Pārāyanavaggo彼岸道品
Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa · 礼敬彼世尊、阿拉汉、正自觉者
Khuddakanikāye · 小部
Cūḷaniddesapāḷi · 小分别部
Pārāyanavaggo
彼岸道品
Vatthugāthā事偈
Kosalānaṃ purā rammā, agamā dakkhiṇāpathaṃ;
从前,从国萨拉的可爱之地,前往南方道路;
Ākiñcaññaṃ patthayāno, brāhmaṇo mantapāragū.
渴求无所有,婆罗门通达真言。
So assakassa visaye, maḷakassa samāsane ;
他在阿萨咖的领域,玛喇咖的近处;
Vasi godhāvarīkūle, uñchena ca phalena ca.
住在果达瓦利河岸,以拾穗与果实为生。
Tasseva upanissāya, gāmo ca vipulo ahu;
依靠于他,有一个广大的村落;
Tato jātena āyena, mahāyaññamakappayi.
从那里所得的收入,他举行了大祭祀。
Mahāyaññaṃ yajitvāna, puna pāvisi assamaṃ;
举行大祭祀后,他再次进入隐居处;
Tasmiṃ paṭipaviṭṭhamhi, añño āgañchi brāhmaṇo.
当他进入时,另一位婆罗门来了。
Ugghaṭṭapādo tasito , paṅkadanto rajassiro;
他脚掌开裂、口渴、牙齿沾满泥土、头上满是尘土;
So ca naṃ upasaṅkamma, satāni pañca yācati.
他走近他,乞求五百。
Tamenaṃ bāvarī disvā, āsanena nimantayi;
巴瓦利见到他,以座位邀请他;
Sukhañca kusalaṃ pucchi, idaṃ vacanamabravi .
问候安乐与吉祥,说了这句话。
‘‘Yaṃ kho mama deyyadhammaṃ, sabbaṃ visajjitaṃ mayā;
「凡是我应施之物,全部已被我施出;婆罗门,请原谅我,我没有五百。」
Anujānāhi me brahme, natthi pañcasatāni me’’.
「凡是我应施之物,全部已被我施出;婆罗门,请原谅我,我没有五百。」
‘‘Sace me yācamānassa, bhavaṃ nānupadassati ;
「如果尊者不给予向你乞求的我;
Sattame divase tuyhaṃ, muddhā phalatu sattadhā’’.
「在第七日,你的头将裂成七份。」
Abhisaṅkharitvā kuhako, bheravaṃ so akittayi;
那骗子造作之后,宣说了可怕之事;
Tassa taṃ vacanaṃ sutvā, bāvarī dukkhito ahu.
听闻他的那些话后,巴瓦利变得痛苦。
Ussussati anāhāro, sokasallasamappito;
忧愁箭所刺穿,不进饮食而消瘦;
Athopi evaṃ cittassa, jhāne na ramatī mano.
而且心处于这样的状态,意不乐于禅那。
Utrastaṃ dukkhitaṃ disvā, devatā atthakāminī;
天人见他惊恐痛苦,欲作利益;
Bāvariṃ upasaṅkamma, idaṃ vacanamabravi.
前往巴瓦利处,说了这番话:
‘‘Na so muddhaṃ pajānāti, kuhako so dhanatthiko;
「他不了知头,那骗子是为了财富;」
Muddhani muddhapāte vā, ñāṇaṃ tassa na vijjati’’.
「于头或头破,他的智不存在。」
‘‘Bhotī carahi jānāti, taṃ me akkhāhi pucchitā;
「尊夫人现在知道,请告诉我所问的;头与头破,我们听你的话。」
Muddhaṃ muddhādhipātañca , taṃ suṇoma vaco tava’’.
「头与头破,我们听你的话。」
‘‘Ahampetaṃ na jānāmi, ñāṇaṃ mettha na vijjati;
「我不知道这个,我在此没有智;于头与头破,这是诸胜者的见处。」
Muddhani muddhādhipāte ca, jinānañhettha dassanaṃ’’.
「于头与头破,这是诸胜者的见处。」
‘‘Atha ko carahi jānāti, asmiṃ pathavimaṇḍale ;
「那么谁现在知道,在此大地界;头与头破,请告诉我,天人。」
Muddhaṃ muddhādhipātañca, taṃ me akkhāhi devate’’.
「头与头破,请告诉我,天人。」
‘‘Purā kapilavatthumhā, nikkhanto lokanāyako;
「从咖毕拉瓦图出发,世间导师」
Apacco okkākarājassa, sakyaputto pabhaṅkaro.
欧咖咖王的后裔,释迦子,光辉者。
‘‘So hi brāhmaṇa sambuddho, sabbadhammāna pāragū;
「婆罗门!他确实是正自觉者,一切法的彼岸者;
Sabbābhiññābalappatto , sabbadhammesu cakkhumā;
已达一切神通力者,于一切法具眼者;
Sabbakammakkhayaṃ patto, vimutto upadhikkhaye.
已达一切业尽者,于诸依灭尽而解脱者。
‘‘Buddho so bhagavā loke, dhammaṃ deseti cakkhumā;
「彼世尊是世间的佛陀,具眼者说法;
Taṃ tvaṃ gantvāna pucchassu, so te taṃ byākarissati’’.
你去问他,他将为你解答。」
Sambuddhoti vaco sutvā, udaggo bāvarī ahu;
听到「正自觉者」之语,巴瓦利变得欢喜;
Sokassa tanuko āsi, pītiñca vipulaṃ labhi.
他的愁减少了,并获得广大的喜悦。
So bāvarī attamano udaggo, taṃ devataṃ pucchati vedajāto;
那位巴瓦利欢喜、兴奋,因知识而生起,询问那位天人;
‘‘Katamamhi gāme nigamamhi vā pana, katamamhi vā janapade lokanātho;
「世间的保护者在哪个村落、镇或国土?
Yattha gantvāna passemu, sambuddhaṃ dvipaduttamaṃ’’.
我们去到那里,能见到正自觉者、两足中的最上者。」
‘‘Sāvatthiyaṃ kosalamandire jino, pahūtapañño varabhūrimedhaso;
「胜利者在沙瓦提的国萨拉宫殿,具足大慧、殊胜广大智慧;
So sakyaputto vidhuro anāsavo, muddhādhipātassa vidū narāsabho’’.
他是萨咖之子,无烦恼、无漏,是头顶之主的智者、人中之牛。」
Tato āmantayī sisse, brāhmaṇe mantapāragū ;
然后,那位通达真言彼岸的婆罗门召唤弟子们;
‘‘Etha māṇavā akkhissaṃ, suṇātha vacanaṃ mama.
「来吧,学童们,我将告诉你们,听我的话。
‘‘Yasseso dullabho loke, pātubhāvo abhiṇhaso;
「他的出现在世间难得,不常发生;
Svājja lokamhi uppanno, sambuddho iti vissuto;
「今日世间已出生,闻名为正等正觉者;
Khippaṃ gantvāna sāvatthiṃ, passavho dvipaduttamaṃ’’.
速往沙瓦提城,见两足尊。」
‘‘Kathaṃ carahi jānemu, disvā buddhoti brāhmaṇa;
「婆罗门啊,我们如何能知,见到佛陀?
Ajānataṃ no pabrūhi, yathā jānemu taṃ mayaṃ’’.
请告诉不知道的我们,使我们能知道他。」
‘‘Āgatāni hi mantesu, mahāpurisalakkhaṇā;
「在诸咒文中已来到,大人相,
Dvattiṃsāni ca byākkhātā, samattā anupubbaso.
三十二相已被分别论,完整地依次序。
‘‘Yassete honti gattesu, mahāpurisalakkhaṇā;
「凡在身体上具有这些大人相者,
Dveyeva tassa gatiyo, tatiyā hi na vijjati.
他只有两种趣,第三种确实不存在。
‘‘Sace agāraṃ āvasati, vijeyya pathaviṃ imaṃ;
「若住于家,他将征服此大地;
Adaṇḍena asatthena, dhammena anusāsati.
