三藏之路 Tipitaka Path
巴利三藏 · 玛欣德尊者标准中译
首页经藏小部本生(上)4. 四集

4. Catukkanipāto4. 四集

482 段 · CSCD 巴利原典
4. Catukkanipāto4. 四集
1. Kāliṅgavaggo
1. 咖林嘎品
301. Cūḷakāliṅgajātakaṃ (4-1-1)
301. 小咖林嘎本生(4-1-1)
Vivarathimāsaṃ dvāraṃ, nagaraṃ pavisantu aruṇarājassa;
打开城门,让他们进入阿卢那王的城市;
Sīhena susiṭṭhena, surakkhitaṃ nandisenena.
由善训练的狮子,由难地色那善守护。
Jayo kaliṅgānamasayhasāhinaṃ, parājayo anayo assakānaṃ;
咖林嘎人的狮子获胜,马匹失败不幸;
Icceva te bhāsitaṃ brahmacāri, na ujjubhūtā vitathaṃ bhaṇanti.
梵行者如是说,正直者不说虚妄。
Devā musāvādamupātivattā, saccaṃ dhanaṃ paramaṃ tesu sakka;
诸天人超越妄语,真实是他们最上的财富,萨咖;
Taṃ te musā bhāsitaṃ devarāja, kiṃ vā paṭicca maghavā mahinda.
天王,你说了妄语,摩伽瓦、摩兴达,为何如此?
Nanu te sutaṃ brāhmaṇa bhaññamāne, devā na issanti purisaparakkamassa;
婆罗门,你难道没有听说过,诸天不嫉妒人的精勤;
Damo samādhi manaso abhejjo , abyaggatā nikkamanañca kāle;
调御、心的不可破坏之定、不散乱以及适时的出离;
Daḷhañca viriyaṃ purisaparakkamo ca, teneva āsi vijayo assakānanti.
坚固的精进与人的精勤,依此而有了阿萨咖的胜利。
Cūḷakāliṅgajātakaṃ paṭhamaṃ. · 小咖陵嘎本生经第一
302. Mahāassārohajātakaṃ (4-1-2)
302. 大马乘本生(4-1-2)
Adeyyesu dadaṃ dānaṃ, deyyesu nappavecchati;
对不应施者施予布施,对应施者不施予;
Āpāsu byasanaṃ patto, sahāyaṃ nādhigacchati.
遭遇灾难困厄时,得不到助伴。
Nādeyyesu dadaṃ dānaṃ, deyyesu yo pavecchati;
不对不应施者施予布施,对应施者施予;
Āpāsu byasanaṃ patto, sahāyamadhigacchati.
遭遇灾难困厄时,得到助伴。
Saññogasambhogavisesadassanaṃ, anariyadhammesu saṭhesu nassati;
见结缚、交往之殊胜,在不圣、虚伪之法中消失;
Katañca ariyesu ca ajjavesu, mahapphalaṃ hoti aṇumpi tādisu.
而在圣者与正直者中所作之善,即使微小亦有大果。
Yo pubbe katakalyāṇo, akā loke sudukkaraṃ;
若人先前已作善业,在世间作了极难作之事;
Pacchā kayirā na vā kayirā, accantaṃ pūjanārahoti.
之后无论作或不作,皆极应受供养。
Mahāassārohajātakaṃ dutiyaṃ. · 大阿萨罗哈本生经第二
303. Ekarājajātakaṃ (4-1-3)
303. 一王本生(4-1-3)
Anuttare kāmaguṇe samiddhe, bhutvāna pubbe vasī ekarāja;
于无上、圆满之欲功德,先前享用过的自在一王;
So dāni dugge narakamhi khitto, nappajjahe vaṇṇabalaṃ purāṇaṃ.
他现今被投入险恶地狱中,却不舍弃往昔的容色与力量。
Pubbeva khantī ca tapo ca mayhaṃ, sampatthitā dubbhisena ahosi;
我先前的忍辱与苦行,已因饥馑而衰退;
Taṃ dāni laddhāna kathaṃ nu rāja, jahe ahaṃ vaṇṇabalaṃ purāṇaṃ.
大王,既然现在已获得,我如何能舍弃先前的容色与力量?
Sabbā kirevaṃ pariniṭṭhitāni, yasassinaṃ paññavantaṃ visayha;
确实一切都已完成,胜过了有名声、有智慧者;
Yaso ca laddhā purimaṃ uḷāraṃ, nappajjahe vaṇṇabalaṃ purāṇaṃ.
既已获得先前殊胜的名声,就不应舍弃先前的容色与力量。
Panujja dukkhena sukhaṃ janinda, sukhena vā dukkhamasayhasāhi;
人中之王,以苦驱除乐,或以乐驱除苦,你应当忍受;
Ubhayattha santo abhinibbutattā, sukhe ca dukkhe ca bhavanti tulyāti.
于两者皆寂静、已般涅槃者,于乐与苦中都是平等的。
Ekarājajātakaṃ tatiyaṃ. · 一王本生经第三
304. Daddarajātakaṃ (4-1-4)
304. 达达拉本生(4-1-4)
Imāni maṃ daddara tāpayanti, vācāduruttāni manussaloke;
这些达达拉使我苦恼,在人间世界中难以言说的话语;
Maṇḍūkabhakkhā udakantasevī, āsīvisaṃ maṃ avisā sapanti.
食蛙者、住于水边者,无毒者诅咒我为毒蛇。
Sakā raṭṭhā pabbājito, aññaṃ janapadaṃ gato;
从自己的国家被驱逐,前往他国;
Mahantaṃ koṭṭhaṃ kayirātha, duruttānaṃ nidhetave.
应建造大仓库,以储藏难以获得之物。
Yattha posaṃ na jānanti, jātiyā vinayena vā;
在那不知道养育、出生或教养的地方;
Na tattha mānaṃ kayirātha, vasamaññātake jane.
不应在受他人支配的人们中生起慢。
Videsavāsaṃ vasato, jātavedasamenapi ;
住在异国他乡者,即使如火神一般;
Khamitabbaṃ sapaññena, api dāsassa tajjitanti.
有慧者应当忍耐,甚至对奴仆的责骂。
Daddarajātakaṃ catutthaṃ. · 达德拉本生经第四
305. Sīlavīmaṃsanajātakaṃ (4-1-5)
305. 戒考察本生(4-1-5)
Natthi loke raho nāma, pāpakammaṃ pakubbato;
世间没有所谓的隐秘,对于造作恶业者;
Passanti vanabhūtāni, taṃ bālo maññatī raho.
他们看见林野之地,愚者认为那是隐密处。
Ahaṃ raho na passāmi, suññaṃ vāpi na vijjati;
我不见隐密处,也找不到空无之处;
Yattha aññaṃ na passāmi, asuññaṃ hoti taṃ mayā.
在我不见他者之处,对我而言那也是不空的。
Dujjacco ca sujacco ca, nando ca sukhavaḍḍhito ;
难降者与易降者,难陀与乐增长者;
Vejjo ca addhuvasīlo ca, te dhammaṃ jahu matthikā.
韦迦与不坚戒者,这些头陀舍弃了法。
Brāhmaṇo ca kathaṃ jahe, sabbadhammāna pāragū;
婆罗门如何舍弃,到达一切法的彼岸;
Yo dhammamanupāleti, dhitimā saccanikkamoti.
守护法者,具慧者,真实精进者。
Sīlavīmaṃsanajātakaṃ pañcamaṃ. · 戒观察本生经第五
306. Sujātajātakaṃ (4-1-6)
306. 善生本生(4-1-6)
Kimaṇḍakā ime deva, nikkhittā kaṃsamallake;
「这些天人为何如此,被放置在柔软的床上;
Upalohitakā vaggū, taṃ me akkhāhi pucchito.
血红色的群众,请为我分别论所问之事。」
Yāni pure tuvaṃ devi, bhaṇḍu nantakavāsinī;
「天女啊!你从前在难陀咖住处时,
Ucchaṅgahatthā pacināsi, tassā te koliyaṃ phalaṃ.
用手捧着煮食,那是你的果报。」
Uḍḍayhate na ramati, bhogā vippajahanti taṃ ;
「他不喜欢飞升,财富离弃了他;
Tatthevimaṃ paṭinetha, yattha kolaṃ pacissati.
请把这带到那里,在那里将煮食。」
Honti hete mahārāja, iddhippattāya nāriyā;
「大王!这些是属于那位具神通的女子的;
Khama deva sujātāya, māssā kujjha rathesabhāti.
