13. Terasakanipāto13. 十三集
13. Terasakanipāto13. 十三集
474. Ambajātakaṃ (1)
474. 芒果生本生(1)
Ahāsi me ambaphalāni pubbe, aṇūni thūlāni ca brahmacāri;
「梵行者,我以前给你芒果果实,小的和大的;
Teheva mantehi na dāni tuyhaṃ, dumapphalā pātubhavanti brahme.
梵天,现在用那些咒语,树果不再为你出现。
Nakkhattayogaṃ paṭimānayāmi, khaṇaṃ muhuttañca mante na passaṃ ;
我观察星宿的结合,不见咒语中的时刻与须臾;
Nakkhattayogañca khaṇañca laddhā, addhāharissambaphalaṃ pahūtaṃ.
获得星宿的结合与时刻后,我必将带来丰盛的芒果果实。
Nakkhattayogaṃ na pure abhāṇi, khaṇaṃ muhuttaṃ na pure asaṃsi;
以前我未说星宿的结合,以前我未预告时刻与须臾;
Sayaṃ harī ambaphalaṃ pahūtaṃ, vaṇṇena gandhena rasenupetaṃ.
我自己带来丰盛的芒果果实,具足色、香、味。
Mantābhijappena pure hi tuyhaṃ, dumapphalā pātubhavanti brahme;
梵天,以前确实因你的咒语念诵,树果才为你出现;」
Svājja na pāresi jappampi mantaṃ , ayaṃ so ko nāma tavajja dhammo.
「今天你连一句咒文也不派遣,这是你今天的什么法呢?」
Caṇḍālaputto mama sampadāsi, dhammena mante pakatiñca saṃsi;
「旃陀罗之子成为我的财产,以法显示咒文与本性;
Mā cassu me pucchito nāmagottaṃ, guyhittho atthaṃ vijaheyya manto .
不要被我问及名姓,隐藏者会舍弃咒文的利益。」
Sohaṃ janindena janamhi puṭṭho, makkhābhibhūto alikaṃ abhāṇiṃ;
「我被人主问及人们,被虚伪所征服而说虚妄;
‘‘Mantā ime brāhmaṇassā’’ti micchā, pahīnamanto kapaṇo rudāmi.
『这些是婆罗门的咒文』,这是错误的,舍弃咒文的贫者在哭泣。」
Eraṇḍā pucimandā vā, atha vā pālibhaddakā;
「蓖麻或臭椿树,或者巴利跋达咖树;
Madhuṃ madhutthiko vinde, so hi tassa dumuttamo.
寻蜜者会找到蜜,因为那是他的最上树。」
Khattiyā brāhmaṇā vessā, suddā caṇḍālapukkusā;
「刹帝利、婆罗门、吠舍、首陀罗、旃陀罗、补羯娑;」
Yamhā dhammaṃ vijāneyya, so hi tassa naruttamo.
他应从他学法,他确实是他的最上人。
Imassa daṇḍañca vadhañca datvā, gale gahetvā khalayātha jammaṃ;
给予此人杖与杀戮,抓住颈项,毁灭生命;
Yo uttamatthaṃ kasirena laddhaṃ, mānātimānena vināsayittha.
以慢与过慢,毁坏了以艰辛获得的最上义。
Yathā samaṃ maññamāno pateyya, sobbhaṃ guhaṃ narakaṃ pūtipādaṃ;
如同认为平等而堕落,进入可怖的洞穴、地狱、恶臭足处;
Rajjūti vā akkame kaṇhasappaṃ, andho yathā jotimadhiṭṭhaheyya;
如同踩踏绳索以为是黑蛇,如同盲人执取光明;
Evampi maṃ tvaṃ khalitaṃ sapañña , pahīnamantassa punappadāhi .
如此,你这有慧者,对我这犯错者,被舍弃真言者,请再给予。
Dhammena mantaṃ tava sampadāsiṃ, tuvampi dhammena pariggahesi;
我如法地将真言交付于你,你也如法地受持;
Pakatimpi te attamano asaṃsiṃ, dhamme ṭhitaṃ taṃ na jaheyya manto.
我也称赞你本性欢喜,住于法者,真言不应舍弃他。
Yo bāla mantaṃ kasirena laddhaṃ, yaṃ dullabhaṃ ajja manussaloke;
愚者以艰难获得真言,在今日人间世界难以获得;
Kiñcāpi laddhā jīvituṃ appapañño , vināsayī alikaṃ bhāsamāno.
即使获得,无慧者为了生活,说虚假语而毁坏。
Bālassa mūḷhassa akataññuno ca, musā bhaṇantassa asaññatassa;
对于愚痴、迷惑、忘恩负义者,说妄语、不自制者;
Mante mayaṃ tādisake na dema, kuto mantā gaccha na mayha ruccasīti.
我们不给予这样的人真言,从何处得真言?去吧!你不令我欢喜。
Ambajātakaṃ paṭhamaṃ. · 芒果本生第一
475. Phandanajātakaṃ (2)
475. 颤动本生(2)
Kuṭhārihattho puriso, vanamogayha tiṭṭhasi;
手持斧头的人,你进入森林而站立;
Puṭṭho me samma akkhāhi, kiṃ dāruṃ chetumicchasi.
被问时请如实告诉我,你想砍什么木材?
Isso vanāni carasi, samāni visamāni ca;
你游行于诸森林,平坦的和不平坦的;
Puṭṭho me samma akkhāhi, kiṃ dāruṃ nemiyā daḷhaṃ.