以无杖、无刀剑,以法来教诫。
‘‘Sace ca so pabbajati, agārā anagāriyaṃ;
「若他从家出家,成为无家者;
Vivaṭṭacchado sambuddho, arahā bhavati anuttaro.
揭开覆盖的正自觉者,他将成为无上的阿拉汉。
‘‘Jātiṃ gottañca lakkhaṇaṃ, mante sisse punāpare;
「生、姓、相、咒语、弟子,以及其他;
Muddhaṃ muddhādhipātañca, manasāyeva pucchatha.
头顶、头顶之主,请以心来询问。
‘‘Anāvaraṇadassāvī, yadi buddho bhavissati;
「无障碍见者,若他将成为佛陀;
Manasā pucchite pañhe, vācāya visajjissati’’ .
以心所问之问题,将以语言来解答」。
Bāvarissa vaco sutvā, sissā soḷasa brāhmaṇā;
听闻了巴瓦利的话语,十六位婆罗门弟子;
Ajito tissametteyyo, puṇṇako atha mettagū.
阿基多、提沙美德亚、奔那咖、还有美德古。
Dhotako upasīvo ca, nando ca atha hemako;
陀答咖、伍巴西瓦、难陀、还有黑马咖;
Todeyya-kappā dubhayo, jatukaṇṇī ca paṇḍito.
陀德亚、咖巴两位、还有智者迦度咖尼。
Bhadrāvudho udayo ca, posālo cāpi brāhmaṇo;
跋德拉伍陀、伍达亚、还有婆罗门波沙喇;
Mogharājā ca medhāvī, piṅgiyo ca mahāisi.
还有贤慧的摩伽拉迦、还有大仙人宾基亚。
Paccekagaṇino sabbe, sabbalokassa vissutā;
他们各有自己的众,闻名于一切世间;
Jhāyī jhānaratā dhīrā, pubbavāsanavāsitā.
禅修者、乐于禅那、贤智者、以过去习性熏习。
Bāvariṃ abhivādetvā, katvā ca naṃ padakkhiṇaṃ;
礼敬巴瓦离后,并对他作右绕;
Jaṭājinadharā sabbe, pakkāmuṃ uttarāmukhā.
所有身着结发兽皮衣者,向北方出发。
Maḷakassa patiṭṭhānaṃ, puramāhissatiṃ tadā ;
当时,玛喇咖的住处,阿希沙提城;
Ujjeniñcāpi gonaddhaṃ, vedisaṃ vanasavhayaṃ.
以及伍揭尼、果那达、韦地沙、瓦那沙瓦亚。
Kosambiñcāpi sāketaṃ, sāvatthiñca puruttamaṃ;
以及国桑比、沙给答、沙瓦提最上城;
Setabyaṃ kapilavatthuṃ, kusinārañca mandiraṃ.
些答比亚、咖毕拉瓦图、拘尸那罗宫殿。
Pāvañca bhoganagaraṃ, vesāliṃ māgadhaṃ puraṃ;
以及巴瓦、财富城、韦萨离、马嘎塔城;
Pāsāṇakaṃ cetiyañca, ramaṇīyaṃ manoramaṃ.
巴沙那咖塔庙,可爱、令人欢喜。
Tasitovudakaṃ sītaṃ, mahālābhaṃva vāṇijo;
如渴者得冷水,如商人得大利;
Chāyaṃ ghammābhitattova turitā pabbatamāruhuṃ.
如被热恼者得荫凉,他们急速登上山。
Bhagavā tamhi samaye, bhikkhusaṅghapurakkhato;
世尊于彼时,以比库僧团为前导;
Bhikkhūnaṃ dhammaṃ deseti, sīhova nadatī vane.
为诸比库说法,如狮子在林中吼。
Ajito addasa buddhaṃ, pītaraṃsiṃva bhāṇumaṃ;
阿基多见到佛陀,如见饮光之日轮;
Candaṃ yathā pannarase, paripūraṃ upāgataṃ.
如十五日之月,圆满而来。
Athassa gatte disvāna, paripūrañca byañjanaṃ;
于是见其身体,及圆满之诸相;
Ekamantaṃ ṭhito haṭṭho, manopañhe apucchatha.
欢喜站立一旁,问心中之问。
‘‘Ādissa jammanaṃ brūhi, gottaṃ brūhi salakkhaṇaṃ;
「请说他的出生,请说具相的种姓;
Mantesu pāramiṃ brūhi, kati vāceti brāhmaṇo’’.
请说诸咒的彼岸,婆罗门教授多少?」
‘‘Vīsaṃ vassasataṃ āyu, so ca gottena bāvarī;
「寿命一百二十岁,他是巴瓦利种姓;
Tīṇissa lakkhaṇā gatte, tiṇṇaṃ vedāna pāragū.
他身上有三个相,通达三吠陀的彼岸。
‘‘Lakkhaṇe itihāse ca, sanighaṇḍusakeṭubhe;
「在相、传说、词汇、字源和祭祀中,
Pañcasatāni vāceti, sadhamme pāramiṃ gato’’.
他教授五百,在自法中到达彼岸。」
‘‘Lakkhaṇānaṃ pavicayaṃ, bāvarissa naruttama;
「巴瓦利的诸相的分别论,人中至上者,
Taṇhacchida pakāsehi, mā no kaṅkhāyitaṃ ahu’’.
断渴爱者,请阐明,愿我们无疑惑。」
‘‘Mukhaṃ jivhāya chādeti, uṇṇassa bhamukantare;
「以舌覆盖口,眉间有白毫;
Kosohitaṃ vatthaguyhaṃ, evaṃ jānāhi māṇava’’.
阴藏隐密,学童,你应如此了知。」
Pucchañhi kiñci asuṇanto, sutvā pañhe viyākate;
未闻所问之事,闻后解答诸问;
Vicinteti jano sabbo, vedajāto katañjalī.
一切人众思惟,智者生起合掌。
‘‘Ko nu devo vā brahmā vā, indo vāpi sujampati;
「究竟是天或梵天,或是萨咖善行者;
Manasā pucchite pañhe, kametaṃ paṭibhāsati.
以意所问之问,谁能对此作答。
‘‘Muddhaṃ muddhādhipātañca, bāvarī paripucchati;
巴瓦利询问头顶及头顶之征相;
Taṃ byākarohi bhagavā, kaṅkhaṃ vinaya no ise’’.
世尊请解答彼,仙人请为我们除去疑惑。」
‘‘Avijjā muddhāti jānāhi, vijjā muddhādhipātinī;
「应知无明是头顶,明是头顶的征服者;
Saddhāsatisamādhīhi, chandavīriyena saṃyutā’’.
与信、念、定,以及欲、精进相应」。
Tato vedena mahatā, santhambhetvāna māṇavo;
于是那学童以大喜悦,振作起来;
Ekaṃsaṃ ajinaṃ katvā, pādesu sirasā pati.
将羚羊皮披于一肩,以头礼拜足。
‘‘Bāvarī brāhmaṇo bhoto, saha sissehi mārisa;
「婆瓦利婆罗门,尊者,与弟子们一起;
Udaggacitto sumano, pāde vandati cakkhuma’’.
心意高扬、喜悦,礼敬具眼者的足」。
‘‘Sukhito bāvarī hotu, saha sissehi brāhmaṇo;
「愿婆瓦利婆罗门与弟子们一起安乐;
Tvañcāpi sukhito hohi, ciraṃ jīvāhi māṇava.
你也愿安乐,学童,愿你长寿。
‘‘Bāvarissa ca tuyhaṃ vā, sabbesaṃ sabbasaṃsayaṃ;
「巴瓦利的以及你们的,一切的一切疑问;
Katāvakāsā pucchavho, yaṃ kiñci manasicchatha’’.
已作机会,你们应问,你们心中思惟的任何事。」
Sambuddhena katokāso, nisīditvāna pañjalī;
被正自觉者作了机会,合掌坐下后;
Ajito paṭhamaṃ pañhaṃ, tattha pucchi tathāgataṃ.
