6. Jarāsuttaniddeso6. 老经分别
6. Jarāsuttaniddeso6. 老经分别
Atha jarāsuttaniddesaṃ vakkhati –
其次,将分别论老死经:
nti. nti āyu ṭhiti yapanā yāpanā iriyanā vattanā pālanā jīvitaṃ jīvitindriyaṃ. Api ca, dvīhi kāraṇehi appakaṃ jīvitaṃ thokaṃ jīvitaṃ – ṭhitiparittatāya vā appakaṃ jīvitaṃ, sarasaparittatāya vā appakaṃ jīvitaṃ. Kathaṃ ṭhitiparittatāya vā appakaṃ jīvitaṃ? Atīte cittakkhaṇe jīvittha, na jīvati na jīvissati; anāgate cittakkhaṇe jīvissati, na jīvati na jīvittha; paccuppanne cittakkhaṇe jīvati, na jīvittha na jīvissati.
「寿」者,即寿、住、存续、持续、行动、转起、维持、生命、命根。又,由于二种原因而有少寿、短寿——由于住的微少故为少寿,或由于精华的微少故为少寿。如何由于住的微少故为少寿?在过去心刹那活过,不活、不将活;在未来心刹那将活,不活、不曾活过;在现在心刹那活,不曾活过、不将活。
‘‘Jīvitaṃ attabhāvo ca, sukhadukkhā ca kevalā;
「生命与个体,以及一切苦乐,
Ekacittasamāyuttā, lahuso vattate khaṇo.
与一心相应,刹那迅速转起。
‘‘Cullāsītisahassāni, kappā tiṭṭhanti ye marū;
「即使那些死者,住立八万四千劫,
Na tveva tepi jīvanti, dvīhi cittehi saṃyutā .
然而他们也不活,与二心相应。
‘‘Ye niruddhā marantassa, tiṭṭhamānassa vā idha;
「那些已灭的,无论死者或住者于此,
Sabbepi sadisā khandhā, gatā appaṭisandhikā.
一切诸蕴皆相似,已去而无再结生。」
‘‘Anantarā ca ye bhaggā, ye ca bhaggā anāgatā;
「已破灭者与未来将破灭者之间，
Tadantare niruddhānaṃ, vesamaṃ natthi lakkhaṇe.
于其中间已灭者，在相上没有差别。
‘‘Anibbattena na jāto, paccuppannena jīvati;
「以未生者不生，以现在者而活，
Cittabhaggā mato loko, paññatti paramatthiyā.
世间以心破灭而死，施设是胜义。
‘‘Yathā ninnā pavattanti, chandena pariṇāmitā;
「如同倾斜而流转，以欲而转变，
Acchinnadhārā vattanti, saḷāyatanapaccayā.
不断之流而转起，以六处为缘。
‘‘Anidhānagatā bhaggā, puñjo natthi anāgate;
「已破灭者不去积聚处，未来没有聚，
Nibbattā ye ca tiṭṭhanti, āragge sāsapūpamā.
已生者与住立者，如剑尖上的芥子。
‘‘Nibbattānañca dhammānaṃ, bhaṅgo nesaṃ purakkhato;
「诸法生起时，它们的坏灭在前；
Palokadhammā tiṭṭhanti, purāṇehi amissitā.
坏灭之法存在，不与旧者混合。
‘‘Adassanato āyanti, bhaṅgā gacchanti dassanaṃ;
「从不可见而来，坏灭后去往可见；
Vijjuppādova ākāse, uppajjanti vayanti cā’’ti.
如虚空中闪电，生起且灭去。」如此，以住立之少故，寿命短少。
Evaṃ ṭhitiparittatāya appakaṃ jīvitaṃ.
如此，以住立之少故，寿命短少。
Kathaṃ sarasaparittatāya appakaṃ jīvitaṃ? Assāsūpanibaddhaṃ jīvitaṃ, passāsūpanibaddhaṃ jīvitaṃ, assāsapassāsūpanibaddhaṃ jīvitaṃ, mahābhūtūpanibaddhaṃ jīvitaṃ, kabaḷīkārāhārūpanibaddhaṃ jīvitaṃ, usmūpanibaddhaṃ jīvitaṃ, viññāṇūpanibaddhaṃ jīvitaṃ. Mūlampi imesaṃ dubbalaṃ, pubbahetūpi imesaṃ dubbalā, ye paccayā tepi dubbalā, yepi pabhāvikā tepi dubbalā, sahabhūpi imesaṃ dubbalā, sampayogāpi imesaṃ dubbalā, sahajāpi imesaṃ dubbalā, yāpi payojikā sāpi dubbalā. Aññamaññaṃ ime niccadubbalā, aññamaññaṃ anavaṭṭhitā ime. Aññamaññaṃ paripātayanti ime, aññamaññassa hi natthi tāyitā, na cāpi ṭhapenti aññamaññaṃ ime. Yopi nibbattako so na vijjati.
如何以味之少故，寿命短少？寿命系属于入息，寿命系属于出息，寿命系属于入息出息，寿命系属于大种，寿命系属于段食，寿命系属于热，寿命系属于识。这些的根也是脆弱的，这些的前因也是脆弱的，那些缘也是脆弱的，那些有力者也是脆弱的，这些的俱生也是脆弱的，这些的结合也是脆弱的，这些的同生也是脆弱的，那能作用者也是脆弱的。这些彼此常时脆弱，这些彼此不安住。这些彼此使堕落，因为彼此没有保护，这些也不互相支撑。那生起者也不存在。
‘‘Na ca kenaci koci hāyati, gandhabbā ca ime hi sabbaso;
「无人因任何人而减损，这些完全是乾达婆；
Purimehi pabhāvikā ime, yepi pabhāvikā te pure matā;
这些由前者而有力，那些有力者先前已死；
Purimāpi ca pacchimāpi ca, aññamaññaṃ na kadāci maddasaṃsū’’ti.
前者与后者,彼此从未相见。
Evaṃ sarasaparittatāya appakaṃ jīvitaṃ.
如此,以池塘的狭小性,生命是短少的。
Api ca, cātumahārājikānaṃ devānaṃ jīvitaṃ upādāya manussānaṃ appakaṃ jīvitaṃ parittaṃ jīvitaṃ thokaṃ jīvitaṃ khaṇikaṃ jīvitaṃ lahukaṃ jīvitaṃ ittaraṃ jīvitaṃ anaddhanīyaṃ jīvitaṃ naciraṭṭhitikaṃ jīvitaṃ. Tāvatiṃsānaṃ devānaṃ…pe… yāmānaṃ devānaṃ… tusitānaṃ devānaṃ… nimmānaratīnaṃ devānaṃ… paranimmitavasavattīnaṃ devānaṃ… brahmakāyikānaṃ devānaṃ jīvitaṃ upādāya manussānaṃ appakaṃ jīvitaṃ parittaṃ jīvitaṃ thokaṃ jīvitaṃ khaṇikaṃ jīvitaṃ lahukaṃ jīvitaṃ ittaraṃ jīvitaṃ anaddhanīyaṃ jīvitaṃ naciraṭṭhitikaṃ jīvitaṃ. Vuttañhetaṃ bhagavatā – ‘‘appamidaṃ, bhikkhave, manussānaṃ āyu, gamaniyo samparāyo, mantāya boddhabbaṃ, kattabbaṃ kusalaṃ, caritabbaṃ brahmacariyaṃ, natthi jātassa amaraṇaṃ. Yo, bhikkhave, ciraṃ jīvati, so vassasataṃ appaṃ vā bhiyyo.
再者,以四大王天的生命为准,人的生命是短少的生命、有限的生命、微少的生命、刹那的生命、轻微的生命、低劣的生命、不长久的生命、不久住的生命。以三十三天的生命……以夜摩天的生命……以兜率天的生命……以化乐天的生命……以他化自在天的生命……以梵身天的生命为准,人的生命是短少的生命、有限的生命、微少的生命、刹那的生命、轻微的生命、低劣的生命、不长久的生命、不久住的生命。世尊确实说过:「诸比库,人的寿命是短少的,应当前往来世,应当思量,应当作善,应当行梵行,已生者无有不死。诸比库,凡长寿者,他活百岁或少许更多。
‘‘Appamāyu manussānaṃ, hīḷeyya naṃ suporiso;
「人的寿命短少,善士应轻视它;
Careyyādittasīsova natthi maccussanāgamo.