天人啊!请宽恕善生女,不要对她生气,车中之牛啊!」
Sujātajātakaṃ chaṭṭhaṃ. · 苏嘉德本生经第六
307. Palāsajātakaṃ (4-1-7)
307. 巴拉沙本生(4-1-7)
Acetanaṃ brāhmaṇa assuṇantaṃ, jāno ajānantamimaṃ palāsaṃ;
婆罗门,这巴拉沙树无心识、不能听闻,你知道它不知道;
Āraddhaviriyo dhuvaṃ appamatto, sukhaseyyaṃ pucchasi kissa hetu.
你精进勤奋、常恒不放逸,为何要问安乐卧处?
Dūre suto ceva brahā ca rukkho, dese ṭhito bhūtanivāsarūpo;
远闻的梵天和树,住立于此处,作为众生住所的形态;
Tasmā namassāmi imaṃ palāsaṃ, ye cettha bhūtā te dhanassa hetu.
因此我礼敬这巴拉沙树,为了那些住在此处的众生,为了财富的缘故。
So te karissāmi yathānubhāvaṃ, kataññutaṃ brāhmaṇa pekkhamāno;
婆罗门,我将随我的能力为你做,看到你的知恩;
Kathañhi āgamma sataṃ sakāse, moghāni te assu pariphanditāni.
因为来到善者面前,你的努力怎会是徒劳的呢?
Yo tindukarukkhassa paro pilakkho , parivārito pubbayañño uḷāro;
在丁杜咖树之外的毕拉克树,被围绕着,是殊胜的古祭场;
Tassesa mūlasmiṃ nidhi nikhāto, adāyādo gaccha taṃ uddharāhīti.
在那根部埋藏着宝藏,无人继承,去取出它吧。
Palāsajātakaṃ sattamaṃ. · 巴拉萨本生经第七
308. Sakuṇajātakaṃ (4-1-8)
308. 鸟本生(4-1-8)
Akaramhasa te kiccaṃ, yaṃ balaṃ ahuvamhase;
我们已为你做了应做之事,我们已成为力量;兽王,礼敬于你,我们或许能得到些什么。
Migarāja namo tyatthu, api kiñci labhāmase.
对于我这食血者,常作残忍之事者;
Mama lohitabhakkhassa, niccaṃ luddāni kubbato;
你住在齿间,你能活这么久已是很多了。
Dantantaragato santo, taṃ bahuṃ yampi jīvasi.
对于忘恩负义者、不作已作之事者、对所作不回报者;
Akataññumakattāraṃ , katassa appaṭikārakaṃ;
对于其中没有感恩者,亲近他是无益的。
Yasmiṃ kataññutā natthi, niratthā tassa sevanā.
对于其中没有感恩者,亲近他是无益的。
Yassa sammukhaciṇṇena, mittadhammo na labbhati;
对于当面所行之事,若得不到友谊之法;
Anusūya manakkosaṃ, saṇikaṃ tamhā apakkameti.
嫉妒、不满与责难,应渐渐地从彼处离去。
Sakuṇajātakaṃ aṭṭhamaṃ. · 萨古纳本生经第八
309. Chavakajātakaṃ (4-1-9)
309. 死尸本生(4-1-9)
Sabbamidaṃ carimaṃ kataṃ , ubho dhammaṃ na passare;
这一切都是最后所作,两者皆不见法;
Ubho pakatiyā cutā, yo cāyaṃ mantejjhāpeti ;
两者皆已离本性,无论是令人诵咒者;
Yo ca mantaṃ adhīyati.
或是学习咒语者。
Sālīnaṃ odanaṃ bhuñje, suciṃ maṃsūpasecanaṃ;
食用稻米之饭,清净的肉汁浇灌;
Tasmā etaṃ na sevāmi, dhammaṃ isīhi sevitaṃ.
因此我不奉行此法,此为仙人们所奉行之法。
Paribbaja mahā loko , pacantaññepi pāṇino;
大世界游方,边地的众生也是;
Mā taṃ adhammo ācarito, asmā kumbhamivābhidā.
莫行非法,如破瓮一般从此处。
Dhiratthu taṃ yasalābhaṃ, dhanalābhañca brāhmaṇa;
婆罗门,呸!那名誉之得,财富之得;
Yā vutti vinipātena, adhammacaraṇena vāti.
以堕落、以非法行而生活。
Chavakajātakaṃ navamaṃ. · 差瓦咖本生经第九
310. Seyyajātakaṃ (4-1-10)
310. 睡眠本生经 (4-1-10)
Sasamuddapariyāyaṃ , mahiṃ sāgarakuṇḍalaṃ;
连同海洋的大地,以海为环饰;
Na icche saha nindāya, evaṃ seyya vijānahi.
不应与诽谤一起希求,应如此了知睡眠。
Dhiratthu taṃ yasalābhaṃ, dhanalābhañca brāhmaṇa;
婆罗门,呸!那名誉之得,财富之得;
Yā vutti vinipātena, adhammacaraṇena vā.
以堕落或以非法行而生活的生计,
Api ce pattamādāya, anagāro paribbaje;
即使手持钵,作为出家者游行;
Sāyeva jīvikā seyyo, yā cādhammena esanā.
那生计本身更好,那以非法寻求的。
Api ce pattamādāya, anagāro paribbaje;
即使手持钵,作为出家者游行;
Aññaṃ ahiṃsayaṃ loke, api rajjena taṃ varanti.
在世间不伤害他人,即使以王权,他们说那更胜。
Seyyajātakaṃ dasamaṃ. · 谢亚本生经第十
Kāliṅgavaggo paṭhamo. · 咖陵嘎品第一
Tassuddānaṃ –
其摄颂──
Vivarañca adeyya samiddhavaraṃ, atha daddara pāpamahātiraho;
开显与不应给、成就胜,然后给予、恶、大、秘密;
Atha koli palāsavarañca kara, carimaṃ sasamuddavarena dasāti.
然后鸠利、叶胜与作,最后与海胜为十。
2. Pucimandavaggo
2. 布吉曼达品
311. Pucimandajātakaṃ (4-2-1)
311. 布吉曼达本生(4-2-1)
Uṭṭhehi cora kiṃ sesi, ko attho supanena te;
「起来,盗贼!你为何睡?睡眠对你有何用?莫让诸王捉住你,在村中作恶者。」
Mā taṃ gahesuṃ rājāno, gāme kibbisakārakaṃ.
「诸王将捉住盗贼,在村中作恶者;
Yaṃ nu coraṃ gahessanti, gāme kibbisakārakaṃ;
那与布吉曼达何干?他生于林中而住。」
Kiṃ tattha pucimandassa, vane jātassa tiṭṭhato.
「你,阿萨他!不知我与盗贼之间的关系;
Na tvaṃ assattha jānāsi, mama corassa cantaraṃ;
诸王捉住盗贼,在村中作恶者;
Coraṃ gahetvā rājāno, gāme kibbisakārakaṃ;
诸王捉住盗贼,在村中作恶者;
Appenti nimbasūlasmiṃ, tasmiṃ me saṅkate mano.
他们将我投掷在楝树桩上,我的心在那里被刺穿。
Saṅkeyya saṅkitabbāni, rakkheyyānāgataṃ bhayaṃ;
应当怀疑可疑之事,应当防护未来的怖畏;
Anāgatabhayā dhīro, ubho loke avekkhatīti.
贤者因未来的怖畏,观察两个世间。
Pucimandajātakaṃ paṭhamaṃ. · 布吉曼德本生经第一
312. Kassapamandiyajātakaṃ (4-2-2)
312. 咖沙巴曼地亚本生(4-2-2)
Api kassapa mandiyā, yuvā sapati hanti vā;
咖沙巴啊,即使因懒惰,年轻人诅咒或打击;
Sabbaṃ taṃ khamate dhīro, paṇḍito taṃ titikkhati.
贤者忍受这一切,智者堪忍那些。
Sacepi santo vivadanti, khippaṃ sandhīyare puna;
即使善人们争论,他们很快再次和解;
Bālā pattāva bhijjanti, na te samathamajjhagū.
愚者如叶片般破裂,他们未达到寂静。
Ete bhiyyo samāyanti, sandhi tesaṃ na jīrati;
这些人更多地聚集,他们的结合不会衰败;
Yo cādhipannaṃ jānāti, yo ca jānāti desanaṃ.
谁知道所学的,谁知道教导。
Eso hi uttaritaro, bhāravaho dhuraddharo;
这位确实是更殊胜者,负重者,荷担者;
Yo paresādhipannānaṃ , sayaṃ sandhātumarahatīti.
谁能自己结合他人所学的,他是应当的。
Kassapamandiyajātakaṃ dutiyaṃ. · 咖萨巴曼帝亚本生经第二
313. Khantīvādījātakaṃ (4-2-3)
313. 堪忍仙人本生经 (4-2-3)
Yo te hatthe ca pāde ca, kaṇṇanāsañca chedayi;
谁切断了你的手和足,以及耳和鼻;
Tassa kujjha mahāvīra, mā raṭṭhaṃ vinasā idaṃ.
