11. Kalahavivādasuttaniddeso11. 诤论经分别
11. Kalahavivādasuttaniddeso11. 诤论经分别
Atha kalahavivādasuttaniddesaṃ vakkhati –
其次,将要分别论「诤论经」──
ti. ti ekena ākārena kalaho; vivādotipi taññeva. Yo kalaho so vivādo, yo vivādo so kalaho. Atha vā aparena ākārena vivādo vuccati kalahassa pubbabhāgo vivādo. Rājānopi rājūhi vivadanti, khattiyāpi khattiyehi vivadanti, brāhmaṇāpi brāhmaṇehi vivadanti, gahapatīpi gahapatīhi vivadanti, mātāpi puttena vivadati, puttopi mātarā vivadati, pitāpi puttena vivadati, puttopi pitarā vivadati, bhātāpi bhātarā vivadati, bhātāpi bhaginiyā vivadati, bhaginīpi bhātarā vivadati, sahāyopi sahāyena vivadati – ayaṃ vivādo. Katamo kalaho? Āgārikā daṇḍapasutā kāyena vācāya kalahaṃ karonti, pabbajitā āpattiṃ āpajjantā kāyena vācāya kalahaṃ karonti – ayaṃ kalaho.
以一种方式,「诤论」即是「争论」;「争论」也是同样的。凡是诤论即是争论,凡是争论即是诤论。或者以另一种方式,「争论」被称为诤论的前分。诸王与诸王争论,诸刹帝利与诸刹帝利争论,诸婆罗门与诸婆罗门争论,诸居士与诸居士争论,母亲与儿子争论,儿子与母亲争论,父亲与儿子争论,儿子与父亲争论,兄弟与兄弟争论,兄弟与姊妹争论,姊妹与兄弟争论,朋友与朋友争论──这是争论。什么是诤论?在家人手持棍棒以身与语作诤论,出家人犯罪时以身与语作诤论──这是诤论。
ti. Kalahā ca vivādā ca kutopahūtā kutojātā kutosañjātā kutonibbattā kutoabhinibbattā kutopātubhūtā, kiṃnidānā kiṃsamudayā kiṃjātikā kiṃpabhavāti kalahassa ca vivādassa ca mūlaṃ pucchati, hetuṃ pucchati , nidānaṃ pucchati, sambhavaṃ pucchati, pabhavaṃ pucchati, samuṭṭhānaṃ pucchati, āhāraṃ pucchati, ārammaṇaṃ pucchati, paccayaṃ pucchati, samudayaṃ pucchati papucchati yācati ajjhesati pasādetīti – kutopahūtā kalahā vivādā.
诤论与争论从何而来、从何而生、从何而起、从何而出、从何而现起、从何而显现,以什么为因、以什么为集、以什么为种类、以什么为源?询问诤论与争论的根本,询问因,询问缘,询问生起,询问源头,询问发生,询问食,询问所缘,询问缘,询问集,询问、请问、乞求、恳请、劝请──「诤论与争论从何而来」。
ti. ti ñātibyasanena vā phuṭṭhassa, bhogabyasanena vā phuṭṭhassa, rogabyasanena vā phuṭṭhassa, sīlabyasanena vā phuṭṭhassa, diṭṭhibyasanena vā phuṭṭhassa, aññataraññatarena vā byasanena samannāgatassa, aññataraññatarena vā dukkhadhammena phuṭṭhassa, ādevo paridevo, ādevanā paridevanā, ādevitattaṃ paridevitattaṃ, vācā palāpo vippalāpo lālappo lālappāyanā lālappāyitattaṃ. ti ñātibyasanena vā phuṭṭhassa, bhogarogasīladiṭṭhibyasanena vā phuṭṭhassa, aññataraññatarena vā byasanena samannāgatassa, aññataraññatarena vā dukkhadhammena phuṭṭhassa, soko socanā socitattaṃ, antosoko antoparisoko, antoḍāho antopariḍāho, cetaso parijjhāyanā domanassaṃ sokasallaṃ. nti pañca macchariyāni – āvāsamacchariyaṃ, kulamacchariyaṃ, lābhamacchariyaṃ, vaṇṇamacchariyaṃ, dhammamacchariyaṃ. Yaṃ evarūpaṃ macchariyaṃ maccharāyanaṃ maccharāyitattaṃ vevicchaṃ kadariyaṃ kaṭukañcukatā aggahitattaṃ cittassa – idaṃ vuccati macchariyaṃ. Api ca, khandhamacchariyampi macchariyaṃ , dhātumacchariyampi macchariyaṃ, āyatanamacchariyampi macchariyaṃ gāho. Idaṃ vuccati macchariyanti – paridevasokā sahamaccharā ca.
或者被亲族灾难所触者,或者被财富灾难所触者,或者被疾病灾难所触者,或者被戒灾难所触者,或者被见灾难所触者,或者具有某种灾难者,或者被某种苦法所触者,悲叹、哀叹,悲叹、哀叹,悲叹性、哀叹性,言语、空谈、戏论、戏论、戏论性、戏论性。或者被亲族灾难所触者,或者被财富、疾病、戒、见灾难所触者,或者具有某种灾难者,或者被某种苦法所触者,愁、愁苦、愁苦性,内愁、内遍愁,内热恼、内遍热恼,心的忧恼、忧、愁箭。有五种悭:住处悭、家族悭、利养悭、称赞悭、法悭。凡如此的悭、悭吝、悭吝性、吝啬、小气、紧握不放、心的不施──这被称为悭。而且,蕴悭也是悭,界悭也是悭,处悭也是悭的执取。这被称为悭──「哀叹、愁与悭」。
ti. ti idhekacco mānaṃ janeti jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā vaṇṇapokkharatāya vā dhanena vā ajjhenena vā kammāyatanena vā sippāyatanena vā vijjāṭṭhānena vā sutena vā paṭibhānena vā aññataraññatarena vā vatthunā. ti idhekacco paraṃ atimaññati jātiyā vā gottena vā…pe… aññataraññatarena vā vatthunā. nti idhekacco pisuṇavāco hoti – ito sutvā amutra akkhātā imesaṃ bhedāya, amutra vā sutvā imesaṃ akkhātā amūsaṃ bhedāya. Iti samaggānaṃ vā bhettā, bhinnānaṃ vā anuppadātā, vaggārāmo vaggarato vagganandī vaggakaraṇiṃ vācaṃ bhāsitā hoti – idaṃ vuccati pesuññaṃ. Api ca dvīhi kāraṇehi pesuññaṃ upasaṃharati – piyakamyatāya vā bhedādhippāyena vā. Kathaṃ piyakamyatāya pesuññaṃ upasaṃharati? Imassa piyo bhavissāmi, manāpo bhavissāmi, vissāsiko bhavissāmi, abbhantariko bhavissāmi, suhadayo bhavissāmīti – evaṃ piyakamyatāya pesuññaṃ upasaṃharati. Kathaṃ bhedādhippāyena pesuññaṃ upasaṃharati? Kathaṃ ime nānā assu, vinā assu, vaggā assu, dvidhā assu, dvejjhā assu, dve pakkhā assu, bhijjeyyuṃ na samāgaccheyyuṃ, dukkhaṃ na phāsu vihareyyunti – evaṃ bhedādhippāyena pesuññaṃ upasaṃharatīti – mānātimānā sahapesuṇā ca.
某人因生、因姓、因家族、因肤色美丽、因财富、因学问、因工作处、因技艺处、因明处、因多闻、因辩才、或因某种事物而生起慢。某人因生、因姓……或因某种事物而轻慢他人。某人是两舌者──从此处听闻后向彼处说以破坏这些人,或从彼处听闻后向这些人说以破坏那些人。如此,或者破坏和合者,或者不使已破裂者复合,喜好分裂、乐于分裂、喜悦分裂,说造成分裂的语──这被称为离间语。而且,以两种原因行离间语:或为了亲爱欲,或为了破坏意图。如何为了亲爱欲而行离间语?「我将成为此人的亲爱者,将成为可意者,将成为信赖者,将成为亲近者,将成为善友」──如此为了亲爱欲而行离间语。如何为了破坏意图而行离间语?「如何使这些人不同、分离、分裂、二分、两派、成为两党,破裂而不和合,痛苦而不安乐地住」──如此为了破坏意图而行离间语──「慢、过慢与离间语」。
ti. Kalaho ca vivādo ca paridevo ca soko ca macchariyañca māno ca atimāno ca pesuññañcāti – ime aṭṭha kilesā kutopahūtā kutojātā kutosañjātā kutonibbattā kutoabhinibbattā kutopātubhūtā, kiṃnidānā kiṃsamudayā kiṃjātikā kiṃpabhavāti. Imesaṃ aṭṭhannaṃ kilesānaṃ mūlaṃ pucchati, hetuṃ pucchati, nidānaṃ pucchati, sambhavaṃ pucchati, pabhavaṃ pucchati, samuṭṭhānaṃ pucchati, āhāraṃ pucchati, ārammaṇaṃ pucchati, paccayaṃ pucchati, samudayaṃ pucchati papucchati yācati ajjhesati pasādetīti – kutopahūtā te tadiṅghaṃ brūhīti. Iṅgha brūhi ācikkha desehi paññapehi paṭṭhapehi vivara vibhaja uttānīkarohi pakāsehīti – kutopahūtā te tadiṅgha brūhi.
诤论、争论、哀叹、愁、悭、慢、过慢、离间语──这八种烦恼从何而来、从何而生、从何而起、从何而出、从何而现起、从何而显现,以什么为因、以什么为集、以什么为种类、以什么为源?询问这八种烦恼的根本,询问因,询问缘,询问生起,询问源头,询问发生,询问食,询问所缘,询问缘,询问集,询问、请问、乞求、恳请、劝请──「它们从何而来,请你说明」。请你说、告知、教导、施设、建立、开显、分别论、阐明、显示──「它们从何而来,请你说明」。
Tenāha so nimmito –
因此,彼所化者说──
‘‘Kutopahūtā kalahā vivādā, paridevasokā sahamaccharā ca;
「诤论与争论从何而来,哀叹、愁与悭」
Mānātimānā sahapesuṇā ca, kutopahūtā te tadiṅgha brūhī’’ti.
「慢与过慢以及两舌,这些从何而来?请你在此告诉我。」
ti. ti dve piyā – sattā vā saṅkhārā vā. Katame sattā piyā? Idha yassa te honti atthakāmā hitakāmā phāsukāmā yogakkhemakāmā mātā vā pitā vā bhātā vā bhaginī vā putto vā dhītā vā mittā vā amaccā vā ñātī vā sālohitā vā – ime sattā piyā. Katame saṅkhārā piyā? Manāpikā rūpā manāpikā saddā manāpikā gandhā manāpikā rasā manāpikā phoṭṭhabbā – ime saṅkhārā piyā.
