1. Kāmasuttaniddeso1. 欲经分别
Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa · 礼敬彼世尊、阿拉汉、正自觉者
Khuddakanikāye · 小部
Mahāniddesapāḷi · 大义释部
1. Aṭṭhakavaggo
1. 八颂品
1. Kāmasuttaniddeso1. 欲经分别
ti ti uddānato dve kāmā – vatthukāmā ca kilesakāmā ca. Katame Manāpikā rūpā manāpikā saddā manāpikā gandhā manāpikā rasā manāpikā phoṭṭhabbā; attharaṇā pāvuraṇā dāsidāsā ajeḷakā kukkuṭasūkarā hatthigavāssavaḷavā khettaṃ vatthu hiraññaṃ suvaṇṇaṃ gāmanigamarājadhāniyo raṭṭhañca janapado ca koso ca koṭṭhāgārañca, yaṃ kiñci rajanīyaṃ vatthu – vatthukāmā.
此中从偈颂来说,诸欲有二种——所欲与烦恼欲。何者为所欲?可意色、可意声、可意香、可意味、可意触;床褥、衣被、奴婢、山羊绵羊、鸡猪、象牛马骡、田地、宅地、金钱、黄金、村镇王都、国土地方、库藏仓库,以及任何可染着之物——此为所欲。
Api ca atītā kāmā anāgatā kāmā paccuppannā kāmā; ajjhattā kāmā bahiddhā kāmā ajjhattabahiddhā kāmā; hīnā kāmā majjhimā kāmā paṇītā kāmā; āpāyikā kāmā mānusikā kāmā dibbā kāmā paccupaṭṭhitā kāmā; nimmitā kāmā animmitā kāmā paranimmitā kāmā; pariggahitā kāmā, apariggahitā kāmā, mamāyitā kāmā, amamāyitā kāmā; sabbepi kāmāvacarā dhammā, sabbepi rūpāvacarā dhammā, sabbepi arūpāvacarā dhammā, taṇhāvatthukā taṇhārammaṇā kāmanīyaṭṭhena rajanīyaṭṭhena madanīyaṭṭhena kāmā – ime vuccanti vatthukāmā.
又,过去诸欲、未来诸欲、现在诸欲;内诸欲、外诸欲、内外诸欲;下劣诸欲、中等诸欲、殊胜诸欲;恶趣诸欲、人间诸欲、天界诸欲、现前诸欲;化作诸欲、非化作诸欲、他化诸欲;已摄受诸欲、未摄受诸欲、我所诸欲、非我所诸欲;一切欲界法、一切色界法、一切无色界法,以渴爱为所依、以渴爱为所缘,以可欲之义、可染之义、可醉之义而为欲——此等称为所欲。
Katame Chando kāmo rāgo kāmo chandarāgo kāmo; saṅkappo kāmo rāgo kāmo saṅkapparāgo kāmo; yo kāmesu kāmacchando kāmarāgo kāmanandī kāmataṇhā kāmasneho kāmapariḷāho kāmamucchā kāmajjhosānaṃ kāmogho kāmayogo kāmupādānaṃ kāmacchandanīvaraṇaṃ.
何者为烦恼欲?欲欲、欲贪、欲与欲贪;思欲、思贪、思与思贪;于诸欲中的欲欲、欲贪、欲喜、欲渴爱、欲爱着、欲热恼、欲迷醉、欲耽着、欲流、欲轭、欲取、欲欲盖。
‘‘Addasaṃ kāma te mūlaṃ, saṅkappā kāma jāyasi;
「诸欲,我已见汝根,思为欲汝生;
Na taṃ saṅkappayissāmi, evaṃ kāma na hohisī’’ti . –
我将不思汝,如是欲汝不生。」
Ime vuccanti kilesakāmā. ti kāmayamānassa icchamānassa sādiyamānassa patthayamānassa pihayamānassa abhijappamānassāti – kāmaṃ kāmayamānassa.
此等称为烦恼欲。「欲求者、希求者、喜乐者、希望者、渴望者、贪求者」——即欲求诸欲者。
ti. ti tassa khattiyassa vā brāhmaṇassa vā vessassa vā suddassa vā gahaṭṭhassa vā pabbajitassa vā devassa vā manussassa vā. nti vatthukāmā vuccanti – manāpikā rūpā manāpikā saddā manāpikā gandhā manāpikā rasā manāpikā phoṭṭhabbā. ti ijjhati samijjhati labhati paṭilabhati adhigacchati vindatīti – tassa ce taṃ samijjhati.
彼刹帝利、或婆罗门、或吠舍、或首陀罗、或在家者、或出家者、或天、或人。所欲称为——可意色、可意声、可意香、可意味、可意触。「成就、成功、获得、得到、证得、寻得」——若彼成就此。
ti. ti ekaṃsavacanaṃ nissaṃsayavacanaṃ nikkaṅkhāvacanaṃ advejjhavacanaṃ adveḷhakavacanaṃ niyogavacanaṃ apaṇṇakavacanaṃ avatthāpanavacanametaṃ – addhāti. ti yā pañcakāmaguṇapaṭisaññuttā pīti pāmujjaṃ āmodanā pamodanā hāso pahāso vitti tuṭṭhi odagyaṃ attamanatā abhipharaṇatā cittassa. ti yaṃ cittaṃ mano mānasaṃ hadayaṃ paṇḍaraṃ mano manāyatanaṃ manindriyaṃ viññāṇaṃ viññāṇakkhandho tajjā manoviññāṇadhātu, ayaṃ vuccati mano. Ayaṃ mano imāya pītiyā sahagato hoti sahajāto saṃsaṭṭho sampayutto ekuppādo ekanirodho ekavatthuko ekārammaṇo. ti pītimano hoti tuṭṭhamano haṭṭhamano pahaṭṭhamano attamano udaggamano muditamano pamoditamano hotīti – addhā pītimano hoti.
「确实」:这是一向之语、无疑之语、无犹豫之语、无二之语、无疑惑之语、决定之语、无谬之语、确立之语——这就是「确实」。「喜悦心」:凡是与五欲功德相应的喜、欢喜、欢悦、喜悦、笑、大笑、欢乐、满足、欣悦、悦意、心的欢喜。「心」:凡是心、意、意所、心脏、净白、意、意处、意根、识、识蕴、与彼相应的意识界,这称为心。此心与此喜俱生、同生、相应、结合、同生、同灭、同所依、同所缘。「喜悦心」:他是喜悦心、满足心、欢喜心、大欢喜心、悦意心、欣悦心、喜乐心、欢乐心——这就是「确实喜悦心」。
ti. ti labhitvā paṭilabhitvā adhigantvā vinditvā. ti satto naro mānavo poso puggalo jīvo jāgu jantu indagu manujo. ti yaṃ icchati yaṃ sādiyati yaṃ pattheti yaṃ piheti yaṃ abhijappati, rūpaṃ vā saddaṃ vā gandhaṃ vā rasaṃ vā phoṭṭhabbaṃ vāti, laddhā macco yadicchati.
「获得」:得到、获得、证得、获取。「凡夫」:有情、人、学童、士夫、补特伽罗、命者、生者、人、人类、人。「所欲」:凡是他所欲求的、所喜爱的、所希求的、所渴望的、所祈愿的,或色、或声、或香、或味、或触——「获得凡夫所欲」。
Tenāha bhagavā –
因此世尊说——
‘‘Kāmaṃ kāmayamānassa, tassa ce taṃ samijjhati;
「欲求诸欲者,若彼得成就;」
Addhā pītimano hoti, laddhā macco yadicchatī’’ti.
「确实喜悦心,获得凡夫所欲。」
ti. ti tassa khattiyassa vā brāhmaṇassa vā vessassa vā suddassa vā gahaṭṭhassa vā pabbajitassa vā devassa vā manussassa vā. ti kāme icchamānassa sādiyamānassa patthayamānassa pihayamānassa abhijappamānassa. Atha vā kāmataṇhāya yāyati niyyati vuyhati saṃharīyati. Yathā hatthiyānena vā assayānena vā goyānena vā ajayānena vā meṇḍayānena vā oṭṭhayānena vā kharayānena vā yāyati niyyati vuyhati saṃharīyati; evamevaṃ kāmataṇhāya yāyati niyyati vuyhati saṃharīyatīti – tassa ce kāmayānassa.