大英雄,对他生气吧,不要毁灭这个国家。
Yo me hatthe ca pāde ca, kaṇṇanāsañca chedayi;
谁切断了我的手和足,以及耳和鼻;
Ciraṃ jīvatu so rājā, na hi kujjhanti mādisā.
愿那位国王长寿,像我这样的人不会生气。
Ahū atītamaddhānaṃ , samaṇo khantidīpano;
过去世时,有一位沙门,是忍辱的宣说者;
Taṃ khantiyāyeva ṭhitaṃ, kāsirājā achedayi.
迦尸国王砍断了那位安住于忍辱的他。
Tassa kamma pharusassa, vipāko kaṭuko ahu;
那粗暴业的果报是痛苦的;
Yaṃ kāsirājā vedesi, nirayamhi samappitoti.
迦尸国王在地狱中遭受了那个。
Khantīvādījātakaṃ tatiyaṃ. · 忍辱说者本生经第三
314. Lohakumbhijātakaṃ (4-2-4)
314. 铜锅本生(4-2-4)
Dujjīvitamajīvimha, ye sante na dadamhase;
我们过着恶生活,当我们拥有时不布施;
Vijjamānesu bhogesu, dīpaṃ nākamha attano.
当财富存在时,我们没有为自己做灯明。
Saṭṭhi vassasahassāni, paripuṇṇāni sabbaso;
六万年,完全圆满,
Niraye paccamānānaṃ, kadā anto bhavissati.
在地狱中被煮者,何时会有终结。
Natthi anto kuto anto, na anto paṭidissati;
无终结,何来终结,不见终结;
Tadā hi pakataṃ pāpaṃ, mama tuyhañca mārisā .
那时所造的恶业,我的和你的,尊者。
Sohaṃ nūna ito gantvā, yoniṃ laddhāna mānusiṃ;
我现在从此处去,得到人的胎生;
Vadaññū sīlasampanno, kāhāmi kusalaṃ bahunti.
我将知恩、具戒,多作善业。
Lohakumbhijātakaṃ catutthaṃ. · 铁瓮本生经第四
315. Sabbamaṃsalābhajātakaṃ (4-2-5)
315. 一切肉施生本生(4-2-5)
Pharusā vata te vācā, maṃsaṃ yācanako asi ;
你的言语确实粗恶,你是乞求肉者;
Kilomasadisī vācā, kilomaṃ samma dammi te.
言语如同乞罗摩,我确实给你乞罗摩。
Aṅgametaṃ manussānaṃ, bhātā loke pavuccati;
这是人们的肢体,在世间被称为兄弟;
Aṅgassa sadisī vācā , aṅgaṃ samma dadāmi te.
言语如同肢体,我确实给你肢体。
Tātāti putto vadamāno, kampeti hadayaṃ pitu;
儿子说「父亲」时,震动父亲的心;
Hadayassa sadisī vācā, hadayaṃ samma dammi te.
言语如同心,我确实给你心。
Yassa gāme sakhā natthi, yathāraññaṃ tatheva taṃ;
在村中无友者,如同在林中一样;
Sabbassa sadisī vācā, sabbaṃ samma dadāmi teti.
言语如同一切,我确实给你一切。
Sabbamaṃsalābhajātakaṃ pañcamaṃ. · 一切肉得本生经第五
316. Sasapaṇḍitajātakaṃ (4-2-6)
316. 兔贤者本生(4-2-6)
Satta me rohitā macchā, udakā thalamubbhatā;
七条红鱼,从水中被带到陆地;
Idaṃ brāhmaṇa me atthi, etaṃ bhutvā vane vasa.
婆罗门,我有这些,食用这些后住于林中。
Dussa me khettapālassa, rattibhattaṃ apābhataṃ;
我的守田者的晚餐被带走了;
Maṃsasūlā ca dve godhā, ekañca dadhivārakaṃ;
两只串肉的蜥蜴,以及一份凝乳;
Idaṃ brāhmaṇa me atthi, etaṃ bhutvā vane vasa.
婆罗门,我有这些,食用这些后住于林中。
Ambapakkaṃ dakaṃ sītaṃ, sītacchāyā manoramā ;
成熟的芒果,冷水清凉,凉荫令人愉悦;
Idaṃ brāhmaṇa me atthi, etaṃ bhutvā vane vasa.
婆罗门,我有这些,食用这些后住于林中。
Na sasassa tilā atthi, na muggā napi taṇḍulā;
没有芝麻,没有绿豆,也没有米;
Iminā agginā pakkaṃ, mamaṃ bhutvā vane vasāti.
吃了用此火烤熟的肉后,住在森林中。
Sasapaṇḍitajātakaṃ chaṭṭhaṃ. · 兔贤者本生经第六
317. Matarodanajātakaṃ (4-2-7)
317. 母亲哭泣本生经(4-2-7)
Mataṃ mataṃ eva rodatha, na hi taṃ rodatha yo marissati;
你们只哭已死者,却不哭那将死者;
Sabbepi sarīradhārino, anupubbena jahanti jīvitaṃ.
一切持身者,都依次舍弃生命。
Devamanussā catuppadā, pakkhigaṇā uragā ca bhogino;
天人、人类、四足兽、鸟群、蛇类及有大蛇;
Samhi sarīre anissarā, ramamānāva jahanti jīvitaṃ.
对自己的身体无自在,如同欢喜者般舍弃生命。
Evaṃ calitaṃ asaṇṭhitaṃ, sukhadukkhaṃ manujesvapekkhiya;
如此动摇不安住,观察人间的苦乐;
Kanditaruditaṃ niratthakaṃ, kiṃ vo sokagaṇābhikīrare.
哭泣悲叹无意义,为何以忧愁群围绕你们?
Dhuttā ca soṇḍā akatā, bālā sūrā ayogino ;
放逸、酗酒、不作为,愚者、勇者、不相应者;
Dhīraṃ maññanti bāloti, ye dhammassa akovidāti.
不善巧于法者,认为愚者是智者。
Matarodanajātakaṃ sattamaṃ. · 母哭本生经第七
318. Kaṇaverajātakaṃ (4-2-8)
318. 甘那韦拉本生(4-2-8)
Yaṃ taṃ vasantasamaye, kaṇaveresu bhāṇusu;
在春季时节,在甘那韦拉树开花时;
Sāmaṃ bāhāya pīḷesi, sā taṃ ārogyamabravi.
亲自拔出后压迫,她对他说健康。
Ambho na kira saddheyyaṃ, yaṃ vāto pabbataṃ vahe;
朋友,确实不应相信,风能搬运山;
Pabbatañce vahe vāto, sabbampi pathaviṃ vahe;
若风能搬运山,则能搬运整个大地;
Yattha sāmā kālakatā , sā maṃ ārogyamabravi.
在那里沙马已死去,她对我说健康。
Na ceva sā kālakatā, na ca sā aññamicchati;
她既未死去,也不希求他人;
Ekabhattikinī sāmā, tameva abhikaṅkhati.
她自己是一日一食者,正期待着他。
Asanthutaṃ maṃ cirasanthutena , nimīni sāmā adhuvaṃ dhuvena;
她以长久的等待交换我未等待的,以无常交换常;
Mayāpi sāmā nimineyya aññaṃ, ito ahaṃ dūrataraṃ gamissanti.
我也应以她交换另一个,我将从此处走得更远。
Kaṇaverajātakaṃ aṭṭhamaṃ. · 咖纳韦拉本生经第八
319. Tittirajātakaṃ (4-2-9)
319. 鹧鸪本生(4-2-9)
Susukhaṃ vata jīvāmi, labhāmi ceva bhuñjituṃ;
我确实生活得很快乐,我得以进食;
Paripantheva tiṭṭhāmi, kā nu bhante gatī mama.
我像拦路者般站立,尊者,我的趣处是什么?
Mano ce te nappaṇamati, pakkhi pāpassa kammuno;
如果你的意不倾向于恶业的行为,有翼者啊;
Abyāvaṭassa bhadrassa, na pāpamupalimpati.
对于无过失的善人,恶不会污染。
Ñātako no nisinnoti, bahu āgacchate jano;
「亲戚坐在我们这里」,许多人来到;
Paṭicca kammaṃ phusati, tasmiṃ me saṅkate mano.
依业而触及,我的心在那里忧虑。
Na paṭicca kammaṃ phusati, mano ce nappadussati;
不依业而触及,如果心不被污染;
Appossukkassa bhadrassa, na pāpamupalimpatīti.