应如头燃般而行,死无有不来。
‘‘Accayanti ahorattā, jīvitaṃ uparujjhati;
「日夜流逝,生命被损坏;
Āyu khiyyati maccānaṃ, kunnadīnaṃva odaka’’nti.
诸死者的寿命耗尽,如小河的水。」
Appaṃ vata jīvitaṃ idaṃ.
生命确实是短少的。
ti. Kalalakālepi cavati marati antaradhāyati vippalujjati, abbudakālepi cavati marati antaradhāyati vippalujjati, pesikālepi cavati marati antaradhāyati vippalujjati, ghanakālepi cavati marati antaradhāyati vippalujjati, pasākhakālepi cavati marati antaradhāyati vippalujjati, jātamattopi cavati marati antaradhāyati vippalujjati, sūtigharepi cavati marati antaradhāyati vippalujjati, addhamāsikopi cavati marati antaradhāyati vippalujjati, māsikopi cavati marati antaradhāyati vippalujjati, dvemāsikopi…pe… temāsikopi… catumāsikopi… pañcamāsikopi cavati marati antaradhāyati vippalujjati, chamāsikopi… sattamāsikopi… aṭṭhamāsikopi… navamāsikopi… dasamāsikopi… saṃvaccharikopi cavati marati antaradhāyati vippalujjati, dvevassikopi… tivassikopi… catuvassikopi… pañcavassikopi … chavassikopi… sattavassikopi… aṭṭhavassikopi… navavassikopi… dasavassikopi… vīsativassikopi… tiṃsavassikopi… cattārīsavassikopi… paññāsavassikopi… saṭṭhivassikopi… sattativassikopi… asītivassikopi… navutivassikopi cavati marati antaradhāyati vippalujjatīti – oraṃ vassasatāpi miyyati.
在凝滑时也死没、死亡、消失、坏灭,在疱时也死没、死亡、消失、坏灭,在肉团时也死没、死亡、消失、坏灭,在坚肉时也死没、死亡、消失、坏灭,在肢节时也死没、死亡、消失、坏灭,刚出生也死没、死亡、消失、坏灭,在产房也死没、死亡、消失、坏灭,半个月也死没、死亡、消失、坏灭,一个月也死没、死亡、消失、坏灭,两个月也……三个月也……四个月也……五个月也死没、死亡、消失、坏灭,六个月也……七个月也……八个月也……九个月也……十个月也……一岁也死没、死亡、消失、坏灭,两岁也……三岁也……四岁也……五岁也……六岁也……七岁也……八岁也……九岁也……十岁也……二十岁也……三十岁也……四十岁也……五十岁也……六十岁也……七十岁也……八十岁也……九十岁也死没、死亡、消失、坏灭——在百岁以内也死。
ti. Yo vassasataṃ atikkamitvā jīvati so ekaṃ vā vassaṃ jīvati, dve vā vassāni jīvati, tīṇi vā vassāni jīvati, cattāri vā vassāni jīvati, pañca vā vassāni jīvati…pe… dasa vā vassāni jīvati, vīsati vā vassāni jīvati, tiṃsaṃ vā vassāni jīvati, cattārīsaṃ vā vassāni jīvatīti – yo cepi aticca jīvati. ti. Yadā jiṇṇo hoti vuddho mahallako addhagato vayoanuppatto khaṇḍadanto palitakeso vilūnaṃ khalitasiro valinaṃ tilakāhatagatto vaṅko bhoggo daṇḍaparāyano, so jarāyapi cavati marati antaradhāyati vippalujjati, natthi maraṇamhā mokkho.
超过百岁而活的人,他或活一年,或活二年,或活三年,或活四年,或活五年……或活十年,或活二十年,或活三十年,或活四十年——即使超过而活。当他年老、衰老、高龄、老迈、已达寿限,牙齿破损、头发灰白、秃头、皱纹满布、身体有黑斑、弯腰、驼背、依靠拐杖时,他也因老而死没、死亡、消失、坏灭,没有从死亡解脱。
‘‘Phalānamiva pakkānaṃ, pāto patanato bhayaṃ;
「如同成熟的果实,清晨有堕落之怖畏;
Evaṃ jātāna maccānaṃ, niccaṃ maraṇato bhayaṃ.
如是已生的诸死者,常有死亡之怖畏。
‘‘Yathāpi kumbhakārassa, katā mattikabhājanā;
「如同陶师所作的,诸泥土器皿;
Sabbe bhedanapariyantā, evaṃ maccāna jīvitaṃ.
一切以破坏为终结,如是诸死者的生命。
‘‘Daharā ca mahantā ca, ye bālā ye ca paṇḍitā;
「年幼者与年长者,愚者与智者;
Sabbe maccuvasaṃ yanti, sabbe maccuparāyanā.
一切去到死的控制,一切以死为归趣。」
‘‘Tesaṃ maccuparetānaṃ, gacchataṃ paralokato;
「那些被死亡征服者，从此世前往他世时，
Na pitā tāyate puttaṃ, ñātī vā pana ñātake.
父亲不能保护儿子，亲族也不能保护亲族。
‘‘Pekkhataññeva ñātīnaṃ, passa lālappataṃ puthu;
「看那些亲族们，见到广大的悲泣，
Ekamekova maccānaṃ, govajjho viya niyyati;
死者们一个一个地，如同被牵去屠宰的牛一般被带走；
Evamabbhāhato loko, maccunā ca jarāya cā’’ti.
如此，世间被老与死所击败。」
Atha kho so jarasāpi miyyati.
然后，那老者也死去了。
Tenāha bhagavā –
因此，世尊说——
‘‘Appaṃ vata jīvitaṃ idaṃ, oraṃ vassasatāpi miyyati;
「实在短暂啊，此生命！即使不到百岁也会死去；
Yo cepi aticca jīvati, atha kho so jarasāpi miyyatī’’ti.
即使超越而活,那么他也会因老而死。
ti. ti khattiyā ca brāhmaṇā ca vessā ca suddā ca gahaṭṭhā ca pabbajitā ca devā ca manussā ca. ti dve mamattā – taṇhāmamattañca diṭṭhimamattañca…pe… idaṃ taṇhāmamattaṃ…pe… idaṃ diṭṭhimamattaṃ. Mamāyitaṃ vatthuṃ acchedasaṅkinopi socanti, acchijjantepi socanti, acchinnepi socanti. Mamāyitaṃ vatthuṃ vipariṇāmasaṅkinopi socanti, vipariṇāmantepi socanti, vipariṇatepi socanti kilamanti paridevanti urattāḷiṃ kandanti sammohaṃ āpajjantīti – socanti janā mamāyite.
刹帝利、婆罗门、吠舍、首陀罗、在家者、出家者、天人、人类。有两种我所:渴爱我所与见我所……此为渴爱我所……此为见我所。对我所之物,怀疑断灭时悲伤,正断灭时悲伤,已断灭时也悲伤。对我所之物,怀疑变坏时悲伤,正变坏时悲伤,已变坏时也悲伤,疲劳、悲泣、捶胸号哭、陷入痴迷——众人为我所而悲伤。
ti. Dve pariggahā – taṇhāpariggaho ca diṭṭhipariggaho ca…pe… ayaṃ taṇhāpariggaho…pe… ayaṃ diṭṭhipariggaho. Taṇhāpariggaho anicco saṅkhato paṭiccasamuppanno khayadhammo vayadhammo virāgadhammo nirodhadhammo vipariṇāmadhammo. Diṭṭhipariggahopi anicco saṅkhato paṭiccasamuppanno khayadhammo vayadhammo virāgadhammo nirodhadhammo vipariṇāmadhammo. Vuttañhetaṃ bhagavatā – ‘‘passatha no tumhe, bhikkhave, taṃ pariggahaṃ yvāyaṃ pariggaho nicco dhuvo sassato avipariṇāmadhammo sassatisamaṃ tatheva ṭhassatī’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Sādhu, bhikkhave! Ahampi kho etaṃ, bhikkhave, pariggahaṃ na samanupassāmi, yvāyaṃ pariggaho nicco dhuvo sassato avipariṇāmadhammo sassatisamaṃ tatheva ṭhassatī’’ti. Pariggahā niccā dhuvā sassatā avipariṇāmadhammā natthi na santi na saṃvijjanti na labbhantīti – na hi santi niccā pariggahā.