「被问及时,请如实告诉我,什么木材对轮辋坚固?」
Neva sālo na khadiro, nāssakaṇṇo kuto dhavo;
「既非沙罗,也非佉地罗,也非阿萨咖那,何来陀婆?」
Rukkho ca phandano nāma, taṃ dāruṃ nemiyā daḷhaṃ.
「有一种树名叫攀达那,那木材对轮辋坚固。」
Kīdisānissa pattāni, khandho vā pana kīdiso;
「它的叶子是怎样的?树干又是怎样的?」
Puṭṭho me samma akkhāhi, yathā jānemu phandanaṃ.
「被问及时,请如实告诉我,以便我们能了知攀达那。」
Yassa sākhā palambanti, namanti na ca bhañjare;
「其枝条下垂,弯曲而不折断,」
So rukkho phandano nāma, yassa mūle ahaṃ ṭhito.
「那树名叫攀达那,我立于其根处。」
Arānaṃ cakkanābhīnaṃ, īsānemirathassa ca;
「辐条、车毂、轮辋、车轴和车辆,」
Sabbassa te kammaniyo, ayaṃ hessati phandano.
「你的一切工作,这根辕木将会适合。」
Iti phandanarukkhopi, tāvade ajjhabhāsatha;
如此,辕木树也对车轴说了这些话;
Mayhampi vacanaṃ atthi, bhāradvāja suṇohi me.
「我也有话要说,婆罗堕阇,请听我说。
Issassa upakkhandhamhā , ukkacca caturaṅgulaṃ;
从车轴的肩部,向上切去四指,
Tena nemiṃ pasāresi , evaṃ daḷhataraṃ siyā.
以此来伸展轮辋,这样会更加坚固。」
Iti phandanarukkhopi, veraṃ appesi tāvade;
如此,辕木树也对车轴怀恨;
Jātānañca ajātānaṃ, issānaṃ dukkhamāvahi.
对已生的和未生的车轴们,带来了痛苦。
Iccevaṃ phandano issaṃ, isso ca pana phandanaṃ;
如此这般,辕木对车轴,而车轴对辕木;
Aññamaññaṃ vivādena, aññamaññamaghātayuṃ.
他们以争论互相伤害,彼此杀害。
Evameva manussānaṃ, vivādo yattha jāyati;
人们之中,凡生起争论之处,也是如此;
Mayūranaccaṃ naccanti, yathā te issaphandanā.
他们跳孔雀舞,犹如那些嫉妒颤动者。
Taṃ vo vadāmi bhaddaṃ vo , yāvantettha samāgatā;
我对你们说吉祥之语,凡在此聚集者;
Sammodatha mā vivadatha , mā hotha issaphandanā.
你们应和睦相处,莫争论,莫成为嫉妒颤动者。
Sāmaggimeva sikkhetha, buddhehetaṃ pasaṃsitaṃ;
应当学习和合,这是诸佛所赞叹的;
Sāmaggirato dhammaṭṭho, yogakkhemā na dhaṃsatīti.
乐于和合、住于法者,不会失去离轭安稳。
Phandanajātakaṃ dutiyaṃ. · 潘德那本生第二
476. Javanahaṃsajātakaṃ (3)
476. 迦瓦那汉萨本生(3)
Idheva haṃsa nipata, piyaṃ me tava dassanaṃ;
「鹅王,请降落于此,见你对我是可爱的;
Issarosi anuppatto, yamidhatthi pavedaya.
你已到达主权,请告知这里所有的。」
Savanena ekassa piyā bhavanti, disvā panekassa viyeti chando;
「通过听闻,某些人变得可爱,但见到后,某些人的欲望消失;
Disvā ca sutvā ca piyā bhavanti, kaccinnu me pīyasi dassanena.
见到和听到后变得可爱,我是否通过见面而对你可爱?」
Savanena piyo mesi, bhiyyo cāgamma dassanaṃ;
「通过听闻你对我可爱,来到后更加通过见面;
Evaṃ piyadassano me , vasa haṃsa mamantike .
如此,你是我可爱的见者,鹅王,请住在我身边。」
Vaseyyāma tavāgāre, niccaṃ sakkatapūjitā;
「我们应住在你的家中,常被恭敬供养;
Matto ca ekadā vajje , ‘‘haṃsarājaṃ pacantu me’’.
但有一次,醉者会说:『为我烹煮鹅王。』」
Dhiratthu taṃ majjapānaṃ, yaṃ me piyataraṃ tayā;
愿那酒饮被诅咒,它对我比你更亲爱;
Na cāpi majjaṃ pissāmi , yāva me vacchasī ghare.
我不会再饮酒,只要你住在我家中。
Suvijānaṃ siṅgālānaṃ, sakuṇānañca vassitaṃ;
豺狼的本性、鸟类的本性,容易了知;
Manussavassitaṃ rāja, dubbijānataraṃ tato.
大王,人的本性,比那更难了知。
Api ce maññatī poso, ñāti mitto sakhāti vā;
即使那人认为「亲戚、朋友或同伴」,
Yo pubbe sumano hutvā, pacchā sampajjate diso.
先前心意友善者,后来却成为敌人。
Yasmiṃ mano nivisati, avidūre sahāpi so;
心所专注之处,即使远亦近;
Santikepi hi so dūre, yasmiṃ nāvisate mano.
确实,心不专注之处,即使近亦远。
Antopi so hoti pasannacitto, pāraṃ samuddassa pasannacitto;
他在此岸也是净信心,在海的彼岸也是净信心;
Antopi so hoti paduṭṭhacitto, pāraṃ samuddassa paduṭṭhacitto.