「可爱的」有二种——有情或诸行。什么是可爱的有情?于此,凡是那些对你有利益欲、有利益欲、有安乐欲、有安稳欲的母亲或父亲或兄弟或姊妹或儿子或女儿或朋友或同僚或亲戚或血亲——这些是可爱的有情。什么是可爱的诸行?可意的色、可意的声、可意的香、可意的味、可意的触——这些是可爱的诸行。
Piyaṃ vatthuṃ acchedasaṅkinopi kalahaṃ karonti, acchijjantepi kalahaṃ karonti, acchinnepi kalahaṃ karonti. Piyaṃ vatthuṃ vipariṇāmasaṅkinopi kalahaṃ karonti, vipariṇāmantepi kalahaṃ karonti, vipariṇatepi kalahaṃ karonti. Piyaṃ vatthuṃ acchedasaṅkinopi vivadanti, acchijjantepi vivadanti, acchinnepi vivadanti. Piyaṃ vatthuṃ vipariṇāmasaṅkinopi vivadanti, vipariṇāmantepi vivadanti, vipariṇatepi vivadanti. Piyaṃ vatthuṃ acchedasaṅkinopi paridevanti, acchijjantepi paridevanti, acchinnepi paridevanti. Piyaṃ vatthuṃ vipariṇāmasaṅkinopi paridevanti, vipariṇāmantepi paridevanti, vipariṇatepi paridevanti. Piyaṃ vatthuṃ acchedasaṅkinopi socanti, acchijjantepi socanti, acchinnepi socanti. Piyaṃ vatthuṃ vipariṇāmasaṅkinopi socanti , vipariṇāmantepi socanti, vipariṇatepi socanti. Piyaṃ vatthuṃ rakkhanti gopenti pariggaṇhanti mamāyanti maccharāyanti.
因可爱的事物断绝之想而争吵,正在断绝时也争吵,已断绝时也争吵。因可爱的事物变易之想而争吵,正在变易时也争吵,已变易时也争吵。因可爱的事物断绝之想而诤论,正在断绝时也诤论,已断绝时也诤论。因可爱的事物变易之想而诤论,正在变易时也诤论,已变易时也诤论。因可爱的事物断绝之想而悲泣,正在断绝时也悲泣,已断绝时也悲泣。因可爱的事物变易之想而悲泣,正在变易时也悲泣,已变易时也悲泣。因可爱的事物断绝之想而忧愁,正在断绝时也忧愁,已断绝时也忧愁。因可爱的事物变易之想而忧愁,正在变易时也忧愁,已变易时也忧愁。他们守护、保护、执取可爱的事物,我所化、悭吝化。
ti. Piyaṃ vatthuṃ nissāya mānaṃ janenti, piyaṃ vatthuṃ nissāya atimānaṃ janenti. Kathaṃ piyaṃ vatthuṃ nissāya mānaṃ janenti? Mayaṃ lābhino manāpikānaṃ rūpānaṃ saddānaṃ gandhānaṃ rasānaṃ phoṭṭhabbānanti. Evaṃ piyaṃ vatthuṃ nissāya mānaṃ janenti. Kathaṃ piyaṃ vatthuṃ nissāya atimānaṃ janenti? Mayaṃ lābhino manāpikānaṃ rūpānaṃ saddānaṃ gandhānaṃ rasānaṃ phoṭṭhabbānaṃ, ime panaññe na lābhino manāpikānaṃ rūpānaṃ saddānaṃ gandhānaṃ rasānaṃ phoṭṭhabbānanti. Evaṃ piyaṃ vatthuṃ nissāya atimānaṃ janenti. nti idhekacco pisuṇavāco hoti, ito sutvā amutra akkhātā imesaṃ bhedāya…pe… evaṃ bhedādhippāyena pesuññaṃ upasaṃharatīti…pe… mānātimānā sahapesuṇā ca.
依可爱的事物而生起慢,依可爱的事物而生起过慢。如何依可爱的事物而生起慢?「我们是可意的色、声、香、味、触的获得者。」如此依可爱的事物而生起慢。如何依可爱的事物而生起过慢?「我们是可意的色、声、香、味、触的获得者,而这些其他人不是可意的色、声、香、味、触的获得者。」如此依可爱的事物而生起过慢。「两舌」——于此,某人是两舌者,从此处听到后在彼处说以破坏这些人……乃至……如此以破坏之意图而行两舌……乃至……慢与过慢以及两舌。
ti. Kalaho ca vivādo ca paridevo ca soko ca māno ca atimāno ca pesuññañcāti – ime satta kilesā macchariye yuttā payuttā āyuttā samāyuttāti – maccherayuttā kalahā vivādā.
「与悭吝相应」——争吵与诤论与悲泣与忧愁与慢与过慢与两舌——这七种烦恼与悭吝相合、相应、相联、相结合——与悭吝相应的争吵、诤论。
ti. Vivāde jāte sañjāte nibbatte abhinibbatte pātubhūte pesuññaṃ upasaṃharanti; ito sutvā amutra akkhāyanti imesaṃ bhedāya, amutra vā sutvā imesaṃ akkhāyanti amūsaṃ bhedāya. Iti samaggānaṃ vā bhettāro, bhinnānaṃ vā anuppadātāro, vaggārāmā vaggaratā vagganandī vaggakaraṇiṃ vācaṃ bhāsitāro honti – idaṃ vuccati pesuññaṃ. Api ca dvīhi kāraṇehi pesuññaṃ upasaṃharanti – piyakamyatāya vā bhedādhippāyena vā. Kathaṃ piyakamyatāya pesuññaṃ upasaṃharanti? Imassa piyā bhavissāma, manāpā bhavissāma, vissāsikā bhavissāma, abbhantarikā bhavissāma, suhadayā bhavissāmāti. Evaṃ piyakamyatāya pesuññaṃ upasaṃharanti. Kathaṃ bhedādhippāyena pesuññaṃ upasaṃharanti? ‘‘Kathaṃ ime nānā assu, vinā assu, vaggā assu, dvedhā assu, dvejjhā assu, dve pakkhā assu, bhijjeyyuṃ na samāgaccheyyuṃ, dukkhaṃ na phāsu vihareyyu’’nti – evaṃ bhedādhippāyena pesuññaṃ upasaṃharantīti – vivādajātesu ca pesuṇāni.
「诤论中的两舌」——当诤论生起、产生、出现、现起、显现时,他们行两舌;从此处听到后在彼处说以破坏这些人,或从彼处听到后在此处说以破坏那些人。如此,他们是和合者的破坏者,或已分裂者的不和解者,喜好派别、乐于派别、欢喜派别、说制造派别之语者——这称为两舌。又,以二种原因而行两舌——因可爱欲或因破坏之意图。如何因可爱欲而行两舌?「我们将成为此人的可爱者、可意者、可信者、亲密者、知心者。」如此因可爱欲而行两舌。如何因破坏之意图而行两舌?「如何这些人会不同、会分离、会成派别、会成二分、会成两部分、会成两派、会破裂而不和合,会痛苦而不安乐地住?」如此因破坏之意图而行两舌——诤论中的两舌。
Tenāha bhagavā –
因此世尊说——
‘‘Piyappahūtā kalahā vivādā, paridevasokā sahamaccharā ca;
「从可爱而生的争吵、诤论,悲泣、忧愁以及悭吝;」
Mānātimānā sahapesuṇā ca, maccherayuttā kalahā vivādā;
慢与过慢以及谗言,与悭吝相应的争论与诤论;
Vivādajātesu ca pesuṇānī’’ti.
当诤论生起时,谗言也随之而来。
ti. Piyā kutonidānā kutojātā kutosañjātā kutonibbattā kutoabhinibbattā kutopātubhūtā, kiṃnidānā kiṃsamudayā kiṃjātikā kiṃpabhavāti piyānaṃ mūlaṃ pucchati…pe… samudayaṃ pucchati papucchati yācati ajjhesati pasādetīti – piyā su lokasmiṃ kutonidānā.
诸可爱者从何而来?从何生起?从何而生?从何出生?从何而出生?从何显现?以何为因?以何为集?以何为生类?以何为源?——他询问诸可爱者的根源……询问其集,询问、请问、恳求、探求、使之明了——「诸可爱者在世间从何而来?」
ti. ti khattiyā ca brāhmaṇā ca vessā ca suddā ca gahaṭṭhā ca pabbajitā ca devā ca manussā ca. ti yo lobho lubbhanā lubbhitattaṃ sārāgo sārajjanā sārajjitattaṃ abhijjhā lobho akusalamūlaṃ. ti vicaranti viharanti iriyanti vattanti pālenti yapenti yāpenti. ti apāyaloke manussaloke devaloke khandhaloke dhātuloke āyatanaloketi – ye cāpi lobhā vicaranti loke.
即刹帝利、婆罗门、吠舍、首陀罗、在家者、出家者、天人、人类。即贪、贪求、贪求性、染、染着、染着性、贪欲、贪、不善根。即行、住、威仪、转起、守护、维持、生活。即在恶趣世间、人世间、天世间、蕴世间、界世间、处世间——「诸贪也在世间行」。
ti. Āsā ca niṭṭhā ca kutonidānā kutojātā kutosañjātā kutonibbattā kutoabhinibbattā kutopātubhūtā, kiṃnidānā kiṃsamudayā kiṃjātikā kiṃpabhavāti āsāya ca niṭṭhāya ca mūlaṃ pucchati…pe… samudayaṃ pucchati papucchati yācati ajjhesati pasādetīti – āsā ca niṭṭhā ca kutonidānā. ti. Ye narassa parāyanā honti dīpā honti tāṇā honti leṇā honti saraṇā honti niṭṭhā parāyanā hontīti – ye samparāyāya narassa honti.
诸愿望与诸决定从何而来?从何生起?从何而生?从何出生?从何而出生?从何显现?以何为因?以何为集?以何为生类?以何为源?——他询问诸愿望与诸决定的根源……询问其集,询问、请问、恳求、探求、使之明了——「诸愿望与诸决定从何而来?」即那些对人来说是归依处、是洲渚、是庇护所、是洞窟、是皈依处,是决定、是归依处——「那些对人来说是为了来世的」。
Tenāha so nimmito –
因此,那位化作者说:
‘‘Piyā su lokasmiṃ kutonidānā, ye cāpi lobhā vicaranti loke;
「诸可爱者在世间从何而来?诸贪也在世间行;
Āsā ca niṭṭhā ca kutonidānā, ye samparāyāya narassa hontī’’ti.
诸愿望与诸决定从何而来?那些对人来说是为了来世的。」
ti. ti yo kāmesu kāmacchando kāmarāgo kāmanandī kāmataṇhā kāmasneho kāmapariḷāho kāmamucchā kāmajjhosānaṃ kāmogho kāmayogo kāmupādānaṃ kāmacchandanīvaraṇaṃ. Api ca pañca chandā – pariyesanacchando, paṭilābhacchando, paribhogacchando, sannidhicchando, visajjanacchando. Katamo pariyesanacchando? Idhekacco ajjhositoyeva atthiko chandajāto rūpe pariyesati, sadde… gandhe… rase… phoṭṭhabbe pariyesati – ayaṃ pariyesanacchando. Katamo paṭilābhacchando? Idhekacco ajjhositoyeva atthiko chandajāto rūpe paṭilabhati, sadde… gandhe… rase… phoṭṭhabbe paṭilabhati – ayaṃ paṭilābhacchando. Katamo paribhogacchando? Idhekacco ajjhositoyeva atthiko chandajāto rūpe paribhuñjati, sadde… gandhe… rase… phoṭṭhabbe paribhuñjati – ayaṃ paribhogacchando. Katamo sannidhicchando? Idhekacco ajjhositoyeva atthiko chandajāto dhanasannicayaṃ karoti ‘‘āpadāsu bhavissatī’’ti – ayaṃ sannidhicchando. Katamo visajjanacchando? Idhekacco ajjhositoyeva atthiko chandajāto dhanaṃ visajjeti hatthārohānaṃ assārohānaṃ rathikānaṃ dhanuggahānaṃ pattikānaṃ ‘‘ime maṃ rakkhissanti gopissanti samparivārissantī’’ti – ayaṃ visajjanacchando. ti dve piyā – sattā vā saṅkhārā vā…pe… ime sattā piyā…pe… ime saṅkhārā piyā. ti. Piyā chandanidānā chandasamudayā chandajātikā chandapabhavāti – chandānidānāni piyāni loke.