「彼」:彼刹帝利、或婆罗门、或吠舍、或首陀罗、或在家者、或出家者、或天人、或人。「欲求诸欲」:欲求诸欲、喜爱、希求、渴望、祈愿。或者被欲渴爱所驱使、所引导、所牵引、所驱策。犹如被象车、或马车、或牛车、或山羊车、或绵羊车、或骆驼车、或驴车所驱使、所引导、所牵引、所驱策;如是被欲渴爱所驱使、所引导、所牵引、所驱策——这就是「彼欲车」。
ti. ti yo kāmesu kāmacchando kāmarāgo kāmanandī kāmataṇhā kāmasneho kāmapariḷāho kāmamucchā kāmajjhosānaṃ kāmogho kāmayogo kāmupādānaṃ kāmacchandanīvaraṇaṃ, tassa so kāmacchando jāto hoti sañjāto nibbatto abhinibbatto pātubhūto. ti sattassa narassa mānavassa posassa puggalassa jīvassa jāgussa jantussa indagussa manujassāti – chandajātassa jantuno.
「欲生」:凡是对诸欲的欲欲、欲贪、欲喜、欲渴爱、欲爱着、欲热恼、欲迷醉、欲耽着、欲流、欲轭、欲取、欲欲盖,彼欲欲已生、已生起、已出生、已现起、已显现。「有情」:有情、人、学童、士夫、补特伽罗、命者、生者、人、人类、人——这就是「欲生有情」。
ti – te vā kāmā parihāyanti, so vā kāmehi parihāyati. Kathaṃ te kāmā parihāyanti? Tassa tiṭṭhantasseva te bhoge rājāno vā haranti, corā vā haranti, aggi vā dahati, udakaṃ vā vahati, appiyā vā dāyādā haranti, nihitaṃ vā nādhigacchati, duppayuttā vā kammantā bhijjanti, kule vā kulaṅgāro uppajjati, yo te bhoge vikirati vidhamati viddhaṃseti aniccatāyeva aṭṭhamī. Evaṃ te kāmā hāyanti parihāyanti paridhaṃsenti paripatanti antaradhāyanti vippalujjanti. Kathaṃ so kāmehi parihāyati? Tiṭṭhanteva te bhoge so cavati marati vippalujjati. Evaṃ so kāmehi hāyati parihāyati paridhaṃseti paripatati antaradhāyati vippalujjati.
「衰退」:或彼诸欲衰退,或彼从诸欲衰退。如何彼诸欲衰退?当他住立时,彼诸财富或被诸王夺取、或被诸贼夺取、或被火烧毁、或被水冲走、或被不爱的继承者夺取、或所藏不得、或经营不善的事业破败、或家中出现败家子,他散失、破坏、毁灭彼诸财富,无常性为第八。如是彼诸欲衰退、衰损、破坏、消失、隐没、离散。如何彼从诸欲衰退?彼诸财富住立时,他死亡、命终、离散。如是彼从诸欲衰退、衰损、破坏、消失、隐没、离散。
Corā haranti rājāno, aggi dahati nassati;
盗贼夺取,诸王夺取,火烧毁或失去;
Atha antena jahati , sarīraṃ sapariggahaṃ;
然后最终舍弃,身体连同所有物;
Etadaññāya medhāvī, bhuñjetha ca dadetha ca.
智者知此已,应受用且应布施。
Datvā ca bhutvā ca yathānubhāvaṃ, anindito saggamupeti ṭhānanti, te kāmā parihāyanti.
布施且受用后,随其能力,无可指责地前往天界之处。如此,那些欲退失。
ti. Yathā ayomayena vā sallena viddho, aṭṭhimayena vā sallena dantamayena vā sallena visāṇamayena vā sallena kaṭṭhamayena vā sallena viddho ruppati kuppati ghaṭṭīyati pīḷīyati, byādhito domanassito hoti, evameva vatthukāmānaṃ vipariṇāmaññathābhāvā uppajjanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā. So kāmasallena ca sokasallena ca viddho, ruppati kuppati ghaṭṭīyati pīḷīyati byādhito domanassito hotīti – sallaviddhova ruppati.
譬如被铁制的箭所刺,或被骨制的箭、齿制的箭、角制的箭、木制的箭所刺,受伤、受苦、被击打、被压迫,有病、忧恼,同样地,由于物质诸欲的变易、变异,生起愁、悲、苦、忧、恼。他被欲箭与愁箭所刺,受伤、受苦、被击打、被压迫,有病、忧恼——如被箭刺者受伤。
Tenāha bhagavā –
因此世尊说:
‘‘Tassa ce kāmayānassa, chandajātassa jantuno;
「若彼行于欲中,已生欲乐之有情;
Te kāmā parihāyanti, sallaviddhova ruppatī’’ti.
那些欲退失时,如被箭刺者受伤。」
ti. ti yo yādiso yathāyutto yathāvihito yathāpakāro yaṃṭhānappatto yaṃdhammasamannāgato khattiyo vā brāhmaṇo vā vesso vā suddo vā gahaṭṭho vā pabbajito vā devo vā manusso vā. ti. ti uddānato dve kāmā – vatthukāmā ca kilesakāmā ca…pe… ime vuccanti vatthukāmā…pe… ime vuccanti kilesakāmā. ti dvīhi kāraṇehi kāme parivajjeti – vikkhambhanato vā samucchedato vā. Kathaṃ vikkhambhanato kāme parivajjeti? ‘‘Aṭṭhikaṅkalūpamā kāmā appassādaṭṭhenā’’ti passanto vikkhambhanato kāme parivajjeti, ‘‘maṃsapesūpamā kāmā bahusādhāraṇaṭṭhenā’’ti passanto vikkhambhanato kāme parivajjeti, ‘‘tiṇukkūpamā kāmā anudahanaṭṭhenā’’ti passanto vikkhambhanato kāme parivajjeti, ‘‘aṅgārakāsūpamā kāmā mahāpariḷāhaṭṭhenā’’ti passanto vikkhambhanato kāme parivajjeti, ‘‘supinakūpamā kāmā ittarapaccupaṭṭhānaṭṭhenā’’ti passanto vikkhambhanato kāme parivajjeti, ‘‘yācitakūpamā kāmā tāvakālikaṭṭhenā’’ti passanto vikkhambhanato kāme parivajjeti, ‘‘rukkhaphalūpamā kāmā sambhañjanaparibhañjanaṭṭhenā’’ti passanto vikkhambhanato kāme parivajjeti, ‘‘asisūnūpamā kāmā adhikuṭṭanaṭṭhenā’’ti passanto vikkhambhanato kāme parivajjeti, ‘‘sattisūlūpamā kāmā vinivijjhanaṭṭhenā’’ti passanto vikkhambhanato kāme parivajjeti, ‘‘sappasirūpamā kāmā sappaṭibhayaṭṭhenā’’ti passanto vikkhambhanato kāme parivajjeti, ‘‘aggikkhandhūpamā kāmā mahābhitāpanaṭṭhenā’’ti passanto vikkhambhanato kāme parivajjeti.
如此。如此,无论是何者、何种、如何相应、如何安住、如何作为、到达何处、具足何法——无论是刹帝利、婆罗门、吠舍、首陀罗、在家者、出家者、天人或人。如此。如此,简要地说有二种欲——所欲与烦恼欲……这些称为所欲……这些称为烦恼欲。以二种原因避离诸欲——以镇伏或以根除。如何以镇伏避离诸欲?见「诸欲如骸骨,以少味之义」而以镇伏避离诸欲;见「诸欲如肉片,以多共有之义」而以镇伏避离诸欲;见「诸欲如草炬,以燃烧之义」而以镇伏避离诸欲;见「诸欲如炭火坑,以大热恼之义」而以镇伏避离诸欲;见「诸欲如梦,以暂时现起之义」而以镇伏避离诸欲;见「诸欲如借用物,以暂时之义」而以镇伏避离诸欲;见「诸欲如树果,以破坏毁坏之义」而以镇伏避离诸欲;见「诸欲如刀砧,以极度切割之义」而以镇伏避离诸欲;见「诸欲如矛桩,以穿刺之义」而以镇伏避离诸欲;见「诸欲如蛇头,以有怖畏之义」而以镇伏避离诸欲;见「诸欲如火聚,以大热烧之义」而以镇伏避离诸欲。
Buddhānussatiṃ bhāventopi vikkhambhanato kāme parivajjeti, dhammānussatiṃ bhāventopi…pe… saṅghānussatiṃ bhāventopi… sīlānussatiṃ bhāventopi… cāgānussatiṃ bhāventopi… devatānussatiṃ bhāventopi… ānāpānassatiṃ bhāventopi… maraṇassatiṃ bhāventopi… kāyagatāsatiṃ bhāventopi… upasamānussatiṃ bhāventopi vikkhambhanato kāme parivajjeti.
