解脱即释放；获得释放即为解脱，此为一纲目。慧解脱即由智慧而得之，此为一纲目。禅定解脱即由禅定而获，此为一纲目。其余也皆仅次第说明，共计二十一条纲目。
§41
41.Nekkhammena kāmacchandato nicchātoti nekkhammena kāmacchandato apetattā kāmacchandato nikkileso yogī. Tena paṭiladdhaṃ nekkhammampi nicchāto nikkileso vimokkho. Evaṃ sesesupi. Nekkhammena kāmacchandato muccatīti vimokkhoti nekkhammena kāmacchandato yogī muccatīti taṃ nekkhammaṃ vimokkhoti attho. Evaṃ sesesupi. Vijjatīti vijjāti sabhāvato vijjati atthi upalabbhatīti vijjā nāmāti attho. Atha vā sabhāvajānanatthaṃ paṭipannehi yogīhi sabhāvaṃ vedīyati jānīyatīti vijjā nāmāti attho. Atha vā visesalābhatthaṃ paṭipannehi yogīhi vedīyati paṭilābhīyatīti vijjā nāmāti attho. Atha vā attanā vinditabbaṃ bhūmiṃ vindati labhatīti vijjā nāmāti attho. Atha vā sabhāvadassanahetuttā sabhāvaṃ viditaṃ karotīti vijjā nāmāti attho. Vijjanto muccati, muccantovijjatīti yathāvutto dhammo yathāvuttenatthena vijjamāno yathāvuttato muccati, yathāvuttato muccamāno yathāvuttenatthena vijjatīti vijjāvimutti nāmāti attho.
41. 熄灭由离欲欲望而生，即由内心远离欲念而无染污，是为具足熄灭之行者。由此而得离欲熄灭，亦是无染污的解脱。其余亦如是。知晓意谓根本为本性的存在；所得即智慧的意义。或为通达世间诸法之本性，是谓智慧。或由经验而生智慧，能辨知分别，这亦称智慧。或由自观得到应发之境，亦是智慧。或由认识实相而觉知其本质，这也称智慧。智慧解脱即以智慧为缘得脱，脱者即是智慧解脱。
Kāmacchandaṃ saṃvaraṭṭhenāti kāmacchandanivāraṇaṭṭhena taṃ nekkhammaṃ sīlavisuddhi nāmāti attho. Taṃyeva avikkhepahetuttā avikkhepaṭṭhena cittavisuddhi. Dassanahetuttā dassanaṭṭhena diṭṭhivisuddhi. Sesesupi eseva nayo. Paṭippassambhetīti nekkhammādinā kāmacchandādikaṃ yogāvacaro paṭippassambhetīti nekkhammādiko dhammo passaddhi nāmāti attho. Pahīnattāti tena tena pahānena pahīnattā. Ñātaṭṭhena ñāṇanti jhānapaccavekkhaṇāvasena vipassanāvasena maggapaccavekkhaṇāvasena ñātaṭṭhena nekkhammādikaṃ ñāṇaṃ nāmāti attho. Diṭṭhattā dassananti etthāpi eseva nayo. Visujjhatīti yogī, nekkhammādikā visuddhi.
由制止欲念之心力为止，即是遏止欲念的清净，称为戒净。由此不动摇之缘为心净，由见解缘为见净，其余亦同。专注静虑，使内心安定，其余皆是顺次理。修习离欲等法，修止的行为得安静，这便称为静安。离欲之念已弃，称为弃止，以此智慧、禅定、观照为依止，亦谓之智。见净亦是此理。修习之人具足离欲等清净，得其法味。
Nekkhammaniddese nekkhammaṃ alobhattā kāmarāgato nissaṭanti nissaraṇaṃ. Tato nikkhantanti nekkhammaṃ. ‘‘Rūpānametaṃ nissaraṇaṃ yadidaṃ nekkhamma’’nti vuccamāne āruppavisesassa adissanato visesassa dassanatthaṃ aññattha vuttapāṭhakkameneva yadidaṃ āruppanti vuttaṃ. Tañca āruppaṃ rūpato nikkhantattā nekkhammaṃ nāmāti adhikāravaseneva vuttaṃ hoti. Bhūtanti uppādasamāyogadīpanaṃ. Saṅkhatanti paccayabalavisesadassanaṃ. Paṭiccasamuppannanti paccayasamāyogepi paccayānaṃ abyāpārabhāvadassanaṃ. Nirodho tassa nekkhammanti nibbānaṃ tato saṅkhatato nikkhantattā tassa saṅkhatassa nekkhammaṃ nāma. Āruppassa ca nirodhassa ca gahaṇaṃ aññattha pāṭhe vuttakkameneva kataṃ. ‘‘Kāmacchandassa nekkhammaṃ nekkhamma’’nti vuccamāne punaruttaṃ hoti. Nekkhammavacaneneva ca tassa nekkhammasiddhīti taṃ avatvā sesanekkhammameva vuttaṃ. Taṃ ujukameva. Nissaraṇaniddesepi imināva nayena attho veditabbo. Nissaraṇīyā dhātuyo panettha ujukameva nekkhammanti vuttaṃ. Pavivekoti pavivittabhāvo nekkhammādikoyeva. Vosajjatīti yogī, nekkhammādayo vosaggo. Nekkhammaṃ pavattento yogī nekkhammena caratīti vuccati. Taṃ pana nekkhammaṃ cariyā. Esa nayo sesesupi. Jhānavimokkhaniddese vattabbaṃ vimokkhakathāyaṃ vuttaṃ. Kevalaṃ tattha ‘‘jānātīti jhānavimokkho’’ti (paṭi. ma. 1.217) vuttaṃ, idha pana ‘‘jānātīti, jhāyatī’’ti puggalādhiṭṭhānāva desanā katāti ayaṃ viseso.