阿基多首先在那里,问了如来问题。
Vatthugāthā niṭṭhitā. · 事偈完
1. Ajitamāṇavapucchā1. 阿基德学童所问
‘‘Kenassu nivuto loko, [iccāyasmā ajito]
「世间被什么所覆盖,[具寿阿基多如是说]
Kenassu nappakāsati;
被什么而不显现;
Kissābhilepanaṃ brūsi, kiṃsu tassa mahabbhayaṃ’’.
你说什么的涂抹,什么是它的大怖畏?」
‘‘Avijjāya nivuto loko, [ajitāti bhagavā]
「世间被无明所覆盖,[世尊对阿基多说]
Vevicchā pamādā nappakāsati;
疑惑、放逸不能显现;
Jappābhilepanaṃ brūmi, dukkhamassa mahabbhayaṃ’’.
我说渴求与贪求,是他的苦与大怖畏。
‘‘Savanti sabbadhi sotā, [iccāyasmā ajito]
「诸流向一切处流,[具寿阿基答说]
Sotānaṃ kiṃ nivāraṇaṃ;
诸流的防护是什么;
Sotānaṃ saṃvaraṃ brūhi, kena sotā pidhiyyare’’.
请说诸流的防护,诸流以什么被遮闭。」
‘‘Yāni sotāni lokasmiṃ, [ajitāti bhagavā]
「世间中的诸流,[世尊说:阿基答]
Sati tesaṃ nivāraṇaṃ;
念是它们的防护;
Sotānaṃ saṃvaraṃ brūmi, paññāyete pidhiyyare’’.
我说诸流的防护,它们以慧被遮闭。」
‘‘Paññā ceva sati cāpi , [iccāyasmā ajito]
「慧与念,[具寿阿基多如是说]
Nāmarūpañca mārisa;
以及名色,尊者;
Etaṃ me puṭṭho pabrūhi, katthetaṃ uparujjhati’’.
请你为我说这所问,这在何处被灭尽?」
‘‘Yametaṃ pañhaṃ apucchi, ajita taṃ vadāmi te;
「你所问的这个问题,阿基多,我为你说;
Yattha nāmañca rūpañca, asesaṃ uparujjhati;
凡名与色,无余被灭尽之处;
Viññāṇassa nirodhena, etthetaṃ uparujjhati’’.
以识的灭尽,在此这被灭尽。」
‘‘Ye ca saṅkhātadhammāse, ye ca sekhā puthū idha;
「凡那些已了知法者,以及在此众多的有学者;
Tesaṃ me nipako iriyaṃ, puṭṭho pabrūhi mārisa’’.
请你为我说他们的行仪,尊者,你被问已请说。」
‘‘Kāmesu nābhigijjheyya, manasānāvilo siyā;
「他不应贪求诸欲,应是心无浊者;
Kusalo sabbadhammānaṃ, sato bhikkhu paribbaje’’ti.
善巧于一切法,具念的比库应游行。」
Ajitamāṇavapucchā paṭhamā. · 阿基德学童所问第一
2. Tissametteyyamāṇavapucchā2. 帝萨美德耶亚学童所问
‘‘Kodha santusito loke, [iccāyasmā tissametteyyo]
「谁在世间知足,〔这是具寿帝思咖美德亚所说〕
Kassa no santi iñjitā;
谁没有动摇;
Ko ubhantamabhiññāya, majjhe mantā na lippati ;
谁证知两端后,于中间不染著;
Kaṃ brūsi mahāpurisoti, ko idha sibbinimaccagā’’ti .
你说谁是大丈夫,谁在此已超越缝纫者?」
‘‘Kāmesu brahmacariyavā, [metteyyāti bhagavā]
「于诸欲中行梵行者,〔美德亚,世尊说〕
Vītataṇho sadā sato;
离渴爱、常具念者;
Saṅkhāya nibbuto bhikkhu, tassa no santi iñjitā.
已算计而涅槃的比库,他没有诸动摇。
‘‘So ubhantamabhiññāya, majjhe mantā na lippati;
他已遍知两端,在中间是智者而不染着;
Taṃ brūmi mahāpurisoti, so idha sibbinimaccagā’’ti.
我称他为大丈夫,他在此已超越了缝纫者。
Tissametteyyamāṇavapucchā dutiyā. · 帝萨弥勒学童所问第二
3. Puṇṇakamāṇavapucchā3. 本纳咖学童所问
‘‘Anejaṃ mūladassāviṃ, [iccāyasmā puṇṇako]
不动者、见根者,[具寿本那咖说]
Atthi pañhena āgamaṃ;
我有问题而来;
Kiṃ nissitā isayo manujā, khattiyā brāhmaṇā devatānaṃ;
诸仙人、人、刹帝利、婆罗门依于什么,
Yaññamakappayiṃsu puthūdha loke, pucchāmi taṃ bhagavā brūhi metaṃ’’.
在此世间各处为诸天人准备了祭祀?世尊,我问您,请为我说此。
‘‘Ye kecime isayo manujā, [puṇṇakāti bhagavā]
凡任何这些仙人、人,[世尊对本那咖说]
Khattiyā brāhmaṇā devatānaṃ;
刹帝利、婆罗门为了诸天人;
Yaññamakappayiṃsu puthūdha loke, āsīsamānā puṇṇaka itthattaṃ;
在此世间准备了种种祭祀,希求着布那咖的此有;
Jaraṃ sitā yaññamakappayiṃsu’’.
他们依止于老而准备了祭祀」。
‘‘Ye kecime isayo manujā, [iccāyasmā puṇṇako]
「凡是这些仙人、人类,[具寿布那咖说]
Khattiyā brāhmaṇā devatānaṃ;
刹帝利、婆罗门为了诸天人;
Yaññamakappayiṃsu puthūdha loke, kaccisu te bhagavā yaññapathe appamattā;
在此世间准备了种种祭祀,世尊,他们在祭祀道上是否不放逸;
Atāruṃ jātiñca jarañca mārisa, pucchāmi taṃ bhagavā brūhi metaṃ’’.
尊者,他们是否超越了生与老?我问您,世尊,请为我说此」。
‘‘Āsīsanti thomayanti, abhijappanti juhanti; [Puṇṇakāti bhagavā]
「他们希求、赞叹、祈祷、供奉;[世尊说:「布那咖」]
Kāmābhijappanti paṭicca lābhaṃ, te yājayogā bhavarāgarattā;
「他们期望依于诸欲而得利,那些祭祀者染着于有欲,
Nātariṃsu jātijaranti brūmi’’.
我说他们未超越生与老。」
‘‘Te ce nātariṃsu yājayogā, [iccāyasmā puṇṇako]
「尊者,若那些祭祀者,[具寿奔那咖说]
Yaññehi jātiñca jarañca mārisa;
未以祭祀超越生与老,
Atha ko carahi devamanussaloke, atāri jātiñca jarañca mārisa;
那么,尊者,在天人世间,谁超越了生与老?
Pucchāmi taṃ bhagavā brūhi metaṃ’’.
我问您,世尊,请为我说此。」
‘‘Saṅkhāya lokasmi paroparāni, [puṇṇakāti bhagavā]
「奔那咖,已算计世间的高低,[世尊说]
Yassiñjitaṃ natthi kuhiñci loke;
于世间任何处无所动摇者,
Santo vidhūmo anīgho nirāso, atāri so jātijaranti brūmī’’ti.
寂静、无烟、无恼、无求,我说他已超越生与老。
Puṇṇakamāṇavapucchā tatiyā. · 奔那咖学童所问第三
4. Mettagūmāṇavapucchā4. 美德咕学童所问
‘‘Pucchāmi taṃ bhagavā brūhi metaṃ, [iccāyasmā mettagū]
我问你,世尊请为我说,[具寿美德咖如是说]
Maññāmi taṃ vedaguṃ bhāvitattaṃ;
我认为你是通吠陀者、已修习自己者;
Kuto nu dukkhā samudāgatā ime, ye keci lokasmimanekarūpā’’.
这些苦从何而生起,凡在世间的种种形色?
‘‘Dukkhassa ve maṃ pabhavaṃ apucchasi, [mettagūti bhagavā]
你问我苦的起源,[世尊对美德咖说]
Taṃ te pavakkhāmi yathā pajānaṃ;
我将为你分别论,如我所了知的;
Upadhinidānā pabhavanti dukkhā, ye keci lokasmimanekarūpā.