修习佛随念也以镇伏避离诸欲,修习法随念也……修习僧随念也……修习戒随念也……修习舍随念也……修习天随念也……修习入出息念也……修习死随念也……修习身至念也……修习寂止随念也以镇伏避离诸欲。
Paṭhamaṃ jhānaṃ bhāventopi vikkhambhanato kāme parivajjeti, dutiyaṃ jhānaṃ bhāventopi…pe… tatiyaṃ jhānaṃ bhāventopi… catutthaṃ jhānaṃ bhāventopi… ākāsānañcāyatanasamāpattiṃ bhāventopi… viññāṇañcāyatanasamāpattiṃ bhāventopi… ākiñcaññāyatanasamāpattiṃ bhāventopi … nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiṃ bhāventopi vikkhambhanato kāme parivajjeti. Evaṃ vikkhambhanato kāme parivajjeti.
修习第一禅那也以镇伏避离诸欲,修习第二禅那也……修习第三禅那也……修习第四禅那也……修习空无边处等至也……修习识无边处等至也……修习无所有处等至也……修习非想非非想处等至也以镇伏避离诸欲。如此以镇伏避离诸欲。
Kathaṃ samucchedato kāme parivajjeti? Sotāpattimaggaṃ bhāventopi apāyagamanīye kāme samucchedato parivajjeti, sakadāgāmimaggaṃ bhāventopi oḷārike kāme samucchedato parivajjeti, anāgāmimaggaṃ bhāventopi anusahagate kāme samucchedato parivajjeti, arahattamaggaṃ bhāventopi sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ asesaṃ nissesaṃ samucchedato kāme parivajjeti. Evaṃ samucchedato kāme parivajjetīti – yo kāme parivajjeti.
如何以根除避离诸欲?修习入流道也以根除避离导向恶趣之诸欲,修习一来道也以根除避离粗重之诸欲,修习不来道也以根除避离微细随行之诸欲,修习阿拉汉道也以根除完全地、一切地、一切方式地、无余地、无残余地避离诸欲。如此以根除避离诸欲——此为避离诸欲者。
ti. vuccati ahi. Kenaṭṭhena sappo? Saṃsappanto gacchatīti sappo; bhujanto gacchatīti bhujago; urena gacchatīti urago; pannasiro gacchatīti pannago; sirena supatīti sarīsapo ; bile sayatīti bilāsayo; guhāyaṃ sayatīti guhāsayo; dāṭhā tassa āvudhoti dāṭhāvudho; visaṃ tassa ghoranti ghoraviso; jivhā tassa duvidhāti dvijivho; dvīhi jivhāhi rasaṃ sāyatīti dvirasaññū. Yathā puriso jīvitukāmo amaritukāmo sukhakāmo dukkhapaṭikkūlo pādena sappasiraṃ vajjeyya vivajjeyya parivajjeyya abhinivajjeyya; evameva sukhakāmo dukkhapaṭikkūlo kāme vajjeyya vivajjeyya parivajjeyya abhinivajjeyyāti – sappasseva padā siro.
如此。称为蛇。以何义为蛇?爬行而去故为蛇;弯曲而去故为曲行者;以腹而去故为腹行者;以扁头而去故为扁头行者;以头而睡故为爬行者;于洞中睡故为洞居者;于窟中睡故为窟居者;牙齿是其武器故为牙武者;毒是其可怖故为怖毒者;舌是其二分故为二舌者;以二舌尝味故为二味知者。犹如欲生存、不欲死亡、欲乐、厌苦之人,以足避开、远离、避离、完全避离蛇头;如是欲乐、厌苦者应避开、远离、避离、完全避离诸欲——如以足避蛇头。
ti. ti yo kāme parivajjeti. Visattikā vuccati taṇhā. Yo rāgo sārāgo anunayo anurodho nandī nandirāgo, cittassa sārāgo icchā mucchā ajjhosānaṃ gedho paligedho saṅgo paṅko, ejā māyā janikā sañjananī sibbinī jālinī saritā visattikā, suttaṃ visatā āyūhinī dutiyā paṇidhi bhavanetti, vanaṃ vanatho sandhavo sneho apekkhā paṭibandhu, āsā āsīsanā āsīsitattaṃ, rūpāsā saddāsā gandhāsā rasāsā phoṭṭhabbāsā, lābhāsā janāsā puttāsā jīvitāsā, jappā pajappā abhijappā jappanā jappitattaṃ loluppaṃ loluppāyanā loluppāyitattaṃ pucchañjikatā sādhukamyatā, adhammarāgo visamalobho nikanti nikāmanā patthanā pihanā sampatthanā, kāmataṇhā bhavataṇhā vibhavataṇhā, rūpataṇhā arūpataṇhā nirodhataṇhā, rūpataṇhā saddataṇhā gandhataṇhā rasataṇhā phoṭṭhabbataṇhā dhammataṇhā , ogho yogo gantho upādānaṃ āvaraṇaṃ nīvaraṇaṃ chadanaṃ bandhanaṃ, upakkileso anusayo pariyuṭṭhānaṃ latā vevicchaṃ, dukkhamūlaṃ dukkhanidānaṃ dukkhappabhavo mārapāso mārabaḷisaṃ māravisayo, taṇhānadī taṇhājālaṃ taṇhāgaddulaṃ taṇhāsamuddo abhijjhā lobho akusalamūlaṃ.
如此。如此,避离诸欲者。粘着称为渴爱。凡是贪、贪求、随顺、随喜、喜、喜贪,心之贪求、欲求、迷恋、执着、贪婪、深贪、执取、泥沼,冲动、幻术、生母、生者、缝者、网者、流、粘着,线、粘缚、积聚、亲爱、期待、系缚,林、林缚、结合、爱着、希求、束缚,希望、希求、希求性,色希望、声希望、香希望、味希望、触希望,利希望、众希望、子希望、命希望,喃喃、喃喃语、喃喃说、喃喃性、喃喃状态、贪婪、贪婪性、贪婪状态、舔舐性、善欲性,非法贪、不平等贪、爱好、爱乐、愿求、渴望、共愿求,欲爱、有爱、无有爱,色爱、无色爱、灭爱,色爱、声爱、香爱、味爱、触爱、法爱,暴流、轭、结、取、障、盖、覆、缚,随烦恼、随眠、缠、藤蔓、分离,苦根、苦因、苦源、魔索、魔钩、魔境,渴爱河、渴爱网、渴爱绳、渴爱海、贪求、贪、不善根。
ti. Kenaṭṭhena visattikā? Visatāti visattikā; visālāti visattikā; visaṭāti visattikā; visakkatīti visattikā; visaṃharatīti visattikā; visaṃvādikāti visattikā; visamūlāti visattikā; visaphalāti visattikā; visaparibhogoti visattikā; visālā vā pana sā taṇhā rūpe sadde gandhe rase phoṭṭhabbe, kule gaṇe āvāse lābhe yase, pasaṃsāya sukhe cīvare piṇḍapāte senāsane gilānapaccayabhesajjaparikkhāre, kāmadhātuyā rūpadhātuyā arūpadhātuyā, kāmabhave rūpabhave arūpabhave, saññābhave asaññābhave nevasaññānāsaññābhave, ekavokārabhave catuvokārabhave pañcavokārabhave, atīte anāgate paccuppanne, diṭṭhasutamutaviññātabbesu dhammesu visaṭā vitthatāti visattikā.
如此。以何义为粘着?粘缚故为粘着;广大故为粘着;扩散故为粘着;粘住故为粘着;引取故为粘着;欺诳故为粘着;毒根故为粘着;毒果故为粘着;毒受用故为粘着;或者彼渴爱广大于色、声、香、味、触,于族、众、住处、利、名,于称赞、乐、衣、食、卧坐处、病者所需医药资具,于欲界、色界、无色界,于欲有、色有、无色有,于想有、无想有、非想非非想有,于一蕴有、四蕴有、五蕴有,于过去、未来、现在,于所见、所闻、所觉、所识之诸法中扩散、扩展故为粘着。
ti apāyaloke manussaloke devaloke, khandhaloke dhātuloke āyatanaloke. ti catūhi kāraṇehi sato – kāye kāyānupassanāsatipaṭṭhānaṃ bhāvento sato, vedanāsu…pe… citte… dhammesu dhammānupassanāsatipaṭṭhānaṃ bhāvento sato.