三。三 诸欲中的欲欲、欲贪、欲喜、欲渴爱、欲爱着、欲热恼、欲痴迷、欲耽着、欲流、欲轭、欲取、欲欲盖。又有五种欲:寻求欲、获得欲、受用欲、积蓄欲、施与欲。什么是寻求欲?这里,某人被吞没、有所求、生起欲,寻求色,寻求声……寻求香……寻求味……寻求触——这是寻求欲。什么是获得欲?这里,某人被吞没、有所求、生起欲,获得色,获得声……获得香……获得味……获得触——这是获得欲。什么是受用欲?这里,某人被吞没、有所求、生起欲,受用色,受用声……受用香……受用味……受用触——这是受用欲。什么是积蓄欲?这里,某人被吞没、有所求、生起欲,积聚财富,「在灾难时将会有」——这是积蓄欲。什么是施与欲?这里,某人被吞没、有所求、生起欲,施与财富给象兵、马兵、车兵、弓兵、步兵,「这些人将保护我、守护我、围绕我」——这是施与欲。三 二种可爱:有情或诸行……这些有情可爱……这些诸行可爱。三。可爱者以欲为因、以欲为集、以欲为生、以欲为源——诸可爱者在世间以欲为因。
ti. ti khattiyā ca brāhmaṇā ca vessā ca suddā ca gahaṭṭhā ca pabbajitā ca devā ca manussā ca. ti yo lobho lubbhanā lubbhitattaṃ sārāgo sārajjanā sārajjitattaṃ abhijjhā lobho akusalamūlaṃ. ti vicaranti viharanti iriyanti vattanti pālenti yapenti yāpenti. ti apāyaloke…pe… āyatanaloketi – ye cāpi lobhā vicaranti loke.
三。三 刹帝利、婆罗门、吠舍、首陀罗、在家者、出家者、天人、人。三 贪、贪求、贪求性、染、染着、染着性、贪婪、贪、不善根。三 游行、住、行、转、守护、维持、生活。三 恶趣世间……处世间——那些贪也在世间游行。
ti. Āsā vuccati taṇhā. Yo rāgo sārāgo…pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṃ. ti idhekacco rūpe pariyesanto rūpaṃ paṭilabhati, rūpaniṭṭho hoti, sadde… gandhe… rase… phoṭṭhabbe… kulaṃ… gaṇaṃ… āvāsaṃ… lābhaṃ… yasaṃ… pasaṃsaṃ… sukhaṃ… cīvaraṃ… piṇḍapātaṃ… senāsanaṃ… gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṃ … suttantaṃ… vinayaṃ… abhidhammaṃ… āraññikaṅgaṃ… piṇḍapātikaṅgaṃ… paṃsukūlikaṅgaṃ… tecīvarikaṅgaṃ… sapadānacārikaṅgaṃ… khalupacchābhattikaṅgaṃ… nesajjikaṅgaṃ… yathāsanthatikaṅgaṃ… paṭhamaṃ jhānaṃ… dutiyaṃ jhānaṃ… tatiyaṃ jhānaṃ… catutthaṃ jhānaṃ… ākāsānañcāyatanasamāpattiṃ… viññāṇañcāyatanasamāpattiṃ… ākiñcaññāyatanasamāpattiṃ … nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiṃ pariyesanto nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiṃ paṭilabhati, nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiniṭṭho hoti.
三。希望被称为渴爱。贪、染……贪婪、贪、不善根。三 这里,某人寻求色而获得色,以色为终极,声……香……味……触……家族……众……住所……利得……名声……赞誉……乐……衣……食……住所……病者所需药品资具……经……律……论……住阿兰若支……常乞食支……尘堆衣支……三衣支……次第乞食支……食后不食支……不卧坐支……随处住支……初禅……第二禅……第三禅……第四禅……空无边处等至……识无边处等至……无所有处等至……非想非非想处等至,寻求非想非非想处等至而获得非想非非想处等至,以非想非非想处等至为终极。
‘‘Āsāya kasate khettaṃ, bījaṃ āsāya vappati;
「依希望而耕田,依希望而播种;
Āsāya vāṇijā yanti, samuddaṃ dhanahārakā;
依希望商人们前往大海,带回财富;
Yāya āsāya tiṭṭhāmi, sā me āsā samijjhatī’’ti.
依我所住的希望,我的希望得以成就。」
Āsāya samiddhi vuccate niṭṭhā. ti. Āsā ca niṭṭhā ca ito chandanidānā chandasamudayā chandajātikā chandapabhavāti – āsā ca niṭṭhā ca itonidānā.
希望的成就被称为终极。三。希望与终极从此以欲为因、以欲为集、以欲为生、以欲为源——希望与终极从此为因。
ti. Ye narassa parāyanā honti dīpā honti tāṇā honti leṇā honti saraṇā honti niṭṭhā parāyanā hontīti – ye samparāyāya narassa honti.
三。那些对人成为归依处、成为洲、成为庇护、成为洞窟、成为皈依、成为终极、成为归依处——那些对人来世而有。
Tenāha bhagavā –
因此,世尊说:
‘‘Chandānidānāni piyāni loke, ye cāpi lobhā vicaranti loke;
「世间的诸可爱事物以欲为因,以及诸贪在世间游行;
Āsā ca niṭṭhā ca itonidānā, ye samparāyāya narassa hontī’’ti.
诸愿望与诸决定从此为因,它们是人的来世所有。」
ti. Chando kutonidāno kutojāto kutosañjāto kutonibbatto kutoabhinibbatto kutopātubhūto, kiṃnidāno kiṃsamudayo kiṃjātiko kiṃpabhavoti chandassa mūlaṃ pucchati…pe… samudayaṃ pucchati papucchati yācati ajjhesati pasādetīti – chando nu lokasmiṃ kutonidāno.
「欲从何因?从何生?从何而生起?从何而出生?从何而现起?从何而显现?以何为因?以何为集?以何为种类?以何为源?」——询问欲的根源……询问集,询问、请问、恳求、探求、请教——「欲在世间从何为因?」
ti. Vinicchayā kutopahūtā kutojātā kutosañjātā kutonibbattā kutoabhinibbattā kutopātubhūtā , kiṃnidānā kiṃsamudayā kiṃjātikā kiṃpabhavāti vinicchayānaṃ mūlaṃ pucchati…pe… samudayaṃ pucchati papucchati yācati ajjhesati pasādetīti – vinicchayā cāpi kutopahūtā.
「诸决定从何而来?从何生?从何而生起?从何而出生?从何而现起?从何而显现?以何为因?以何为集?以何为种类?以何为源?」——询问诸决定的根源……询问集,询问、请问、恳求、探求、请教——「诸决定又从何而来?」
ti. ti yo evarūpo cittassa āghāto paṭighāto, paṭighaṃ paṭivirodho, kopo pakopo sampakopo, doso padoso sampadoso, cittassa byāpatti manopadoso, kodho kujjhanā kujjhitattaṃ, doso dussanā dussitattaṃ, byāpatti byāpajjanā byāpajjitattaṃ, virodho paṭivirodho, caṇḍikkaṃ asuropo anattamanatā cittassa. Mosavajjaṃ vuccati musāvādo. Kathaṃkathā vuccati vicikicchāti – kodho mosavajjañca kathaṃkathā ca.
凡如此类的心的恼害、对抗、反抗、对立,忿怒、激怒、极激怒,嗔恨、憎恨、极憎恨,心的恶意、意的恶意,忿、忿怒、忿怒性,嗔、嗔恨、嗔恨性,恶意、恶意行、恶意性,对立、反对立,凶暴、阿修罗性、心的不满意。妄语罪被称为妄语。疑惑被称为疑——「忿怒、妄语罪与疑惑。」
ti. ti ye kodhena ca mosavajjena ca kathaṃkathāya ca sahagatā sahajātā saṃsaṭṭhā sampayuttā, ekuppādā ekanirodhā ekavatthukā ekārammaṇā – ime vuccanti ye cāpi dhammā. Atha vā ye te kilesā aññajātikā aññavihitakā – ime vuccanti ye cāpi dhammā. ti samaṇena samitapāpena brāhmaṇena bāhitapāpadhammena bhikkhunā bhinnakilesamūlena sabbākusalamūlabandhanā pamuttena vuttā pavuttā ācikkhitā desitā paññapitā paṭṭhapitā vivaṭā vibhattā uttānīkatā pakāsitāti – ye cāpi dhammā samaṇena vuttā.
凡与忿怒、妄语罪、疑惑俱生、同生、相应、结合,同生、同灭、同所依、同所缘——这些被称为「以及诸法」。或者那些其他种类、其他类别的烦恼——这些被称为「以及诸法」。由沙门、已平息恶者、婆罗门、已除去恶法者、比库、已断烦恼根者、已从一切不善根束缚解脱者所说、所宣说、所教示、所开示、所施设、所建立、所开显、所分别论、所阐明、所显示——「以及诸法由沙门所说。」
Tenāha so nimmito –
因此,那位所化者说:
‘‘Chando nu lokasmiṃ kutonidāno, vinicchatā cāpi kutopahūtā;
「世间的欲从何而生起?决断又从何而来?
Kodho mosavajjañca kathaṃkathā ca, ye cāpi dhammā samaṇena vuttā’’ti.
忿怒、妄语、疑惑,以及沙门所说的诸法(是从何而来)?」
ti. nti sukhā ca vedanā, iṭṭhañca vatthu . nti dukkhā ca vedanā, aniṭṭhañca vatthu. ti yaṃ āhaṃsu yaṃ kathenti yaṃ bhaṇanti yaṃ dīpenti yaṃ voharantīti – sātaṃ asātanti yamāhu loke.
「乐受与可意之事」,「苦受与不可意之事」。世间所说的「可意与不可意」,即是他们所说的、所谈论的、所宣说的、所阐明的、所表达的。
ti. Sātāsātaṃ nissāya, sukhadukkhaṃ nissāya, somanassadomanassaṃ nissāya, iṭṭhāniṭṭhaṃ nissāya, anunayapaṭighaṃ nissāya chando pahoti pabhavati jāyati sañjāyati nibbattati abhinibbattatīti – tamūpanissāya pahoti chando.
「依于可意与不可意,依于苦乐,依于喜忧,依于可意与不可意,依于随顺与违逆,欲生起、产生、发生、生成、出现、现起」——「依彼而欲生起」。
ti. ti cattāro ca mahābhūtā catunnañca mahābhūtānaṃ upādāya rūpaṃ. Katamo rūpānaṃ bhavo? Yo rūpānaṃ bhavo jāti sañjāti nibbatti abhinibbatti pātubhāvo – ayaṃ rūpānaṃ bhavo. Katamo rūpānaṃ vibhavo? Yo rūpānaṃ khayo vayo bhedo paribhedo aniccatā antaradhānaṃ – ayaṃ rūpānaṃ vibhavo. ti rūpesu bhavañca vibhavañca disvā passitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvāti – rūpesu disvā vibhavaṃ bhavañca.