对于少事的善人,恶不会污染。
Tittirajātakaṃ navamaṃ. · 提提拉本生经第九
320. Succajajātakaṃ (4-2-10)
320. 苏吒迦本生(4-2-10)
Succajaṃ vata naccaji, vācāya adadaṃ giriṃ;
苏吒迦确实不舍弃,以言语给予山;
Kiṃ hitassa cajantassa, vācāya adada pabbataṃ.
为何舍弃利益者,以言语给予山。
Yañhi kayirā tañhi vade, yaṃ na kayirā na taṃ vade;
凡他会做的,他就说;凡他不会做的,他就不说;
Akarontaṃ bhāsamānaṃ, parijānanti paṇḍitā.
不做却说的人,智者们能识别。
Rājaputta namo tyatthu, sacce dhamme ṭhito casi;
王子啊,礼敬你,你安住于真实之法;
Yassa te byasanaṃ patto, saccasmiṃ ramate mano.
你遭遇不幸,心却乐于真实。
Yā daliddī daliddassa, aḍḍhā aḍḍhassa kittima ;
贫穷者的贫穷,富有者的富有之名声;
Sā hissa paramā bhariyā, sahiraññassa itthiyoti.
她是他最胜的妻子,与黄金同等的女人。
Succajajātakaṃ dasamaṃ. · 苏吒嘉本生经第十
Pucimandavaggo dutiyo. · 布吉曼德品第二
Tassuddānaṃ –
其摄颂——
Atha cora sakassapa khantīvaro, dujjīvitatā ca varā pharusā;
盗贼、萨咖沙巴、忍辱第一者、以及因生活艰难而粗暴者;
Atha sasa matañca vasanta sukhaṃ, succajaṃvatanaccajinā ca dasāti.
那时,兔子与春天快乐地生活,真实生者与胜者如是说。
3. Kuṭidūsakavaggo
3. 破坏小屋品
321. Kuṭidūsakajātakaṃ (4-3-1)
321. 破坏小屋本生(4-3-1)
Manussasseva te sīsaṃ, hatthapādā ca vānara;
你有人的头,手足也像猴子;那么以何种容色,你没有家屋。
Atha kena nu vaṇṇena, agāraṃ te na vijjati.
我有人的头,手足也像豺狼;在人中最胜的,那慧我没有。
Manussasseva me sīsaṃ, hatthapādā ca siṅgila ;
心不安住者,心轻浮者,恶慧者;
Yāhu seṭṭhā manussesu, sā me paññā na vijjati.
凡是人中最胜者,我没有那样的慧。
Anavaṭṭhitacittassa , lahucittassa dubbhino ;
心不安定者,心轻浮者,难以养育者;
Niccaṃ addhuvasīlassa, sukhabhāvo na vijjati.
对于戒常不稳固者,不存在安乐的状态。
So karassu ānubhāvaṃ, vītivattassu sīliyaṃ;
你应当体验业的威力,你应当超越戒行;
Sītavātaparittāṇaṃ, karassu kuṭavaṃ kapīti.
你应当建造小屋,作为防护寒风之处,猴子。
Kuṭidūsaka jātakaṃ paṭhamaṃ. · 坏屋本生经第一
322. Duddubhajātakaṃ (4-3-2)
322. 杜杜跋本生(4-3-2)
Duddubhāyati bhaddante, yasmiṃ dese vasāmahaṃ;
尊者,在我所住之处,杜杜跋地响起;
Ahampetaṃ na jānāmi, kimetaṃ duddubhāyati.
我不知道这是什么,这杜杜跋地响起。
Beluvaṃ patitaṃ sutvā, duddubhanti saso javi;
听到贝卢瓦果落下,敏捷的兔子说「杜杜跋」;
Sasassa vacanaṃ sutvā, santattā migavāhinī.
听到兔子的话语,鹿群惊慌失措。
Appatvā padaviññāṇaṃ, paraghosānusārino;
未达足识,随他人之声;
Panādaparamā bālā, te honti parapattiyā.
诸愚者以喧闹为最上,他们依赖他人。
Ye ca sīlena sampannā, paññāyūpasame ratā;
而那些达上、乐于慧与寂止者,
Ārakā viratā dhīrā, na honti parapattiyāti.
诸智者远离、离欲,不依赖他人。
Duddubhajātakaṃ dutiyaṃ. · 杜杜巴本生经第二
323. Brahmadattajātakaṃ (4-3-3)
323. 梵与王本生(4-3-3)
Dvayaṃ yācanako rāja, brahmadatta nigacchati;
乞求二者之王,梵与王前往;
Alābhaṃ dhanalābhaṃ vā, evaṃ dhammā hi yācanā.
不得或得财,如是法实为乞求。
Yācanaṃ rodanaṃ āhu, pañcālānaṃ rathesabha;
五车王之牛王啊,他们说乞求即是哭泣;
Yo yācanaṃ paccakkhāti, tamāhu paṭirodanaṃ.
拒绝请求者,他们称之为反对。
Mā maddasaṃsu rodantaṃ, pañcālā susamāgatā;
愿五咖喇人聚集一起,不要看见哭泣者;
Tuvaṃ vā paṭirodantaṃ, tasmā icchāmahaṃ raho.
你或反对者,因此我希望独处。
Dadāmi te brāhmaṇa rohiṇīnaṃ, gavaṃ sahassaṃ saha puṅgavena;
婆罗门,我给你一千头罗希尼牛,连同公牛;
Ariyo hi ariyassa kathaṃ na dajjā , sutvāna gāthā tava dhammayuttāti.
圣者确实不应对圣者说什么,听闻你如法的偈颂后。
Brahmadattajātakaṃ tatiyaṃ. · 梵德德本生经第三
324. Cammasāṭakajātakaṃ (4-3-4)
324. 皮衣本生(4-3-4)
Kalyāṇarūpo vatayaṃ catuppado, subhaddako ceva supesalo ca;
这四足者确实形貌端正,善贤且善柔和;
Yo brāhmaṇaṃ jātimantūpapannaṃ, apacāyati meṇḍavaro yasassī.
有名声的公羊之胜者,恭敬生于种姓的婆罗门。
Mā brāhmaṇa ittaradassanena, vissāsamāpajji catuppadassa;
婆罗门!不要因为看到其他的,就对四足兽产生信心;
Daḷhappahāraṃ abhikaṅkhamāno , avasakkatī dassati suppahāraṃ.
期待强力的打击者,会显示出易于打击的弱点。
Ūruṭṭhi bhaggaṃ pavaṭṭito khāribhāro, sabbañca bhaṇḍaṃ brāhmaṇassa bhinnaṃ;
大腿被折断,一呵利的重担滚落,婆罗门的所有货物都破碎了;
Ubhopi bāhā paggayha kandati , abhidhāvatha haññate brahmacārī.
他举起双臂哭泣,「快来啊!梵行者被杀了!」
Evaṃ so nihato seti, yo apūjaṃ pasaṃsati ;
如此,他被击倒而躺着,那赞叹不值得尊敬者的人;
Yathāhamajja pahato, hato meṇḍena dummatīti.
「如同我今天被击倒,被愚蠢的公羊所击倒。」
Cammasāṭakajātakaṃ catutthaṃ. · 皮衣本生经第四
325. Godharājajātakaṃ (4-3-5)
325. 果达哈王本生(4-3-5)
Samaṇaṃ taṃ maññamāno, upagacchimasaññataṃ;
认为那是沙门,我们接近了那自制者;
So maṃ daṇḍena pāhāsi, yathā assamaṇo tathā.
他以杖驱逐我,如同非沙门一般。
Kiṃ te jaṭāhi dummedha, kiṃ te ajinasāṭiyā;
愚钝者,你的结发有何用?你的鹿皮衣有何用?
Abbhantaraṃ te gahanaṃ, bāhiraṃ parimajjasi.
你的内在是稠林,你却擦拭外表。
Ehi godha nivattassu, bhuñja sālīnamodanaṃ;
来吧,蜥蜴,回来吧,享用米饭的欢喜;
Telaṃ loṇañca me atthi, pahūtaṃ mayha pipphali.
我有油和盐,我有丰富的荜拨。
Esa bhiyyo pavekkhāmi, vammikaṃ sataporisaṃ;
我将更多地观察这个有七个入口的蚁丘;
Telaṃ loṇañca kittesi , ahitaṃ mayha pipphalīti.
他赞叹油和盐,对我不利的荜拨。
Godharājajātakaṃ pañcamaṃ. · 果德拉王本生经第五
326. Kakkārujātakaṃ (4-3-6)
326. 咖咖卢本生(4-3-6)
Kāyena yo nāvahare, vācāya na musā bhaṇe;
以身不侵害,以语不说妄语;
Yaso laddhā na majjeyya, sa ve kakkārumarahati.