离欲语义而言，离欲即不被贪欲所染染，不着相住，是无依止而寂灭。由此达至涅槃，离欲即如是。言“色之离欲”乃以无形无相为判别。诸说中提及无色，乃是色界灭尽之意。生灭谓觉有生起灭除，成住坏空，指对因缘和合法有此显示。着生灭因缘之见解，称为有漏。依因缘和合而生，称为缘生。灭者谓此之息灭，名离欲。色法乃依生灭之法合成，色法之无形无相，称为离欲。言无形无相的灭除，其意有别于形相之法。言离欲为离欲语义，实指其理。修行者离欲由此成就，名为离欲。而复言离欲者，指此离欲已显现。此理要义，余亦如是。余论禅定解脱之义时亦有此说。言“知”（解脱禅定）即是禅定解脱，但此处又解说“知”及“修习”之差别。
§42
42. Bhāvanādhiṭṭhānajīvitaniddese ca puggalādhiṭṭhānā desanā katā. Dhammato pana bhāvanā nāma nekkhammādayova. Adhiṭṭhānaṃ nāma nekkhammādivasena patiṭṭhāpitacittameva. Jīvitaṃ nāma nekkhammādivasena patiṭṭhāpitacittassa sammāājīvo nāma. Ko so sammāājīvo nāma ? Micchājīvā virati, dhammena samena paccayapariyesanavāyāmo ca. Tattha samaṃ jīvatīti samaṃ jīvitaṃ jīvati, bhāvanapuṃsakavacanaṃ vā, samena jīvatīti vuttaṃ hoti. No visamanti ‘‘samaṃ jīvatī’’ti vuttasseva atthassa paṭisedhavasena avadhāraṇaṃ kataṃ. Sammā jīvatīti ākāranidassanaṃ. No micchāti tasseva niyamanaṃ. Visuddhaṃ jīvatīti sabhāvavisuddhiyā visuddhaṃ jīvitaṃ jīvati. No kiliṭṭhanti tasseva niyamanaṃ. Yaññadevātiādīhi yathāvuttānaṃ tissannaṃ sampadānaṃ ānisaṃsaṃ dasseti. Tattha yaññadevāti yaṃ yaṃ eva. Khattiyaparisanti khattiyānaṃ sannipātaṃ. So hi samantato sīdanti ettha akatabuddhinoti parisāti vuccati. Eseva nayo itarattaye. Khattiyādīnaṃyeva āgamanasampattiyā ñāṇasampattiyā ca samannāgatattā tāsaṃyeva catassannaṃ gahaṇaṃ , na suddaparisāya. Visāradoti tīhi sampadāhi sampanno vigatasārajjo, nibbhayoti attho. Amaṅkubhūtoti asaṅkucito na nittejabhūto. Taṃ kissa hetūti taṃ visāradattaṃ kena hetunā kena kāraṇena hotīti ceti attho. Idāni tathā hīti tassa kāraṇavacanaṃ. Yasmā evaṃ tisampadāsampanno, tasmā ‘‘visārado hotī’’ti visāradabhāvassa kāraṇaṃ dassetvā niṭṭhapesīti.
42. 修行者立志生活之论亦含有修行者之立意。法即修行，即离欲诸法。意即心所确立，以离欲为缘。生活即以此心所而确立的正当生活，谓之正当生活者为有正见与正念。何谓正当生活？厌离邪业，奉行善法，善于寻求因缘。此处“等正生活”，意指正行佛法之家常行为之修持。非等正生活即违背此正法。洗净生活意指纯洁行为，非污浊之业。所谓能离营营于三业，是修习者具备三种根本善德，即明、清净、无畏，即具足三种功德。何以故？因具足此三德故得清净。此即说明此清净之所以然。述此即告结束，故谓“具足三德之清净，乃此理因”。
Saddhammappakāsiniyā paṭisambhidāmagga-aṭṭhakathāya · 在《显扬正法》即《无碍解道注》中
Mātikākathāvaṇṇanā niṭṭhitā. · 论母说注释终了。
Paññāvaggavaṇṇanā niṭṭhitā. · 慧品注释终了。
Niṭṭhitā cūḷavaggassa apubbatthānuvaṇṇanā. · 小品中前所未说义的随释终了。
Ettāvatā ca tivaggasaṅgahitassa · 如是三品所摄之
Samatiṃsakathāpaṭimaṇḍitasspaṭisambhidāmaggassa atthavaṇṇanā niṭṭhitā hotīti.