「四大种及依四大种所造之色」。什么是诸色的有?诸色的生、生起、生成、出现、现起——这是诸色的有。什么是诸色的非有?诸色的灭尽、衰败、破坏、消散、无常、消失——这是诸色的非有。「见诸色中的有与非有,看见、衡量、确定、辨明、明了之后」——「见诸色中的非有与有」。
ti. ti dve vinicchayā – taṇhāvinicchayo ca, diṭṭhivinicchayo ca. Kathaṃ taṇhāvinicchayaṃ karoti? Idhekaccassa anuppannā ceva bhogā na uppajjanti, uppannā ca bhogā parikkhayaṃ gacchanti. Tassa evaṃ hoti – ‘‘kena nu kho me upāyena anuppannā ceva bhogā na uppajjanti, uppannā ca bhogā parikkhayaṃ gacchantī’’ti. Tassa pana evaṃ hoti ‘‘surāmerayamajjappamādaṭṭhānānuyogaṃ anuyuttassa me anuppannā ceva bhogā na uppajjanti, uppannā ca bhogā parikkhayaṃ gacchanti; vikālavisikhācariyānuyogaṃ anuyuttassa me anuppannā ceva bhogā na uppajjanti, uppannā ca bhogā parikkhayaṃ gacchanti; samajjābhicaraṇaṃ anuyuttassa me… jutappamādaṭṭhānānuyogaṃ anuyuttassa me… pāpamittānuyogaṃ anuyuttassa me anuppannā ceva bhogā na uppajjanti, uppannā ca bhogā parikkhayaṃ gacchanti; ālasyānuyogaṃ anuyuttassa me anuppannā ceva bhogā na uppajjanti, uppannā ca bhogā parikkhayaṃ gacchantī’’ti evaṃ ñāṇaṃ katvā cha bhogānaṃ apāyamukhāni na sevati, cha bhogānaṃ āyamukhāni sevati. Evampi taṇhāvinicchayaṃ karoti.
「两种决断——渴爱的决断与见的决断」。如何作渴爱的决断?此处某人未生起的财富不生起,已生起的财富走向耗尽。他如此想:「以何方便,我未生起的财富不生起,已生起的财富走向耗尽?」他又如此想:「我从事放逸之因的诸酒类之随行,未生起的财富不生起,已生起的财富走向耗尽;我从事非时游行之随行,未生起的财富不生起,已生起的财富走向耗尽;我从事集会游行之随行……我从事赌博放逸处之随行……我从事恶友之随行,未生起的财富不生起,已生起的财富走向耗尽;我从事懈怠之随行,未生起的财富不生起,已生起的财富走向耗尽」。如此了知后,他不奉行六种财富的损耗之门,奉行六种财富的增长之门。如此也作渴爱的决断。或者他从事耕作、或商业、或养牛、或弓术、或王臣之职、或某种技艺。如此也作渴爱的决断。如何作见的决断?眼生起时,他知道「我的我生起了」;眼消失时,他知道「我的我消失了,我的我离去了」。如此也作见的决断。耳……鼻……舌……身……色……声……香……味……触生起时,他知道「我的我生起了」;触消失时,他知道「我的我消失了,我的我离去了」。如此也作见的决断、产生、生成、出现、现起。「有情、人、学童……人类」。「在恶趣世间……在处世间」——「有情在世间作决断」。
Atha vā kasiyā vā vaṇijjāya vā gorakkhena vā issatthena vā rājaporisena vā sippaññatarena vā paṭipajjati. Evampi taṇhāvinicchayaṃ karoti. Kathaṃ diṭṭhivinicchayaṃ karoti? Cakkhusmiṃ uppanne jānāti – ‘‘attā me uppanno’’ti, cakkhusmiṃ antarahite jānāti – ‘‘attā me antarahito vigato me attā’’ti. Evampi diṭṭhivinicchayaṃ karoti. Sotasmiṃ… ghānasmiṃ… jivhāya… kāyasmiṃ… rūpasmiṃ… saddasmiṃ… gandhasmiṃ… rasasmiṃ… phoṭṭhabbasmiṃ uppanne jānāti – ‘‘attā me uppanno’’ti, phoṭṭhabbasmiṃ antarahite jānāti – ‘‘attā me antarahito vigato me attā’’ti. Evampi diṭṭhivinicchayaṃ karoti janeti sañjaneti nibbatteti abhinibbatteti. ti satto naro mānavo…pe… manujo. ti apāyaloke …pe… āyatanaloketi – vinicchayaṃ kubbati jantu loke.
或者他从事耕作、或商业、或养牛、或弓术、或王臣之职、或某种技艺。如此也作渴爱的决断。如何作见的决断?眼生起时,他知道「我的我生起了」;眼消失时,他知道「我的我消失了,我的我离去了」。如此也作见的决断。耳……鼻……舌……身……色……声……香……味……触生起时,他知道「我的我生起了」;触消失时,他知道「我的我消失了,我的我离去了」。如此也作见的决断、产生、生成、出现、现起。「有情、人、学童……人类」。「在恶趣世间……在处世间」——「有情在世间作决断」。
Tenāha bhagavā –
因此世尊说——
‘‘Sātaṃ asātanti yamāhu loke, tamūpanissāya pahoti chando;
「世间所说的乐与不乐,依那个而生起欲;
Rūpesu disvā vibhavaṃ bhavañca, vinicchayaṃ kubbati jantu loke’’ti.
在诸色中见到无有与有,有情在世间作决定。」
ti. ti yo evarūpo cittassa āghāto paṭighāto…pe… mosavajjaṃ vuccati musāvādo. Kathaṃkathā vuccati vicikicchā. Iṭṭhaṃ vatthuṃ nissāyapi kodho jāyati, aniṭṭhaṃ vatthuṃ nissāyapi kodho jāyati. Iṭṭhaṃ vatthuṃ nissāyapi musāvādo uppajjati, aniṭṭhaṃ vatthuṃ nissāyapi musāvādo uppajjati. Iṭṭhaṃ vatthuṃ nissāyapi kathaṃkathā uppajjati, aniṭṭhaṃ vatthuṃ nissāyapi kathaṃkathā uppajjati.
如此,凡是这样的心的恼害、反击……乃至……语的过失称为妄语。疑惑称为疑。依可意的事物嗔也生起,依不可意的事物嗔也生起。依可意的事物妄语也生起,依不可意的事物妄语也生起。依可意的事物疑惑也生起,依不可意的事物疑惑也生起。
Kathaṃ aniṭṭhaṃ vatthuṃ nissāya kodho jāyati? Pakatiyā aniṭṭhaṃ vatthuṃ nissāya kodho jāyati. Anatthaṃ me acarīti kodho jāyati, anatthaṃ me caratīti kodho jāyati, anatthaṃ me carissatīti kodho jāyati; piyassa me manāpassa anatthaṃ acari … anatthaṃ carati… anatthaṃ carissatīti kodho jāyati; appiyassa me amanāpassa atthaṃ acari… atthaṃ carati… atthaṃ carissatīti kodho jāyati. Evaṃ aniṭṭhaṃ vatthuṃ nissāya kodho jāyati.
如何依不可意的事物嗔生起?依本性不可意的事物嗔生起。「他对我作了无益」而嗔生起,「他对我正作无益」而嗔生起,「他将对我作无益」而嗔生起;「他对我所爱的、可意的作了无益……正作无益……将作无益」而嗔生起;「他对我所不爱的、不可意的作了有益……正作有益……将作有益」而嗔生起。如此依不可意的事物嗔生起。
Kathaṃ iṭṭhaṃ vatthuṃ nissāya kodho jāyati? Iṭṭhaṃ vatthuṃ acchedasaṅkinopi kodho jāyati, acchijjantepi kodho jāyati, acchinnepi kodho jāyati. Iṭṭhaṃ vatthuṃ vipariṇāmasaṅkinopi kodho jāyati, vipariṇāmantepi kodho jāyati, vipariṇatepi kodho jāyati. Evaṃ iṭṭhaṃ vatthuṃ nissāya kodho jāyati.
如何依可意的事物嗔生起?对可意的事物想到断绝也嗔生起,正在断绝也嗔生起,已断绝也嗔生起。对可意的事物想到变坏也嗔生起,正在变坏也嗔生起,已变坏也嗔生起。如此依可意的事物嗔生起。
Kathaṃ aniṭṭhaṃ vatthuṃ nissāya musāvādo uppajjati? Idhekacco andubandhanena vā baddho ; tassa bandhanassa mokkhatthāya sampajānamusā bhāsati… rajjubandhanena vā baddho… saṅkhalikabandhanena vā baddho… vettabandhanena vā baddho… latābandhanena vā baddho… pakkhepabandhanena vā baddho… parikkhepabandhanena vā baddho… gāmanigamanagararaṭṭhabandhanena vā baddho… janapadabandhanena vā baddho; tassa bandhanassa mokkhatthāya sampajānamusā bhāsati . Evaṃ aniṭṭhaṃ vatthuṃ nissāya musāvādo uppajjatīti.
如何依不可意的事物妄语生起?这里,某人被铁链所缚;为了从那束缚中解脱,他故意说妄语……或被绳索所缚……或被锁链所缚……或被藤条所缚……或被蔓藤所缚……或被投入所缚……或被围禁所缚……或被村、镇、城、国所缚……或被地方所缚;为了从那束缚中解脱,他故意说妄语。如此依不可意的事物妄语生起。
Kathaṃ iṭṭhaṃ vatthuṃ nissāya musāvādo uppajjati? Idhekacco manāpikānaṃ rūpānaṃ hetu sampajānamusā bhāsati… manāpikānaṃ saddānaṃ… gandhānaṃ… rasānaṃ… phoṭṭhabbānaṃ hetu… cīvarahetu… piṇḍapātahetu… senāsanahetu… gilānapaccayabhesajjaparikkhārahetu sampajānamusā bhāsati. Evaṃ iṭṭhaṃ vatthuṃ nissāya musāvādo uppajjati.
如何依可意的事物妄语生起?这里,某人为了可意的诸色而故意说妄语……为了可意的诸声……诸香……诸味……诸触……为了衣……为了食物……为了住所……为了病者所需的医药资具而故意说妄语。如此依可意的事物妄语生起。
Kathaṃ aniṭṭhaṃ vatthuṃ nissāya kathaṃkathā uppajjati? ‘‘Muccissāmi nu kho cakkhurogato, na nu kho muccissāmi cakkhurogato. Muccissāmi nu kho sotarogato… ghānarogato… jivhārogato… kāyarogato… sīsarogato… kaṇṇarogato… mukharogato… muccissāmi nu kho dantarogato, na nu kho muccissāmi dantarogato’’ti. Evaṃ aniṭṭhaṃ vatthuṃ nissāya kathaṃkathā uppajjati.