如此,于恶趣世间、人世间、天世间,于蕴世间、界世间、处世间。如此,以四种原因而具念——修习于身随观身须跋而具念,于受……于心……修习于法随观法须跋而具念。
Aparehipi catūhi kāraṇehi sato – asatiparivajjanāya sato, satikaraṇīyānaṃ dhammānaṃ katattā sato, satiparibandhānaṃ dhammānaṃ hatattā sato, satinimittānaṃ dhammānaṃ asammuṭṭhattā sato.
又以另外四种原因为具念者——为了避免失念而具念,因已作应念之法而具念,因已断念之障碍法而具念,因不忘失念之相法而具念。
Aparehipi catūhi kāraṇehi sato – satiyā samannāgatattā sato, satiyā vasitattā sato, satiyā pāguññatāya sato, satiyā apaccorohaṇatāya sato.
又以另外四种原因为具念者——因具足念而具念,因精通念而具念,因念之熟练而具念,因念之不退失而具念。
Aparehipi catūhi kāraṇehi sato – sattattā sato, santattā sato, samitattā sato, santadhammasamannāgatattā sato. Buddhānussatiyā sato, dhammānussatiyā sato, saṅghānussatiyā sato, sīlānussatiyā sato, cāgānussatiyā sato, devatānussatiyā sato, ānāpānassatiyā sato, maraṇassatiyā sato, kāyagatāsatiyā sato, upasamānussatiyā sato. Yā sati anussati paṭissati sati saraṇatā dhāraṇatā apilāpanatā asammussanatā sati satindriyaṃ satibalaṃ sammāsati satisambojjhaṅgo ekāyanamaggo, ayaṃ vuccati sati. Imāya satiyā upeto hoti samupeto upagato samupagato upapanno samupapanno samannāgato, so vuccati sato.
又以另外四种原因为具念者——因存在而具念,因寂静而具念,因平息而具念,因具足寂静法而具念。以佛随念而具念,以法随念而具念,以僧随念而具念,以戒随念而具念,以舍随念而具念,以天随念而具念,以入出息念而具念,以死随念而具念,以身至念而具念,以寂止随念而具念。凡是念、随念、回忆、念、忆持、执持、不忘失、不遗忘、念、念根、念力、正念、念觉支、一乘道,这称为念。具备此念、完全具备、到达、完全到达、获得、完全获得、具足,他称为具念者。
ti. Loke vā sā visattikā, loke vā taṃ visattikaṃ sato tarati uttarati patarati samatikkamati vītivattatīti – somaṃ visattikaṃ loke, sato samativattati.
「于世间」——或者那是世间的执着,或者那是世间的执着物,具念者超越、越过、渡过、超度、超脱——「具念者超越世间的执着」。
Tenāha bhagavā –
因此世尊说——
‘‘Yo kāme parivajjeti, sappasseva padā siro;
「凡避离诸欲者,如足避蛇头;
Somaṃ visattikaṃ loke, sato samativattatī’’ti.
具念者超越,此世间的执着。」
ti. nti sālikkhettaṃ vīhikkhettaṃ muggakkhettaṃ māsakkhettaṃ yavakkhettaṃ godhumakkhettaṃ tilakkhettaṃ. nti gharavatthuṃ koṭṭhakavatthuṃ purevatthuṃ pacchāvatthuṃ ārāmavatthuṃ vihāravatthuṃ. nti hiraññaṃ vuccati kahāpaṇoti – khettaṃ vatthuṃ hiraññaṃ vā.
「田」——稻田、粳稻田、绿豆田、豆田、大麦田、小麦田、芝麻田。「地」——房屋地、仓库地、前地、后地、园地、精舍地。「金」——称为金钱——田、地或金。
nti. nti gavā vuccanti. ti pasukādayo vuccanti. ti cattāro dāsā – antojātako dāso, dhanakkītako dāso, sāmaṃ vā dāsabyaṃ upeti, akāmako vā dāsavisayaṃ upeti.
「牛」是指母牛。「马」是指牲畜等。「奴仆」是指四种奴仆——生为奴仆的奴仆、以财购得的奴仆、自己进入奴仆状态、不情愿地进入奴仆境地。
‘‘Āmāya dāsāpi bhavanti heke, dhanena kītāpi bhavanti dāsā;
「有些人因生而成为奴仆,有些人以财被购为奴仆;
Sāmañca eke upayanti dāsyaṃ, bhayāpanuṇṇāpi bhavanti dāsā’’ti.
有些人自己进入奴仆状态,有些人因恐怖被驱使而成为奴仆。」
ti tayo purisā – bhatakā, kammakarā, upajīvinoti – gavāssaṃ dāsaporisaṃ.
「人」是指三种人——雇工、劳工、依靠者——牛马奴仆人。
ti. ti itthipariggaho vuccati. ti cattāro bandhū – ñātibandhavāpi bandhu, gottabandhavāpi bandhu, mantabandhavāpi bandhu, sippabandhavāpi bandhu. ti bahū kāme. Ete puthu kāmā manāpikā rūpā…pe… manāpikā phoṭṭhabbāti – thiyo bandhū puthu kāme.
「妻子」是指女人的眷属。「亲友」是指四种亲友——血缘亲友也是亲友、氏族亲友也是亲友、咒术亲友也是亲友、技艺亲友也是亲友。「种种欲」是指众多欲。这些种种欲是可意的色……乃至……可意的触——妻子亲友种种欲。
ti. ti yo yādiso yathāyutto yathāvihito yathāpakāro yaṃṭhānappatto yaṃdhammasamannāgato khattiyo vā brāhmaṇo vā vesso vā suddo vā gahaṭṭho vā pabbajito vā devo vā manusso vā. ti satto naro mānavo poso puggalo jīvo jāgu jantu indagu manujo. ti kilesakāmena vatthukāmesu gijjhati anugijjhati paligijjhati palibajjhatīti – yo naro anugijjhati.
「贪着」是指无论何种、何类、何等相应、何等安立、何等种类、达到何等地位、具备何等法的刹帝利或婆罗门或吠舍或首陀罗或在家者或出家者或天或人。「人」是指有情、男子、学童、士夫、人、生者、生类、寿者、摩奴子。「贪着」是指以烦恼欲对于所欲之物贪求、随贪、耽着、缠缚——凡人贪着。
Tenāha bhagavā –
因此世尊说——
‘‘Khettaṃ vatthuṃ hiraññaṃ vā, gavāssaṃ dāsaporisaṃ;
「田地、宅地、黄金,牛马奴仆人;
Thiyo bandhū puthu kāme, yo naro anugijjhatī’’ti.
「三种束缚,种种欲,若人随逐」。
ti. ti abalā kilesā dubbalā appabalā appathāmakā hīnā nihīnā ( ) omakā lāmakā chatukkā parittā. Te kilesā taṃ puggalaṃ sahanti parisahanti abhibhavanti ajjhottharanti pariyādiyanti maddantīti, evampi abalā naṃ balīyanti. Atha vā, abalaṃ puggalaṃ dubbalaṃ appabalaṃ appathāmakaṃ hīnaṃ nihīnaṃ omakaṃ lāmakaṃ chatukkaṃ parittaṃ, yassa natthi saddhābalaṃ vīriyabalaṃ satibalaṃ samādhibalaṃ paññābalaṃ hiribalaṃ ottappabalaṃ . Te kilesā taṃ puggalaṃ sahanti parisahanti abhibhavanti ajjhottharanti pariyādiyanti maddantīti – evampi abalā naṃ balīyantīti.