他在此岸也是恼害心,在海的彼岸也是恼害心。
Saṃvasantā vivasanti, ye disā te rathesabha;
共住者分离,牛车之主啊,那些方向的他们;
Ārā santo saṃvasanti, manasā raṭṭhavaḍḍhana.
远离者共住,以意,国土增长者。
Aticiraṃ nivāsena, piyo bhavati appiyo;
由于住得太久,可爱者变成不可爱;
Āmanta kho taṃ gacchāma , purā te homa appiyā .
我们告辞你而去,在我们对你成为不可爱之前。
Evaṃ ce yācamānānaṃ, añjaliṃ nāvabujjhasi;
如果对如此请求者,你不合掌;
Paricārakānaṃ sataṃ , vacanaṃ na karosi no;
对百位侍者,你不听从我们的话;
Evaṃ taṃ abhiyācāma, puna kayirāsi pariyāyaṃ.
我们如此恳请你,请你再作一次说法。
Evaṃ ce no viharataṃ, antarāyo na hessati;
如果我们如此住,将不会有障碍;
Tuyhañcāpi mahārāja, mayhañca raṭṭhavaḍḍhana;
大王,对你和我,都是国土的增长;
Appeva nāma passemu , ahoratānamaccayeti.
但愿我们能见到日夜的过去。
Javanahaṃsajātakaṃ tatiyaṃ. · 迦瓦那鹅本生第三
477. Cūḷanāradajātakaṃ (4)
477. 小那拉达本生经 (4)
Na te kaṭṭhāni bhinnāni, na te udakamābhataṃ;
你的柴未劈开,你的水未取来;
Aggīpi te na hāpito , kiṃ nu mandova jhāyasi.
你的火也未点燃,为何你如此懈怠地禅修。
Na ussahe vane vatthuṃ, kassapāmantayāmi taṃ;
我不能在林中生活,咖沙巴,我告诉你;
Dukkho vāso araññasmiṃ, raṭṭhaṃ icchāmi gantave.
「住在林野中是苦的,我想要前往国土。」
Yathā ahaṃ ito gantvā, yasmiṃ janapade vasaṃ;
「我从此处前往后,住在某个人群聚落;」
Ācāraṃ brahme sikkheyyaṃ, taṃ dhammaṃ anusāsa maṃ.
「我应当学习梵行者的行仪,请教导我那法。」
Sace araññaṃ hitvāna, vanamūlaphalāni ca;
「如果舍弃林野,以及林野的根、果;」
Raṭṭhe rocayase vāsaṃ, taṃ dhammaṃ nisāmehi me.
「你喜欢住在国土中,请听我说那法。」
Visaṃ mā paṭisevittho , papātaṃ parivajjaya;
「不要亲近毒,应避开悬崖;」
Paṅke ca mā visīdittho , yatto cāsīvise care.
「不要陷入泥沼中,应警觉地行于毒蛇之中。」
Kiṃ nu visaṃ papāto vā, paṅko vā brahmacārinaṃ;
「什么是梵行者的毒、悬崖,或泥沼呢?」
Kaṃ tvaṃ āsīvisaṃ brūsi, taṃ me akkhāhi pucchito;
你说的毒蛇是什么?请告诉我所问的;
Āsavo tāta lokasmiṃ, surā nāma pavuccati;
亲爱的!世间的漏,名为酒;
Manuñño surabhī vaggu, sādu khuddarasūpamo ;
令人喜悦、芳香、迅速,美味如小美味;
Visaṃ tadāhu ariyā se, brahmacariyassa nārada.
诸圣者说那是毒,那拉达!对于梵行。
Itthiyo tāta lokasmiṃ, pamattaṃ pamathenti tā;
亲爱的!世间的女人,她们扰乱放逸者;
Haranti yuvino cittaṃ, tūlaṃ bhaṭṭhaṃva māluto;
她们夺取年轻人的心,如风吹散棉花;
Papāto eso akkhāto, brahmacariyassa nārada.
这被称为悬崖,那拉达!对于梵行。
Lābho siloko sakkāro, pūjā parakulesu ca;
利养、名声、恭敬,以及在他人家族中的供养;
Paṅko eso ca akkhāto, brahmacariyassa nārada.
那拉达,这被称为梵行的泥沼。
Sasatthā tāta rājāno, āvasanti mahiṃ imaṃ;
亲爱的,诸王带着武器,统治这大地;
Te tādise manussinde, mahante tāta nārada.
那拉达,亲爱的,对于这样伟大的人主,
Issarānaṃ adhipatīnaṃ, na tesaṃ pādato care;
诸自在者、诸统治者,不应在他们脚边行走;
Āsīvisoti akkhāto, brahmacariyassa nārada.
那拉达,这被称为梵行的毒蛇。
Bhattattho bhattakāle ca , yaṃ gehamupasaṅkame;
为了食物,在食时,前往任何家;
Yadettha kusalaṃ jaññā, tattha ghāsesanaṃ care.
在此应知何为善巧,在那里行乞食。
Pavisitvā parakulaṃ, pānatthaṃ bhojanāya vā;
进入他人家,为了饮或为了食;
Mitaṃ khāde mitaṃ bhuñje, na ca rūpe manaṃ kare.
应适量地吃,适量地食用,不应对色起意。
Goṭṭhaṃ majjaṃ kirāṭañca , sabhā nikiraṇāni ca;
牛栏、酒肆、猎人处、集会、聚集之处,
Ārakā parivajjehi, yānīva visamaṃ pathanti.