有两种执取:渴爱执取与见执取……此为渴爱执取……此为见执取。渴爱执取是无常的、有为的、缘起的、灭尽法、衰灭法、离贪法、灭法、变坏法。见执取也是无常的、有为的、缘起的、灭尽法、衰灭法、离贪法、灭法、变坏法。世尊确实说过:「诸比库!你们见到那执取——那执取是常的、坚固的、恒的、不变坏法、将如是永远安住吗?」「不,世尊!」「善哉,诸比库!诸比库!我也不见那执取——那执取是常的、坚固的、恒的、不变坏法、将如是永远安住。」常的、坚固的、恒的、不变坏法的诸执取不存在、没有、不可得、不可获得——诸执取确实不是常的。
nti. Nānābhāve vinābhāve aññathābhāve sante saṃvijjamāne upalabbhiyamāne. Vuttañhetaṃ bhagavatā – ‘‘alaṃ, ānanda! Mā soci mā paridevi. Nanu etaṃ, ānanda, mayā paṭikacceva akkhātaṃ – ‘sabbeheva piyehi manāpehi nānābhāvo vinābhāvo aññathābhāvo. Taṃ kutettha, ānanda, labbhā – yaṃ taṃ jātaṃ bhūtaṃ saṅkhataṃ palokadhammaṃ taṃ vata mā palujjī’ti! Netaṃ ṭhānaṃ vijjati. Purimānaṃ purimānaṃ khandhānaṃ dhātūnaṃ āyatanānaṃ vipariṇāmaññathābhāvā pacchimā pacchimā khandhā ca dhātuyo ca āyatanāni ca pavattantī’’ti – vinābhāvaṃ santamevidaṃ.
在有别离、有分离、有变异时,存在、可得、可获得。世尊确实说过:「够了,阿难!莫悲伤,莫悲泣。阿难!这不是已被我预先说过吗——『一切可爱、可意者都有别离、分离、变异。阿难!在此怎能获得——凡生的、有的、有为的、坏灭法,愿它不坏灭!』这是须跋的。由于前前诸蕴、界、处的变坏、变异,后后诸蕴、界、处转起。」——此分离确实存在。
ti. ti padasandhi padasaṃsaggo padapāripūrī akkharasamavāyo byañjanasiliṭṭhatā padānupubbatāpetaṃ. ti iti disvā passitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvā mamattesūti – iti disvā. ti sabbaṃ gharāvāsapalibodhaṃ chinditvā puttadārapalibodhaṃ chinditvā ñātipalibodhaṃ chinditvā mittāmaccapalibodhaṃ chinditvā sannidhipalibodhaṃ chinditvā kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajitvā akiñcanabhāvaṃ upagantvā eko careyya vihareyya iriyeyya vatteyya pāleyya yapeyya yāpeyyāti – iti disvā nāgāramāvase.
此为句连结、句结合、句圆满、字母组合、文字连接、句次第。即如此见、看见、衡量、审察、明了、明白之后,对诸我所——即如此见。断除一切家居障碍,断除妻儿障碍,断除亲族障碍,断除朋友同伴障碍,断除积蓄障碍,剃除须发,披着袈裟衣,从在家出家成为无家者,达到无所有状态,应独自行、住、威仪、行持、守护、生活、度日——即如此见,不应住于家。
Tenāha bhagavā –
因此世尊说:
‘‘Socanti janā mamāyite, na hi santi niccā pariggahā;
「众人为我所而悲伤,诸执取确实不是常的;
Vinābhāvaṃ santamevidaṃ, iti disvā nāgāramāvase’’ti.
此分离确实存在,即如此见,不应住于家。」
ti. nti yā tesaṃ tesaṃ sattānaṃ tamhā tamhā sattanikāyā cuti cavanatā bhedo antaradhānaṃ maccumaraṇaṃ kālaṃkiriyā khandhānaṃ bhedo kaḷevarassa nikkhepo jīvitindriyassupacchedo. nti rūpagataṃ vedanāgataṃ saññāgataṃ saṅkhāragataṃ viññāṇagataṃ. ti pahīyati jahīyati vijahīyati antaradhāyati vippalujjati. Bhāsitampi hetaṃ –
「死」:即彼彼有情从彼彼有情众中的死没、灭没、破坏、消失、死亡、命终、诸蕴的破坏、身体的舍弃、命根的断绝。「诸蕴」:色所属的、受所属的、想所属的、行所属的、识所属的。「被舍断」:被舍断、被舍弃、被舍离、消失、分离。此亦已被说:
‘‘Pubbeva maccaṃ vijahanti bhogā, maccova ne pubbataraṃ jahāti;
「财富在死前先舍弃,或者死比它们更先舍弃;拥有财富者、欲求诸欲者是无常的,因此我在悲伤时不悲伤。
Asassatā bhogino kāmakāmī, tasmā na socāmahaṃ sokakāle.
「月亮升起、圆满、消退,太阳落下后又再升起;
‘‘Udeti āpūrati veti cando, attaṃ gametvāna paleti sūriyo;
「我已了知世间的诸法,因此我在悲伤时不悲伤。」
Viditā mayā sattuka lokadhammā, tasmā na socāmahaṃ sokakāle’’ti.
以死亡也舍断那个。「诸蕴」:色所属的、受所属的、想所属的、行所属的、识所属的。「想」:计度、施设、假名、言说、名称、名业、名号、语词、文字、表述。「想」:以渴爱之想而想,以见之想而想,以慢之想而想,以烦恼之想而想,以恶行之想而想,以作用之想而想,以果报之想而想——人想「这是我的」。
Maraṇenapi taṃ pahīyati. ti. nti rūpagataṃ vedanāgataṃ saññāgataṃ saṅkhāragataṃ viññāṇagataṃ. ti saṅkhā samaññā paññatti vohāro nāmaṃ nāmakammaṃ nāmadheyyaṃ nirutti byañjanaṃ abhilāpo. ti taṇhāmaññanāya maññati, diṭṭhimaññanāya maññati, mānamaññanāya maññati, kilesamaññanāya maññati, duccaritamaññanāya maññati, payogamaññanāya maññati, vipākamaññanāya maññatīti – yaṃ puriso mamidanti maññati.
「了知」:了知此过患、知、衡量、确定、辨别、使明了。「我所」:了知此后,贤者、智者、有慧者、有智者、有智者、辨别者、有慧者——了知此后的贤者。
ti. Etaṃ ādīnavaṃ ñatvā jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvā mamattesūti, etampi viditvā paṇḍito dhīro paṇḍito paññavā buddhimā ñāṇī vibhāvī medhāvīti – etampi viditvāna paṇḍito.
「我所」:有二种我所——渴爱我所与见我所……(中略)……此是渴爱我所……(中略)……此是见我所。「我的」:佛陀的、法的、僧团的。他执取世尊为「我的」,世尊摄受那个人。此确实已被世尊所说:「诸比库!那些诈欺的、顽固的、饶舌的、傲慢的、轻浮的、不得定的比库们,诸比库!他们不是我的比库;诸比库!那些比库已离开此法律。他们在此法律中不会达到增长、成长、广大。诸比库!而那些不诈欺的、不饶舌的、贤智的、正直的、善得定的比库们,诸比库!他们是我的比库;诸比库!那些比库未离开此法律。他们在此法律中会达到增长、成长、广大。」
ti. ti dve mamattā – taṇhāmamattañca diṭṭhimamattañca…pe… idaṃ taṇhāmamattaṃ…pe… idaṃ diṭṭhimamattaṃ. ti buddhamāmako dhammamāmako saṅghamāmako. So bhagavantaṃ mamāyati, bhagavā taṃ puggalaṃ pariggaṇhāti. Vuttañhetaṃ bhagavatā – ‘‘ye te, bhikkhave, bhikkhū kuhā thaddhā lapā siṅgī unnaḷā asamāhitā, na me te, bhikkhave, bhikkhū māmakā; apagatā ca te, bhikkhave, bhikkhū imasmā dhammavinayā. Na ca te imasmiṃ dhammavinaye vuddhiṃ virūḷhiṃ vepullaṃ āpajjanti. Ye ca kho te, bhikkhave, bhikkhū nikkuhā nillapā dhīrā atthaddhā susamāhitā, te kho me, bhikkhave, bhikkhū māmakā; anapagatā ca te, bhikkhave, bhikkhū imasmā dhammavinayā. Te ca imasmiṃ dhammavinaye vuddhiṃ virūḷhiṃ vepullaṃ āpajjanti’’.