得到名声不骄傲,他确实值得称为「咖咖汝」。
Dhammena vittameseyya, na nikatyā dhanaṃ hare;
应以法寻求财富,不以欺诈取得财物;
Bhoge laddhā na majjeyya, sa ve kakkārumarahati.
得到财富不骄傲,他确实值得称为「咖咖汝」。
Yassa cittaṃ ahāliddaṃ, saddhā ca avirāginī;
其心不贪婪,信不退失;
Eko sāduṃ na bhuñjeyya, sa ve kakkārumarahati.
不独自享用美食,他确实值得称为「咖咖汝」。
Sammukhā vā tirokkhā vā , yo sante na paribhāsati;
当面或背后,不诽谤善人;
Yathāvādī tathākārī, sa ve kakkārumarahatīti.
言行一致,他确实值得称为「咖咖汝」。
Kakkārujātakaṃ chaṭṭhaṃ. · 咖咖鲁本生经第六
327. Kākavatījātakaṃ (4-3-7)
327. 咖咖瓦帝本生(4-3-7)
Vāti cāyaṃ tato gandho, yattha me vasatī piyā;
从那里吹来香气,我所爱者住在那里;
Dūre ito hi kākavatī , yattha me nirato mano.
咖咖瓦帝离此甚远,我的心专注于那里。
Kathaṃ samuddamatarī, kathaṃ atari kepukaṃ ;
你如何渡过大海,如何越过凯布咖;
Kathaṃ satta samuddāni, kathaṃ simbalimāruhi.
如何渡过七海,如何攀登新婆利树。
Tayā samuddamatariṃ, tayā atari kepukaṃ ;
依你我渡过大海,依你我越过凯布咖;
Tayā satta samuddāni, tayā simbalimāruhiṃ.
依你我渡过七海,依你我攀登新婆利树。
Dhiratthumaṃ mahākāyaṃ, dhiratthumaṃ acetanaṃ;
呵责我这大身躯,呵责我这无心识者;
Yattha jāyāyahaṃ jāraṃ, āvahāmi vahāmi cāti.
在那里,我带来情夫,也带走情夫。
Kākavatījātakaṃ sattamaṃ. · 咖咖瓦帝本生经第七
328. Ananusociyajātakaṃ (4-3-8)
328. 不应悲伤本生经 (4-3-8)
Bahūnaṃ vijjatī bhotī, tehi me kiṃ bhavissati;
许多人有妻子,她们对我有何用?
Tasmā etaṃ na socāmi, piyaṃ sammillahāsiniṃ.
因此我不悲伤那位可爱的、常微笑的女子。
Taṃ taṃ ce anusoceyya, yaṃ yaṃ tassa na vijjati;
若人悲伤那些他所没有的一切,
Attānamanusoceyya, sadā maccuvasaṃ pataṃ.
他应悲伤自己,常堕于死亡的控制之下。
Na heva ṭhitaṃ nāsīnaṃ, na sayānaṃ na paddhaguṃ ;
无论站立、坐着、躺卧或行走,
Yāva byāti nimisati, tatrāpi rasatī vayo.
只要呼吸、眨眼,在那里寿命也在消逝。
Tatthattani vatappaddhe , vinābhāve asaṃsaye;
在那些地方的各种誓愿,在无有时无疑地;
Bhūtaṃ sesaṃ dayitabbaṃ, vītaṃ ananusociyanti .
已成的余者应被施予,已逝的不应被追悔。
Ananusociyajātakaṃ aṭṭhamaṃ. · 不应悲本生经第八
329. Kāḷabāhujātakaṃ (4-3-9)
329. 咖喇巴胡本生(4-3-9)
Yaṃ annapānassa pure labhāma, taṃ dāni sākhamigameva gacchati;
我们以前所获得的饮食,现在只去到树枝而已;
Gacchāma dāni vanameva rādha, asakkatā casma dhanañjayāya .
拉达,我们现在就去森林吧,我们对达那加亚不恭敬。
Lābho alābho yaso ayaso ca, nindā pasaṃsā ca sukhañca dukkhaṃ;
得与失、名誉与不名誉、诽谤与赞叹、乐与苦;
Ete aniccā manujesu dhammā, mā soci kiṃ socasi poṭṭhapāda.
这些在人间是无常之法,波塔帕达,不要悲伤,你为何悲伤?
Addhā tuvaṃ paṇḍitakosi rādha, jānāsi atthāni anāgatāni;
拉达,你确实是智者,你知道未来的利益;
Kathaṃ nu sākhāmigaṃ dakkhisāma , niddhāvitaṃ rājakulatova jammaṃ.
「我们如何能看见那树枝上的鹿,从王族出生而逃离者?」
Cāleti kaṇṇaṃ bhakuṭiṃ karoti, muhuṃ muhuṃ bhāyayate kumāre;
「他摇动耳朵,皱起眉头,一次又一次地恐吓童子们;」
Sayameva taṃ kāhati kāḷabāhu, yenārakā ṭhassati annapānāti.
「黑臂者自己将做那事,使他远离食物和饮料而站立。」
Kāḷabāhujātakaṃ navamaṃ. · 咖喇巴胡本生经第九
330. Sīlavīmaṃsajātakaṃ (4-3-10)
330. 戒考察本生(4-3-10)
Sīlaṃ kireva kalyāṇaṃ, sīlaṃ loke anuttaraṃ;
「戒确实是善的,戒在世间是无上的;看那可怕的毒龙,因为有戒而不被杀害。」
Passa ghoraviso nāgo, sīlavāti na haññati.
看那可怖毒蛇,具戒者不被杀害。
Yāvadevassahū kiñci, tāvadeva akhādisuṃ;
「凡是他们能做的,他们都吃了;」
Saṅgamma kulalā loke, na hiṃsanti akiñcanaṃ.
「世间的陶工们聚集在一起,也不伤害无所有者。」
Sukhaṃ nirāsā supati, āsā phalavatī sukhā;
无渴望而睡眠是乐,有果的渴望是乐;
Āsaṃ nirāsaṃ katvāna, sukhaṃ supati piṅgalā.
使渴望成为无渴望后,宾嘎喇快乐地睡眠。
Na samādhiparo atthi, asmiṃ loke paramhi ca;
在此世与他世,没有比定更殊胜者;
Na paraṃ nāpi attānaṃ, vihiṃsati samāhitoti.
具定者不伤害他人,也不伤害自己。
Sīlavīmaṃsajātakaṃ dasamaṃ. · 戒观察本生经第十
Kuṭidūsakavaggo tatiyo. · 坏屋品第三
Tassuddānaṃ –
其摄颂──
Samanussa -saduddubha-yācanako, atha meṇḍavaruttama-godhavaro;
沙马努沙、沙杜杜巴、亚佳那咖,然后门荼、瓦汝答玛、果达瓦喇;
Atha kāyasakepuka bhotīvaro, atha rādhasusīlavarena dasāti.
然后咖亚、沙给布咖、波提瓦喇,然后喇达、苏西喇瓦喇那,十则。
4. Kokilavaggo
4. 郭吉喇品
331. Kokilajātakaṃ (4-4-1)
331. 杜鹃本生(4-4-1)
Yo ve kāle asampatte, ativelaṃ pabhāsati;
若于时未至,过度地说话;
Evaṃ so nihato seti, kokilāyiva atrajo.
如此他被击倒而卧,犹如不合时的杜鹃。
Na hi satthaṃ sunisitaṃ, visaṃ halāhalāmiva ;
确实,锐利的刀剑,如同剧毒的毒药;
Evaṃ nikaṭṭhe pāteti, vācā dubbhāsitā yathā.
如此在近处使堕落,犹如恶说的言语。
Tasmā kāle akāle vā , vācaṃ rakkheyya paṇḍito;
因此,无论合时或不合时,智者应守护言语;
Nātivelaṃ pabhāseyya, api attasamamhi vā.
不应过度地说话,即使在与自己同等者之中。
Yo ca kāle mitaṃ bhāse, matipubbo vicakkhaṇo;
若于合时适量地说,具慧者、有辨别力者;
Sabbe amitte ādeti, supaṇṇo uragāmivāti.
他征服一切敌人,如金翅鸟制伏蛇类。
Kokilajātakaṃ paṭhamaṃ. · 国吉喇本生经第一
332. Rathalaṭṭhijātakaṃ (4-4-2)
332. 车轴本生(4-4-2)
Api hantvā hato brūti, jetvā jitoti bhāsati;
即使杀了说被杀,战胜了说被胜;
Pubbavakkhāyino rāja, aññadatthu na saddahe.