应从远处回避,这些确实是不平坦的道路。
Cūḷanāradajātakaṃ catutthaṃ. · 小那拉德本生第四
478. Dūtajātakaṃ (5)
478. 使者本生经 (5)
Dūte te brahme pāhesiṃ, gaṅgātīrasmi jhāyato;
婆罗门啊,你派遣使者到恒河岸边禅修者那里,
Tesaṃ puṭṭho na byākāsi, dukkhaṃ guyhamataṃ nu te.
他们被问时没有回答,那苦是你的秘密吗?
Sace te dukkhamuppajje, kāsīnaṃ raṭṭhavaḍḍhana;
咖西人的国土增长者啊,如果你生起了苦,
Mā kho naṃ tassa akkhāhi, yo taṃ dukkhā na mocaye.
不要对那不能使你从苦中解脱的人说。
Yo tassa dukkhajātassa, ekaṅgamapi bhāgaso ;
若能以如法的方式,即使只是部分地,
Vippamoceyya dhammena, kāmaṃ tassa pavedaya .
使他从那生起的苦中解脱,请随意向他说。
Suvijānaṃ siṅgālānaṃ, sakuṇānañca vassitaṃ;
大王,豺狼和鸟类的哭泣,
Manussavassitaṃ rāja, dubbijānataraṃ tato.
比起人的哭泣,更容易辨识。
Api ce maññatī poso, ñāti mitto sakhāti vā;
即使那人认为是亲戚、朋友或同伴,
Yo pubbe sumano hutvā, pacchā sampajjate diso.
若先前欢喜,后来却成为敌人。
Yo attano dukkhamanānupuṭṭho, pavedaye jantu akālarūpe;
若有人在不适当的时候,未被询问自己的苦,却向他人诉说,
Ānandino tassa bhavantimittā , hitesino tassa dukhī bhavanti.
那些欢喜的人成为他的朋友,那些希望利益的人则变得痛苦。
Kālañca ñatvāna tathāvidhassa, medhāvīnaṃ ekamanaṃ viditvā;
知晓时机与如此之人,了知诸贤者之一心;
Akkheyya tibbāni parassa dhīro, saṇhaṃ giraṃ atthavatiṃ pamuñce.
智者应说激烈之语于他人,应发出柔和、有义之语。
Sace ca jaññā avisayhamattano, na te hi mayhaṃ sukhāgamāya;
若知非自己所能胜,彼等实非为我之乐利;
Ekova tibbāni saheyya dhīro, saccaṃ hirottappamapekkhamāno.
智者应独自忍受激烈之语,期待真实、惭与愧。
Ahaṃ raṭṭhāni vicaranto, nigame rājadhāniyo;
我游行诸国,诸村落与王都;
Bhikkhamāno mahārāja, ācariyassa dhanatthiko.
大王,我行乞,为导师求财。
Gahapatī rājapurise, mahāsāle ca brāhmaṇe;
从诸家主、王臣,及诸大富之婆罗门;
Alatthaṃ satta nikkhāni, suvaṇṇassa janādhipa;
人主,我得到七枚金币。
Te me naṭṭhā mahārāja, tasmā socāmahaṃ bhusaṃ.
大王,他们对我已失去,因此我极度悲伤。
Purisā te mahārāja, manasānuvicintitā;
大王,那些人被我以心思量,
Nālaṃ dukkhā pamocetuṃ, tasmā tesaṃ na byāhariṃ.
不能从苦中解脱,因此我不为他们说。
Tvañca kho me mahārāja, manasānuvicintito;
大王,而你被我以心思量,
Alaṃ dukkhā pamocetuṃ, tasmā tuyhaṃ pavedayiṃ.
能从苦中解脱,因此我向你宣说。
Tassādāsi pasannatto, kāsīnaṃ raṭṭhavaḍḍhano;
迦尸国的增长者,对他满意,
Jātarūpamaye nikkhe, suvaṇṇassa catuddasāti.
给予金制的项链,十四两黄金。
Dūtajātakaṃ pañcamaṃ. · 使者本生第五
479. Kāliṅgabodhijātakaṃ (6)
479. 咖陵伽菩提本生(6)
Rājā kāliṅgo cakkavatti, dhammena pathavimanusāsaṃ ;
咖陵伽王是转轮王,以法统治大地;
Agamā bodhisamīpaṃ, nāgena mahānubhāvena.
他来到菩提树附近,与大神通的龙一起。
Kāliṅgo bhāradvājo ca, rājānaṃ kāliṅgaṃ samaṇakolaññaṃ;
咖陵伽与婆罗堕阇,以及咖陵伽王、沙马那果喇雅;
Cakkaṃ vattayato pariggahetvā , pañjalī idamavoca.
接受了转法轮的轮,合掌说此话。
Paccoroha mahārāja, bhūmibhāgo yathā samaṇuggato ;
大王请下来,这地方如同沙门所升起;
Idha anadhivarā buddhā, abhisambuddhā virocanti.
在此无上的诸佛,已正等正觉而光耀。
Padakkhiṇato āvaṭṭā, tiṇalatā asmiṃ bhūmibhāgasmiṃ;
右绕而转,草与蔓藤在此地方;
Pathaviyā nābhiyaṃ maṇḍo, iti no sutaṃ mante mahārāja .
在大地的中心是平坦的,大王,我们如是听闻真言。
Sāgarapariyantāya, mediniyā sabbabhūtadharaṇiyā;
在以大海为边际的大地上,在一切众生所依止的地上;
Pathaviyā ayaṃ maṇḍo, orohitvā namo karohi.
在此大地上,这个曼陀罗,下降后作礼。
Ye te bhavanti nāgā ca, abhijātā ca kuñjarā;
那些龙与出身高贵的象;
Ettāvatā padesaṃ te, nāgā neva mupayanti.