以依为因缘,诸苦生起,凡在世间的种种形色。
‘‘Yo ve avidvā upadhiṃ karoti, punappunaṃ dukkhamupeti mando;
凡无智者造作依,愚者一再遭受苦;
Tasmā pajānaṃ upadhiṃ na kayirā, dukkhassa jātippabhavānupassī’’.
因此,了知者不应造作依着,随观苦的生起之因。
‘‘Yaṃ taṃ apucchimha akittayī no, aññaṃ taṃ pucchāma tadiṅgha brūhi;
「我们所问的,您已为我们说了,另一个我们要问您,请您在此说:
‘Kathaṃ nu dhīrā vitaranti oghaṃ, jātiṃ jaraṃ sokapariddavañca’;
『智者如何渡越瀑流、生、老、愁、悲?』
Taṃ me muni sādhu viyākarohi, tathā hi te vidito esa dhammo’’.
牟尼请您善为我分别论,因为这法确实为您所知。」
‘‘Kittayissāmi te dhammaṃ, [mettagūti bhagavā]
「我将为你说法,」世尊说:「美德古」,
Diṭṭhe dhamme anītihaṃ;
「在现见法中,非传闻的;
Yaṃ viditvā sato caraṃ, tare loke visattikaṃ’’.
了知它而具念行,超越世间的执着。」
‘‘Tañcāhaṃ abhinandāmi, mahesi dhammamuttamaṃ;
「我欢喜那个,大仙,最上之法;
Yaṃ viditvā sato caraṃ, tare loke visattikaṃ’’.
知此而具念行者,能度世间的执着。」
‘‘Yaṃ kiñci sampajānāsi, [mettagūti bhagavā]
「凡你所正知的一切,」[世尊说:「美德古!」]
Uddhaṃ adho tiriyañcāpi majjhe;
「上、下、横向及中间;
Etesu nandiñca nivesanañca, panujja viññāṇaṃ bhave na tiṭṭhe.
「对这些的欢喜与安住,舍弃后,识不住于有。
‘‘Evaṃvihārī sato appamatto, bhikkhu caraṃ hitvā mamāyitāni;
「如此住、具念、不放逸的比库,舍弃我所物而行,
Jātiṃ jaraṃ sokapariddavañca, idheva vidvā pajaheyya dukkhaṃ’’.
「于此世,智者应舍断生、老、愁、悲及苦。」
‘‘Etābhinandāmi vaco mahesino, sukittitaṃ gotamanūpadhīkaṃ;
「我欢喜大仙的此语,善说的果德玛无依者;
Addhā hi bhagavā pahāsi dukkhaṃ, tathā hi te vidito esa dhammo.
「确实世尊已舍断苦,如是此法为你所知。
‘‘Te cāpi nūnappajaheyyu dukkhaṃ, ye tvaṃ muni aṭṭhitaṃ ovadeyya;
「那些你这位牟尼所教诫的人,他们确实会舍断苦;
Taṃ taṃ namassāmi samecca nāga, appeva maṃ bhagavā aṭṭhitaṃ ovadeyya’’.
我礼敬那位龙象,希望世尊也能教诫我。」
‘‘Yaṃ brāhmaṇaṃ vedagumābhijaññā, akiñcanaṃ kāmabhave asattaṃ;
「那位婆罗门,通达吠陀,具智慧,无所有,不执着于欲有,
Addhā hi so oghamimaṃ atāri, tiṇṇo ca pāraṃ akhilo akaṅkho.
他确实已渡过此暴流,已渡达彼岸,无烦恼,无欲求。
‘‘Vidvā ca yo vedagū naro idha, bhavābhave saṅgamimaṃ visajja;
「那位智者,通达吠陀的人,在此世间,舍离对诸有的执着,
So vītataṇho anīgho nirāso, atāri so jātijaranti brūmī’’ti.
他离渴爱,无忧恼,无希望,我说他已超越生与老。」
Mettagūmāṇavapucchā catutthī. · 美德古学童所问第四
5. Dhotakamāṇavapucchā5. 多德咖学童所问
‘‘Pucchāmi taṃ bhagavā brūhi metaṃ, [iccāyasmā dhotako]
「我问你,世尊请为我说,[具寿兜答咖如是说]
Vācābhikaṅkhāmi mahesi tuyhaṃ;
大仙,我渴望你的言教;
Tava sutvāna nigghosaṃ, sikkhe nibbānamattano’’.
听闻你的宣说后,我将学习自己的涅槃。
‘‘Tenahātappaṃ karohi, [dhotakāti bhagavā]
「那么,你应当精勤,」世尊说:「多答咖!」
Idheva nipako sato;
「就在此处,当机警、具念;」
Ito sutvāna nigghosaṃ, sikkhe nibbānamattano’’.
「从此听闻宣说后,你将学习自己的涅槃。」
‘‘Passāmahaṃ devamanussaloke, akiñcanaṃ brāhmaṇamiriyamānaṃ;
「我见天人世间中,无所有的婆罗门在行走;」
Taṃ taṃ namassāmi samantacakkhu, pamuñca maṃ sakka kathaṃkathāhi’’.
「我礼敬那位遍观者,萨咖!请你使我从疑惑中解脱。」
‘‘Nāhaṃ sahissāmi pamocanāya, kathaṃkathiṃ dhotaka kañci loke;
「多答咖!我不能为世间任何疑惑者解脱;」
Dhammañca seṭṭhaṃ abhijānamāno , evaṃ tuvaṃ oghamimaṃ taresi’’.
「但你了知最胜法后,如此你将度过此瀑流。」
‘‘Anusāsa brahme karuṇāyamāno, vivekadhammaṃ yamahaṃ vijaññaṃ;
「梵天!请以悲悯教诫我,我应了知的远离法;
Yathāhaṃ ākāsova abyāpajjamāno, idheva santo asito careyyaṃ’’.
犹如虚空无恼害,我应如此于此处寂静、无执而行。」
‘‘Kittayissāmi te santiṃ, [dhotakāti bhagavā]
「我将为你宣说寂静,[陶答咖啊!世尊说]
Diṭṭhe dhamme anītihaṃ;
于现见法中非传闻的;
Yaṃ viditvā sato caraṃ, tare loke visattikaṃ’’.
了知此后具念而行,他超越世间的执着。」
‘‘Tañcāhaṃ abhinandāmi, mahesi santimuttamaṃ;
「大仙!我欢喜那最上寂静;
Yaṃ viditvā sato caraṃ, tare loke visattikaṃ’’.
了知此后具念而行,他超越世间的执着。」
‘‘Yaṃ kiñci sampajānāsi, [dhotakāti bhagavā]
「凡你以正知了知的,[陶答咖啊!世尊说]
Uddhaṃ adho tiriyañcāpi majjhe;
于上、于下、于横向、于中间;
Etaṃ viditvā saṅgoti loke, bhavābhavāya mākāsi taṇha’’nti.
知此为世间的系缚,不要为有与非有造作渴爱。
Dhotakamāṇavapucchā pañcamī. · 兜德咖学童所问第五
6. Upasīvamāṇavapucchā6. 伍巴西瓦学童所问
‘‘Eko ahaṃ sakka mahantamoghaṃ, [iccāyasmā upasīvo]
「我独自一人,萨咖,无法渡越大暴流,[具寿伍巴西瓦如是说]
Anissito no visahāmi tārituṃ;
无所依,我不能渡越;
Ārammaṇaṃ brūhi samantacakkhu, yaṃ nissito oghamimaṃ tareyyaṃ’’.
请告诉我所缘,遍眼者,依靠它我能渡越此暴流。」
‘‘Ākiñcaññaṃ pekkhamāno satimā, [upasīvāti bhagavā]
「正念地观察无所有,[世尊对伍巴西瓦说]
Natthīti nissāya tarassu oghaṃ;
依靠『无有』来渡越暴流;
Kāme pahāya virato kathāhi, taṇhakkhayaṃ nattamahābhipassa’’.