国王啊,先前所说的话,其他的我不相信。
Tasmā paṇḍitajātiyo, suṇeyya itarassapi;
因此,智者之族,应听闻他人之言;
Ubhinnaṃ vacanaṃ sutvā, yathā dhammo tathā kare.
听闻双方的言语后,应如法而行。
Alaso gihī kāmabhogī na sādhu, asaññato pabbajito na sādhu;
懈怠的在家人享受欲乐不善,无自制的出家者不善;
Rājā na sādhu anisammakārī, yo paṇḍito kodhano taṃ na sādhu.
国王不善若不如法行事,智者若易怒亦不善。
Nisamma khattiyo kayirā, nānisamma disampati;
刹帝利应审察而行,不审察则失利;
Nisammakārino rāja , yaso kitti ca vaḍḍhatīti.
审察而行的国王,名声与荣耀增长。
Rathalaṭṭhijātakaṃ dutiyaṃ. · 车轴本生经第二
333. Pakkagodhajātakaṃ (4-4-3)
333. 熟果蜥蜴本生(4-4-3)
Tadeva me tvaṃ vidito, vanamajjhe rathesabha;
车中之牛啊,那正是我在林中所知道的你;
Yassa te khaggabaddhassa, sannaddhassa tirīṭino;
当你佩剑、武装、持弓箭时,
Assatthadumasākhāya, pakkā godhā palāyatha.
熟果蜥蜴从菩提树枝上逃走了。
Name namantassa bhaje bhajantaṃ, kiccānukubbassa kareyya kiccaṃ;
应礼敬礼敬者,应亲近亲近者,应为做事者做事;
Nānatthakāmassa kareyya atthaṃ, asambhajantampi na sambhajeyya.
应为求利者作利,即使不亲近者也不应亲近。
Caje cajantaṃ vanathaṃ na kayirā, apetacittena na sambhajeyya;
应舍弃舍弃者,不应与之结缚,不应以离去之心与之交往;
Dijo dumaṃ khīṇaphalanti ñatvā, aññaṃ samekkheyya mahā hi loko.
知道「这是果实已尽的树」,应寻求其他,因为世间广大;
So te karissāmi yathānubhāvaṃ, kataññutaṃ khattiye pekkhamāno;
我将依你的能力为你做,看到刹帝利的知恩;
Sabbañca te issariyaṃ dadāmi, yassicchasī tassa tuvaṃ dadāmīti.
我将给你一切统治权,你想给谁就给谁。
Pakkagodhajātakaṃ tatiyaṃ. · 熟蜥蜴本生经第三
334. Rājovādajātakaṃ (4-4-4)
334. 王教诫本生(4-4-4)
Gavaṃ ce taramānānaṃ, jimhaṃ gacchati puṅgavo;
若牛群奔跑时,领头的公牛走歪了;
Sabbā tā jimhaṃ gacchanti , nette jimhaṃ gate sati.
当领导者走歪时,所有的牛都走歪了。
Evameva manussesu, yo hoti seṭṭhasammato;
同样地,在人类中,谁被认为是最胜者;
So ce adhammaṃ carati, pageva itarā pajā;
若他行非法,更何况其他民众;
Sabbaṃ raṭṭhaṃ dukhaṃ seti, rājā ce hoti adhammiko.
全国住于苦,若国王是非法者。
Gavaṃ ce taramānānaṃ, ujuṃ gacchati puṅgavo;
若牛群前进时,公牛正直地行走;
Sabbā gāvī ujuṃ yanti , nette ujuṃ gate sati.
一切母牛正直行,当引导者正直行时。
Evameva manussesu, yo hoti seṭṭhasammato;
同样地,在人类中,谁被认为是最胜者;
So sace dhammaṃ carati, pageva itarā pajā;
若他行于法,更何况其他民众;
Sabbaṃ raṭṭhaṃ sukhaṃ seti, rājā ce hoti dhammikoti.
全国住于乐,若国王是如法者。
Rājovādajātakaṃ catutthaṃ. · 王教诫本生经第四
335. Jambukajātakaṃ (4-4-5)
335. 阇姆布咖本生(4-4-5)
Brahā pavaḍḍhakāyo so, dīghadāṭho ca jambuka;
婆罗门身体增长,豺狼长牙;
Na tvaṃ tattha kule jāto, yattha gaṇhanti kuñjaraṃ.
你并非生于那样的家族,在那里他们捕捉象。
Asīho sīhamānena, yo attānaṃ vikubbati;
非狮子以狮子慢,变化自己;
Kotthūva gajamāsajja, seti bhūmyā anutthunaṃ.
如秃鹫接近象,躺在地上不起。
Yasassino uttamapuggalassa, sañjātakhandhassa mahabbalassa;
有名声的最上人,已生诸蕴的大力者;
Asamekkhiya thāmabalūpapattiṃ, sa seti nāgena hatoyaṃ jambuko.
不考察力量的获得,这豺狼被龙象所杀而躺卧。
Yo cīdha kammaṃ kurute pamāya, thāmabbalaṃ attani saṃviditvā;
若于此处以放逸作业,知自己的力量;
Jappena mantena subhāsitena, parikkhavā so vipulaṃ jinātīti.
以念诵、真言、善说,衰败者战胜广大。
Jambukajātakaṃ pañcamaṃ. · 染布咖本生经第五
336. Brahāchattajātakaṃ (4-4-6)
336. 婆罗哈恰多本生(4-4-6)
Tiṇaṃ tiṇanti lapasi, ko nu te tiṇamāhari;
你说「草啊草啊」,谁拿走了你的草;
Kiṃ nu te tiṇakiccatthi, tiṇameva pabhāsasi.
你对草有何需要,你只说草而已。
Idhāgamā brahmacārī, brahā chatto bahussuto;
有位梵行者来到此处,名叫婆罗哈恰多,多闻者;
So me sabbaṃ samādāya, tiṇaṃ nikkhippa gacchati.
他拿走我的一切,留下草而离去。
Evetaṃ hoti kattabbaṃ, appena bahumicchatā;
这确实是应当做的,以少欲求多;
Sabbaṃ sakassa ādānaṃ, anādānaṃ tiṇassa ca. ( )
取走一切自己的,不取草。
Sīlavanto na kubbanti, bālo sīlāni kubbati;
持戒者不会这样做,愚者才会做戒行。
Aniccasīlaṃ dussīlyaṃ , kiṃ paṇḍiccaṃ karissatīti.
无常的戒、恶戒,智者将作什么呢?
Brahāchattajātakaṃ chaṭṭhaṃ. · 梵伞本生经第六
337. Pīṭhajātakaṃ (4-4-7)
337. 座本生(4-4-7)
Na te pīṭhamadāyimhā , na pānaṃ napi bhojanaṃ;
我们没有给你座位,也没有给饮料和食物;
Brahmacāri khamassu me, etaṃ passāmi accayaṃ.
梵行者,请原谅我,我看见这个过失。
Nevābhisajjāmi na cāpi kuppe, na cāpi me appiyamāsi kiñci;
我既不怀疑也不生气,对我来说也没有任何不喜之事;
Athopi me āsi manovitakko, etādiso nūna kulassa dhammo.
然而我有意念思惟:这确实是家族的法。
Esasmākaṃ kule dhammo, pitupitāmaho sadā;
这是我们家族的法,父亲的祖父常常如此;
Āsanaṃ udakaṃ pajjaṃ, sabbetaṃ nipadāmase.
座位、水、床座,这一切我们都供奉。
Esasmākaṃ kule dhammo, pitupitāmaho sadā;
这是我们家族的法,父亲与祖父常常如此;
Sakkaccaṃ upatiṭṭhāma, uttamaṃ viya ñātakanti.
我们恭敬地须跋,如同最上的亲族。
Pīṭhajātakaṃ sattamaṃ. · 椅本生经第七
338. Thusajātakaṃ (4-4-8)
338. 糠本生(4-4-8)
Viditaṃ thusaṃ undurānaṃ , viditaṃ pana taṇḍulaṃ;
老鼠们知道糠,也知道米;
Thusaṃ thusaṃ vivajjetvā, taṇḍulaṃ pana khādare.
舍弃糠而糠,你们应当吃米。
Yā mantanā araññasmiṃ, yā ca gāme nikaṇṇikā;
在林野中的思量,以及在村中的密谋;
Yañcetaṃ iti cīti ca, etampi viditaṃ mayā.
凡此种种的「如此如此」,这些我也都知道。
Dhammena kira jātassa, pitā puttassa makkaṭo;
据说依法而生者,猴子是儿子的父亲;
Daharasseva santassa, dantehi phalamacchidā.