「了知」:有二种我所——渴爱我所与见我所……(中略)……此是渴爱我所……(中略)……此是见我所。「我的」:佛陀的、法的、僧团的。他执取世尊为「我的」,世尊摄受那个人。此确实已被世尊所说:「诸比库!那些诈欺的、顽固的、饶舌的、傲慢的、轻浮的、不得定的比库们,诸比库!他们不是我的比库;诸比库!那些比库已离开此法律。他们在此法律中不会达到增长、成长、广大。诸比库!而那些不诈欺的、不饶舌的、贤智的、正直的、善得定的比库们,诸比库!他们是我的比库;诸比库!那些比库未离开此法律。他们在此法律中会达到增长、成长、广大。」
‘‘Kuhā thaddhā lapā siṅgī, unnaḷā asamāhitā;
「欺诈、顽固、饶舌、傲慢、骄傲、不得定者，
Na te dhamme virūhanti, sammāsambuddhadesite.
他们不能在正等正觉者所教导的法中增长。
‘‘Nikkuhā nillapā dhīrā, atthaddhā susamāhitā;
「无欺诈、不饶舌、贤智、正直、善得定者，
Te ve dhamme virūhanti, sammāsambuddhadesite’’.
他们确实能在正等正觉者所教导的法中增长。」
ti. Māmako taṇhāmamattaṃ pahāya diṭṭhimamattaṃ paṭinissajjitvā mamattāya na nameyya na onameyya, na taṃninno assa na tappoṇo na tappabbhāro na tadadhimutto na tadadhipateyyoti – na mamattāya nametha māmako.
「我所有者」——舍断渴爱的我所有性，舍弃见的我所有性后，不应向我所有性屈服、不应屈从，不应倾向于彼、不应倾注于彼、不应趣向于彼、不应专注于彼、不应以彼为主宰——「我所有者」不应向我所有性屈服。
Tenāha bhagavā –
因此世尊说：
‘‘Maraṇenapi taṃ pahīyati, yaṃ puriso mamidanti maññati;
「凡人认为『这是我的』之物，即使以死亡也会舍弃它；
Etampi viditvāna paṇḍito, na mamattāya nametha māmako’’ti.
贤智者了知此理后，作为我所有者不应向我所有性屈服。」
nti. Saṅgataṃ samāgataṃ samāhitaṃ sannipatitanti – supinena yathāpi saṅgataṃ. ti yathā puriso supinagato candaṃ passati, sūriyaṃ passati, mahāsamuddaṃ passati, sineruṃ pabbatarājānaṃ passati, hatthiṃ passati, assaṃ passati, rathaṃ passati, pattiṃ passati, senābyūhaṃ passati, ārāmarāmaṇeyyakaṃ passati, vanarāmaṇeyyakaṃ…pe… bhūmirāmaṇeyyakaṃ… pokkharaṇīrāmaṇeyyakaṃ passati; paṭibuddho na kiñci passatīti – paṭibuddho puriso na passati.
如此。聚集、会合、集合、集会——如同在梦中聚集。如同一个人在梦中看见月亮,看见太阳,看见大海,看见须弥山王,看见象,看见马,看见车,看见步兵,看见军阵,看见园林可爱处,看见森林可爱处……乃至……看见大地可爱处……看见莲池可爱处;醒来后什么也看不见——醒来的人看不见。
nti. nti opammasampaṭipādanaṃ. nti mamāyitaṃ janaṃ mātaraṃ vā pitaraṃ vā bhātaraṃ vā bhaginiṃ vā puttaṃ vā dhītaraṃ vā mittaṃ vā amaccaṃ vā ñātiṃ vā sālohitaṃ vāti – evampi piyāyitaṃ janaṃ.
如此。譬喻的说明。如此,所爱的人,母亲或父亲或兄弟或姊妹或儿子或女儿或朋友或同僚或亲戚或血亲——如此所爱的人。
ti. vuccati mato. Kālaṅkataṃ na passati na dakkhati nādhigacchati na vindati na paṭilabhatīti – petaṃ kālaṅkataṃ na passati.
如此。被称为死者。已死的不见、不看见、不得、不获得、不得到——已死的死者不见。
Tenāha bhagavā –
因此世尊说——
‘‘Supinena yathāpi saṅgataṃ, paṭibuddho puriso na passati;
「如同在梦中聚集,醒来的人看不见;
Evampi piyāyitaṃ janaṃ, petaṃ kālaṅkataṃ na passatī’’ti.
如此所爱的人,已死的死者不见。」
,
,
ti. ti ye cakkhuviññāṇābhisambhūtā. ti ye sotaviññāṇābhisambhūtā . ti khattiyā ca brāhmaṇā ca vessā ca suddā ca gahaṭṭhā ca pabbajitā ca devā ca manussā cāti – diṭṭhāpi sutāpi te janā.
如此。如此,那些由眼识所生的。如此,那些由耳识所生的。如此,刹帝利、婆罗门、吠舍、首陀罗、在家者、出家者、天人、人——那些所见所闻的人。
ti. nti yesaṃ khattiyānaṃ brāhmaṇānaṃ vessānaṃ suddānaṃ gahaṭṭhānaṃ pabbajitānaṃ devānaṃ manussānaṃ. nti saṅkhā samaññā paññatti vohāro nāmaṃ nāmakammaṃ nāmadheyyaṃ nirutti byañjanaṃ abhilāpo. ti vuccati pavuccati kathīyati bhaṇīyati dīpīyati voharīyatīti – yesaṃ nāmamidaṃ pavuccati.
如此。如此,那些刹帝利、婆罗门、吠舍、首陀罗、在家者、出家者、天人、人的。如此,计数、称呼、施设、言说、名、名业、名号、语词、文字、表述。如此,被称为、被说为、被说、被言说、被显示、被表述——那些的名被说为此。
nti. Rūpagataṃ vedanāgataṃ saññāgataṃ saṅkhāragataṃ viññāṇagataṃ pahīyati jahīyati vijahīyati antaradhāyati vippalujjati, nāmaṃyevāvasissati. nti. Akkhātuṃ kathetuṃ bhaṇituṃ dīpayituṃ voharitunti – nāmaṃ evāvasissati akkheyyaṃ. ti. ti matassa kālaṅkatassa. ti sattassa narassa mānavassa posassa puggalassa jīvassa jāgussa jantussa indagussa manujassāti – petassa jantuno.
如此。色所属者、受所属者、想所属者、行所属者、识所属者被舍断、被遍舍、被遍弃、被消失、被分离,仅名字残留。如此。为了说、为了讲、为了述、为了显示、为了表达——仅名字残留,可说的。对于死者、命终者。对于有情、人、摩纳婆、士夫、补特伽罗、命者、生者、众生、寿者、人类——对于死去的众生。
Tenāha bhagavā –
因此世尊说——
‘‘Diṭṭhāpi sutāpi te janā, yesaṃ nāmamidaṃ pavuccati;
「那些人们,他们的名字被称说,已被见、已被闻;
Nāmaṃyevāvasissati, akkheyyaṃ petassa jantuno’’ti.