「无力者」:诸烦恼是弱的、无力的、少力的、无强力的、下劣的、极下劣的、微小的、低劣的、卑劣的、微少的。那些烦恼压倒那个人、征服、制伏、压制、吞没、摧毁,如此「无力者被强力者征服」。或者,无力的人、弱的、无力的、少力的、无强力的、下劣的、极下劣的、微小的、低劣的、卑劣的、微少的,他没有信力、精进力、念力、定力、慧力、惭力、愧力。那些烦恼压倒那个人、征服、制伏、压制、吞没、摧毁,如此「无力者被强力者征服」。
ti. Dve parissayā – pākaṭaparissayā ca paṭicchannaparissayā ca. Katame ? Sīhā byagghā dīpī acchā taracchā kokā mahiṃsā hatthī ahivicchikā satapadī, corā vā assu mānavā vā katakammā vā akatakammā vā, cakkhurogo sotarogo ghānarogo jivhārogo kāyarogo sīsarogo kaṇṇarogo mukharogo dantarogo, kāso sāso pināso ḍāho jaro, kucchirogo mucchā pakkhandikā sūlā visūcikā, kuṭṭhaṃ gaṇḍo kilāso soso apamāro, daddu kaṇḍu kacchu rakhasā vitacchikā lohitapittaṃ, madhumeho aṃsā piḷakā bhagandalā, pittasamuṭṭhānā ābādhā semhasamuṭṭhānā ābādhā vātasamuṭṭhānā ābādhā sannipātikā ābādhā utupariṇāmajā ābādhā visamaparihārajā ābādhā, opakkamikā ābādhā kammavipākajā ābādhā, sītaṃ uṇhaṃ jighacchā pipāsā uccāro passāvo ḍaṃsamakasavātātapasarīsapasamphassā iti vā – ime vuccanti pākaṭaparissayā.
「危险」:有两种危险——显露的危险和隐藏的危险。什么是显露的危险?狮子、老虎、豹、熊、鬣狗、狼、野牛、大象、蛇蝎、蜈蚣,或盗贼、或人、或已作业者、或未作业者,或眼病、耳病、鼻病、舌病、身病、头病、耳病、口病、齿病,咳嗽、气喘、鼻炎、发烧、衰老,腹病、昏厥、痢疾、绞痛、霍乱,麻风、疮、癣、肺病、癫痫,癣疥、疥癣、搔痒、抓痕、皮肤病、血胆汁病,糖尿病、痔疮、脓疮、肛瘘,胆汁所生的病、痰所生的病、风所生的病、(三者)和合的病、时节变化所生的病、不正当行为所生的病、突发的病、业果报所生的病,寒、热、饥、渴、大便、小便、虻蚊风热爬虫类的接触等,这些称为显露的危险。
Katame ? Kāyaduccaritaṃ vacīduccaritaṃ manoduccaritaṃ , kāmacchandanīvaraṇaṃ byāpādanīvaraṇaṃ thinamiddhanīvaraṇaṃ uddhaccakukkuccanīvaraṇaṃ vicikicchānīvaraṇaṃ, rāgo doso moho kodho upanāho makkho paḷāso issā macchariyaṃ, māyā sāṭheyyaṃ thambho sārambho māno atimāno mado pamādo, sabbe kilesā sabbe duccaritā sabbe darathā sabbe pariḷāhā sabbe santāpā sabbākusalābhisaṅkhārā – ime vuccanti paṭicchannaparissayā.
什么是隐藏的危险?身恶行、语恶行、意恶行,欲欲盖、嗔恨盖、昏沉睡眠盖、掉举追悔盖、疑盖,贪、嗔、痴、忿、恨、覆、恼、嫉、悭,诳、谄、傲、暴、慢、过慢、放逸、放逸,一切烦恼、一切恶行、一切热恼、一切烧恼、一切苦恼、一切不善行,这些称为隐藏的危险。
ti kenaṭṭhena parissayā? Parisahantīti parissayā, parihānāya saṃvattantīti parissayā, tatrāsayāti parissayā. Kathaṃ parisahantīti parissayā? Te parissayā taṃ puggalaṃ sahanti parisahanti abhibhavanti ajjhottharanti pariyādiyanti maddanti. Evaṃ parisahantīti parissayā. Kathaṃ parihānāya saṃvattantīti parissayā? Te parissayā kusalānaṃ dhammānaṃ antarāyāya parihānāya saṃvattanti. Katamesaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ? Sammāpaṭipadāya anulomapaṭipadāya apaccanīkapaṭipadāya aviruddhapaṭipadāya anvatthapaṭipadāya dhammānudhammapaṭipadāya, sīlesu paripūrikāritāya indriyesu guttadvāratāya bhojane mattaññutāya, jāgariyānuyogassa satisampajaññassa, catunnaṃ satipaṭṭhānānaṃ bhāvanānuyogassa catunnaṃ sammappadhānānaṃ bhāvanānuyogassa catunnaṃ iddhipādānaṃ bhāvanānuyogassa, pañcannaṃ indriyānaṃ bhāvanānuyogassa pañcannaṃ balānaṃ bhāvanānuyogassa, sattannaṃ bojjhaṅgānaṃ bhāvanānuyogassa ariyassa aṭṭhaṅgikassa maggassa bhāvanānuyogassa – imesaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ antarāyāya parihānāya saṃvattanti. Evaṃ parihānāya saṃvattantīti – parissayā.
「危险」以何义为危险?「压倒」故为危险,「导向衰退」故为危险,「住于其中」故为危险。如何「压倒」故为危险?那些危险压倒那个人、征服、制伏、压制、吞没、摧毁。如此「压倒」故为危险。如何「导向衰退」故为危险?那些危险导向善法的障碍、衰退。什么善法?正行道、随顺行道、不违逆行道、不相违行道、随义行道、法随法行道,戒的圆满、根门的守护、食的知量,精勤于觉醒、念与正知,须跋的修习精勤、四正勤的修习精勤、四神足的修习精勤,五根的修习精勤、五力的修习精勤,七觉支的修习精勤、圣八支道的修习精勤——导向这些善法的障碍、衰退。如此「导向衰退」故为危险。
Kathaṃ tatrāsayāti parissayā? Tatthete pāpakā akusalā dhammā uppajjanti attabhāvasannissayā. Yathā bile bilāsayā pāṇā sayanti, dake dakāsayā pāṇā sayanti, vane vanāsayā pāṇā sayanti, rukkhe rukkhāsayā pāṇā sayanti, evameva tatthete pāpakā akusalā dhammā uppajjanti attabhāvasannissayā. Evampi tatrāsayāti – parissayā.
如何「住于其中」故为危险?在那里这些恶不善法生起,依止于身。犹如在洞穴中住洞穴的众生住,在水中住水的众生住,在林中住林的众生住,在树上住树的众生住,如是在那里这些恶不善法生起,依止于身。如此「住于其中」故为危险。
Vuttañhetaṃ bhagavatā –
世尊确实说过——
‘‘Sāntevāsiko, bhikkhave, bhikkhu sācariyako dukkhaṃ na phāsu viharati. Kathañca, bhikkhave, bhikkhu sāntevāsiko sācariyako dukkhaṃ na phāsu viharati? Idha, bhikkhave, bhikkhuno cakkhunā rūpaṃ disvā uppajjanti ye pāpakā akusalā dhammā sarasaṅkappā saññojaniyā, tyassa anto vasanti anvāsavanti pāpakā akusalā dhammāti – tasmā sāntevāsikoti vuccati. Te naṃ samudācaranti. Samudācaranti naṃ pāpakā akusalā dhammāti – tasmā sācariyakoti vuccati.
「诸比库!有内住者、有导师的比库住于苦、不安乐。诸比库!比库如何有内住者、有导师而住于苦、不安乐?诸比库!于此,比库以眼见色后,生起诸恶不善法、有念有寻、结缚的,那些恶不善法住于他内、随住,故称为『有内住者』。它们引导他。诸恶不善法引导他,故称为『有导师』。」
‘‘Puna caparaṃ , bhikkhave, bhikkhuno sotena saddaṃ sutvā, ghānena gandhaṃ ghāyitvā, jivhāya rasaṃ sāyitvā, kāyena phoṭṭhabbaṃ phusitvā, manasā dhammaṃ viññāya uppajjanti ye pāpakā akusalā dhammā sarasaṅkappā saññojaniyā, tyassa anto vasanti anvāsavanti pāpakā akusalā dhammāti – tasmā sāntevāsikoti vuccati. Te naṃ samudācaranti. Samudācaranti naṃ pāpakā akusalā dhammāti – tasmā sācariyakoti vuccati. Evaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu sāntevāsiko sācariyako dukkhaṃ na phāsu viharatī’’ti. Evampi tatrāsayāti – parissayā.