龙们不会到达这样的地方。
Abhijāto nāgo kāmaṃ, pesehi kuñjaraṃ dantiṃ;
出身高贵的龙,随意派遣有牙的象;
Ettāvatā padeso , sakkā nāgena mupagantuṃ.
这样的地方,龙能够到达。
Taṃ sutvā rājā kāliṅgo, veyyañjanikavaco nisāmetvā;
听到那个后,咖陵伽王,听闻了文法师的话;
Sampesesi nāgaṃ ñassāma, mayaṃ yathimassidaṃ vacanaṃ.
派遣了龙,我们将知道这话是否如此。
Sampesito ca raññā, nāgo koñcova abhinaditvāna;
被国王派遣,象王鸣叫后;
Paṭisakkitvā nisīdi, garuṃva bhāraṃ asahamāno.
拒绝后坐下,如同无法承受重担。
Kāliṅgabhāradvājo, nāgaṃ khīṇāyukaṃ viditvāna;
咖陵嘎婆罗德瓦迦,知道象王寿命已尽;
Rājānaṃ kāliṅgaṃ, taramāno ajjhabhāsittha;
急忙对咖陵嘎王说;
Aññaṃ saṅkama nāgaṃ, nāgo khīṇāyuko mahārāja.
「大王,请换另一头象,此象寿命已尽。」
Taṃ sutvā kāliṅgo, taramāno saṅkamī nāgaṃ;
咖陵嘎王听闻后,急忙换了另一头象;
Saṅkanteva raññe, nāgo tattheva pati bhumyā;
国王刚换好,象王就在那里倒地;
Veyyañjanikavaco, yathā tathā ahu nāgo.
预言之语,如实应验于象王。
Kāliṅgo rājā kāliṅgaṃ, brāhmaṇaṃ etadavoca;
咖林嘎王对咖林嘎婆罗门说了这些话;
Tvameva asi sambuddho, sabbaññū sabbadassāvī.
「你就是正自觉者,一切知者、一切见者。」
Taṃ anadhivāsento kāliṅgaṃ , brāhmaṇo idamavoca;
咖林嘎婆罗门不接受这些,说了这些话;
Veyyañjanikā hi mayaṃ, buddhā sabbaññuno mahārāja.
「大王,我们是通过经典而觉悟的,是一切知者的佛陀。
Sabbaññū sabbavidū ca, buddhā na lakkhaṇena jānanti;
一切知者、一切智者的佛陀不通过相来了知;
Āgamabalasā hi mayaṃ, buddhā sabbaṃ pajānanti.
我们这些佛陀依靠传承的力量了知一切。」
Mahayitvā sambodhiṃ , nānāturiyehi vajjamānehi;
尊崇正觉之后,以各种乐器演奏;
Mālāvilepanaṃ abhiharitvā atha rājā manupāyāsi .
献上花鬘与涂香之后,巴耶西王。
Saṭṭhi vāhasahassāni, pupphānaṃ sannipātayi;
六万车的花,被集合起来;
Pūjesi rājā kāliṅgo, bodhimaṇḍamanuttaranti .
咖陵咖王供养了无上菩提道场。
Kāliṅgabodhijātakaṃ chaṭṭhaṃ. · 咖林嘎菩提本生第六
480. Akittijātakaṃ (7)
480. 阿吉帝本生(7)
Akittiṃ disvā sammantaṃ, sakko bhūtapatī bravi;
萨咖看见阿吉帝在流汗,众生之主说;
Kiṃ patthayaṃ mahābrahme, eko sammasi ghammani.
大梵天,你希求什么,独自在炎热中流汗。
Dukkho punabbhavo sakka, sarīrassa ca bhedanaṃ;
萨咖,再生是苦,身体的破坏是苦;
Sammohamaraṇaṃ dukkhaṃ, tasmā sammāmi vāsava.
痴迷的死亡是苦,因此我流汗,瓦沙瓦。
Etasmiṃ te sulapite, patirūpe subhāsite;
对于你这善说的、适当的、善语的,
Varaṃ kassapa te dammi, yaṃ kiñci manasicchasi.
「咖沙巴,我给你恩赐,你心中想要什么。」
Varaṃ ce me ado sakka, sabbabhūtānamissara;
「萨咖,如果你给我恩赐,一切众生之主;
Yena putte ca dāre ca, dhanadhaññaṃ piyāni ca;
「由于子女、妻子、财谷、诸可爱之物,
Laddhā narā na tappanti, so lobho na mayī vase.
「得到后人们不满足,那贪欲不在我控制中。
Etasmiṃ te sulapite, patirūpe subhāsite;
「对于这善说的、适当的、善讲的,
Varaṃ kassapa te dammi, yaṃ kiñci manasicchasi.
「咖沙巴,我给你恩赐,你心中想要什么。」
Varaṃ ce me ado sakka, sabbabhūtānamissara;
「萨咖,如果你给我恩赐,一切众生之主;
Khettaṃ vatthuṃ hiraññañca, gavassaṃ dāsaporisaṃ;
「田地、宅地、黄金、牛马、奴婢仆从;
Yena jātena jīyanti, so doso na mayī vase.
以何生而老,此过失非我所能控制。
Etasmiṃ te sulapite, patirūpe subhāsite;
于此你善睡眠,于适当处善说;
Varaṃ kassapa te dammi, yaṃ kiñci manasicchasi.