如何依不可意的事物疑惑生起?「我将从眼病中解脱吗?或我不会从眼病中解脱吗?我将从耳病中解脱吗……从鼻病中……从舌病中……从身病中……从头病中……从耳病中……从口病中……我将从齿病中解脱吗?或我不会从齿病中解脱吗?」如此依不可意的事物疑惑生起。
Kathaṃ iṭṭhaṃ vatthuṃ nissāya kathaṃkathā uppajjati? ‘‘Labhissāmi nu kho manāpike rūpe, na nu kho labhissāmi manāpike rūpe. Labhissāmi nu kho manāpike sadde… gandhe… rase… phoṭṭhabbe… kulaṃ… gaṇaṃ… āvāsaṃ… lābhaṃ… yasaṃ… pasaṃsaṃ… sukhaṃ… cīvaraṃ… piṇḍapātaṃ… senāsanaṃ… gilānapaccayabhesajjaparikkhāra’’nti. Evaṃ iṭṭhaṃ vatthuṃ nissāya kathaṃkathā uppajjatīti – kodho mosavajjañca kathaṃkathā ca.
如何依可意事生起疑惑?「我将获得可意的色吗?我将不获得可意的色吗?我将获得可意的声...香...味...触...家族...群体...住所...利得...名声...赞誉...乐...衣...钵食...坐卧处...病者所需之医药资具吗?」如此依可意事生起疑惑——忿怒、妄语及疑惑。
ti. Sātāsāte sante, sukhadukkhe sante, somanassadomanasse sante, iṭṭhāniṭṭhe sante, anunayapaṭighe sante saṃvijjamāne atthi upalabbhamāneti – etepi dhammā dvayameva sante.
当有乐与不乐时,当有苦与乐时,当有喜与忧时,当有可意与不可意时,当有随顺与违逆时,存在、可得——这些法也只是二法而已。
ti. Ñāṇampi ñāṇapatho, ñāṇassa ārammaṇampi ñāṇapatho, ñāṇasahabhunopi dhammā ñāṇapatho. Yathā ariyamaggo ariyapatho, devamaggo devapatho, brahmamaggo brahmapatho; evameva ñāṇampi ñāṇapatho, ñāṇassa ārammaṇampi ñāṇapatho, ñāṇasahabhunopi dhammā ñāṇapatho.
智也是智道,智的所缘也是智道,与智俱生的诸法也是智道。如同圣道是圣道,天道是天道,梵道是梵道;同样地,智也是智道,智的所缘也是智道,与智俱生的诸法也是智道。
ti tisso sikkhā – adhisīlasikkhā, adhicittasikkhā, adhipaññāsikkhā. Katamā adhisīlasikkhā? Idha bhikkhu sīlavā hoti, pātimokkhasaṃvarasaṃvuto viharati ācāragocarasampanno, aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī, samādāya sikkhati sikkhāpadesu, khuddako sīlakkhandho… mahanto sīlakkhandho… sīlaṃ patiṭṭhā ādi caraṇaṃ saṃyamo saṃvaro mukhaṃ pamukhaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ samāpattiyā – ayaṃ adhisīlasikkhā. Katamā adhicittasikkhā? Idha bhikkhu vivicceva kāmehi…pe… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati – ayaṃ adhicittasikkhā. Katamā adhipaññāsikkhā? Idha bhikkhu paññavā hoti, udayatthagāminiyā paññāya samannāgato ariyāya nibbedhikāya sammādukkhakkhayagāminiyā. So ‘‘idaṃ dukkha’’nti yathābhūtaṃ pajānāti…pe… ‘‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’’ti yathābhūtaṃ pajānāti, ‘‘ime āsavā’’ti yathābhūtaṃ pajānāti…pe… ‘‘ayaṃ āsavanirodhagāminī paṭipadā’’ti yathābhūtaṃ pajānāti – ayaṃ adhipaññāsikkhā.
有三学——增上戒学、增上心学、增上慧学。什么是增上戒学?于此,比库具戒,以巴帝摩卡律仪防护而住,具足正行与行处,于微细的罪过中见怖畏,受持学习诸学处,小戒蕴...大戒蕴...戒是基础、根本、行、自制、防护、门、首要,为了诸善法的获得——这是增上戒学。什么是增上心学?于此,比库离诸欲...乃至...证入第四禅那而住——这是增上心学。什么是增上慧学?于此,比库具慧,具足导向生灭的慧,圣者的、能洞彻的、导向正确灭苦的慧。他如实了知「这是苦」...乃至...如实了知「这是导向苦灭的道」,如实了知「这些是漏」...乃至...如实了知「这是导向漏灭的道」——这是增上慧学。
ti. Kathaṃkathī puggalo sakaṅkho savilekho sadveḷhako savicikiccho, ñāṇādhigamāya ñāṇaphusanāya ñāṇasacchikiriyāya adhisīlampi sikkheyya, adhicittampi sikkheyya, adhipaññampi sikkheyya; imā tisso sikkhāyo āvajjanto sikkheyya, jānanto sikkheyya, passanto sikkheyya, paccavekkhanto sikkheyya, cittaṃ adhiṭṭhahanto sikkheyya, saddhāya adhimuccanto sikkheyya, vīriyaṃ paggaṇhanto sikkheyya, satiṃ upaṭṭhahanto sikkheyya, cittaṃ samādahanto sikkheyya, paññāya pajānanto sikkheyya, abhiññeyyaṃ abhijānanto sikkheyya, pariññeyyaṃ parijānanto sikkheyya, pahātabbaṃ pajahanto sikkheyya, bhāvetabbaṃ bhāvento sikkheyya, sacchikātabbaṃ sacchikaronto sikkheyya ācareyya samācareyya samādāya vatteyyāti – kathaṃkathī ñāṇapathāya sikkhe.
疑惑者、有疑者、有犹豫者、有二心者、有疑惑者,为了智的获得、智的触、智的作证,应学增上戒,应学增上心,应学增上慧;作意这三学而应学,了知而应学,见而应学,观察而应学,确立心而应学,以信胜解而应学,策励精进而应学,现起念而应学,等持心而应学,以慧了知而应学,证知应证知者而应学,遍知应遍知者而应学,舍断应舍断者而应学,修习应修习者而应学,作证应作证者而应学,应行、应正行、应受持而行——疑惑者应为智道而学。
ti. ti ñatvā jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvā vuttā pavuttā ācikkhitā desitā paññapitā paṭṭhapitā vivaṭā vibhattā uttānīkatā pakāsitā. ‘‘Sabbe saṅkhārā aniccā’’ti ñatvā jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvā vuttā pavuttā ācikkhitā desitā paññapitā paṭṭhapitā vivaṭā vibhattā uttānīkatā pakāsitā, ‘‘sabbe saṅkhārā dukkhā’’ti… ‘‘sabbe dhammā anattā’’ti… ‘‘avijjāpaccayā saṅkhārā’’ti…pe… ‘‘jātipaccayā jarāmaraṇa’’nti… ‘‘avijjānirodhā saṅkhāranirodho’’ti…pe… ‘‘jātinirodhā jarāmaraṇanirodho’’ti… ‘‘idaṃ dukkha’’nti…pe… ‘‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’’ti… ‘‘ime āsavā’’ti…pe… ‘‘ayaṃ āsavanirodhagāminī paṭipadā’’ti… ‘‘ime dhammā abhiññeyyā’’ti… ‘‘ime dhammā pariññeyyā’’ti… ‘‘ime dhammā pahātabbā’’ti… ‘‘ime dhammā bhāvetabbā’’ti… ‘‘ime dhammā sacchikātabbā’’ti… channaṃ phassāyatanānaṃ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca… pañcannaṃ upādānakkhandhānaṃ… catunnaṃ mahābhūtānaṃ… ‘‘yaṃ kiñci samudayadhammaṃ sabbaṃ taṃ nirodhadhamma’’nti ñatvā jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvā vuttā pavuttā ācikkhitā desitā paññapitā paṭṭhapitā vivaṭā vibhattā uttānīkatā pakāsitā.
知、了知、衡量、确定、阐明、显明之后而说、宣说、教示、施设、建立、开显、分别论、阐明、显示。「一切行无常」,知、了知、衡量、确定、阐明、显明之后而说、宣说、教示、施设、建立、开显、分别论、阐明、显示,「一切行是苦」...「一切法无我」...「无明缘行」...乃至...「生缘老死」...「无明灭则行灭」...乃至...「生灭则老死灭」...「这是苦」...乃至...「这是导向苦灭的道」...「这些是漏」...乃至...「这是导向漏灭的道」...「这些法应证知」...「这些法应遍知」...「这些法应舍断」...「这些法应修习」...「这些法应作证」...六触处的集与灭、味、患、离...五取蕴的...四大种的...「凡任何集法,一切皆是灭法」,知、了知、衡量、确定、阐明、显明之后而说、宣说、教示、施设、建立、开显、分别论、阐明、显示。
Vuttañhetaṃ bhagavatā – ‘‘abhiññāyāhaṃ, bhikkhave, dhammaṃ desemi, no anabhiññāya. Sanidānāhaṃ, bhikkhave, dhammaṃ desemi, no anidānaṃ. Sappāṭihāriyāhaṃ, bhikkhave, dhammaṃ desemi, no appāṭihāriyaṃ. Tassa mayhaṃ, bhikkhave, abhiññāya dhammaṃ desayato, no anabhiññāya, sanidānaṃ dhammaṃ desayato, no anidānaṃ, sappāṭihāriyaṃ dhammaṃ desayato, no appāṭihāriyaṃ, karaṇīyo ovādo, karaṇīyā anusāsanī. Alañca pana, bhikkhave, vo tuṭṭhiyā alaṃ pāmojjāya alaṃ somanassāya sammāsambuddho bhagavā, svākkhāto dhammo, suppaṭipanno saṅghoti. Imasmiñca pana veyyākaraṇasmiṃ bhaññamāne dasasahassī lokadhātu akampitthā’’ti – ñatvā pavuttā samaṇena dhammā.
世尊确实说过——「诸比库!我以证知而说法,非不证知。诸比库!我说有因之法,非无因。诸比库!我说有神变之法,非无神变。诸比库!我以证知而说法,非不证知,说有因之法,非无因,说有神变之法,非无神变,应作教诫,应作教诲。诸比库!足以欢喜,足以欣悦,足以喜悦:世尊是正等正觉者,法是善说,僧团是善行道者。」当宣说此分别论时,十千世界震动——沙门知而宣说诸法。
Tenāha bhagavā –
因此世尊说——
‘‘Kodho mosavajjañca kathaṃkathā ca, etepi dhammā dvayameva sante;
「忿怒、妄语与疑惑，这些法也存在于二者；
Kathaṃkathī ñāṇapathāya sikkhe, ñatvā pavuttā samaṇena dhammā’’ti.
具疑者应为了智之道而学，沙门已知所说之诸法。」
ti. Sātā asātā kutonidānā kutojātā kutosañjātā kutonibbattā kutoabhinibbattā kutopātubhūtā, kiṃnidānā kiṃsamudayā kiṃjātikā kiṃpabhavāti sātāsātānaṃ mūlaṃ pucchati…pe… samudayaṃ pucchati papucchati yācati ajjhesati pasādetīti – sātaṃ asātañca kutonidānā.
「乐与不乐从何因缘？从何而生？从何而起？从何而出？从何而现起？从何而显现？以何为因缘？以何为集？以何为生？以何为源？」他询问乐与不乐之根……询问其集，询问，请问，恳求，请说——「乐与不乐从何因缘？」
ti. Kismiṃ asante asaṃvijjamāne natthi anupalabbhamāne sātāsātā na bhavanti nappabhavanti na jāyanti na sañjāyanti na nibbattanti na abhinibbattantīti – kismiṃ asante na bhavanti hete.