「再者,诸比库!比库以耳听到声后,以鼻嗅到香后,以舌尝到味后,以身触到触后,以意识知法后,生起诸恶不善法——有寻有伺、结缚性的,它们住于他内、潜伏于他内——诸恶不善法,因此被称为『有内住者』。它们侵袭他。诸恶不善法侵袭他,因此被称为『有同住者』。诸比库!如此,比库有内住者、有同住者,住于苦而不安乐。」如此,在此处也有危险之义——诸危险。
Vuttañhetaṃ bhagavatā –
世尊确实说过——
‘‘Tayome, bhikkhave, antarāmalā – antarāamittā antarāsapattā antarāvadhakā antarāpaccatthikā. Katame tayo? Lobho, bhikkhave, antarāmalaṃ antarāamitto antarāsapatto antarāvadhako antarāpaccatthiko. Doso…pe… moho, bhikkhave, antarāmalaṃ antarāamitto antarāsapatto antarāvadhako antarāpaccatthiko. Ime kho, bhikkhave, tayo antarāmalā – antarāamittā antarāsapattā antarāvadhakā antarāpaccatthikā.
「诸比库!有此三种内垢、内敌、内怨、内杀者、内对敌。哪三种?诸比库!贪是内垢、内敌、内怨、内杀者、内对敌。嗔……(中略)……诸比库!痴是内垢、内敌、内怨、内杀者、内对敌。诸比库!这些是三种内垢、内敌、内怨、内杀者、内对敌。
‘‘Anatthajanano lobho, lobho cittappakopano;
「贪生起无义利,贪扰乱心;
Bhayamantarato jātaṃ, taṃ jano nāvabujjhati.
从内部生起的怖畏,人们不了知它。
‘‘Luddho atthaṃ na jānāti, luddho dhammaṃ na passati;
「贪者不知义利,贪者不见法;
Andhantamaṃ tadā hoti, yaṃ lobho sahate naraṃ.
当贪征服人时,那时即成盲暗。
‘‘Anatthajanano doso, doso cittappakopano;
「嗔生起无义利,嗔扰乱心;
Bhayamantarato jātaṃ, taṃ jano nāvabujjhati.
恐惧从内部生起，人们不了知它。
‘‘Kuddho atthaṃ na jānāti, kuddho dhammaṃ na passati;
「愤怒者不知利益，愤怒者不见法；
Andhantamaṃ tadā hoti, yaṃ doso sahate naraṃ.
当嗔恨征服人时，那时即是黑暗盲冥。
‘‘Anatthajanano moho, moho cittappakopano;
「痴是产生无利益者，痴是扰乱心者；
Bhayamantarato jātaṃ, taṃ jano nāvabujjhati.
恐惧从内部生起，人们不了知它。
‘‘Mūḷho atthaṃ na jānāti, mūḷho dhammaṃ na passati;
「愚痴者不知利益，愚痴者不见法；
Andhantamaṃ tadā hoti, yaṃ moho sahate nara’’nti.
当痴征服人时，那时即是黑暗盲冥。」
Evampi tatrāsayāti – parissayā.
如此在那里也有危险——诸危险。
Vuttampi hetaṃ bhagavatā – ‘‘tayo kho, mahārāja, purisassa dhammā ajjhattaṃ uppajjamānā uppajjanti, ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāya. Katame tayo? Lobho kho, mahārāja, purisassa dhammo ajjhattaṃ uppajjamāno uppajjati, ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāya. Doso kho, mahārāja…pe… moho kho, mahārāja, purisassa dhammo ajjhattaṃ uppajjamāno uppajjati, ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāya. Ime kho, mahārāja, tayo purisassa dhammā ajjhattaṃ uppajjamānā uppajjanti, ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāya.
世尊也说过此事——「大王,人的三种法在内生起时生起,为了无益、为了痛苦、为了不安乐住。哪三种?大王,贪是人的法,在内生起时生起,为了无益、为了痛苦、为了不安乐住。大王,嗔……大王,痴是人的法,在内生起时生起,为了无益、为了痛苦、为了不安乐住。大王,这三种人的法在内生起时生起,为了无益、为了痛苦、为了不安乐住。」
‘‘Lobho doso ca moho ca, purisaṃ pāpacetasaṃ;
「贪、嗔与痴,对恶心之人,」
Hiṃsanti attasambhūtā, tacasāraṃva samphala’’nti.
「从自身生而伤害,如竹果实伤害竹。」
Evampi tatrāsayāti – parissayā.
如此,在那里的意思是——诸危难。
Vuttampi cetaṃ bhagavatā –
世尊也说过此事——
‘‘Rāgo ca doso ca itonidānā, arati rati lomahaṃso itojā;
「贪与嗔从此为因,不乐、乐、身毛竖立从此而生,」
Ito samuṭṭhāya manovitakkā, kumārakā dhaṅkamivossajantī’’ti .
「从此生起的意寻思,如孩童放开竹枝。」
Evampi tatrāsayāti – parissayā. ti. Te parissayā taṃ puggalaṃ sahanti parisahanti abhibhavanti ajjhottharanti pariyādiyanti maddantīti – maddante naṃ parissayā.
如此,在那里的意思是——诸危难。那些危难折磨那个人、压迫、征服、压倒、耗尽、摧残——诸危难摧残他。
ti. ti tato tato parissayato taṃ puggalaṃ dukkhaṃ anveti anugacchati anvāyikaṃ hoti, jātidukkhaṃ anveti anugacchati anvāyikaṃ hoti, jarādukkhaṃ anveti anugacchati anvāyikaṃ hoti, byādhidukkhaṃ anveti anugacchati anvāyikaṃ hoti, maraṇadukkhaṃ anveti anugacchati anvāyikaṃ hoti, sokaparidevadukkhadomanassupāyāsadukkhaṃ anveti anugacchati anvāyikaṃ hoti, nerayikaṃ dukkhaṃ, tiracchānayonikaṃ dukkhaṃ, pettivisayikaṃ dukkhaṃ anveti anugacchati anvāyikaṃ hoti, mānusikaṃ dukkhaṃ… gabbhokkantimūlakaṃ dukkhaṃ… gabbhe ṭhitimūlakaṃ dukkhaṃ… gabbhā vuṭṭhānamūlakaṃ dukkhaṃ… jātassūpanibandhakaṃ dukkhaṃ… jātassa parādheyyakaṃ dukkhaṃ… attūpakkamaṃ dukkhaṃ… parūpakkamaṃ dukkhaṃ anveti anugacchati anvāyikaṃ hoti, dukkhadukkhaṃ anveti anugacchati anvāyikaṃ hoti, saṅkhāradukkhaṃ… vipariṇāmadukkhaṃ … cakkhurogo sotarogo ghānarogo jivhārogo kāyarogo sīsarogo kaṇṇarogo mukharogo dantarogo, kāso sāso pināso ḍāho jaro, kucchirogo mucchā pakkhandikā sūlā visūcikā, kuṭṭhaṃ gaṇḍo kilāso soso apamāro, daddu kaṇḍu kacchu rakhasā vitacchikā lohitapittaṃ, madhumeho aṃsā piḷakā bhagandalā pittasamuṭṭhānā ābādhā semhasamuṭṭhānā ābādhā vātasamuṭṭhānā ābādhā sannipātikā ābādhā utupariṇāmajā ābādhā visamaparihārajā ābādhā, opakkamikā ābādhā kammavipākajā ābādhā, sītaṃ uṇhaṃ jighacchā pipāsā uccāro passāvo ḍaṃsamakasavātātapasarīsapasamphassadukkhaṃ… mātumaraṇaṃ dukkhaṃ… pitumaraṇaṃ dukkhaṃ… bhātumaraṇaṃ dukkhaṃ… bhaginimaraṇaṃ dukkhaṃ… puttamaraṇaṃ dukkhaṃ… dhītumaraṇaṃ dukkhaṃ … ñātibyasanaṃ dukkhaṃ… bhogabyasanaṃ dukkhaṃ… rogabyasanaṃ dukkhaṃ… sīlabyasanaṃ dukkhaṃ… diṭṭhibyasanaṃ dukkhaṃ anveti anugacchati anvāyikaṃ hotīti – tato naṃ dukkhamanveti.