即使是幼小的、平静的,果实被牙齿切断。
Yametaṃ parisappasi , ajakāṇova sāsape;
你这样爬行,如山羊于芝麻;
Yopāyaṃ heṭṭhato seti , etampi viditaṃ mayāti.
这个在下面躺着的,这也被我们所知。
Thusajātakaṃ aṭṭhamaṃ. · 糠本生经第八
339. Bāverujātakaṃ (4-4-9)
339. 巴韦如本生(4-4-9)
Adassanena morassa, sikhino mañjubhāṇino;
因不见孔雀,有美妙声音的有冠者;
Kākaṃ tattha apūjesuṃ, maṃsena ca phalena ca.
他们在那里不尊敬乌鸦,以肉和果实。
Yadā ca sarasampanno, moro bāverumāgamā;
当具足声音的孔雀来到巴韦如时;
Atha lābho ca sakkāro, vāyasassa ahāyatha.
那时利养与恭敬,对乌鸦消失了。
Yāva nuppajjatī buddho, dhammarājā pabhaṅkaro;
直到佛陀、法王、光明者未出现之前,
Tāva aññe apūjesuṃ, puthū samaṇabrāhmaṇe.
那时其他众多沙门婆罗门受到尊敬。
Yadā ca sarasampanno, buddho dhammaṃ adesayi;
当具足湖泊的佛陀教导法时,
Atha lābho ca sakkāro, titthiyānaṃ ahāyathāti.
那时外道的利养与恭敬就消失了。
Bāverujātakaṃ navamaṃ. · 巴韦鲁本生经第九
340. Visayhajātakaṃ (4-4-10)
340. 维萨亚本生经 (4-4-10)
Adāsi dānāni pure visayha, dadato ca te khayadhammo ahosi;
维萨亚以前布施诸布施,但对他布施者来说有灭尽法;
Ito paraṃ ce na dadeyya dānaṃ, tiṭṭheyyuṃ te saṃyamantassa bhogā.
从此以后如果不布施布施,那些财富将留给自制者。
Anariyamariyena sahassanetta, suduggatenāpi akiccamāhu;
千眼者说:即使以非圣者的圣者、以极恶者也不应作非所应作。
Mā vo dhanaṃ taṃ ahu devarāja , yaṃ bhogahetu vijahemu saddhaṃ.
天王啊!愿那不是我们的财富,为了那财富我们会舍弃信。
Yena eko ratho yāti, yāti tenāparo ratho;
一辆车所行之道,另一辆车也行于此道;
Porāṇaṃ nihitaṃ vattaṃ, vattataññeva vāsava.
古老的既定之轨,确实在运转,萨咖啊!
Yadi hessati dassāma, asante kiṃ dadāmase;
如果将会有,我们将会施与;若无,我们施与什么呢?
Evaṃbhūtāpi dassāma, mā dānaṃ pamadamhaseti.
即使如此,我们也将会施与,愿我们不要在布施上放逸。
Visayhajātakaṃ dasamaṃ. · 维萨亚哈本生经第十
Kokilavaggo catuttho. · 国吉喇品第四
Tassuddānaṃ –
其摄颂──
Ativelapabhāsati jītavaro, vanamajjha rathesabha jimhagamo;
胜者说得太迟,森林中的车中之牛行于邪道;
Atha jambu tiṇāsanapīṭhavaraṃ, atha taṇḍula mora visayha dasāti.
然后是阎浮、草座之最上座,然后是稻米、孔雀,超越了十。
5. Cūḷakuṇālavaggo
5. 小库那喇品
341. Kaṇḍarījātakaṃ (4-5-1)
341. 甘达利本生经
Narānamārāmakarāsu nārisu, anekacittāsu aniggahāsu ca;
男人们喜爱于诸女人,她们心意众多且不受控制;
Sabbattha nāpītikarāpi ce siyā , na vissase titthasamā hi nāriyo.
即使到处都不令人喜悦,也不应信任,因为女人如渡口。
Yaṃ ve disvā kaṇḍarīkinnarānaṃ , sabbitthiyo na ramanti agāre;
见到甘达利紧那罗之后,所有的女人都不喜欢住在家中;
Taṃ tādisaṃ maccaṃ cajitvā bhariyā, aññaṃ disvā purisaṃ pīṭhasappiṃ.
舍弃了那样的丈夫之后,妻子见到另一个男人,如椅上的酥油。
Bakassa ca bāvarikassa rañño, accantakāmānugatassa bhariyā;
跋咖王和巴瓦利王,完全随顺欲乐的妻子;
Avācarī paṭṭhavasānugassa , kaṃ vāpi itthī nāticare tadaññaṃ.
她们行于穿衣者的随从,有哪个女人不会越轨于其他呢?
Piṅgiyānī sabbalokissarassa, rañño piyā brahmadattassa bhariyā;
宾吉亚尼是一切世间之主、国王梵授的爱妻;
Avācarī paṭṭhavasānugassa, taṃ vāpi sā nājjhagā kāmakāminīti.
她追随着穿着华丽衣服者,但她这位欲求欲乐者也未得到他。
Kaṇḍarījātakaṃ paṭhamaṃ. · 咖德利本生经第一
342. Vānarajātakaṃ (4-5-2)
342. 猴本生(4-5-2)
Asakkhiṃ vata attānaṃ, uddhātuṃ udakā thalaṃ;
我确实无法将自己从水中拉到陆地上;
Na dānāhaṃ puna tuyhaṃ, vasaṃ gacchāmi vārija.
现在我不再进入你的势力范围,水生者。
Alametehi ambehi, jambūhi panasehi ca;
这些芒果、阎浮果和波罗蜜果已足够;
Yāni pāraṃ samuddassa, varaṃ mayhaṃ udumbaro.
那些在海的彼岸的,对我来说优昙钵罗果更好。
Yo ca uppatitaṃ atthaṃ, na khippamanubujjhati;
凡是已生起的利益,若不迅速理解它;
Amittavasamanveti , pacchā ca anutappati.
他依止敌人,之后又追悔。
Yo ca uppatitaṃ atthaṃ, khippameva nibodhati;
凡是对已生起的利益,能迅速地了知;
Muccate sattusambādhā, na ca pacchānutappatīti.
他从敌人的束缚中解脱,之后不追悔。
Vānarajātakaṃ dutiyaṃ. · 瓦纳拉本生经第二
343. Kuntinījātakaṃ (4-5-3)
343. 昆提尼本生(4-5-3)
Avasimha tavāgāre, niccaṃ sakkatapūjitā;
我们住在你的家中,常被恭敬供养;
Tvameva dānimakari, handa rāja vajāmahaṃ.
现在你自己作了,来吧,王啊,我们走吧。
Yo ve kate paṭikate, kibbise paṭikibbise;
凡是对所作与所作的回报,对罪与罪的回报;
Evaṃ taṃ sammatī veraṃ, vasa kuntini māgamā.
如此,那怨恨被认可,住吧,昆提尼,不要走。
Na katassa ca kattā ca, metti sandhīyate puna;
未作者与作者,友谊不再结合;
Hadayaṃ nānujānāti, gacchaññeva rathesabha.
心不随喜,车中之牛啊,只管去吧。
Katassa ceva kattā ca, metti sandhīyate puna;
已作者与作者,友谊再次结合;
Dhīrānaṃ no ca bālānaṃ, vasa kuntini māgamāti.
贤者们的,而非愚者们的,权力啊,贡帝尼,不要来。
Kuntinījātakaṃ tatiyaṃ. · 昆提尼本生第三
344. Ambajātakaṃ (4-5-4)
344. 芒果本生(4-5-4)
Yo nīliyaṃ maṇḍayati, saṇḍāsena vihaññati;
凡装饰蓝衣者,被钳子所恼;
Tassa sā vasamanvetu, yā te ambe avāhari.
愿她随他的权力,她为你带来了芒果。
Vīsaṃ vā pañcavīsaṃ vā, ūnatiṃsaṃ va jātiyā;
二十或二十五,或不足三十岁;
Tādisā pati mā laddhā , yā te ambe avāhari.
愿你得不到这样的妻子,她为你带来了芒果。
Dīghaṃ gacchatu addhānaṃ, ekikā abhisārikā;
愿那独自前来幽会的女子,走很长的路;
Saṅkete pati mā adda , yā te ambe avāhari.
愿你在约会处见不到她,那为你带来芒果的女子。
Alaṅkatā suvasanā, mālinī candanussadā;
装饰美好、穿着华服、戴着花环、涂着檀香,
Ekikā sayane setu, yā te ambe avāharīti.