仅名字残留,死去众生的可说者。」
,
,
ti. ti ñātibyasanena vā phuṭṭhassa bhogabyasanena vā phuṭṭhassa rogabyasanena vā phuṭṭhassa sīlabyasanena vā phuṭṭhassa diṭṭhibyasanena vā phuṭṭhassa aññataraññatarena byasanena samannāgatassa aññataraññatarena dukkhadhammena phuṭṭhassa soko socanā socitattaṃ antosoko antoparisoko antodāho antoparidāho cetaso parijjhāyanā domanassaṃ sokasallaṃ. ti ñātibyasanena vā phuṭṭhassa…pe… diṭṭhibyasanena vā phuṭṭhassa aññataraññatarena byasanena samannāgatassa aññataraññatarena dukkhadhammena phuṭṭhassa ādevo paridevo ādevanā paridevanā ādevitattaṃ paridevitattaṃ vācā palāpo vippalāpo lālappo lālappāyanā lālappāyitattaṃ. nti pañca macchariyāni – āvāsamacchariyaṃ , kulamacchariyaṃ, lābhamacchariyaṃ, vaṇṇamacchariyaṃ , dhammamacchariyaṃ. Yaṃ evarūpaṃ macchariyaṃ maccharāyanā maccharāyitattaṃ vevicchaṃ kadariyaṃ kaṭukañcukatā aggahitattaṃ cittassa – idaṃ vuccati macchariyaṃ. Api ca khandhamacchariyampi macchariyaṃ, dhātumacchariyampi macchariyaṃ, āyatanamacchariyampi macchariyaṃ gāho – idaṃ vuccati macchariyaṃ. Gedho vuccati taṇhā. Yo rāgo sārāgo…pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṃ. ti dve mamattā – taṇhāmamattañca diṭṭhimamattañca …pe… idaṃ taṇhāmamattaṃ…pe… idaṃ diṭṭhimamattaṃ. Mamāyitaṃ vatthuṃ acchedasaṅkinopi socanti, acchijjantepi socanti, acchinnepi socanti, mamāyitaṃ vatthuṃ vipariṇāmasaṅkinopi socanti, vipariṇāmantepi socanti, vipariṇatepi socanti, mamāyitaṃ vatthuṃ acchedasaṅkinopi paridevanti, acchijjantepi paridevanti, acchinnepi paridevanti. Mamāyitaṃ vatthuṃ vipariṇāmasaṅkinopi paridevanti, vipariṇāmantepi paridevanti, vipariṇatepi paridevanti. Mamāyitaṃ vatthuṃ rakkhanti gopenti pariggaṇhanti mamāyanti maccharāyanti; mamāyitasmiṃ vatthusmiṃ sokaṃ na jahanti, paridevaṃ na jahanti, macchariyaṃ na jahanti, gedhaṃ na jahanti nappajahanti na vinodenti na byantiṃ karonti na anabhāvaṃ gamentīti – sokapparidevamaccharaṃ nappajahanti giddhā mamāyite.
如此。对于被亲戚灾难所触者、或被财富灾难所触者、或被疾病灾难所触者、或被戒灾难所触者、或被见灾难所触者、或具有某种灾难者、被某种苦法所触者的愁、愁叹、愁叹性、内愁、内遍愁、内热恼、内遍热恼、心的忧恼、忧、愁箭。对于被亲戚灾难所触者……乃至……或被见灾难所触者、或具有某种灾难者、被某种苦法所触者的悲、悲叹、悲叹、悲叹、悲叹性、悲叹性、语言、哀号、遍哀号、哀号、哀号、哀号性。如此,五种悭:住所悭、家族悭、利得悭、称赞悭、法悭。凡如此的悭、悭吝、悭吝性、吝啬、悭吝、刻薄、不施与性、心的——这被称为悭。而且,蕴悭也是悭,界悭也是悭,处悭也是悭,执取——这被称为悭。贪欲被称为渴爱。凡是贪、贪染……乃至……贪求、贪、不善根。如此,二种我所:渴爱我所与见我所……乃至……这是渴爱我所……乃至……这是见我所。对于我所物,怀疑断绝者愁,正断绝时愁,已断绝者愁;对于我所物,怀疑变坏者愁,正变坏时愁,已变坏者愁;对于我所物,怀疑断绝者悲叹,正断绝时悲叹,已断绝者悲叹。对于我所物,怀疑变坏者悲叹,正变坏时悲叹,已变坏者悲叹。他们守护、保护、摄受我所物,执为我所、悭吝;对于我所物,不舍断愁,不舍断悲叹,不舍断悭,不舍断贪欲,不遍舍、不除去、不作终结、不使之无有——贪婪者不舍断对我所的愁悲叹悭。
ti. ti tasmā taṃkāraṇā taṃhetu tappaccayā taṃnidānā etaṃ ādīnavaṃ sampassamānā mamattesūti – tasmā. ti vuccati ñāṇaṃ. Yā paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi. Tena ñāṇena samannāgatā munayo monappattā. Tīṇi moneyyāni – kāyamoneyyaṃ, vacīmoneyyaṃ, manomoneyyaṃ…pe… saṅgajālamaticca so muni. ti dve pariggahā – taṇhāpariggaho ca diṭṭhipariggaho ca…pe… ayaṃ taṇhāpariggaho…pe… ayaṃ diṭṭhipariggaho. Munayo taṇhāpariggahaṃ pariccajitvā diṭṭhipariggahaṃ paṭinissajjitvā cajitvā pajahitvā vinodetvā byantiṃ karitvā anabhāvaṃ gametvā acariṃsu vihariṃsu iriyiṃsu vattiṃsu pāliṃsu yapiṃsu yāpiṃsu. ti vuccati amataṃ nibbānaṃ. Yo so sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānaṃ. ti khemadassino tāṇadassino leṇadassino saraṇadassino abhayadassino accutadassino amatadassino nibbānadassinoti – tasmā munayo pariggahaṃ hitvā acariṃsu khemadassino.
如此。因此,以那为因,以那为缘,以那为因缘,以那为根源,见到这个过患,对于我所——因此。如此,被称为智。凡是慧、了知……乃至……无痴、择法、正见。具足那智者是牟尼、达到寂默者。三种寂默:身寂默、语寂默、意寂默……乃至……超越结网的牟尼。如此,二种执取:渴爱执取与见执取……乃至……这是渴爱执取……乃至……这是见执取。牟尼们舍断渴爱执取、舍弃见执取、舍、遍舍、除去、作终结、使之无有后,行、住、威仪、行持、守护、维持、生活。如此,被称为不死涅槃。凡是一切行的止息、一切依的舍弃、渴爱的灭尽、离贪、灭、涅槃。如此,见安稳者、见庇护者、见洞窟者、见归依者、见无畏者、见不死者、见不死者、见涅槃者——因此牟尼们舍弃执取后行,见安稳者。
Tenāha bhagavā –
因此世尊说——
‘‘Sokapparidevamaccharaṃ, na jahanti giddhā mamāyite;
「贪婪者不舍断对我所的愁悲叹悭;」
Tasmā munayo pariggahaṃ, hitvā acariṃsu khemadassino’’ti.
因此,诸牟尼见安稳,舍弃执取而行。
ti. Patilīnacarā vuccanti satta sekkhā . Arahā patilīno. Kiṃkāraṇā patilīnacarā vuccanti satta sekkhā? Te tato tato cittaṃ patilīnentā patikuṭentā pativaṭṭentā sanniruddhantā sanniggaṇhantā sannivārentā rakkhantā gopentā caranti vicaranti viharanti iriyanti vattenti pālenti yapenti yāpenti, cakkhudvāre cittaṃ patilīnentā patikuṭentā pativaṭṭentā sanniruddhantā sanniggaṇhantā sannivārentā rakkhantā gopentā caranti vicaranti viharanti iriyanti vattenti pālenti yapenti yāpenti, sotadvāre cittaṃ…pe… ghānadvāre cittaṃ… jivhādvāre cittaṃ… kāyadvāre cittaṃ… manodvāre cittaṃ patilīnentā patikuṭentā pativaṭṭentā sanniruddhantā sanniggaṇhantā sannivārentā rakkhantā gopentā caranti vicaranti viharanti iriyanti vattenti pālenti yapenti yāpenti. Yathā kukkuṭapattaṃ vā nhārudaddulaṃ vā aggimhi pakkhittaṃ patilīyati patikuṭati pativaṭṭati na sampasāriyati; evameva tato tato cittaṃ patilīnentā patikuṭentā pativaṭṭentā sanniruddhantā sanniggaṇhantā sannivārentā rakkhantā gopentā caranti vicaranti viharanti iriyanti vattenti pālenti yapenti yāpenti, cakkhudvāre cittaṃ…pe… sotadvāre cittaṃ… ghānadvāre cittaṃ… jivhādvāre cittaṃ… kāyadvāre cittaṃ… manodvāre cittaṃ patilīnentā patikuṭentā pativaṭṭentā sanniruddhantā sanniggaṇhantā sannivārentā rakkhantā gopentā caranti vicaranti viharanti iriyanti vattenti pālenti yapenti yāpenti. Taṃkāraṇā patilīnacarā vuccanti satta sekkhā. ti puthujjanakalyāṇakassa vā bhikkhuno sekkhassa vā bhikkhunoti – patilīnacarassa bhikkhuno.