咖沙巴,我给你恩赐,你心中想要什么。
Varaṃ ce me ado sakka, sabbabhūtānamissara;
萨咖,若你给我恩赐,一切众生之主;
Bālaṃ na passe na suṇe, na ca bālena saṃvase;
愿不见愚者,不闻愚者,不与愚者共住;
Bālenallāpa sallāpaṃ, na kare na ca rocaye.
不与愚者交谈,不作也不喜悦。
Kiṃ nu te akaraṃ bālo, vada kassapa kāraṇaṃ;
愚者对你做了什么?咖沙巴,说出原因;
Kena kassapa bālassa, dassanaṃ nābhikaṅkhasi.
咖沙巴,为何你不希求见到愚者?
Anayaṃ nayati dummedho, adhurāyaṃ niyuñjati;
这愚者以非道引导,以非轭驾驭;
Dunnayo seyyaso hoti, sammā vutto pakuppati;
被恶引导者变得更坏,被正确说者反而激怒;
Vinayaṃ so na jānāti, sādhu tassa adassanaṃ.
他不知律,不见他为善。
Etasmiṃ te sulapite, patirūpe subhāsite;
在这善说的、适当的、善讲的(法)中;
Varaṃ kassapa te dammi, yaṃ kiñci manasicchasi.
咖沙巴,我给你恩赐,你心中想要什么就(给你)什么。
Varaṃ ce me ado sakka, sabbabhūtānamissara;
萨咖,若你给我恩赐,一切众生之主;
Dhīraṃ passe suṇe dhīraṃ, dhīrena saha saṃvase;
愿我见贤者、听闻贤者、与贤者共住;
Dhīrenallāpasallāpaṃ, taṃ kare tañca rocaye.
与贤者交谈对话,愿我作此并喜乐此。
Kiṃ nu te akaraṃ dhīro, vada kassapa kāraṇaṃ;
「贤者对你做了什么?说吧,咖沙巴,什么原因;
Kena kassapa dhīrassa, dassanaṃ abhikaṅkhasi.
咖沙巴,你为何渴望见贤者?」
Nayaṃ nayati medhāvī, adhurāyaṃ na yuñjati;
「有慧者引导正道,不驾驭不调顺者;
Sunayo seyyaso hoti, sammā vutto na kuppati;
善引导者更殊胜,正确说示者不恼怒;
Vinayaṃ so pajānāti, sādhu tena samāgamo.
他了知调伏,与他相会是善的。
Etasmiṃ te sulapite, patirūpe subhāsite;
在这善说的、适当的、善语的(话)中;
Varaṃ kassapa te dammi, yaṃ kiñci manasicchasi.
咖沙巴,我给你恩赐,你心中想要什么就(给你)什么。」
Varaṃ ce me ado sakka, sabbabhūtānamissara;
「萨咖,如果你给我恩赐,一切众生之主;」
Tato ratyā vivasāne , sūriyuggamanaṃ pati;
从那夜晚破晓时,直到太阳升起;
Dibbā bhakkhā pātubhaveyyuṃ, sīlavanto ca yācakā.
愿天界的食物出现,以及持戒的乞求者。
Dadato me na khīyetha, datvā nānutapeyyahaṃ;
愿我布施时不会减少,布施后我不会后悔;
Dadaṃ cittaṃ pasādeyyaṃ, etaṃ sakka varaṃ vare.
愿我布施时心生净信,萨咖啊,这是殊胜中的殊胜。
Etasmiṃ te sulapite, patirūpe subhāsite;
对于你这善说的、适当的、善妙的言说;
Varaṃ kassapa te dammi, yaṃ kiñci manasicchasi.
咖沙巴啊,我给你恩赐,你心中想要什么就给什么。
Varaṃ ce me ado sakka, sabbabhūtānamissara;
萨咖啊,如果你给我恩赐,一切众生的主宰;
Na maṃ puna upeyyāsi, etaṃ sakka varaṃ vare.
愿你不要再来找我,萨咖啊,这是殊胜中的殊胜。
Bahūhi vatacariyāhi , narā ca atha nāriyo;
以诸多的苦行戒,男人们以及女人们;
Dassanaṃ abhikaṅkhanti, kiṃ nu me dassane bhayaṃ.
期望见面,为何我对见面有恐惧?
Taṃ tādisaṃ devavaṇṇaṃ , sabbakāmasamiddhinaṃ;
见到那样具天色的,一切欲望成就的;
Disvā tapo pamajjeyya , etaṃ te dassane bhayanti.
见后苦行会放逸,这是你对见面的恐惧。
Akittijātakaṃ sattamaṃ. · 阿吉帝本生第七
481. Takkāriyajātakaṃ (8)
481. 塔咖利亚本生(8)
Ahameva dubbhāsitaṃ bhāsi bālo, bhekovaraññe ahimavhāyamāno ;
我这愚者说了恶语,如青蛙在旷野被蛇吞食;
Takkāriye sobbhamimaṃ patāmi, na kireva sādhu ativelabhāṇī .
我陷入塔咖利亚的灾祸,确实过度多语者不善。
Pappoti macco ativelabhāṇī, bandhaṃ vadhaṃ sokapariddavañca;
过度多语的人,遭遇束缚、杀戮、愁与悲;
Attānameva garahāsi ettha, ācera yaṃ taṃ nikhaṇanti sobbhe.
在此,他只责备自己,「行善者们埋葬那个」。
Kimevahaṃ tuṇḍilamanupucchiṃ, kareyya saṃ bhātaraṃ kāḷikāyaṃ ;
我为何询问秃头者,他会对黑女的兄弟做什么;
Naggovahaṃ vatthayugañca jīno, ayampi attho bahutādisova.