「当何者不存在、不存在、不存在、不可得时，乐与不乐不存在、不生起、不生、不起、不出、不现起？」——「当何者不存在时，这些不存在？」
nti. Katamo sātāsātānaṃ bhavo? Yo sātāsātānaṃ bhavo pabhavo jāti sañjāti nibbatti abhinibbatti pātubhāvo – ayaṃ sātāsātānaṃ bhavo. Katamo sātāsātānaṃ vibhavo? Yo sātāsātānaṃ khayo vayo bhedo paribhedo aniccatā antaradhānaṃ – ayaṃ sātāsātānaṃ vibhavo. nti yaṃ paramatthanti – vibhavaṃ bhavañcāpi yametamatthaṃ.
「何为乐与不乐之有？凡乐与不乐之有、生起、生、起、出、现起、显现——此为乐与不乐之有。何为乐与不乐之无有？凡乐与不乐之灭尽、衰灭、破坏、分解、无常、消失——此为乐与不乐之无有。」「胜义」——「无有与有，这两者之义。」
nti. nti yaṃ pucchāmi yaṃ yācāmi yaṃ ajjhesāmi yaṃ pasādemi. ti brūhi vadehi ācikkha desehi paññapehi paṭṭhapehi vivara vibhaja uttānīkarohi pakāsehīti – etaṃ me pabrūhi. nti yaṃnidānaṃ yaṃsamudayaṃ yaṃjātikaṃ yaṃpabhavanti – etaṃ me pabrūhi yatonidānaṃ.
「我所问、我所请、我所恳求、我所请说。」「请说、请讲、请告示、请教导、请施设、请建立、请开显、请分别论、请阐明、请显示」——「请为我说此。」「以何为因缘、以何为集、以何为生、以何为源」——「请为我说此从何因缘。」
Tenāha so nimmito –
因此，那位化作者说：
‘‘Sātaṃ asātañca kutonidānā, kismiṃ asante na bhavanti hete;
「乐与不乐从何因缘？当何者不存在时，这些不存在？
Vibhavaṃ bhavañcāpi yametamatthaṃ, etaṃ me pabrūhi yatonidāna’’nti.
「无有与有,以及这个义理,请告诉我这从何而生。」
nti. Sukhavedanīyaṃ phassaṃ paṭicca uppajjati sukhā vedanā. Yā tasseva sukhavedanīyassa phassassa nirodhā, yaṃ tajjaṃ vedayitaṃ sukhavedanīyaṃ phassaṃ paṭicca uppannā sukhā vedanā sā nirujjhati, sā vūpasammati. Dukkhavedanīyaṃ phassaṃ paṭicca uppajjati dukkhā vedanā. Yā tasseva dukkhavedanīyassa phassassa nirodhā, yaṃ tajjaṃ vedayitaṃ dukkhavedanīyaṃ phassaṃ paṭicca uppannā dukkhā vedanā sā nirujjhati, sā vūpasammati. Adukkhamasukhavedanīyaṃ phassaṃ paṭicca uppajjati adukkhamasukhā vedanā. Yā tasseva adukkhamasukhavedanīyassa phassassa nirodhā, yaṃ tajjaṃ vedayitaṃ adukkhamasukhavedanīyaṃ phassaṃ paṭicca uppannā adukkhamasukhā vedanā sā nirujjhati, vūpasammati. nti . Sātāsātā phassanidānā phassasamudayā phassajātikā phassappabhavāti – phassanidānaṃ sātaṃ asātaṃ.
缘乐所感触生起乐受。由于那乐所感触的灭,那由乐所感触所缘生起的乐受灭、止息。缘苦所感触生起苦受。由于那苦所感触的灭,那由苦所感触所缘生起的苦受灭、止息。缘不苦不乐所感触生起不苦不乐受。由于那不苦不乐所感触的灭,那由不苦不乐所感触所缘生起的不苦不乐受灭、止息。乐与不乐以触为因、以触为集、以触为生、以触为源——乐与不乐以触为因。
ti. Phasse asante asaṃvijjamāne natthi anupalabbhamāne sātāsātā na bhavanti nappabhavanti na jāyanti na sañjāyanti na nibbattanti nābhinibbattanti na pātubhavantīti – phasse asante na bhavanti hete.
当触不存在、不存在、不存在、不可得时,乐与不乐不生、不起、不生起、不产生、不出生、不现起——当触不存在时,这些不存在。
nti. Bhavadiṭṭhipi phassanidānā, vibhavadiṭṭhipi phassanidānā. nti yaṃ paramatthanti – vibhavaṃ bhavañcāpi yametamatthaṃ.
有见也以触为因,无有见也以触为因。这是胜义——无有与有,以及这个义理。
nti. nti yaṃ pucchasi yaṃ yācasi yaṃ ajjhesasi yaṃ pasādesi. ti brūmi ācikkhāmi desemi paññapemi paṭṭhapemi vivarāmi vibhajāmi uttānīkaromi pakāsemīti – etaṃ te pabrūmi. nti ito phassanidānaṃ phassasamudayaṃ phassajātikaṃ phassappabhavanti – etaṃ te pabrūmi itonidānaṃ.
你所问、所求、所请、所欲知的。我说、告知、教示、施设、建立、开显、分别论、阐明、显示——我告诉你这个。从这里,以触为因、以触为集、以触为生、以触为源——我告诉你从这里而生。
Tenāha bhagavā –
因此世尊说——
‘‘Phassanidānaṃ sātaṃ asātaṃ, phasse asante na bhavanti hete;
「乐与不乐以触为因,当触不存在时这些不存在;
Vibhavaṃ bhavañcāpi yametamatthaṃ, etaṃ te pabrūmi itonidāna’’nti.
无有与有,以及这个义理,我告诉你从这里而生。」
ti. Phasso kutonidāno kutojāto kutosañjāto kutonibbatto kutoabhinibbatto kutopātubhūto, kiṃnidāno kiṃsamudayo kiṃjātiko kiṃpabhavoti phassassa mūlaṃ pucchati hetuṃ pucchati…pe… samudayaṃ pucchati papucchati yācati ajjhesati pasādetīti – phasso nu lokasmiṃ kutonidāno.
「触从何而来?从何生?从何而生起?从何出生?从何现起?从何显现?以何为因?以何为集?以何为类?以何为源?」——询问触的根,询问因……(中略)……询问集,询问、请求、恳求、请教——「世间的触从何而来?」
ti pariggahā kutopahūtā kutojātā kutosañjātā kutonibbattā kutoabhinibbattā kutopātubhūtā, kiṃnidānā kiṃsamudayā kiṃjātikā kiṃpabhavāti pariggahānaṃ mūlaṃ pucchati hetuṃ pucchati…pe… samudayaṃ pucchati papucchati yācati ajjhesati pasādetīti – pariggahā cāpi kutopahūtā.
「执取从何而来?从何生?从何而生起?从何出生?从何现起?从何显现?以何为因?以何为集?以何为类?以何为源?」——询问诸执取的根,询问因……(中略)……询问集,询问、请求、恳求、请教——「执取又从何而来?」
ti. Kismiṃ asante asaṃvijjamāne natthi anupalabbhamāne mamattā natthi na santi na saṃvijjanti nupalabbhanti, pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhāti – kismiṃ asante na mamattamatthi.
「当什么不存在、不存在、不存在、不可得时,我所就不存在、不存在、不存在、不可得,已舍断、已根除、已寂止、已止息、须跋生起、被智火所烧?」——「当什么不存在时就没有我所?」
ti. Kismiṃ vibhūte vibhavite atikkante samatikkante vītivatte phassā na phusantīti – kismiṃ vibhūte na phusanti phassā.
「当什么灭尽、消失、超越、完全超越、度过时,诸触就不触?」——「当什么灭尽时诸触就不触?」
Tenāha so nimmito –
因此,那位所化者说:
‘‘Phasso nu lokasmiṃ kutonidāno, pariggahā cāpi kutopahūtā;
「世间的触从何而来?执取又从何而来?当什么不存在时就没有我所?当什么灭尽时诸触就不触?」
Kismiṃ asante na mamattamatthi, kismiṃ vibhūte na phusanti phassā’’ti.
「世间的触从何而来?执取又从何而来?当什么不存在时就没有我所?当什么灭尽时诸触就不触?」
ti. Cakkhuñca paṭicca rūpe ca uppajjati cakkhuviññāṇaṃ, tiṇṇaṃ saṅgati phasso. Cakkhu ca rūpā ca rūpasmiṃ cakkhusamphassaṃ ṭhapetvā sampayuttakā dhammā nāmasmiṃ. Evampi nāmañca rūpañca paṭicca phasso. Sotañca paṭicca sadde ca uppajjati sotaviññāṇaṃ, tiṇṇaṃ saṅgati phasso. Sotañca saddā ca rūpasmiṃ sotasamphassaṃ ṭhapetvā sampayuttakā dhammā nāmasmiṃ. Evampi nāmañca rūpañca paṭicca phasso. Ghānañca paṭicca gandhe ca uppajjati ghānaviññāṇaṃ, tiṇṇaṃ saṅgati phasso. Ghānañca gandhā ca rūpasmiṃ ghānasamphassaṃ ṭhapetvā sampayuttakā dhammā nāmasmiṃ. Evampi nāmañca rūpañca paṭicca phasso. Jivhañca paṭicca rase ca uppajjati jivhāviññāṇaṃ, tiṇṇaṃ saṅgati phasso. Jivhā ca rasā ca rūpasmiṃ jivhāsamphassaṃ ṭhapetvā sampayuttakā dhammā nāmasmiṃ. Evampi nāmañca rūpañca paṭicca phasso. Kāyañca paṭicca phoṭṭhabbe ca uppajjati kāyaviññāṇaṃ, tiṇṇaṃ saṅgati phasso. Kāyo ca phoṭṭhabbā ca rūpasmiṃ kāyasamphassaṃ ṭhapetvā sampayuttakā dhammā nāmasmiṃ. Evampi nāmañca rūpañca paṭicca phasso. Manañca paṭicca dhamme ca uppajjati manoviññāṇaṃ, tiṇṇaṃ saṅgati phasso. Vatthu rūpaṃ rūpasmiṃ, dhammā rūpino rūpasmiṃ manosamphassaṃ ṭhapetvā sampayuttakā dhammā nāmasmiṃ. Evampi nāmañca rūpañca paṭicca phasso.
缘眼与色生起眼识,三者的会合为触。眼与色在色中,除眼触外相应的诸法在名中。如此,缘名与色而有触。缘耳与声生起耳识,三者的会合为触。耳与声在色中,除耳触外相应的诸法在名中。如此,缘名与色而有触。缘鼻与香生起鼻识,三者的会合为触。鼻与香在色中,除鼻触外相应的诸法在名中。如此,缘名与色而有触。缘舌与味生起舌识,三者的会合为触。舌与味在色中,除舌触外相应的诸法在名中。如此,缘名与色而有触。缘身与触所缘生起身识,三者的会合为触。身与触所缘在色中,除身触外相应的诸法在名中。如此,缘名与色而有触。缘意与法生起意识,三者的会合为触。所依色在色中,色法在色中,除意触外相应的诸法在名中。如此,缘名与色而有触。
ti. Icchā vuccati taṇhā. Yo rāgo sārāgo…pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṃ. ti dve pariggahā – taṇhāpariggaho ca diṭṭhipariggaho ca…pe… ayaṃ taṇhāpariggaho…pe… ayaṃ diṭṭhipariggaho. ti. Pariggahā icchānidānā icchāhetukā icchāpaccayā icchākāraṇā icchāpabhavāti – icchānidānāni pariggahāni.