「行收摄者」是指七有学。阿拉汉是收摄者。为何七有学被称为「行收摄者」?他们从此从彼收摄心、卷缩、转回、制止、抑制、防护、守护、保护而行、游行、住、威仪、转起、守护、维持、持续,在眼门收摄心、卷缩、转回、制止、抑制、防护、守护、保护而行、游行、住、威仪、转起、守护、维持、持续,在耳门收摄心……在鼻门收摄心……在舌门收摄心……在身门收摄心……在意门收摄心、卷缩、转回、制止、抑制、防护、守护、保护而行、游行、住、威仪、转起、守护、维持、持续。犹如鸡翅或筋索投入火中会收缩、卷曲、转回而不伸展;同样地,从此从彼收摄心、卷缩、转回、制止、抑制、防护、守护、保护而行、游行、住、威仪、转起、守护、维持、持续,在眼门收摄心……在耳门收摄心……在鼻门收摄心……在舌门收摄心……在身门收摄心……在意门收摄心、卷缩、转回、制止、抑制、防护、守护、保护而行、游行、住、威仪、转起、守护、维持、持续。因此,七有学被称为「行收摄者」。「善良凡夫比库或有学比库」是指行收摄的比库。
nti vuccati yattha nisīdanti – mañco pīṭhaṃ bhisi taṭṭikā cammakhaṇḍo tiṇasanthāro paṇṇasanthāro palālasanthāro. Taṃ āsanaṃ asappāyarūpadassanena rittaṃ vivittaṃ pavivittaṃ, asappāyasaddassavanena rittaṃ vivittaṃ pavivittaṃ, asappāyagandhaghāyanena… asappāyarasasāyanena… asappāyaphoṭṭhabbaphusanena… asappāyehi pañcahi kāmaguṇehi rittaṃ vivittaṃ pavivittaṃ. Taṃ vivittaṃ āsanaṃ bhajato sambhajato sevato nisevato saṃsevato paṭisevatoti – bhajamānassa vivittamāsanaṃ.
「座」是指坐处——床、椅、垫、板、兽皮、草铺、叶铺、稻草铺。那座因不见不适宜的色而空、远离、隔离,因不闻不适宜的声而空、远离、隔离,因不嗅不适宜的香……因不尝不适宜的味……因不触不适宜的触……因不适宜的五欲功德而空、远离、隔离。「亲近、常亲近、奉事、常奉事、习行、遍习那远离的座」是指「亲近远离的座」。
ti. ti tisso sāmaggiyo – gaṇasāmaggī, dhammasāmaggī, anabhinibbattisāmaggī. Katamā gaṇasāmaggī? Bahu cepi bhikkhū samaggā sammodamānā avivadamānā khīrodakībhūtā aññamaññaṃ piyacakkhūhi sampassantā viharanti – ayaṃ gaṇasāmaggī. Katamā dhammasāmaggī? Cattāro satipaṭṭhānā, cattāro sammappadhānā, cattāro iddhipādā, pañcindriyāni, pañca balāni, satta bojjhaṅgā, ariyo aṭṭhaṅgiko maggo. Te ekato pakkhandanti pasīdanti sampatiṭṭhanti vimuccanti; na tesaṃ dhammānaṃ vivādo pavivādo atthi – ayaṃ dhammasāmaggī. Katamā anabhinibbattisāmaggī? Bahu cepi bhikkhū anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbāyanti; na tesaṃ nibbānadhātuyā ūnattaṃ vā puṇṇattaṃ vā paññāyati – ayaṃ anabhinibbattisāmaggī. ti nerayikānaṃ nirayo bhavanaṃ, tiracchānayonikānaṃ tiracchānayoni bhavanaṃ, pettivisayikānaṃ pettivisayo bhavanaṃ, manussānaṃ manussaloko bhavanaṃ, devānaṃ devaloko bhavananti. ti. Tassesā sāmaggī etaṃ channaṃ etaṃ patirūpaṃ etaṃ anucchavikaṃ etaṃ anulomaṃ, yo evaṃ paṭicchanne niraye attānaṃ na dasseyya, tiracchānayoniyaṃ attānaṃ na dasseyya, pettivisaye attānaṃ na dasseyya, manussaloke attānaṃ na dasseyya, devaloke attānaṃ na dasseyyāti evamāhaṃsu evaṃ kathenti evaṃ bhaṇanti evaṃ dīpayanti evaṃ voharantīti – sāmaggiyamāhu tassa taṃ, yo attānaṃ bhavane na dassaye.
「和合」有三种和合:群体和合、法和合、不生和合。什么是群体和合?若众多比库和合、欢喜、不诤、如水乳交融、以慈眼互相看待而住——这是群体和合。什么是法和合?须跋、四正勤、四神足、五根、五力、七觉支、圣八支道。它们一起跃进、净信、确立、解脱;那些法之间没有争论、诤论——这是法和合。什么是不生和合?若众多比库以无余涅槃界般涅槃;那涅槃界不显现减少或增多——这是不生和合。「有」:地狱众生的地狱是有,畜生道众生的畜生道是有,饿鬼界众生的饿鬼界是有,人类的人间是有,天人的天界是有。「和合」:这和合对他是适合的、相应的、适当的、随顺的,即这样不在隐蔽的地狱中显示自己,不在畜生道中显示自己,不在饿鬼界中显示自己,不在人间显示自己,不在天界中显示自己——他们如是说、如是谈、如是讲、如是阐明、如是表达——「他们说那和合属于他,即不在有中显示自己者」。
Tenāha bhagavā –
因此世尊说:
‘‘Patilīnacarassa bhikkhuno, bhajamānassa vivittamāsanaṃ;
「行收摄的比库,亲近远离的座;
Sāmaggiyamāhu tassa taṃ, yo attānaṃ bhavane na dassaye’’ti.
他们说那和合属于他,即不在有中显示自己者。」
ti. Sabbaṃ vuccati dvādasāyatanāni – cakkhuñceva rūpā ca, sotañca saddā ca, ghānañca gandhā ca, jivhā ca rasā ca, kāyo ca phoṭṭhabbā ca, mano ca dhammā ca. ti. Monaṃ vuccati ñāṇaṃ…pe… saṅgajālamaticca so muni. ti . Dve nissayā – taṇhānissayo ca diṭṭhinissayo ca…pe… ayaṃ taṇhānissayo…pe… ayaṃ diṭṭhinissayo. Muni taṇhānissayaṃ pahāya diṭṭhinissayaṃ paṭinissajjitvā cakkhuṃ anissito sotaṃ anissito ghānaṃ anissito jivhaṃ anissito kāyaṃ anissito manaṃ anissito rūpe… sadde… gandhe… rase… phoṭṭhabbe… dhamme… kulaṃ… gaṇaṃ… āvāsaṃ… lābhaṃ… yasaṃ… pasaṃsaṃ… sukhaṃ… cīvaraṃ… piṇḍapātaṃ… senāsanaṃ… gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṃ… kāmadhātuṃ… rūpadhātuṃ… arūpadhātuṃ… kāmabhavaṃ… rūpabhavaṃ… arūpabhavaṃ… saññābhavaṃ… asaññābhavaṃ … nevasaññānāsaññābhavaṃ… ekavokārabhavaṃ… catuvokārabhavaṃ… pañcavokārabhavaṃ… atītaṃ… anāgataṃ… paccuppannaṃ… diṭṭhaṃ… sutaṃ… mutaṃ… viññātaṃ… sabbe dhamme anissito anallīno anupagato anajjhosito anadhimutto nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharatīti – sabbattha muni anissito.