我赤裸而他胜了衣服,这个意义也与那许多相似。
Yo yujjhamānānamayujjhamāno , meṇḍantaraṃ accupatī kuliṅgo;
那不战斗者在战斗者中间,如库灵鸟飞越公羊之间;
So piṃsito meṇḍasirehi tattha, ayampi attho bahutādisova.
他在那里被公羊头撞碎,这个意义也与那许多相似。
Caturo janā potthakamaggahesuṃ, ekañca posaṃ anurakkhamānā;
四个人拿了布包,守护着一个男子;
Sabbeva te bhinnasirā sayiṃsu, ayampi attho bahutādisova.
他们全都头破而躺下,这个意义也与那许多相似。
Ajā yathā veḷugumbasmiṃ baddhā , avakkhipantī asimajjhagacchi;
如母羊被绑在竹丛中,摇晃着到达了剑的中间;
Teneva tassā galakāvakantaṃ , ayampi attho bahutādisova.
因此,那正是她的咽喉之孔,这个意义也是非常相似的。
Ime na devā na gandhabbaputtā, migā ime atthavasaṃ gatā me ;
这些既非天人也非乾达婆之子,这些是为我的利益而来的鹿;
Ekañca naṃ sāyamāse pacantu, ekaṃ punappātarāse pacantu.
让他们在傍晚煮一只,又在早晨再煮一只。
Sataṃ sahassāni dubhāsitāni, kalampi nāgghanti subhāsitassa;
十万句恶说,也不值善说的十六分之一;
Dubbhāsitaṃ saṅkamāno kileso , tasmā tuṇhī kimpurisā na bālyā.
恶说带来烦恼的转移,因此沉默的人不是愚者。
Yā mesā byāhāsi pamuñcathetaṃ, giriñca naṃ himavantaṃ nayantu;
请释放这位已嫁给我的女子,并将她带往雪山;
Imañca kho dentu mahānasāya, pātova naṃ pātarāse pacantu.
将这只给予厨房,让他们在清晨煮它作为早餐。
Pajjunnanāthā pasavo, pasunāthā ayaṃ pajā;
雨神是畜生之主,畜生是这些人民之主;
Tvaṃ nāthosi mahārāja, nāthohaṃ bhariyāya me ;
大王,你是我妻子的依怙,我不是;
Dvinnamaññataraṃ ñatvā, mutto gaccheyya pabbataṃ.
知道两者中的一个,被释放者应前往山中。
Na ve nindā suparivajjayetha , nānā janā sevitabbā janinda;
确实不应完全避免诽谤,人中之王,不应亲近各种人;
Yeneva eko labhate pasaṃsaṃ, teneva añño labhate ninditāraṃ.
某人因此而获得赞叹,另一人却因此而获得诽谤者。
Sabbo loko paricitto aticitto , sabbo loko cittavā samhi citte;
整个世间被心所围绕、被心所超越,整个世间有心者在心中;
Paccekacittā puthu sabbasattā, kassīdha cittassa vase na vatte.
一切众生各有其心、心各不同,谁在此不受心的控制而转?
Tuṇhī ahū kimpuriso sabhariyo , yo dāni byāhāsi bhayassa bhīto;
那个有妻子的男子为何沉默,他现在因恐惧而说话;
So dāni mutto sukhito arogo, vācākirevattavatī narānanti.
他现在被释放、快乐、无病,言语行为确实是人们的保护。
Takkāriyajātakaṃ aṭṭhamaṃ. · 答咖利亚本生第八
482. Rurumigarājajātakaṃ (9)
482. 鹿王本生(9)
Tassa gāmavaraṃ dammi, nāriyo ca alaṅkatā;
我将给他最胜村,以及装饰的女人们;
Yo metaṃ migamakkhāti , migānaṃ migamuttamaṃ.
凡告诉我那鹿者,诸鹿中的最胜鹿。
Mayhaṃ gāmavaraṃ dehi, nāriyo ca alaṅkatā;
请给我最胜村,以及装饰的女人们;
Ahaṃ te migamakkhissaṃ, migānaṃ migamuttamaṃ.
我将为你告知那鹿,诸鹿中的最胜鹿。
Etasmiṃ vanasaṇḍasmiṃ, ambā sālā ca pupphitā;
在此丛林中,芒果树与沙罗树开花;
Indagopakasañchannā , ettheso tiṭṭhate migo.
被因陀瞿波虫覆盖,那鹿住在此处。
Dhanuṃ advejjhaṃ katvāna, usuṃ sannayhupāgami ;
使弓不弯曲后,装上箭而前往;
Migo ca disvā rājānaṃ, dūrato ajjhabhāsatha.
鹿见到国王后,从远处对他说:
Āgamehi mahārāja, mā maṃ vijjhi rathesabha;
「大王,请过来,车中之牛,不要射我;
Ko nu te idamakkhāsi, ettheso tiṭṭhate migo.
谁告诉你『这只鹿站在这里』?
Esa pāpacaro poso, samma tiṭṭhati ārakā;
那个恶行之人,正站在远处;
Soyaṃ me idamakkhāsi, ettheso tiṭṭhate migo.
就是他告诉我『这只鹿站在这里』。
Saccaṃ kireva māhaṃsu, narā ekacciyā idha;
确实,某些人在此对我说的是真的;
Kaṭṭhaṃ niplavitaṃ seyyo, na tvevekacci yo naro.
沉入水中的木头更好,而不是某些人。
Kiṃ nu ruru garahasi migānaṃ, kiṃ pakkhīnaṃ kiṃ pana mānusānaṃ;
鹿鹿啊,你责备什么?是诸鹿?是诸鸟?还是诸人?」
Bhayañhi maṃ vindatinapparūpaṃ, sutvāna taṃ mānusiṃ bhāsamānaṃ.