「欲」被称为渴爱。凡是贪、贪随行……乃至……贪求、贪欲、不善根。有二种执取——渴爱执取与见执取……乃至……此为渴爱执取……乃至……此为见执取。诸执取以欲为因、以欲为缘、以欲为缘起、以欲为原因、以欲为起源——诸执取以欲为因。
ti. Icchā vuccati taṇhā. Yo rāgo sārāgo…pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṃ. ti dve mamattā – taṇhāmamattañca diṭṭhimamattañca …pe… idaṃ taṇhāmamattaṃ …pe… idaṃ diṭṭhimamattaṃ. ti. Icchāya asantyā asaṃvijjamānāya natthi anupalabbhamānāya mamattā natthi na santi na saṃvijjanti nupalabbhanti, pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhāti – icchāyasantyā na mamattamatthi.
「欲」被称为渴爱。凡是贪、贪随行……乃至……贪求、贪欲、不善根。有二种我所——渴爱我所与见我所……乃至……此为渴爱我所……乃至……此为见我所。当欲不存在、不存有、不存在、不可得时,我所不存在、不存有、不可得,已被舍断、已被根除、已被寂止、已被止息、须跋再生起、已被智火所烧——当欲不存在时,我所不存在。
ti. ti cattāro ca mahābhūtā catunnañca mahābhūtānaṃ upādāya rūpaṃ. ti catūhākārehi rūpaṃ vibhūtaṃ hoti – ñātavibhūtena , tīraṇavibhūtena, pahānavibhūtena, samatikkamavibhūtena. Kathaṃ ñātavibhūtena rūpaṃ vibhūtaṃ hoti? Rūpaṃ jānāti – ‘‘yaṃ kiñci rūpaṃ sabbaṃ rūpaṃ cattāri ca mahābhūtāni catunnañca mahābhūtānaṃ upādāya rūpa’’nti jānāti passati. Evaṃ ñātavibhūtena rūpaṃ vibhūtaṃ hoti.
有四大种及依四大种所造之色。色以四种方式被了知——以知了知、以审察了知、以舍断了知、以超越了知。如何以知了知色被了知?了知色——「凡任何色,一切色皆是四大种及依四大种所造之色」,如此了知、见到。如此以知了知色被了知。
Kathaṃ tīraṇavibhūtena rūpaṃ vibhūtaṃ hoti? Evaṃ ñātaṃ katvā rūpaṃ tīreti, aniccato dukkhato rogato gaṇḍato sallato aghato ābādhato parato palokato ītito upaddavato bhayato upasaggato calato pabhaṅguto adhuvato atāṇato aleṇato asaraṇato rittato tucchato suññato anattato ādīnavato vipariṇāmadhammato asārakato aghamūlato vadhakato vibhavato sāsavato saṅkhatato mārāmisato jātidhammato jarādhammato byādhidhammato maraṇadhammato, sokaparidevadukkhadomanassupāyāsadhammato saṃkilesikadhammato samudayato atthaṅgamato, assādato ādīnavato nissaraṇato tīreti. Evaṃ tīraṇavibhūtena rūpaṃ vibhūtaṃ hoti.
如何以审察了知色被了知?如此了知后审察色,以无常、以苦、以病、以疮、以刺、以痛、以疾、以他、以坏灭、以灾患、以祸害、以怖畏、以灾难、以动摇、以破坏、以不恒、以无护、以无依、以无归依、以空虚、以虚伪、以空、以无我、以过患、以变易法、以无实、以祸根、以杀戮者、以灭尽、以有漏、以有为、以魔饵、以生法、以老法、以病法、以死法、以愁悲苦忧恼法、以杂染法、以集、以灭没、以味、以患、以出离而审察。如此以审察了知色被了知。
Kathaṃ pahānavibhūtena rūpaṃ vibhūtaṃ hoti? Evaṃ tīrayitvā rūpe chandarāgaṃ pajahati vinodeti byantiṃ karoti anabhāvaṃ gameti. Vuttañhetaṃ bhagavatā – ‘‘yo, bhikkhave, rūpe chandarāgo taṃ pajahatha. Evaṃ taṃ rūpaṃ pahīnaṃ bhavissati ucchinnamūlaṃ tālāvatthukataṃ anabhāvaṃkataṃ āyatiṃ anuppādadhamma’’nti. Evaṃ pahānavibhūtena rūpaṃ vibhūtaṃ hoti.
如何以舍断了知色被了知?如此审察后,舍断色中的欲贪,除去、灭尽、使之不存在。世尊确实说过——「诸比库,凡于色中的欲贪,你们应舍断它。如此,该色将被舍断,根已被断,如多罗树头被截断,成为不存在,于未来不再生起。」如此以舍断了知色被了知。
Kathaṃ samatikkamavibhūtena rūpaṃ vibhūtaṃ hoti. Catasso arūpasamāpattiyo paṭiladdhassa rūpā vibhūtā honti vibhāvitā atikkantā samatikkantā vītivattā. Evaṃ samatikkamavibhūtena rūpaṃ vibhūtaṃ hoti. Imehi catūhi kāraṇehi rūpaṃ vibhūtaṃ hoti.
如何以超越了知色被了知?对于已获得四无色定者,诸色被了知、被明了、被超越、被超脱、被度越。如此以超越了知色被了知。以此四种原因,色被了知。
ti. Rūpe vibhūte vibhāvite atikkante samatikkante vītivatte pañca phassā na phusanti – cakkhusamphasso, sotasamphasso, ghānasamphasso, jivhāsamphasso, kāyasamphassoti – rūpe vibhūte na phusanti phassā.
当色被了知、被明了、被超越、被超脱、被度越时,五触不触——眼触、耳触、鼻触、舌触、身触——当色被了知时,诸触不触。
Tenāha bhagavā –
因此世尊说——
‘‘Nāmañca rūpañca paṭicca phasso, icchānidānāni pariggahāni;
「依名与色而有触,诸欲是执取的根源;
Icchāyasantyā na mamattamatthi, rūpe vibhūte na phusanti phassā’’ti.
当欲不存在时,则无我所,当色已灭尽时,诸触不触。」
nti. ti kathaṃ sametassa kathaṃ paṭipannassa kathaṃ iriyantassa kathaṃ vattentassa kathaṃ pālentassa kathaṃ yapentassa kathaṃ yāpentassa rūpaṃ vibhoti vibhāvīyati atikkamīyati samatikkamīyati vītivattīyatīti – kathaṃ sametassa vibhoti rūpaṃ.
如何安住者、如何行道者、如何行动者、如何行持者、如何守护者、如何度日者、如何生活者,色灭尽、被灭除、被超越、被完全超越、被度脱——如何安住者色灭尽。
ti sukhañca dukkhañca kathaṃ vibhoti vibhāvīyati atikkamīyati samatikkamīyati vītivattīyatīti – sukhaṃ dukhañcāpi kathaṃ vibhoti.
乐与苦如何灭尽、被灭除、被超越、被完全超越、被度脱——乐与苦也如何灭尽。
ti. nti yaṃ pucchāmi yaṃ yācāmi yaṃ ajjhesāmi yaṃ pasādemīti – etaṃ. ti me pabrūhi ācikkha desehi paññapehi paṭṭhapehi vivara vibhaja uttānīkarohi pakāsehīti – etaṃ me pabrūhi. ti yathā vibhoti vibhāvīyati atikkamīyati samatikkamīyati vītivattīyatīti – etaṃ me pabrūhi yathā vibhoti.
「我所问、我所求、我所请、我所恳请」——这是「请为我说、告诉、教导、施设、建立、开显、分别论、阐明、显示」——这是「请为我说」。「如何灭尽、被灭除、被超越、被完全超越、被度脱」——这是「请为我说如何灭尽」。
ti. ti taṃ jāneyyāma ājāneyyāma vijāneyyāma paṭivijāneyyāma paṭivijjheyyāmāti – taṃ jāniyāma. ti iti me mano ahu, iti me cittaṃ ahu , iti me saṅkappo ahu, iti me viññāṇaṃ ahūti – taṃ jāniyāma iti me mano ahu.
「我们应知、应了知、应遍知、应通达、应证知」——「我们应知」。「如是我意、如是我心、如是我思惟、如是我识」——「我们应知如是我意」。
Tenāha so nimmito –
因此,那位化身者说:
‘‘Kathaṃ sametassa vibhoti rūpaṃ, sukhaṃ dukhañcāpi kathaṃ vibhoti;
「如何安住者色灭尽,乐与苦也如何灭尽;
Etaṃ me pabrūhi yathā vibhoti, taṃ jāniyāmāti me mano ahū’’ti.
「请为我说明如何超越,我的心想要了知那个。」
ti. Saññasaññino vuccanti ye pakatisaññāya ṭhitā, napi so pakatisaññāya ṭhito. Visaññasaññino vuccanti ummattakā ye ca khittacittā , napi so ummattako, nopi khittacittoti – na saññasaññī na visaññasaññī.
被称为「有想者」的是那些安住于自然想的人,但他不是安住于自然想。被称为「异想者」的是那些疯狂者和心乱者,但他既不是疯狂者,也不是心乱者——既非有想者,也非异想者。
ti. Asaññino vuccanti nirodhasamāpannā ye ca asaññasattā, napi so nirodhasamāpanno, napi asaññasatto. Vibhūtasaññino vuccanti ye catunnaṃ arūpasamāpattīnaṃ lābhino, napi so catunnaṃ arūpasamāpattīnaṃ lābhīti – nopi asaññī na vibhūtasaññī.
被称为「无想者」的是那些入灭尽定者和无想有情,但他既不是入灭尽定者,也不是无想有情。被称为「超越想者」的是那些获得四无色定者,但他不是获得四无色定者——既非无想者,也非超越想者。
nti. Idha bhikkhu sukhassa ca pahānā…pe… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. So evaṃ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte ākāsānañcāyatanasamāpattipaṭilābhatthāya cittaṃ abhinīharati abhininnāmeti āruppamaggasamaṅgīti. Evaṃ sametassa evaṃ paṭipannassa evaṃ iriyantassa evaṃ vattentassa evaṃ pālentassa evaṃ yapentassa evaṃ yāpentassa rūpaṃ vibhoti vibhāvīyati atikkamīyati samatikkamīyati vītivattīyatīti – evaṃ sametassa vibhoti rūpaṃ.
于此,比库以舍断乐……乃至……成就住于第四禅那。当其心如此得定、清净、明净、无秽、离随烦恼、柔软、适业、住立、达到不动时,为了获得空无边处定的成就,他引导心、倾向心,具足无色道。如此具足、如此行道、如此行持、如此行作、如此守护、如此维持、如此持续者,色超越、被超越、被超脱、被完全超脱、被度越——如此具足者,色超越。
ti. Papañcāyeva papañcasaṅkhā taṇhāpapañcasaṅkhā, diṭṭhipapañcasaṅkhā, mānapapañcasaṅkhā saññānidānā saññāsamudayā saññājātikā saññāpabhavāti – saññānidānā hi papañcasaṅkhā.