舍断诸欲,离诸言说,日夜观见渴爱的灭尽。」
‘‘Sabbesu kāmesu yo vītarāgo, [iccāyasmā upasīvo]
「对一切欲已离贪者,[具寿伍巴西瓦说]
Ākiñcaññaṃ nissito hitvā maññaṃ;
依止无所有,舍弃慢,
Saññāvimokkhe parame vimutto , tiṭṭhe nu so tattha anānuyāyī’’ .
于最上想解脱已解脱,他是否住于彼处而不随行?」
‘‘Sabbesu kāmesu yo vītarāgo, [upasīvāti bhagavā]
「对一切欲已离贪者,[世尊说:伍巴西瓦]
Ākiñcaññaṃ nissito hitvā maññaṃ;
依止无所有,舍弃慢,
Saññāvimokkhe parame vimutto, tiṭṭheyya so tattha anānuyāyī’’.
于最上想解脱已解脱,他应住于彼处而不随行。」
‘‘Tiṭṭhe ce so tattha anānuyāyī, pūgampi vassānaṃ samantacakkhu;
「若他住于彼处而不随行,遍眼者啊,即使多年,
Tattheva so sītisiyā vimutto, cavetha viññāṇaṃ tathāvidhassa’’.
他就在彼处清凉解脱,如是者的识会消失吗?」
‘‘Acci yathā vātavegena khittā, [upasīvāti bhagavā]
「犹如火焰被风力所吹,[世尊对乌巴西瓦说]
Atthaṃ paleti na upeti saṅkhaṃ;
灭没而不达于计量;
Evaṃ munī nāmakāyā vimutto, atthaṃ paleti na upeti saṅkhaṃ’’.
如是牟尼从名身解脱,灭没而不达于计量。」
‘‘Atthaṅgato so uda vā so natthi, udāhu ve sassatiyā arogo;
「他是灭没了,还是他不存在,或者他是常住无病?
Taṃ me munī sādhu viyākarohi, tathā hi te vidito esa dhammo’’.
请牟尼善为我分别论,因为此法确实为你所知。」
‘‘Atthaṅgatassa na pamāṇamatthi, [upasīvāti bhagavā]
「对于灭没者没有度量,[世尊对乌巴西瓦说]
Yena naṃ vajjuṃ taṃ tassa natthi;
凭借它可以说他的那个对他不存在;
Sabbesu dhammesu samūhatesu, samūhatā vādapathāpi sabbe’’ti.
当一切诸法被根除时,一切论说之道也都被根除了。」
Upasīvamāṇavapucchā chaṭṭhī. · 伍巴西瓦学童所问第六
7. Nandamāṇavapucchā7. 难德学童所问
‘‘Santi loke munayo, [iccāyasmā nando]
「世间有牟尼,〔具寿难陀说〕
Janā vadanti tayidaṃ kathaṃsu;
人们如是说;他们如何说此?
Ñāṇūpapannaṃ muni no vadanti, udāhu ve jīvitenūpapannaṃ’’.
他们说牟尼是具足智者,还是说具足生活者?」
‘‘Na diṭṭhiyā na sutiyā na ñāṇena, munīdha nanda kusalā vadanti;
「难陀!善巧者不以见、不以闻、不以智,说此处的牟尼;
Visenikatvā anīghā nirāsā, caranti ye te munayoti brūmi’’.
我说那些离武器、无恼、无欲而行的人是牟尼。」
‘‘Ye kecime samaṇabrāhmaṇāse, [iccāyasmā nando]
「凡任何这些沙门婆罗门,〔具寿难陀说〕
Diṭṭhassutenāpi vadanti suddhiṃ;
以见闻说清净;
Sīlabbatenāpi vadanti suddhiṃ,
以戒禁说清净,
Anekarūpena vadanti suddhiṃ;
他们以种种方式说清净;
Kaccissu te bhagavā tattha yatā carantā,
世尊,那些在那里努力行道者,
Atāru jātiñca jarañca mārisa;
是否已超越生与老,尊者?
Pucchāmi taṃ bhagavā brūhi metaṃ’’.
我问您,世尊,请为我说此。
‘‘Ye kecime samaṇabrāhmaṇāse, [nandāti bhagavā]
「凡诸沙门婆罗门,[世尊说]
Diṭṭhassutenāpi vadanti suddhiṃ;
以所见所闻说清净;
Sīlabbatenāpi vadanti suddhiṃ, anekarūpena vadanti suddhiṃ;
以戒禁说清净,以种种方式说清净;
Kiñcāpi te tattha yatā caranti, nātariṃsu jātijaranti brūmi’’.
即使他们在那里努力行道,我说他们未超越生老。」
‘‘Ye kecime samaṇabrāhmaṇāse, [iccāyasmā nando]
「凡是那些沙门婆罗门,[具寿难陀如是说]
Diṭṭhassutenāpi vadanti suddhiṃ;
以所见所闻而说清净;
Sīlabbatenāpi vadanti suddhiṃ, anekarūpena vadanti suddhiṃ;
以戒禁而说清净,以种种方式而说清净;
Te ce muni brūsi anoghatiṇṇe, atha ko carahi devamanussaloke;
尊者,如果你说他们未渡瀑流,那么在天人世间中,
Atāri jātiñca jarañca mārisa, pucchāmi taṃ bhagavā brūhi metaṃ’’.
谁已超越生与老呢,尊者?我问你,世尊请为我说此。」
‘‘Nāhaṃ sabbe samaṇabrāhmaṇāse, [nandāti bhagavā]
「难陀,我不说一切沙门婆罗门,[世尊如是说]
Jātijarāya nivutāti brūmi;
被生与老所覆盖;
Ye sīdha diṭṭhaṃ va sutaṃ mutaṃ vā, sīlabbataṃ vāpi pahāya sabbaṃ;
凡于此舍断所见、所闻、所思,以及一切戒禁,
Anekarūpampi pahāya sabbaṃ, taṇhaṃ pariññāya anāsavāse;
舍断一切种种色,遍知渴爱,无诸漏者;
Te ve narā oghatiṇṇāti brūmi’’.
我说彼等人为已度瀑流者。」
‘‘Etābhinandāmi vaco mahesino, sukittitaṃ gotamanūpadhīkaṃ;
「我随喜大仙之语,善说的果德玛无依之法;
Ye sīdha diṭṭhaṃ va sutaṃ mutaṃ vā, sīlabbataṃ vāpi pahāya sabbaṃ;
凡于此处舍断所见、所闻、所思,以及一切戒禁;
Anekarūpampi pahāya sabbaṃ, taṇhaṃ pariññāya anāsavāse;
舍断一切种种色,遍知渴爱,无诸漏者;
Ahampi te oghatiṇṇāti brūmī’’ti.
我也说他们为已度瀑流者。」
Nandamāṇavapucchā sattamā. · 难德学童所问第七
8. Hemakamāṇavapucchā8. 黑玛咖学童所问
‘‘Ye me pubbe viyākaṃsu, [iccāyasmā hemako]
「凡以前为我分别论者,[具寿黑玛咖说]
Huraṃ gotamasāsanā;
在果德玛教法之前;
Iccāsi iti bhavissati, sabbaṃ taṃ itihītihaṃ;
「曾经如此,将来如此」,一切那些都是传闻;
Sabbaṃ taṃ takkavaḍḍhanaṃ, nāhaṃ tattha abhiramiṃ.
一切那些都是增长思量,我不喜乐于那里。
‘‘Tvañca me dhammamakkhāhi, taṇhānigghātanaṃ muni;
「请你为我说法,牟尼,灭除渴爱;
Yaṃ viditvā sato caraṃ, tare loke visattikaṃ’’.
知道那个而具念行,超越世间的执着」。
‘‘Idha diṭṭhasutamutaviññātesu, piyarūpesu hemaka;
「在此,对于所见、所闻、所觉知、所识知的可爱色,黑马咖,
Chandarāgavinodanaṃ, nibbānapadamaccutaṃ.
去除欲与贪,不死的涅槃之处。
‘‘Etadaññāya ye satā, diṭṭhadhammābhinibbutā;
「知道这个的具念者们,在现法中般涅槃,
Upasantā ca te sadā, tiṇṇā loke visattika’’nti.