愿那独自躺在床上的女子,就是那为你带来芒果的女子。
Ambajātakaṃ catutthaṃ. · 芒果本生 第四
345. Gajakumbhajātakaṃ (4-5-5)
345. 象瓮本生(4-5-5)
Vanaṃ yadaggi dahati, pāvako kaṇhavattanī;
当火焰、黑烟的火燃烧森林时,
Kathaṃ karosi pacalaka, evaṃ dandhaparakkamo.
摇动者啊,你如何行动?如此迟缓精进。
Bahūni rukkhachiddāni, pathabyā vivarāni ca;
众多树洞,以及地上的裂缝;
Tāni ce nābhisambhoma, hoti no kālapariyāyo.
如果我们不进入它们,我们就有死亡的时候。
Yo dandhakāle tarati, taraṇīye ca dandhati;
谁在应快速时缓慢,在应缓慢时快速;
Sukkhapaṇṇaṃva akkamma, atthaṃ bhañjati attano.
如同踩踏干叶,他破坏了自己的利益。
Yo dandhakāle dandheti, taraṇīye ca tārayi;
谁在应缓慢时缓慢,在应快速时快速;
Sasīva rattiṃ vibhajaṃ, tassattho paripūratīti.
如同月亮照亮夜晚,他的利益得以圆满。
Gajakumbhajātakaṃ pañcamaṃ. · 象瓮本生第五
346. Kesavajātakaṃ (4-5-6)
346. 毛发本生(4-5-6)
Manussindaṃ jahitvāna, sabbakāmasamiddhinaṃ;
舍弃人中之主权,一切欲望的成就;
Kathaṃ nu bhagavā kesī, kappassa ramati assame .
世尊凯西,如何乐于咖帕的隐居处。
Sādūnī ramaṇīyāni, santi vakkhā manoramā;
有美妙、可爱的,有令人愉悦的树木;
Subhāsitāni kappassa, nārada ramayanti maṃ.
咖帕的善说,那拉达,使我欢喜。
Sālīnaṃ odanaṃ bhuñje, suciṃ maṃsūpasecanaṃ;
我食用稻米饭,清净的肉汁浇淋;
Kathaṃ sāmākanīvāraṃ, aloṇaṃ chādayanti taṃ.
如何以沙马咖、尼瓦拉,无盐的覆盖你。
Sāduṃ vā yadi vāsāduṃ, appaṃ vā yadi vā bahuṃ;
美味或不美味,少或多;
Vissattho yattha bhuñjeyya, vissāsaparamā rasāti.
在何处能信赖地食用,信赖是最上的味。
Kesavajātakaṃ chaṭṭhaṃ. · 凯萨瓦本生第六
347. Ayakūṭajātakaṃ (4-5-7)
347. 阿亚库答本生(4-5-7)
Sabbāyasaṃ kūṭamatippamāṇaṃ, paggayha yo tiṭṭhasi antalikkhe;
你手持全铁的、极大的尖锥,站立在空中;
Rakkhāya me tvaṃ vihito nusajja, udāhu me cetayase vadhāya.
你是被派来保护我,还是想要杀害我?
Dūto ahaṃ rājidha rakkhasānaṃ, vadhāya tuyhaṃ pahitohamasmi;
我是王的亚卡使者,我被派来杀害你;
Indo ca taṃ rakkhati devarājā, tenuttamaṅgaṃ na te phālayāmi.
因陀罗、天王保护你,因此我不打碎你的头。
Sace ca maṃ rakkhati devarājā, devānamindo maghavā sujampati;
如果天王、天人之因陀罗、摩伽婆、善生者保护我;
Kāmaṃ pisācā vinadantu sabbe, na santase rakkhasiyā pajāya.
让所有的毕舍遮都嚎叫吧,我不畏惧亚卡众。
Kāmaṃ kandantu kumbhaṇḍā, sabbe paṃsupisācakā;
让诸鸠槃荼、一切粪毕舍遮都哭泣吧;
Nālaṃ pisācā yuddhāya, mahatī sā vibhiṃsikāti .
诸毕舍遮不能战斗,那恐怖是巨大的。
Ayakūṭajātakaṃ sattamaṃ. · 阿亚库德本生第七
348. Araññajātakaṃ (4-5-8)
348. 森林所生本生(4-5-8)
Araññā gāmamāgamma, kiṃsīlaṃ kiṃvataṃ ahaṃ;
从森林来到村落,我应具有什么戒、什么行?
Purisaṃ tāta seveyyaṃ, taṃ me akkhāhi pucchito.
亲爱的,我应亲近什么样的人?被问及此,请告诉我。
Yo taṃ vissāsaye tāta, vissāsañca khameyya te;
亲爱的,那位能使你信赖、能容忍你的信赖的人,
Sussūsī ca titikkhī ca, taṃ bhajehi ito gato.
乐于听闻且能忍耐的人,从此处去时应亲近他。
Yassa kāyena vācāya, manasā natthi dukkaṭaṃ;
那位身、语、意没有恶行的人,
Urasīva patiṭṭhāya, taṃ bhajehi ito gato.
如同依靠胸膛一般,从此处去时应亲近他。
Haliddirāgaṃ kapicittaṃ, purisaṃ rāgavirāginaṃ;
姜黄色衣、猴心的人,对染着离染的人,
Tādisaṃ tāta mā sevi, nimmanussampi ce siyāti.
亲爱的!不要亲近那样的人,即使他是卑贱的人。
Araññajātakaṃ aṭṭhamaṃ. · 林野本生第八
349. Sandhibhedajātakaṃ (4-5-9)
349. 离间破坏本生经 (4-5-9)
Neva itthīsu sāmaññaṃ, nāpi bhakkhesu sārathi;
御者啊!既不在女人中有平等,也不在食物中有平等;
Athassa sandhibhedassa, passa yāva sucintitaṃ.
但看那离间破坏者,是多么深思熟虑啊。
Asi tikkhova maṃsamhi, pesuññaṃ parivattati;
锐利的剑在肉中,两舌在转动;
Yatthūsabhañca sīhañca, bhakkhayanti migādhamā.
在那里,公牛和狮子,被卑劣的野兽所吞食。
Imaṃ so sayanaṃ seti, yamimaṃ passasi sārathi;
御者啊!他睡在这个卧床上,你看见这个;
Yo vācaṃ sandhibhedassa, pisuṇassa nibodhati.
谁听从离间破坏者、两舌者的话语。
Te janā sukhamedhanti, narā saggagatāriva;
那些人寻求快乐,如同往生天界的人们;
Ye vācaṃ sandhibhedassa, nāvabodhanti sārathīti.
他们不了解破坏和合之语的御者。
Sandhibhedajātakaṃ navamaṃ. · 破坏和合本生第九
350. Devatāpañhajātakaṃ (4-5-10)
350. 天人问本生(4-5-10)
Hanti hatthehi pādehi, mukhañca parisumbhati;
以手以足击打,并擦拭其面;
Sa ve rāja piyo hoti, kaṃ tena tvābhipassasi .
他确实为王所爱,你见到他有何(功德)?
Akkosati yathākāmaṃ, āgamañcassa icchati;
随意辱骂,并希望他来;
Sa ve rāja piyo hoti, kaṃ tena tvābhipassasi.
他确实为王所爱,你见到他有何(功德)?
Abbhakkhāti abhūtena, alikenābhisāraye;
以非实之事诽谤,以虚假诬告;
Sa ve rāja piyo hoti, kaṃ tena tvābhipassasi.
那国王确实是可爱的,你从中看到什么?
Haraṃ annañca pānañca, vatthasenāsanāni ca;
夺取食物、饮料、衣服和住所;
Aññadatthuharā santā, te ve rāja piyā honti;
那些夺取他人所施之物者,那些国王确实是可爱的;
Kaṃ tena tvābhipassasīti.
你从中看到什么?
Devatāpañhajātakaṃ dasamaṃ. · 天人问本生第十
Cūḷakuṇālavaggo pañcamo. · 小库那喇品第五
Tassuddānaṃ –
其摄颂——
Narānaṃ asakkhivasimhavaro, nīliyamaggivarañca puna;
人中无能为力的狮子最胜者,以及尼离耶道最胜者;再者味道、萨咖、山峰最胜者,如是林野、御者杀十。
Puna rasāyasakūṭavaro, tathārañña sārathi hanti dasāti.
又,拉萨亚萨咖库德瓦拉,如是林御者杀十。
Atha vagguddānaṃ –
品摄颂——
Kāliṅgaṃ pucimandañca, kuṭidūsaka kokilā ;
咖陵伽、布吉曼达、库提都萨咖、苦吉喇;
Cūḷakuṇālavaggo so, pañcamo suppakāsitoti.
丘喇库那喇品,第五已善说。
Catukkanipātaṃ niṭṭhitaṃ. · 四集结束