正见通达之论说已成，详尽解释有序三明之道已毕。
Nigamanakathā结论
Mahāvaggo majjhimo ca, cūḷavaggo ca nāmato;
名为中部大品及小品；
Tayo vaggā idha vuttā, pamāṇapaṭipāṭiyā.
此处陈说三品，依其篇幅次第。
Vagge vagge dasa dasa, kathā yā tā udīritā;
品中各有十段，如每段所述内容；
Uddānagāthā sabbāsaṃ, imā tāsaṃ yathākkamaṃ.
皆为引导歌颂，依其适当範畴。
Ñāṇaṃ diṭṭhi ānāpānaṃ, indriyaṃ vimokkhapañcamaṃ;
内容涵盖见解、觉知入出息念、五根解脱；
Gati kammaṃ vipallāso, maggo maṇḍoti tā dasa.
还包括流转、业力、颠倒、道与法轮，此十项也。
Yuganaddhasaccabojjhaṅgā, mettā virāgapañcamā;
「二俱生真觉支」者，即身心双俱和合发生的觉支也；「慈」为第五，即离欲的清净也。
Paṭisambhidā dhammacakkaṃ, lokuttarabalasuññatā.
「断谛法轮」者，彼断灭真实法之转轮也；「出世空寂」者，超越世间之广大寂静也。
Paññā iddhi abhisamayo, viveko cariyapañcamo;
「慧、神通、无染净分」者，智慧、神通以及清净无染之三分也；「独处行为第五」者，表示独处修行为第五觉支也。
Pāṭihīraṃ samasīsa-sati vipassanamātikā.
「坚强念」者，坚固不动的正念也；「观照为母」者，乃以般若智慧为母在观照也。
Yo so sugatasutānaṃ, adhipatibhūtena bhūtahitaratinā;
「是那善说闻者」者，即诸善知识所教导者也；「如王者般」者，具王者威仪，以利众生心悦诚服也。
Therena thiraguṇavatā, vutto paṭisambhidāmaggo.
「长老如坚石者」者，意指长老坚定不可动摇；「所说断觉道」者，即长老们宣说通达断灭真理之道也。
Tassatthavaṇṇanā yā, pubbaṭṭhakathānayaṃ tathā yuttiṃ;
此处注释解释的内容，是前行注疏所陈述的教理理据，亦即该注释与经典教理相契合的道理基础；
Nissāya mayāraddhā, niṭṭhānamupāgatā esā.
此注释是在前行注疏的基础上，由我亲自撰写，现已完成；
Yaṃ taṃ uttaramantī, mantiguṇayuto yuto ca saddhāya;
即依此意涵及上乘涵义，结合正信，
Kārayi mahāvihāre, pariveṇamanekasādhuguṇaṃ.
于大僧院中，使之完善，周备多样，功德殊胜；
Therenettha nivasatā, samāpitāyaṃ mahābhidhānena;
由此诸长老住持，承续广博大义，综囊入藏；
Tatiye vasse cutito, moggallānassa bhūpatino.
此乃第三个安法夏节过去之后，归属由摩嘎剌那尊者主掌之时期。
Samayaṃ anulomentī, therānaṃ theravādadīpānaṃ;
时间顺次追述，长老们的长老说法之光照；
Niṭṭhaṃ gatā yathāyaṃ, aṭṭhakathā lokahitajananī.
如实已终结，注疏作为利益众生之母。
Dhammaṃ anulomentā, attahitaṃ parahitañca sādhentā;
顺次追述法，完成自利与他利；
Niṭṭhaṃ gacchantu tathā, manorathā sabbasattānaṃ.
亦应如是圆满，众生诸愿悉得满足。
Saddhammapakāsiniyā, aṭṭhakathāyettha gaṇitakusalehi;
善于解析正法阐明者，注疏乃由此诸能人编纂；
Gaṇitā tu bhāṇavārā, viññeyyā aṭṭhapaññāsa.
其编者乃长辈贤辩者，六十八人可识者也。
Ānuṭṭhubhena assā, chandobandhena gaṇiyamānā tu;
按照四句式韵律，依照韵律节奏加以计算；
Cuddasasahassasaṅkhā, gāthāyo pañca ca satāni.
共有十四千余句诗，且有五百句整齐分段。
Sāsanaciraṭṭhitatthaṃ, lokahitatthañca sādarena mayā;
为了法久住，为世间利益，我以恭敬用心护持此法；
Puññaṃ imaṃ racayatā, yaṃ pattamanappakaṃ vipulaṃ.
造此福业，因其广大无量无有边际。
Puññena tena loko, saddhammarasāyanaṃ dasabalassa;
靠此功德，世间享受信心法的甘露，十种力量皆得自在；
Upabhuñjitvā vimalaṃ, pappotu sukhaṃ sukhenevāti.
清净无垢而持用，愿其如实生起安乐，是正安乐也。
Saddhammappakāsinī nāma · 名为《正法显现》之
Paṭisambhidāmaggappakaraṇassa aṭṭhakathā niṭṭhitā. · 《无碍解道论》注疏已竟。