他们常寂静,已超越世间的执着」。
Hemakamāṇavapucchā aṭṭhamā. · 黑玛咖学童所问第八
9. Todeyyamāṇavapucchā9. 多德耶亚学童所问
‘‘Yasmiṃ kāmā na vasanti, [iccāyasmā todeyyo]
「于谁欲不住,〔具寿多德亚说〕
Taṇhā yassa na vijjati;
谁的渴爱不存在;
Kathaṃkathā ca yo tiṇṇo, vimokkho tassa kīdiso’’.
谁已度疑惑,他的解脱是怎样的?」
‘‘Yasmiṃ kāmā na vasanti, [todeyyāti bhagavā]
「于谁欲不住,〔世尊说:多德亚〕
Taṇhā yassa na vijjati;
谁的渴爱不存在;
Kathaṃkathā ca yo tiṇṇo, vimokkho tassa nāparo’’.
谁已度疑惑,他的解脱无更上。」
‘‘Nirāsaso so uda āsasāno , paññāṇavā so uda paññakappī;
「他是无希求者或是有希求者,他是有慧者或是思慧者;
Muniṃ ahaṃ sakka yathā vijaññaṃ, taṃ me viyācikkha samantacakkhu’’.
萨咖啊!我如何了知牟尼,请为我分别论,遍眼者!」
‘‘Nirāsaso so na ca āsasāno, paññāṇavā so na ca paññakappī;
「他无希求也不希求,他是智者但不思量;
Evampi todeyya muniṃ vijāna, akiñcanaṃ kāmabhave asatta’’nti.
如此了知牟尼,他无所有,不执着于欲有。」
Todeyyamāṇavapucchā navamā. · 兜德亚学童所问第九
10. Kappamāṇavapucchā10. 咖巴学童所问
‘‘Majjhe sarasmiṃ tiṭṭhataṃ, [iccāyasmā kappo]
「站立在湖中央者,[具寿咖巴说]
Oghe jāte mahabbhaye;
当洪流生起,大怖畏时;
Jarāmaccuparetānaṃ, dīpaṃ pabrūhi mārisa;
为老死所困者,请告诉我洲,尊者;
Tvañca me dīpamakkhāhi, yathāyidaṃ nāparaṃ siyā’’.
请你为我宣说洲,使此后不再有。」
‘‘Majjhe sarasmiṃ tiṭṭhataṃ, [kappāti bhagavā]
「站立在湖中央者,[世尊说:咖巴]
Oghe jāte mahabbhaye;
当洪流生起,大怖畏时;
Jarāmaccuparetānaṃ, dīpaṃ pabrūmi kappa te.
我为你们宣说洲,为了那些被老死所困者。
‘‘Akiñcanaṃ anādānaṃ, etaṃ dīpaṃ anāparaṃ;
「无所有、无执取,这是洲,无他岸;
Nibbānaṃ iti naṃ brūmi, jarāmaccuparikkhayaṃ.
我称之为涅槃,老死的灭尽。
‘‘Etadaññāya ye satā, diṭṭhadhammābhinibbutā;
「了知此后,那些具念者,于现法已般涅槃;
Na te māravasānugā, na te mārassa paṭṭhagū’’ti .
他们不随魔的力量,他们不在魔的掌握中。」
Kappamāṇavapucchā dasamā. · 咖巴学童所问第十
11. Jatukaṇṇimāṇavapucchā11. 嘉度咖尼学童所问
‘‘Sutvānahaṃ vīramakāmakāmiṃ, [iccāyasmā jatukaṇṇi]
「听闻了勇者、无欲者,[具寿迦都咖尼说]
Oghātigaṃ puṭṭhumakāmamāgamaṃ;
已度瀑流者,我前来想要请问;
Santipadaṃ brūhi sahajanetta, yathātacchaṃ bhagavā brūhi metaṃ.
请说寂静之道,天生的领导者,请如实为我说此,世尊。」
‘‘Bhagavā hi kāme abhibhuyya iriyati, ādiccova pathaviṃ tejī tejasā;
「世尊确实已征服诸欲而行,如太阳以光辉照耀大地;
Parittapaññassa me bhūripañña, ācikkha dhammaṃ yamahaṃ vijaññaṃ;
我慧劣少,您慧广大,请为我说法,使我了知
Jātijarāya idha vippahānaṃ’’.
于此生与老的舍断。」
‘‘Kāmesu vinaya gedhaṃ, [jatukaṇṇīti bhagavā]
「于诸欲中调伏贪,[世尊对迦都咖尼说]
Nekkhammaṃ daṭṭhu khemato;
见出离为安稳;
Uggahitaṃ nirattaṃ vā, mā te vijjittha kiñcanaṃ.
无论执取或舍弃,愿你不存有任何事物。
‘‘Yaṃ pubbe taṃ visosehi, pacchā te māhu kiñcanaṃ;
「以前的,你应使之干涸;以后的,愿你不再有任何事物;
Majjhe ce no gahessasi, upasanto carissasi.
若于中间你不执取,你将寂静而行。」
‘‘Sabbaso nāmarūpasmiṃ, vītagedhassa brāhmaṇa;
「婆罗门!对于完全离贪于名色者,
Āsavāssa na vijjanti, yehi maccuvasaṃ vaje’’ti.
他没有诸漏,以此他避免了死神的控制。」
Jatukaṇṇimāṇavapucchā ekādasamā. · 迦图咖尼学童所问第十一
12. Bhadrāvudhamāṇavapucchā12. 跋德拉伍德学童所问
‘‘Okañjahaṃ taṇhacchidaṃ anejaṃ, [iccāyasmā bhadrāvudho]
「舍弃家、断渴爱、不动者,[具寿跋陀罗巫陀如是说]
Nandiñjahaṃ oghatiṇṇaṃ vimuttaṃ;
舍弃欢喜、度瀑流、解脱者;
Kappañjahaṃ abhiyāce sumedhaṃ, sutvāna nāgassa apanamissanti ito.
舍弃虚妄分别论,我请问善慧者,听闻龙之后,他们将从此处离去。
‘‘Nānājanā janapadehi saṅgatā,
「来自诸地方的各种人众聚集,
Tava vīra vākyaṃ abhikaṅkhamānā;
英雄!期待你的言说;
Tesaṃ tuvaṃ sādhu viyākarohi, tathā hi te vidito esa dhammo’’.
请你善为他们分别论,因为这法确实为你所知。」
‘‘Ādānataṇhaṃ vinayetha sabbaṃ, [bhadrāvudhāti bhagavā]
「应调伏一切执取渴爱,[跋陀罗武陀啊,世尊说]
Uddhaṃ adho tiriyañcāpi majjhe;
上、下、横向以及中间;
Yaṃ yañhi lokasmimupādiyanti, teneva māro anveti jantuṃ.
凡在世间执取任何事物,魔即以此追随众生。
‘‘Tasmā pajānaṃ na upādiyetha, bhikkhu sato kiñcanaṃ sabbaloke;
「因此,具念的比库,了知后不应在一切世间执取任何事物;
Ādānasatte iti pekkhamāno, pajaṃ imaṃ maccudheyye visatta’’nti.
如此观察这些众生执着于执取,这些人陷于死亡领域」。
Bhadrāvudhamāṇavapucchā dvādasamā. · 跋德拉伍德学童所问第十二
13. Udayamāṇavapucchā13. 伍德亚学童所问
‘‘Jhāyiṃ virajamāsīnaṃ, [iccāyasmā udayo]
「对于禅修者、离尘、安坐者,[具寿伍达亚说]
Katakiccaṃ anāsavaṃ;
已作所作、无漏者;
Pāraguṃ sabbadhammānaṃ, atthi pañhena āgamaṃ;
已到一切法彼岸者,我有问题前来,
Aññāvimokkhaṃ pabrūhi, avijjāya pabhedanaṃ’’.
请说明智解脱,无明的破除。
‘‘Pahānaṃ kāmacchandānaṃ, [udayāti bhagavā]
「诸欲欲的断除,[世尊说]
Domanassāna cūbhayaṃ;
以及两种忧恼;
Thinassa ca panūdanaṃ, kukkuccānaṃ nivāraṇaṃ.