「一切」是指十二处——眼与色,耳与声,鼻与香,舌与味,身与触,意与法。「牟尼」是指智……超越执着之网的牟尼。有二种依——渴爱依与见依……这是渴爱依……这是见依。牟尼舍弃渴爱依、断除见依后,不依眼、不依耳、不依鼻、不依舌、不依身、不依意、不依色……声……香……味……触……法……家族……群体……住所……利得……名声……赞誉……乐……衣……食……住处……病者所需医药资具……欲界……色界……无色界……欲有……色有……无色有……想有……无想有……非想非非想有……一蕴有……四蕴有……五蕴有……过去……未来……现在……所见……所闻……所思……所识……一切法,无所依、不执着、不附着、不耽着、不倾向、出离、离系、解脱、离缚,以离界限之心而住——「牟尼于一切处无所依」。
nti. ti dve piyā – sattā vā saṅkhārā vā. Katame sattā piyā? Idha yassa te honti atthakāmā hitakāmā phāsukāmā yogakkhemakāmā mātā vā pitā vā bhātā vā bhaginī vā puttā vā dhītarā vā mittā vā amaccā vā ñātī vā sālohitā vā – ime sattā piyā. Katame saṅkhārā piyā? Manāpikā rūpā manāpikā saddā manāpikā gandhā manāpikā rasā manāpikā phoṭṭhabbā – ime saṅkhārā piyā. ti dve appiyā – sattā vā saṅkhārā vā. Katame sattā appiyā? Idha yassa te honti anatthakāmā ahitakāmā aphāsukāmā ayogakkhemakāmā jīvitā voropetukāmā – ime sattā appiyā. Katame saṅkhārā appiyā? Amanāpikā rūpā amanāpikā saddā amanāpikā gandhā amanāpikā rasā amanāpikā phoṭṭhabbā – ime saṅkhārā appiyā. nti. ‘‘Ayaṃ me satto piyo, ime ca saṅkhārā manāpā’’ti rāgavasena piyaṃ na karoti; ‘‘ayaṃ me satto appiyo, ime ca saṅkhārā amanāpā’’ti paṭighavasena appiyaṃ na karoti na janeti na sañjaneti na nibbatteti nābhinibbattetīti – na piyaṃ kubbati nopi appiyaṃ.
如此。有两种可爱的——有情或诸行。什么是可爱的有情?在此,对某人来说,那些希望利益、希望利益、希望安乐、希望离轭安稳的母亲或父亲或兄弟或姊妹或儿子或女儿或朋友或同僚或亲戚或血亲——这些是可爱的有情。什么是可爱的诸行?可意的色、可意的声、可意的香、可意的味、可意的触——这些是可爱的诸行。有两种不可爱的——有情或诸行。什么是不可爱的有情?在此,对某人来说,那些希望无利益、希望无利益、希望不安乐、希望无离轭安稳、希望夺取生命的——这些是不可爱的有情。什么是不可爱的诸行?不可意的色、不可意的声、不可意的香、不可意的味、不可意的触——这些是不可爱的诸行。如此。「这是我可爱的有情,这些是可意的诸行」,以贪的力量不作可爱;「这是我不可爱的有情,这些是不可意的诸行」,以嗔恨的力量不作不可爱、不生、不令生、不产生、不令产生——不作可爱也不作不可爱。
ti. nti tasmiṃ puggale arahante khīṇāsave. ti ñātibyasanena vā phuṭṭhassa bhogabyasanena vā phuṭṭhassa rogabyasanena vā phuṭṭhassa sīlabyasanena vā phuṭṭhassa diṭṭhibyasanena vā phuṭṭhassa aññataraññatarena byasanena samannāgatassa aññataraññatarena dukkhadhammena phuṭṭhassa ādevo paridevo ādevanā paridevanā ādevitattaṃ paridevitattaṃ vācā palāpo vippalāpo lālappo lālappāyanā lālappāyitattaṃ. nti pañca macchariyāni – āvāsamacchariyaṃ, kulamacchariyaṃ, lābhamacchariyaṃ, vaṇṇamacchariyaṃ, dhammamacchariyaṃ. Yaṃ evarūpaṃ macchariyaṃ maccharāyanā maccharāyitattaṃ vevicchaṃ kadariyaṃ kaṭukañcukatā aggahitattaṃ cittassa – idaṃ vuccati macchariyaṃ. Api ca khandhamacchariyampi macchariyaṃ, dhātumacchariyampi macchariyaṃ, āyatanamacchariyampi macchariyaṃ gāho – idaṃ vuccati macchariyaṃ.
如此。在那位阿拉汉漏尽者的人。或者被亲戚灾难所触者,或者被财富灾难所触者,或者被疾病灾难所触者,或者被戒灾难所触者,或者被见灾难所触者,或者具足某种灾难者,或者被某种苦法所触者的悲叹、哀号、悲叹、哀号、悲叹状态、哀号状态、言语、空谈、废话、胡言乱语、胡言乱语、胡言乱语状态。有五种悭吝——住所悭吝、家族悭吝、利养悭吝、称赞悭吝、法悭吝。凡如此的悭吝、悭吝、悭吝状态、分离、吝啬、心的紧缩、不施与状态——这称为悭吝。而且,对蕴的悭吝也是悭吝,对界的悭吝也是悭吝,对处的悭吝也是悭吝,执取——这称为悭吝。
ti. ṃ vuccati padumapattaṃ. vuccati udakaṃ. Yathā vāri padumapattaṃ na limpati na palimpati na upalimpati alittaṃ apalittaṃ anupalittaṃ, evameva tasmiṃ puggale arahante khīṇāsave paridevo macchariyañca na limpati na palimpati na upalimpati alittā apalittā anupalittā. So ca puggalo arahanto tehi kilesehi na limpati na palimpati na upalimpati alitto apalitto anupalitto nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharatīti – tasmiṃ paridevamaccharaṃ paṇṇe vāri yathā na limpati.
如此。称为莲叶。称为水。如水不染着莲叶、不染着、不染着,不染、不染、不染,如是在那位阿拉汉漏尽者的人,哀号与悭吝不染着、不染着、不染着,不染、不染、不染。而那位阿拉汉的人不被那些烦恼染着、不染着、不染着,不染、不染、不染,出离、离去、解脱、离系,以离束缚之心而住——在他,哀号与悭吝如水在叶上不染着。
Tenāha bhagavā –
因此世尊说——
‘‘Sabbattha munī anissito, na piyaṃ kubbati nopi appiyaṃ;
「一切处牟尼无所依,不作可爱也不作不可爱;
Tasmiṃ paridevamaccharaṃ, paṇṇe vāri yathā na limpatī’’ti.
在他,哀号与悭吝,如水在叶上不染着。」
ti. Udabindu vuccati udakathevo. Pokkharaṃ vuccati padumapattaṃ. Yathā udabindu padumapatte na limpati na palimpati na upalimpati alittaṃ apalittaṃ anupalittanti – udabindu yathāpi pokkhare. ti. Padumaṃ vuccati padumapupphaṃ. Vāri vuccati udakaṃ. Yathā vāri padumapupphaṃ na limpati na palimpati na upalimpati alittaṃ apalittaṃ anupalittanti – padume vāri yathā na limpati.
如此。水滴称为水珠。莲称为莲叶。如水滴在莲叶上不染着、不染着、不染着,不染、不染、不染——如水滴在莲上。如此。莲称为莲花。水称为水。如水不染着莲花、不染着、不染着,不染、不染、不染——如水在莲上不染着。
ti. nti opammasampaṭipādanaṃ. ti. vuccati ñāṇaṃ…pe… saṅgajālamaticca so muni. ti dve lepā – taṇhālepo ca diṭṭhilepo ca…pe… ayaṃ taṇhālepo…pe… ayaṃ diṭṭhilepo. Muni taṇhālepaṃ pahāya diṭṭhilepaṃ paṭinissajjitvā diṭṭhe na limpati, sute na limpati, mute na limpati, viññāte na limpati na palimpati na upalimpati alitto apalitto anupalitto nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharatīti – evaṃ muni nopalimpati, yadidaṃ diṭṭhasutamutesu vā.
如此。譬喻的施设。如此。称为智……超越结网的牟尼。有两种染着——渴爱染着与见染着……这是渴爱染着……这是见染着。牟尼舍断渴爱染着,断除见染着,在所见不染着,在所闻不染着,在所思不染着,在所识不染着、不染着、不染着,不染、不染、不染,出离、离去、解脱、离系,以离束缚之心而住——如是牟尼不染着,即在所见、所闻、所思中。
Tenāha bhagavā –
因此,世尊说——
‘‘Udabindu yathāpi pokkhare, padume vāri yathā na limpati;
「犹如莲池中的水珠,犹如水不沾着于莲叶;如是牟尼不沾着,即于所见、所闻、所觉知。」
Evaṃ muni nopalimpati, yadidaṃ diṭṭhasutamutesu vā’’ti.