从各种危难,苦随从那个人,跟随,成为随从;生苦随从,跟随,成为随从;老苦随从,跟随,成为随从;病苦随从,跟随,成为随从;死苦随从,跟随,成为随从;愁、悲、苦、忧、恼苦随从,跟随,成为随从;地狱苦、畜生趣苦、饿鬼界苦随从,跟随,成为随从;人间苦……入胎为根本的苦……住胎为根本的苦……出胎为根本的苦……已生者的系缚苦……已生者的依赖苦……自己加害的苦……他人加害的苦随从,跟随,成为随从;苦苦随从,跟随,成为随从;行苦……坏苦……眼病、耳病、鼻病、舌病、身病、头病、耳病、口病、齿病,咳嗽、气喘、鼻炎、发烧、衰老,腹病、昏厥、痢疾、绞痛、霍乱,麻风、疮、癣、痨、癫痫,疱疹、疥癣、搔痒、疥疮、白癜风、血胆病,糖尿病、痔疮、脓疮、痔瘘、胆汁所生病、痰所生病、风所生病、聚合病、时节变化所生病、不等护理所生病,突发病、业果报所生病,寒、热、饥、渴、大便、小便、虻、蚊、风、热、爬虫接触之苦……母死之苦……父死之苦……兄死之苦……姊死之苦……子死之苦……女死之苦……亲戚丧失之苦……财富丧失之苦……疾病丧失之苦……戒丧失之苦……见丧失之苦随从,跟随,成为随从——从那里苦随从他。
nti. Yathā bhinnaṃ nāvaṃ dakamesiṃ tato tato udakaṃ anveti anugacchati anvāyikaṃ hoti, puratopi udakaṃ anveti anugacchati anvāyikaṃ hoti, pacchatopi… heṭṭhatopi… passatopi udakaṃ anveti anugacchati anvāyikaṃ hoti; evameva tato tato parissayato taṃ puggalaṃ dukkhaṃ anveti anugacchati anvāyikaṃ hoti, jātidukkhaṃ anveti anugacchati anvāyikaṃ hoti…pe… diṭṭhibyasanaṃ dukkhaṃ anveti anugacchati anvāyikaṃ hotīti – nāvaṃ bhinnamivodakaṃ.
犹如破船漏水,从各处水随从,跟随,成为随从,从前面水随从,跟随,成为随从,从后面……从下面……从侧面水随从,跟随,成为随从;同样地,从各种危难,苦随从那个人,跟随,成为随从,生苦随从,跟随,成为随从……乃至……见丧失之苦随从,跟随,成为随从——犹如破船之水。
Tenāha bhagavā –
因此世尊说——
‘‘Abalā naṃ balīyanti, maddante naṃ parissayā;
「无力者被强力者征服,诸危难压迫他;
Tato naṃ dukkhamanveti, nāvaṃ bhinnamivodaka’’nti.
从那里苦随从他,犹如破船之水。」
ti. ti tasmā taṃkāraṇā taṃhetu tappaccayā taṃnidānā etaṃ ādīnavaṃ sampassamāno kāmesūti – tasmā. ti satto naro mānavo poso puggalo jīvo jāgu jantu indagu manujo. ti sadā sabbadā sabbakālaṃ niccakālaṃ dhuvakālaṃ satataṃ samitaṃ abbokiṇṇaṃ poṅkhānupoṅkhaṃ udakūmikajātaṃ avīci santati sahitaṃ phassitaṃ , purebhattaṃ pacchābhattaṃ purimayāmaṃ majjhimayāmaṃ pacchimayāmaṃ, kāḷe juṇhe vasse hemante gimhe, purime vayokhandhe majjhime vayokhandhe pacchime vayokhandhe. ti catūhi kāraṇehi sato – kāye kāyānupassanāsatipaṭṭhānaṃ bhāvento sato, vedanāsu… citte… dhammesu dhammānupassanāsatipaṭṭhānaṃ bhāvento sato. Aparehi catūhi kāraṇehi sato…pe… so vuccati satoti – tasmā jantu sadā sato.
「因此」:因为那个原因、那个因、那个缘、那个根源,见到这个过患于诸欲——因此。「有情」:众生、人、青年、士夫、补特伽罗、命者、生者、人、士夫、人。「常」:总是、一切时、一切时候、恒常时、持续时、常时、等时、不间断、连续不断、如水流般、不断、相续、接触,饭前、饭后、初夜、中夜、后夜,黑分、白分、雨季、冬季、夏季,前期年龄段、中期年龄段、后期年龄段。「具念」:以四种原因具念——修习身须跋于身随观时具念,于受……于心……于法修习法须跋随观时具念。以另外四种原因具念……乃至……他被称为具念——因此有情常具念。
ti. ti uddānato dve kāmā – vatthukāmā ca kilesakāmā ca…pe… ime vuccanti vatthukāmā…pe… ime vuccanti kilesakāmā. ti dvīhi kāraṇehi kāme parivajjeyya – vikkhambhanato vā samucchedato vā. Kathaṃ vikkhambhanato kāme parivajjeyya? ‘‘Aṭṭhikaṅkalūpamā kāmā appassādaṭṭhenā’’ti passanto vikkhambhanato kāme parivajjeyya, ‘‘maṃsapesūpamā kāmā bahusādhāraṇaṭṭhenā’’ti passanto vikkhambhanato kāme parivajjeyya, ‘‘tiṇukkūpamā kāmā anudahanaṭṭhenā’’ti passanto vikkhambhanato kāme parivajjeyya…pe… nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiṃ bhāvento vikkhambhanato kāme parivajjeyya. Evaṃ vikkhambhanato kāme parivajjeyya…pe… evaṃ samucchedato kāme parivajjeyyāti – kāmāni parivajjaye.
「诸欲」:概略而言有二种欲——所欲之物与烦恼欲……乃至……这些被称为所欲之物……乃至……这些被称为烦恼欲。「应避」:以二种原因应避诸欲——以镇伏或以断除。如何以镇伏避诸欲?见「诸欲如骸骨,以少味之义」而以镇伏避诸欲,见「诸欲如肉片,以多共有之义」而以镇伏避诸欲,见「诸欲如草炬,以焚烧之义」而以镇伏避诸欲……乃至……修习非想非非想处定而以镇伏避诸欲。如此以镇伏避诸欲……乃至……如此以断除避诸欲——应避诸欲。
nti. ti vatthukāme parijānitvā kilesakāme pahāya pajahitvā vinodetvā byantiṃ karitvā anabhāvaṃ gamitvā; kāmacchandanīvaraṇaṃ pahāya pajahitvā vinodetvā byantiṃ karitvā anabhāvaṃ gamitvā; byāpādanīvaraṇaṃ…pe… thinamiddhanīvaraṇaṃ… uddhaccakukkuccanīvaraṇaṃ… vicikicchānīvaraṇaṃ pahāya pajahitvā vinodetvā byantiṃ karitvā anabhāvaṃ gamitvā kāmoghaṃ bhavoghaṃ diṭṭhoghaṃ avijjoghaṃ tareyya uttareyya patareyya samatikkameyya vītivatteyyāti – te pahāya tare oghaṃ.
「舍断彼等渡瀑流」:遍知所欲之物,舍断烦恼欲,舍弃,除去,使之终结,使之不存在;舍断欲欲盖,舍弃,除去,使之终结,使之不存在;嗔恨盖……乃至……昏沉睡眠盖……掉举追悔盖……疑盖,舍断,舍弃,除去,使之终结,使之不存在,应渡欲流、有流、见流、无明流,应超越,应越过,应超度,应超越——舍断彼等渡瀑流。
ti. Yathā garukaṃ nāvaṃ bhārikaṃ udakaṃ sitvā osiñcitvā chaḍḍetvā lahukāya nāvāya khippaṃ lahuṃ appakasireneva pāraṃ gaccheyya; evameva vatthukāme parijānitvā kilesakāme pahāya pajahitvā vinodetvā byantiṃ karitvā anabhāvaṃ gamitvā; kāmacchandanīvaraṇaṃ… byāpādanīvaraṇaṃ… thinamiddhanīvaraṇaṃ… uddhaccakukkuccanīvaraṇaṃ… vicikicchānīvaraṇaṃ pahāya pajahitvā vinodetvā byantiṃ karitvā anabhāvaṃ gamitvā khippaṃ lahuṃ appakasireneva pāraṃ gaccheyya. Pāraṃ vuccati amataṃ nibbānaṃ. Yo so sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānaṃ . ti – pāraṃ adhigaccheyya, pāraṃ phuseyya, pāraṃ sacchikareyya. ti yopi pāraṃ gantukāmo sopi pāragū; yopi pāraṃ gacchati sopi pāragū; yopi pāraṃ gato, sopi pāragū.