昏沉的驱除,追悔的防止。
‘‘Upekkhāsatisaṃsuddhaṃ , dhammatakkapurejavaṃ;
以舍与念清净,以法思惟为先导;
Aññāvimokkhaṃ pabrūmi, avijjāya pabhedanaṃ’’.
我说智解脱,无明的破除。」
‘‘Kiṃsu saṃyojano loko, kiṃsu tassa vicāraṇaṃ;
「什么是世间的结缚,什么是它的寻求;
Kissassa vippahānena, nibbānaṃ iti vuccati’’.
舍断什么,被称为涅槃?」
‘‘Nandisaṃyojano loko, vitakkassa vicāraṇaṃ;
「世间以欢喜为结缚,寻的寻求,
Taṇhāya vippahānena, nibbānaṃ iti vuccati’’.
以舍断渴爱,这被称为涅槃。」
‘‘Kathaṃ satassa carato, viññāṇaṃ uparujjhati;
「如何行持具念者,识得以灭尽;
Bhagavantaṃ puṭṭhumāgamma, taṃ suṇoma vaco tava’’.
我们来问世尊,愿听闻您的言语。」
‘‘Ajjhattañca bahiddhā ca, vedanaṃ nābhinandato;
「于内及于外,不欢喜诸受;
Evaṃ satassa carato, viññāṇaṃ uparujjhatī’’ti.
如此行持具念者,识得以灭尽。」
Udayamāṇavapucchā terasamā. · 伍德亚学童所问第十三
14. Posālamāṇavapucchā14. 波萨喇学童所问
‘‘Yo atītaṃ ādisati, [iccāyasmā posālo]
「宣说过去者,[具寿播沙喇如是说]
Anejo chinnasaṃsayo;
无染、断疑,
Pāraguṃ sabbadhammānaṃ, atthi pañhena āgamaṃ.
对于已到彼岸一切法者,有以问而来。
‘‘Vibhūtarūpasaññissa, sabbakāyappahāyino;
「对于色想已消失者,已舍断一切身者;
Ajjhattañca bahiddhā ca, natthi kiñcīti passato;
于内及于外,见『无任何事物』者;
Ñāṇaṃ sakkānupucchāmi, kathaṃ neyyo tathāvidho’’.
我问萨咖智:如何引导这样的人?」
‘‘Viññāṇaṭṭhitiyo sabbā, [posālāti bhagavā]
「一切识的住处,[世尊说:]
Abhijānaṃ tathāgato;
如来已遍知;
Tiṭṭhantamenaṃ jānāti, vimuttaṃ tapparāyaṇaṃ.
他知道住立于那里者,已解脱、以彼为所趣者。
‘‘Ākiñcaññasambhavaṃ ñatvā, nandī saṃyojanaṃ iti;
「已知无所有的生起,欢喜是结缚,如此;
Evametaṃ abhiññāya, tato tattha vipassati;
如此以证智了知之后,然后在那里观照;
Etaṃ ñāṇaṃ tathaṃ tassa, brāhmaṇassa vusīmato’’ti.
这是那位婆罗门、已修行圆满者的如实智。
Posālamāṇavapucchā cuddasamā. · 波萨拉学童所问第十四
15. Mogharājamāṇavapucchā15. 摩嘎拉迦学童所问
‘‘Dvāhaṃ sakkaṃ apucchissaṃ, [iccāyasmā mogharājā]
「我两次请问萨咖,[具寿摩伽罗阇如是说]
Na me byākāsi cakkhumā;
具眼者未对我分别论;
Yāvatatiyañca devīsi, byākarotīti me sutaṃ.
直到第三次,天仙才分别论,我如是听闻。
‘‘Ayaṃ loko paro loko, brahmaloko sadevako;
「此世、他世、梵天界与诸天,
Diṭṭhiṃ te nābhijānāti, gotamassa yasassino.
不了知你的见,果德玛的有名声者。
‘‘Evaṃ abhikkantadassāviṃ, atthi pañhena āgamaṃ;
「如此具有殊胜见者,我以问题前来;
Kathaṃ lokaṃ avekkhantaṃ, maccurājā na passati’’.
如何观察世间,死王不见他?」
‘‘Suññato lokaṃ avekkhassu, mogharāja sadā sato;
「摩伽拉佳,应以空观察世间,常常具念;
Attānudiṭṭhiṃ ūhacca, evaṃ maccutaro siyā;
除去我见,如此能超越死;
Evaṃ lokaṃ avekkhantaṃ, maccurājā na passatī’’ti.
如此观察世间者,死王不见他。」
Mogharājamāṇavapucchā pannarasamā. · 摩嘎拉迦学童所问第十五
16. Piṅgiyamāṇavapucchā16. 宾吉亚学童所问
‘‘Jiṇṇohamasmi abalo vītavaṇṇo, [iccāyasmā piṅgiyo]
「我已老迈、衰弱、失色,[具寿宾基亚说]
Nettā na suddhā savanaṃ na phāsu;
眼不清净、耳不利;
Māhaṃ nassaṃ momuho antarāva, ācikkha dhammaṃ yamahaṃ vijaññaṃ;
愿我不要在中途愚痴地死去,请教导我能了知的法,
Jātijarāya idha vippahānaṃ’’.
于此舍断生与老。」
‘‘Disvāna rūpesu vihaññamāne, [piṅgiyāti bhagavā]
「见到诸色中受苦恼者,[宾吉亚啊!世尊说]
Ruppanti rūpesu janā pamattā;
诸人放逸于诸色中受苦;
Tasmā tuvaṃ piṅgiya appamatto, jahassu rūpaṃ apunabbhavāya’’.
因此,宾吉亚,你应不放逸,舍断色以不再生。」
‘‘Disā catasso vidisā catasso, uddhaṃ adho dasa disā imāyo;
「四方与四隅,上下这十方;
Na tuyhaṃ adiṭṭhaṃ asutaṃ amutaṃ , atho aviññātaṃ kiñcanamatthi loke;
在世间中,没有任何你未见、未闻、未觉、或未识知之物;
Ācikkha dhammaṃ yamahaṃ vijaññaṃ, jātijarāya idha vippahānaṃ’’.
请教导我能了知的法,在此脱离生与老。」
‘‘Taṇhādhipanne manuje pekkhamāno, [piṅgiyāti bhagavā]
「见到被渴爱征服的诸人,[宾吉亚啊!世尊说]
Santāpajāte jarasā parete;
被热恼所生、被老所征服;
Tasmā tuvaṃ piṅgiya appamatto, jahassu taṇhaṃ apunabbhavāyā’’ti.
因此,宾基亚,你应不放逸,为了不再生,应舍断渴爱。
Piṅgiyamāṇavapucchā soḷasamā. · 宾吉亚学童所问第十六
17. Pārāyanatthutigāthā17. 彼岸道赞颂偈
Idamavoca bhagavā magadhesu viharanto pāsāṇake cetiye, paricārakasoḷasānaṃ brāhmaṇānaṃ ajjhiṭṭho puṭṭho puṭṭho pañhaṃ byākāsi. Ekamekassa cepi pañhassa atthamaññāya dhammamaññāya dhammānudhammaṃ paṭipajjeyya, gaccheyyeva jarāmaraṇassa pāraṃ. ‘‘Pāraṅgamanīyā ime dhammā’’ti – tasmā imassa dhammapariyāyassa pārāyananteva adhivacanaṃ.
世尊住在马嘎达的巴沙那咖支提亚时,说了此(法),被十六位婆罗门侍者所请求,对所问的问题一一作了解答。如果了知每一个问题的义理,了知法,随法而行,他确实能到达老死的彼岸。「这些法能到达彼岸」——因此,这个法门的名称就叫做「彼岸道」。
Ajito tissametteyyo, puṇṇako atha mettagū;
阿基答、提沙玛内拉勒、本那咖和美答古,
Dhotako upasīvo ca, nando ca atha hemako.