「如是牟尼不沾着,即于所见、所闻、所觉知。」
ti. ti vuccati paññā. Yā paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi. Kiṃkāraṇā dhonā vuccati paññā? Tāya paññāya kāyaduccaritaṃ dhutañca dhota ca sandhotañca niddhotañca, vacīduccaritaṃ…pe… manoduccaritaṃ dhutañca dhotañca sandhotañca niddhotañca, rāgo dhuto ca dhoto ca sandhoto ca niddhoto ca, doso… moho… kodho… upanāho… makkho… paḷāso… issā… macchariyaṃ… māyā… sāṭheyyaṃ… thambho… sārambho… māno… atimāno… mado… pamādo… sabbe kilesā… sabbe duccaritā… sabbe darathā… sabbe pariḷāhā… sabbe santāpā… sabbākusalābhisaṅkhārā dhutā ca dhotā ca sandhotā ca niddhotā ca. Taṃkāraṇā dhonā vuccati paññā.
「洗净者」,这被称为慧。那慧、了知……(中略)……无痴、择法、正见。以何因缘「洗净者」被称为慧?以那慧,身恶行被洗净、被洗涤、被清洗、被净除;语恶行……(中略)……意恶行被洗净、被洗涤、被清洗、被净除;贪被洗净、被洗涤、被清洗、被净除;嗔……痴……忿……恨……覆……恼……嫉……悭……诳……谄……傲……激……慢……过慢……憍……放逸……一切烦恼……一切恶行……一切热恼……一切热苦……一切热恼……一切不善行被洗净、被洗涤、被清洗、被净除。以此因缘「洗净者」被称为慧。
Atha vā sammādiṭṭhiyā micchādiṭṭhi dhutā ca dhotā ca sandhotā ca niddhotā ca, sammāsaṅkappena micchāsaṅkappo dhuto ca dhoto ca sandhoto ca niddhoto ca, sammāvācāya micchāvācā dhutā ca… sammākammantena micchākammanto dhuto ca… sammāājīvena micchāājīvo dhuto ca… sammāvāyāmena micchāvāyāmo dhuto ca… sammāsatiyā micchāsati dhutā ca… sammāsamādhinā micchāsamādhi dhuto ca… sammāñāṇena micchāñāṇaṃ dhutañca… sammāvimuttiyā micchāvimutti dhutā ca dhotā ca sandhotā ca niddhotā ca.
或者,以正见,邪见被洗净、被洗涤、被清洗、被净除;以正思惟,邪思惟被洗净、被洗涤、被清洗、被净除;以正语,邪语被洗净……;以正业,邪业被洗净……;以正命,邪命被洗净……;以正精进,邪精进被洗净……;以正念,邪念被洗净……;以正定,邪定被洗净……;以正智,邪智被洗净……;以正解脱,邪解脱被洗净、被洗涤、被清洗、被净除。
Atha vā ariyena aṭṭhaṅgikena maggena sabbe kilesā… sabbe duccaritā… sabbe darathā… sabbe pariḷāhā… sabbe santāpā… sabbākusalābhisaṅkhārā dhutā ca dhotā ca sandhotā ca niddhotā ca. Arahā imehi dhonehi dhammehi upeto samupeto upagato samupagato upapanno samupapanno samannāgato. Tasmā arahā dhono. So dhutarāgo dhutapāpo dhutakileso dhutapariḷāhoti – dhono.
或者,以圣八支道,一切烦恼……一切恶行……一切热恼……一切热苦……一切热恼……一切不善行被洗净、被洗涤、被清洗、被净除。阿拉汉具备这些洗净法,完全具备,到达,完全到达,具足,完全具足,成就。因此阿拉汉是洗净者。他是已洗净贪者、已洗净恶者、已洗净烦恼者、已洗净热恼者——洗净者。
ti. Dhono diṭṭhaṃ na maññati, diṭṭhasmiṃ na maññati, diṭṭhato na maññati, diṭṭhā meti na maññati; sutaṃ na maññati, sutasmiṃ na maññati, sutato na maññati, sutaṃ meti na maññati; mutaṃ na maññati, mutasmiṃ na maññati, mutato na maññati, mutaṃ meti na maññati; viññātaṃ na maññati, viññātasmiṃ na maññati, viññātato na maññati, viññātaṃ meti na maññati. Vuttampi hetaṃ bhagavatā – ‘‘asmīti, bhikkhave, maññitametaṃ, ayamahamasmīti maññitametaṃ, bhavissanti maññitametaṃ, na bhavissanti maññitametaṃ, rūpī bhavissanti maññitametaṃ, arūpī bhavissanti maññitametaṃ, saññī bhavissanti maññitametaṃ, asaññī bhavissanti maññitametaṃ, nevasaññīnāsaññī bhavissanti maññitametaṃ. Maññitaṃ , bhikkhave, rogo, maññitaṃ gaṇḍo, maññitaṃ sallaṃ, maññitaṃ upaddavo. Tasmātiha, bhikkhave, amaññamānena cetasā viharissāmāti, evañhi vo, bhikkhave, sikkhitabba’’nti – dhono na hi tena maññati yadidaṃ diṭṭhasutamutesu vā.
「洗净者」,他不想「所见」,不想「于所见中」,不想「从所见」,不想「所见是我的」;不想「所闻」,不想「于所闻中」,不想「从所闻」,不想「所闻是我的」;不想「所觉知」,不想「于所觉知中」,不想「从所觉知」,不想「所觉知是我的」;不想「所识知」,不想「于所识知中」,不想「从所识知」,不想「所识知是我的」。世尊也说过此——「诸比库,『我是』,这是想;『这是我』,这是想;『我将有』,这是想;『我将不有』,这是想;『我将有色』,这是想;『我将无色』,这是想;『我将有想』,这是想;『我将无想』,这是想;『我将非想非非想』,这是想。诸比库,想是病,想是疮,想是刺,想是灾患。诸比库,因此,在此,『我们将以不想之心而住』,诸比库,你们应当如是学。」——洗净者确实不以那个而想,即于所见、所闻、所觉知。
ti. Dhono aññena asuddhimaggena micchāpaṭipadāya aniyyānikapathena aññatra satipaṭṭhānehi aññatra sammappadhānehi aññatra iddhipādehi aññatra indriyehi aññatra balehi aññatra bojjhaṅgehi aññatra ariyā aṭṭhaṅgikā maggā suddhiṃ visuddhiṃ parisuddhiṃ muttiṃ vimuttiṃ parimuttiṃ na icchati na sādiyati na pattheti na piheti nābhijappatīti – nāññena visuddhimicchati.
「洗净者」,他不以其他须跋道、邪道、非导出道,离须跋、离正勤、离神足、离根、离力、离觉支、离圣八支道,希求清净、净化、遍净、解脱、解脱、遍解脱,不欢喜,不希望,不渴望,不期待——「不以其他而希求清净」。
ti. Sabbe bālaputhujjanā rajjanti, puthujjanakalyāṇakaṃ upādāya satta sekkhā virajjanti; arahā neva rajjati no virajjati. Viratto so khayā rāgassa vītarāgattā, khayā dosassa vītadosattā, khayā mohassa vītamohattā. So vuṭṭhavāso ciṇṇacaraṇo…pe… jātijarāmaraṇasaṃsāro, natthi tassa punabbhavoti – na hi so rajjati no virajjati.
三、一切愚痴凡夫染着,除了善凡夫之外的七种有学者离染;阿拉汉既不染着也不离染。由于贪的灭尽而离贪,由于嗔的灭尽而离嗔,由于痴的灭尽而离痴,他已住立、已行梵行……生老死轮回,对他来说没有再生——因为他既不染着也不离染。
Tenāha bhagavā –
因此,世尊说——
‘‘Dhono na hi tena maññati, yadidaṃ diṭṭhasutamutesu vā;
「他确实不因此而认为清净,即这所见、所闻、所思或诸戒;
Nāññena visuddhimicchati, na hi so rajjati no virajjatī’’ti.
他不以其他而希求清净,因为他既不染着也不离染。」
Jarāsuttaniddeso chaṭṭho. · 老经分别第六