三、犹如将重船、载重之水舀出、倾倒、抛弃后，以轻船快速、轻易、不费力地到达彼岸；同样地，遍知事物之欲后，舍断、舍弃、驱除、终结、使不存在烦恼之欲；舍断、舍弃、驱除、终结、使不存在欲欲盖……嗔恨盖……昏沉睡眠盖……掉举追悔盖……疑盖后，快速、轻易、不费力地到达彼岸。彼岸被称为不死涅槃。那是一切行的止息、一切依的舍弃、渴爱的灭尽、离贪、灭、涅槃。到达彼岸、触及彼岸、现证彼岸。欲往彼岸者也是到彼岸者；正往彼岸者也是到彼岸者；已到彼岸者也是到彼岸者。
Vuttampi hetaṃ bhagavatā –
世尊也曾说过——
Tiṇṇo pāraṅgato thale tiṭṭhati brāhmaṇoti. Brāhmaṇoti kho, bhikkhave, arahato etaṃ adhivacanaṃ. So abhiññāpāragū pariññāpāragū pahānapāragū bhāvanāpāragū sacchikiriyāpāragū samāpattipāragū. Abhiññāpāragū sabbadhammānaṃ, pariññāpāragū sabbadukkhānaṃ, pahānapāragū sabbakilesānaṃ, bhāvanāpāragū catunnaṃ ariyamaggānaṃ, sacchikiriyāpāragū nirodhassa, samāpattipāragū sabbasamāpattīnaṃ. So vasippatto pāramippatto ariyasmiṃ sīlasmiṃ, vasippatto pāramippatto ariyasmiṃ samādhismiṃ, vasippatto pāramippatto ariyāya paññāya, vasippatto pāramippatto ariyāya vimuttiyā. So pāraṃ gato pārappatto antagato antappatto koṭigato koṭippatto pariyantagato pariyantappatto vosānagato vosānappatto tāṇagato tāṇappatto leṇagato leṇappatto saraṇagato saraṇappatto abhayagato abhayappatto accutagato accutappatto amatagato amatappatto nibbānagato nibbānappatto. So vuṭṭhavāso ciṇṇacaraṇo gataddho gatadiso gatakoṭiko pālitabrahmacariyo uttamadiṭṭhippatto bhāvitamaggo pahīnakileso paṭividdhākuppo sacchikatanirodho, dukkhaṃ tassa pariññātaṃ, samudayo pahīno, maggo bhāvito, nirodho sacchikato, abhiññeyyaṃ abhiññātaṃ, pariññeyyaṃ pariññātaṃ, pahātabbaṃ pahīnaṃ, bhāvetabbaṃ bhāvitaṃ, sacchikātabbaṃ sacchikataṃ.
「已渡、到彼岸、住于陆地的婆罗门。」诸比库，婆罗门是阿拉汉的同义语。他是证智的到彼岸者、遍知的到彼岸者、舍断的到彼岸者、修习的到彼岸者、现证的到彼岸者、等至的到彼岸者。一切法的证智到彼岸者，一切苦的遍知到彼岸者，一切烦恼的舍断到彼岸者，四圣道的修习到彼岸者，灭的现证到彼岸者，一切等至的等至到彼岸者。他在圣戒中得自在、到达究竟，在圣定中得自在、到达究竟，在圣慧中得自在、到达究竟，在圣解脱中得自在、到达究竟。他到达彼岸、抵达彼岸，到达边际、抵达边际，到达终点、抵达终点，到达终极、抵达终极，到达归依处、抵达归依处，到达庇护所、抵达庇护所，到达避难所、抵达避难所，到达无畏处、抵达无畏处，到达不动处、抵达不动处，到达不死处、抵达不死处，到达涅槃、抵达涅槃。他已住立、已行梵行、已行道路、已行方向、已行终点、已护梵行、已得最上见、已修习道、已舍断烦恼、已通达不动、已现证灭，他的苦已遍知，集已舍断，道已修习，灭已现证，应证知的已证知，应遍知的已遍知，应舍断的已舍断，应修习的已修习，应现证的已现证。
So ukkhittapaligho saṃkiṇṇaparikkho abbuḷhesiko niraggaḷo ariyo pannaddhajo pannabhāro visaññutto pañcaṅgavippahīno chaḷaṅgasamannāgato ekārakkho caturāpasseno panuṇṇapaccekasacco samavayasaṭṭhesano anāvilasaṅkappo passaddhakāyasaṅkhāro suvimuttacitto suvimuttapañño kevalī vusitavā uttamapuriso paramapuriso paramapattippatto. So nevācinati nāpacinati , apacinitvā ṭhito. Neva pajahati na upādiyati, pajahitvā ṭhito. Neva saṃsibbati na ussineti, visinitvā ṭhito. Neva vidhūpeti na sandhūpeti, vidhūpetvā ṭhito. Asekkhena sīlakkhandhena samannāgatattā ṭhito. Asekkhena samādhikkhandhena… asekkhena paññākkhandhena… asekkhena vimuttikkhandhena… asekkhena vimuttiñāṇadassanakkhandhena samannāgatattā ṭhito. Saccaṃ sampaṭipādiyitvā ṭhito. Ejaṃ samatikkamitvā ṭhito. Kilesaggiṃ pariyādiyitvā ṭhito, aparigamanatāya ṭhito, kaṭaṃ samādāya ṭhito, muttipaṭisevanatāya ṭhito, mettāya pārisuddhiyā ṭhito, karuṇāya… muditāya… upekkhāya pārisuddhiyā ṭhito, accantapārisuddhiyā ṭhito, akammayatāya pārisuddhiyā ṭhito, vimuttattā ṭhito, santussitattā ṭhito, khandhapariyante ṭhito, dhātupariyante ṭhito, āyatanapariyante ṭhito, gatipariyante ṭhito, upapattipariyante ṭhito, paṭisandhipariyante ṭhito, (bhavapariyante ṭhito, saṃsārapariyante ṭhito vaṭṭapariyante ṭhito, antime bhave ṭhito,) antime samussaye ṭhito, antimadehadharo arahā.
他已拔除门闩、已填平壕沟、已拔起柱子、已无门栓，是圣者、已放下旗帜、已放下重担、已解脱，已舍断五支、具足六支、守护一处、具足四依、已除个别真实、已寻求平等、已清净思惟、已轻安身行、已善解脱心、已善解脱慧，是圆满者、已完成者、最上人、最胜人、已得最胜。他既不积集也不积聚，积聚后而住。既不舍弃也不执取，舍弃后而住。既不缝合也不烧毁，分离后而住。既不吹散也不聚集，吹散后而住。因具足无学戒蕴而住。因具足无学定蕴……无学慧蕴……无学解脱蕴……无学解脱智见蕴而住。实践真谛后而住。超越动摇后而住。烧尽烦恼火后而住，因不退转而住，取已作后而住，因受用解脱而住，因慈的清净而住，因悲……因喜……因舍的清净而住，因究竟清净而住，因无作的清净而住，因解脱而住，因知足而住，住于蕴的边际，住于界的边际，住于处的边际，住于趣的边际，住于再生的边际，住于结生的边际，（住于有的边际，住于轮回的边际，住于轮转的边际，住于最后有，）住于最后的结合，持最后身，是阿拉汉。
‘‘Tassāyaṃ pacchimako bhavo, carimoyaṃ samussayo;
「这是他的最后有，这是最后的结合；
Jātimaraṇasaṃsāro, natthi tassa punabbhavo’’ti.
生死轮回，对他不再有再生。」
Nāvaṃ sitvāva pāragūti. Tenāha bhagavā –
舀出船水后到彼岸者。因此世尊说——
‘‘Tasmā jantu sadā sato, kāmāni parivajjaye;
「因此有情应常具念，应避离诸欲；
Te pahāya tare oghaṃ, nāvaṃ sitvāva pāragū’’ti.
舍断它们后,他们渡过瀑流,如同缝好船只后到达彼岸。
Kāmasuttaniddeso paṭhamo. · 欲经分别第一