虚妄即是虚妄想:渴爱虚妄想、见虚妄想、慢虚妄想,以想为源、以想为集、以想为生类、以想为起源——虚妄想确实以想为源。
Tenāha bhagavā –
因此,世尊说:
‘‘Na saññasaññī na visaññasaññī, nopi asaññī na vibhūtasaññī;
「既非有想者,也非异想者,既非无想者,也非超越想者;
Evaṃ sametassa vibhoti rūpaṃ, saññānidānā hi papañcasaṅkhā’’ti.
如此具足者,色超越,虚妄想确实以想为源。」
ti. Yaṃ taṃ apucchimha ayācimha ajjhesimha pasādayimha. ti kittitaṃ pakittitaṃ ācikkhitaṃ desitaṃ paññapitaṃ paṭṭhapitaṃ vivaṭaṃ vibhattaṃ uttānīkataṃ pakāsitanti – yaṃ taṃ apucchimha akittayī no.
「我们所问的、所求的、所请求的、所使欢喜的。」「已说、已详说、已告知、已开示、已施设、已建立、已开显、已分别论、已阐明、已显示」——「我们所问的,他已为我们说了。」
ti. Aññaṃ taṃ pucchāma, aññaṃ taṃ yācāma, aññaṃ taṃ ajjhesāma, aññaṃ taṃ pasādema, uttariṃ taṃ pucchāma. ti iṅgha brūhi ācikkha desehi paññapehi paṭṭhapehi vivara vibhaja uttānīkarohi pakāsehīti – aññaṃ taṃ pucchāma tadiṅgha brūhi.
「我们问另一个,我们求另一个,我们请求另一个,我们使欢喜另一个,我们问更进一步的。」「来吧!请说、请告知、请开示、请施设、请建立、请开显、请分别论、请阐明、请显示」——「我们问另一个,来吧!请说那个。」
ti. Eke samaṇabrāhmaṇā etā arūpasamāpattiyo aggaṃ seṭṭhaṃ visiṭṭhaṃ pāmokkhaṃ uttamaṃ pavaraṃ vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharanti. ti sattassa narassa mānavassa posassa puggalassa jīvassa jāgussa jantussa indagussa manujassa. nti suddhiṃ visuddhiṃ parisuddhiṃ muttiṃ vimuttiṃ parimuttiṃ. ti idha paṇḍitavādā thiravādā ñāyavādā hetuvādā lakkhaṇavādā kāraṇavādā ṭhānavādā sakāya laddhiyāti – ettāvataggaṃ nu vadanti heke yakkhassa suddhiṃ idha paṇḍitāse.
「某些沙门婆罗门说、谈论、宣说、阐明、表述这些无色定为最上、最胜、殊胜、最高、至上、最妙。」「对有情、对人、对摩纳婆、对士夫、对补特伽罗、对命者、对生者、对生类、对因陀罗、对人类。」「清净、遍净、完全清净、解脱、解脱、完全解脱。」「在此,贤智论者、坚固论者、理法论者、因论者、相论者、理由论者、处论者,依自己的见解」——「某些贤智者是否说这是亚卡清净的最高,在此?」
ti. Udāhu eke samaṇabrāhmaṇā etā arūpasamāpattiyo atikkamitvā samatikkamitvā vītivattetvā etto arūpasamāpattito aññaṃ uttariṃ yakkhassa suddhiṃ visuddhiṃ parisuddhiṃ muttiṃ vimuttiṃ parimuttiṃ vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharantīti – udāhu aññampi vadanti etto.
「或者某些沙门婆罗门超越、完全超越、超出这些无色定,说、谈论、宣说、阐明、表述从这些无色定之外的另一个更进一步的亚卡的清净、遍净、完全清净、解脱、解脱、完全解脱?」——「或者他们还说从这之外的另一个?」
Tenāha so nimmito –
因此,那位所化者说:
‘‘Yaṃ taṃ apucchimha akittayī no, aññaṃ taṃ pucchāma tadiṅgha brūhi;
「我们所问的,他已为我们说了,我们问另一个,来吧!请说那个;」
Ettāvataggaṃ nu vadanti heke, yakkhassa suddhiṃ idha paṇḍitāse;
「某些贤智者是否说这是亚卡清净的最高,在此?」
Udāhu aññampi vadanti etto’’ti.
「或者他们还说从这之外的另一个?」
ti. Santeke samaṇabrāhmaṇā sassatavādā, etā arūpasamāpattiyo aggaṃ seṭṭhaṃ visiṭṭhaṃ pāmokkhaṃ uttamaṃ pavaraṃ vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharanti. ti sattassa narassa mānavassa posassa puggalassa jīvassa jāgussa jantussa indagussa manujassa. nti suddhiṃ visuddhiṃ parisuddhiṃ, muttiṃ vimuttiṃ parimuttiṃ. ti idha paṇḍitavādā thiravādā ñāyavādā hetuvādā lakkhaṇavādā kāraṇavādā ṭhānavādā sakāya laddhiyāti – ettāvataggampi vadanti heke yakkhassa suddhiṃ idha paṇḍitāse.
有些沙门婆罗门是常住论者,他们说、谈论、宣说、阐明、表述这些无色定为最高、最胜、最上、最妙、至上、殊胜。即有情、人、摩纳婆、补特伽罗、命者、养育者、数取趣、意生者、作者。即清净、遍净、极清净,解脱、遍解脱、极解脱。即此处贤智论者、坚固论者、理论者、因论者、相论者、缘论者、处论者,依自见而得——有些人说「仅此为最高」,贤智者说有情于此处清净。
ti tesaṃyeva samaṇabrāhmaṇānaṃ eke samaṇabrāhmaṇā ucchedavādā bhavatajjitā vibhavaṃ abhinandanti, te sattassa samaṃ upasamaṃ vūpasamaṃ nirodhaṃ paṭipassaddhinti vadanti, yato kiṃ, bho, ayaṃ attā kāyassa bhedā ucchijjati vinassati na hoti paraṃ maraṇā, ettāvatā anupādisesoti. ti kusalavādā paṇḍitavādā thiravādā ñāyavādā hetuvādā lakkhaṇavādā kāraṇavādā ṭhānavādā sakāya laddhiyāti – tesaṃ paneke samayaṃ vadanti anupādisese kusalāvadānā.
即那些沙门婆罗门中,有些沙门婆罗门是断灭论者,被有所征服,欢喜非有,他们说有情的寂止、寂静、极寂静、灭、轻安,即「尊者,当此我于身坏时断灭、消失、身坏命终后不存在,仅此为无余」。即善论者、贤智论者、坚固论者、理论者、因论者、相论者、缘论者、处论者,依自见而得——他们中有些人说「于无余时」,善论者们。
Tenāha bhagavā –
因此世尊说——
‘‘Ettāvataggampi vadanti heke, yakkhassa suddhiṃ idha paṇḍitāse;
「有些人说「仅此为最高」,贤智者说有情于此处清净;
Tesaṃ paneke samayaṃ vadanti, anupādisese kusalāvadānā’’ti.
他们中有些人说「于无余时」,善论者们。」
ti. ti diṭṭhigatike. ti sassatadiṭṭhinissitāti ñatvā, ucchedadiṭṭhinissitāti ñatvā, sassatucchedadiṭṭhinissitāti ñatvā jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvāti – ete ca ñatvā upanissitāti.
即于见处。即知依常见,知依断见,知依常断见,了知、衡量、确定、辨别、使明了——知此等而依止。
ti. ti. Monaṃ vuccati ñāṇaṃ…pe… saṅgajālamaticca so muni. Muni sassatadiṭṭhinissitāti ñatvā, ucchedadiṭṭhinissitāti ñatvā, sassatucchedadiṭṭhinissitāti ñatvā jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvā. ti paṇḍito paññavā buddhimā ñāṇī vibhāvī medhāvīti ñatvā muni nissaye so vīmaṃsī. ti ñatvā jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvā . ti mutto vimutto parimutto suvimutto accantaanupādāvimokkhena. ‘‘Sabbe saṅkhārā aniccā’’ti ñatvā jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvā mutto vimutto parimutto suvimutto accantaanupādāvimokkhena. ‘‘Sabbe saṅkhārā dukkhā’’ti… ‘‘sabbe dhammā anattā’’ti…pe… ‘‘yaṃ kiñci samudayadhammaṃ sabbaṃ taṃ nirodhadhamma’’nti ñatvā jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvā mutto vimutto parimutto suvimutto accantaanupādāvimokkhenāti – ñatvā vimutto. ti na kalahaṃ karoti, na bhaṇḍanaṃ karoti, na viggahaṃ karoti, na vivādaṃ karoti, na medhagaṃ karoti. Vuttañhetaṃ bhagavatā – ‘‘evaṃ vimuttacitto kho, aggivessana, bhikkhu na kenaci saṃvadati, na kenaci vivadati, yañca loke vuttaṃ tena ca voharati aparāmasa’’nti – ñatvā vimutto na vivādameti.
即。即。牟尼称为智……乃至……超越执着之网的牟尼。牟尼知依常见,知依断见,知依常断见,了知、衡量、确定、辨别、使明了。即贤者、有慧者、有智者、有智慧者、辨别者、有慧根者,知而牟尼依止,彼观察者。即知、了知、衡量、确定、辨别、使明了。即解脱、遍解脱、极解脱、善解脱,以究竟无取着解脱。知「一切行无常」,了知、衡量、确定、辨别、使明了,解脱、遍解脱、极解脱、善解脱,以究竟无取着解脱。「一切行是苦」……「一切法无我」……乃至……知「凡任何集法,一切皆是灭法」,了知、衡量、确定、辨别、使明了,解脱、遍解脱、极解脱、善解脱,以究竟无取着解脱——知而解脱。即不作诤论,不作争论,不作斗诤,不作论争,不作口角。因为世尊已说——「阿其韦沙那,如是心解脱的比库不与任何人合论,不与任何人诤论,以世间所说而说,不执取」——知而解脱不入诤论。
ti. ti bhavāya kammabhavāya punabbhavāya kāmabhavāya , kammabhavāya kāmabhavāya punabbhavāya rūpabhavāya, kammabhavāya rūpabhavāya punabbhavāya arūpabhavāya, kammabhavāya arūpabhavāya punabbhavāya punappunabbhavāya punappunagatiyā punappunaupapattiyā punappunapaṭisandhiyā punappunaattabhāvāya punappunābhinibbattiyā na sameti na samāgacchati na gaṇhāti na parāmasati nābhinivisati. ti dhīro paṇḍito paññavā buddhimā ñāṇī vibhāvī medhāvīti – bhavābhavāya na sameti dhīro.
即于有、业有、再有、欲有,业有、欲有、再有、色有,业有、色有、再有、无色有,业有、无色有、再有,再再有、再再趣、再再生、再再结生、再再自体、再再出生,不合、不会合、不取、不执取、不固执。即贤者、贤智者、有慧者、有智者、有智慧者、辨别者、有慧根者——贤者不合于有无有。
Tenāha bhagavā –
因此,世尊说:
‘‘Ete ca ñatvā upanissitāti, ñatvā munī nissaye so vīmaṃsī;
「知此等为所依,牟尼知已,彼观察者依于诸依;
Ñatvā vimutto na vivādameti, bhavābhavāya na sameti dhīro’’ti.
知已解脱者不进入诤论,贤智者不趣向有与非有。」
Kalahavivādasuttaniddeso ekādasamo. · 诤论经分别第十一