多答咖、伍巴西瓦,难陀和黑马咖,
Todeyyakappā dubhayo, jatukaṇṇī ca paṇḍito;
多德亚、咖巴、度跋亚,加度咖尼这位智者,
Bhadrāvudho udayo ca, posālo cāpi brāhmaṇo;
跋德拉伍度、伍达亚,还有婆罗门波沙喇,
Mogharājā ca medhāvī, piṅgiyo ca mahāisi.
贤慧的摩嘎拉加,以及大仙人宾基亚。
Ete buddhaṃ upāgacchuṃ, sampannacaraṇaṃ isiṃ;
他们前往具足行的仙人佛陀处,
Pucchantā nipuṇe pañhe, buddhaseṭṭhaṃ upāgamuṃ.
询问深奥的诸问题,他们前往最胜佛。
Tesaṃ buddho pabyākāsi, pañhe puṭṭho yathātathaṃ;
佛陀对他们分别论,被问的诸问题如其真实;
Pañhānaṃ veyyākaraṇena, tosesi brāhmaṇe muni.
以诸问题的解答,牟尼使诸婆罗门满足。
Te tositā cakkhumatā, buddhenādiccabandhunā;
他们被具眼者满足,被佛陀、太阳之亲族;
Brahmacariyamacariṃsu, varapaññassa santike.
他们在殊胜慧者的面前,行梵行。
Ekamekassa pañhassa, yathā buddhena desitaṃ;
对于每一个问题,如佛陀所教导的;
Tathā yo paṭipajjeyya, gacche pāraṃ apārato.
如此若实行者,从此岸到达彼岸。
Apārā pāraṃ gaccheyya, bhāvento maggamuttamaṃ;
从非彼岸到达彼岸,修习最上道;
Maggo so pāraṃ gamanāya, tasmā pārāyanaṃ iti.
那道是为了到达彼岸,因此称为「彼岸道」。
18. Pārāyanānugītigāthā18. 彼岸道随颂偈
‘‘Pārāyanamanugāyissaṃ , [iccāyasmā piṅgiyo]
「我将歌颂彼岸道」,[具寿宾吉亚如是说]
Yathāddakkhi tathākkhāsi, vimalo bhūrimedhaso;
如其所见而如是说,无垢、广慧者;
Nikkāmo nibbano nāgo, kissa hetu musā bhaṇe.
离欲、涅槃、龙象,为何缘故说虚妄?
‘‘Pahīnamalamohassa, mānamakkhappahāyino;
「已断除垢秽与痴,已舍弃慢与覆藏者;
Handāhaṃ kittayissāmi, giraṃ vaṇṇūpasañhitaṃ.
来吧!我将称赞,具足美妙的言语。
‘‘Tamonudo buddho samantacakkhu, lokantagū sabbabhavātivatto;
「除暗者、佛陀、遍眼者、到达世间边际者、超越一切有者;
Anāsavo sabbadukkhappahīno, saccavhayo brahme upāsito me.
无漏者、已断除一切苦者、真实名称者、梵天,我礼敬。」
‘‘Dijo yathā kubbanakaṃ pahāya, bahupphalaṃ kānanamāvaseyya;
「如鸟舍弃少果之林,而栖于多果之林;
Evampahaṃ appadasse pahāya, mahodadhiṃ haṃsoriva ajjhapatto.
如是我舍弃少见者,如天鹅飞入大海。
‘‘Yeme pubbe viyākaṃsu, huraṃ gotamasāsanā;
「那些在果德玛教法之前宣说者,
Iccāsi iti bhavissati;
『如是曾有』『如是将有』;
Sabbaṃ taṃ itihītihaṃ, sabbaṃ taṃ takkavaḍḍhanaṃ.
一切皆是传说,一切皆是思惟增长。
‘‘Eko tamanudāsino, jutimā so pabhaṅkaro;
「唯一者无忧,光辉者破暗者;
Gotamo bhūripaññāṇo, gotamo bhūrimedhaso.
果德玛大慧者,果德玛大智者。
‘‘Yo me dhammamadesesi, sandiṭṭhikamakālikaṃ;
「他为我说法,自见的、无时的;
Taṇhakkhayamanītikaṃ, yassa natthi upamā kvaci’’.
渴爱的灭尽、无上的,他在任何地方都无与伦比。」
‘‘Kiṃ nu tamhā vippavasasi, muhuttamapi piṅgiya;
「宾吉亚!为何你离开他,即使片刻也不;果德玛具广大慧,果德玛具广大智。
Gotamā bhūripaññāṇā, gotamā bhūrimedhasā.
果德玛具广大慧,果德玛具广大智。
‘‘Yo te dhammamadesesi, sandiṭṭhikamakālikaṃ;
「他为你教导了法,自见的、无时的;
Taṇhakkhayamanītikaṃ, yassa natthi upamā kvaci’’.
渴爱的灭尽、无上的,他在任何地方都无与伦比。」
‘‘Nāhaṃ tamhā vippavasāmi, muhuttamapi brāhmaṇa;
「婆罗门!我不离开他,即使片刻也不;果德玛具广大慧,果德玛具广大智。
Gotamā bhūripaññāṇā, gotamā bhūrimedhasā.
果德玛具广大慧,果德玛具广大智。
‘‘Yo me dhammamadesesi, sandiṭṭhikamakālikaṃ;
「他为我教导了法,自见的、无时的;
Taṇhakkhayamanītikaṃ, yassa natthi upamā kvaci.
渴爱已尽、无上者,他在任何地方都无可比拟。
‘‘Passāmi naṃ manasā cakkhunāva, rattindivaṃ brāhmaṇa appamatto.
「婆罗门,我以意、以眼见他,日夜不放逸。
Namassamāno vivasemi rattiṃ, teneva maññāmi avippavāsaṃ.
礼敬而度过夜晚,因此我认为不离开。
‘‘Saddhā ca pīti ca mano sati ca,
「信与喜与意与念,
Nāpentime gotamasāsanamhā;
这些不离开果德玛的教法;
Yaṃ yaṃ disaṃ vajati bhūripañño, sa tena teneva natohamasmi.
大慧者前往任何方向,我就向那个方向礼敬。
‘‘Jiṇṇassa me dubbalathāmakassa, teneva kāyo na paleti tattha;
「我已老、力弱,因此身体不能前往那里;
Saṅkappayantāya vajāmi niccaṃ, mano hi me brāhmaṇa tena yutto.
我以思惟常常前往,婆罗门,我的意与他相应。」
‘‘Paṅke sayāno pariphandamāno, dīpā dīpaṃ upallaviṃ;
「躺卧在泥沼中辗转挣扎,从岛到岛跳跃;
Athaddasāsiṃ sambuddhaṃ, oghatiṇṇamanāsavaṃ.
然后我见到了正等正觉者,已渡瀑流、无漏者。
‘‘Yathā ahū vakkali muttasaddho, bhadrāvudho āḷavigotamo ca;
「如同瓦咖利以信解脱,跋陀罗乌度、阿喇维果答马;
Evameva tvampi pamuñcassu saddhaṃ, gamissasi tvaṃ piṅgiya maccudheyyassa pāraṃ’’ .
你也应如此释放信,宾吉亚,你将到达死域的彼岸」。
‘‘Esa bhiyyo pasīdāmi, sutvāna munino vaco;
「听闻牟尼的话语后,我更加净信;
Vivaṭṭacchado sambuddho, akhilo paṭibhānavā.
正等正觉者已揭开覆盖,无缺陷、具辩才。
‘‘Adhideve abhiññāya, sabbaṃ vedi paroparaṃ;
「证知超越诸天,遍知一切远近;
Pañhānantakaro satthā, kaṅkhīnaṃ paṭijānataṃ.
导师是诸问的终结者,对疑惑者的承诺。
‘‘Asaṃhīraṃ asaṃkuppaṃ, yassa natthi upamā kvaci;
「不动摇、不震动,无论何处都无与伦比;
Addhā gamissāmi na mettha kaṅkhā, evaṃ maṃ dhārehi adhimuttacitta’’nti .
我必定将前往,对此我无疑惑,请你如此忆持我这意乐之心。」
Pārāyanānugītigāthā niṭṭhitā. · 彼岸道随颂偈完