听闻那只鸟说人语,确实不小的恐惧来到我。
Yamuddhariṃ vāhane vuyhamānaṃ, mahodake salile sīghasote;
我从被拖拽的车辆中救起它,从大水中、从急流的水流中。
Tatonidānaṃ bhayamāgataṃ mama, dukkho have rāja asabbhi saṅgamo.
以此为因,恐惧来到我,大王,与不善者的交往确实是苦。
Sohaṃ catuppattamimaṃ vihaṅgamaṃ, tanucchidaṃ hadaye ossajāmi;
我将这只四足的飞禽、这只细腰者放在心上。
Hanāmi taṃ mittadubbhiṃ akiccakāriṃ , yo tādisaṃ kammakataṃ na jāne.
我杀死那个恶友、作恶者,他不知道所作的这样的业。
Dhīrassa bālassa have janinda, santo vadhaṃ nappasaṃsanti jātu;
人中之王,贤者对愚者的杀戮,善者确实永不赞叹。
Kāmaṃ gharaṃ gacchatu pāpadhammo, yañcassa bhaṭṭhaṃ tadetassa dehi;
让那恶法者随意回家,凡是他的食物,那就给他。
Ahañca te kāmakaro bhavāmi.
而我将成为你的随意使唤者。
Addhā ruru aññataro sataṃ so , yo dubbhato mānusassa na dubbhi;
确实,那位鹿王是百中之一,他不怕恶人类而不怕;
Kāmaṃ gharaṃ gacchatu pāpadhammo, yañcassa bhaṭṭhaṃ tadetassa dammi;
愿恶法者回家去,凡是他的食物,我给他那个;
Ahañca te kāmacāraṃ dadāmi.
我也给你随意行。
Suvijānaṃ siṅgālānaṃ, sakuṇānañcavassitaṃ;
豺狼的领域容易知,鸟类的领域也容易知;
Manussavassitaṃ rāja, dubbijānataraṃ tato.
大王,人类的领域比那更难知。
Api ce maññatī poso, ñāti mitto sakhāti vā;
即使人认为:『亲戚、朋友或同伴』,
Yo pubbe sumano hutvā, pacchā sampajjate diso.
先前心意善良者,后来变成敌人。
Samāgatā jānapadā, negamā ca samāgatā;
乡村的人们聚集了,城镇的人们也聚集了;
Migā sassāni khādanti, taṃ devo paṭisedhatu.
鹿吃谷物,愿天阻止它。
Kāmaṃ janapado māsi, raṭṭhañcāpi vinassatu;
宁可国土灭亡,国家也毁坏;
Na tvevāhaṃ ruruṃ dubbhe, datvā abhayadakkhiṇaṃ.
我也不会射杀鹿王,已给予无畏之施。
Mā me janapado āsi , raṭṭhañcāpi vinassatu;
宁可我的国土不存在,国家也毁坏;
Na tvevāhaṃ migarājassa, varaṃ datvā musā bhaṇeti.
我也不会对鹿王,给予恩惠后说妄语。
Rurumigarājajātakaṃ navamaṃ. · 鹿王儒儒本生第九
483. Sarabhamigajātakaṃ (10)
483. 沙拉巴鹿本生(10)
Āsīsetheva puriso, na nibbindeyya paṇḍito;
人应祝愿,智者不应厌倦;
Passāmi vohaṃ attānaṃ, yathā icchiṃ tathā ahu.
我看见你自己,如我所愿那样成就。
Āsīsetheva puriso, na nibbindeyya paṇḍito;
人应希求,智者不应厌倦;
Passāmi vohaṃ attānaṃ, udakā thalamubbhataṃ.
我看见我自己,从水中升至陆地。
Vāyametheva puriso, na nibbindeyya paṇḍito;
人应努力,智者不应厌倦;
Passāmi vohaṃ attānaṃ, yathā icchiṃ tathā ahu.
我看见我自己,如我所愿那样成就。
Vāyametheva puriso, na nibbindeyya paṇḍito;
人应努力,智者不应厌倦;
Passāmi vohaṃ attānaṃ, udakā thalamubbhataṃ.
我看见我自己,从水中升至陆地。
Dukkhūpanītopi naro sapañño, āsaṃ na chindeyya sukhāgamāya;
即使被带至苦的有慧之人,不应为了乐的到来而断绝希望;
Bahū hi phassā ahitā hitā ca, avitakkitā maccamupabbajanti .
因为许多无益的与有益的触,未经思虑地来到死者。
Acintitampi bhavati, cintitampi vinassati;
未思虑的也会发生,已思虑的也会消失;
Na hi cintāmayā bhogā, itthiyā purisassa vā.
无论对女人或男人,财富确实不是由思虑而成的。
Sarabhaṃ giriduggasmiṃ, yaṃ tvaṃ anusarī pure;
在山险之中的羚羊,你以前曾追逐它;
Alīnacittassa tuvaṃ, vikkantamanujīvasi .
你以不退缩之心,追随那勇猛者而活。
Yo taṃ viduggā narakā samuddhari, silāya yoggaṃ sarabho karitvā;
那位从地狱的险难中救出它,羚羊被岩石所缚;
Dukkhūpanītaṃ maccumukhā pamocayi, alīnacittaṃ taṃ migaṃ vadesi.
从死亡之口解救了被带入苦中者,你说那羚羊心不退缩。
Kiṃ tvaṃ nu tattheva tadā ahosi, udāhu te koci naṃ etadakkhā;
你当时就在那里吗,或者有人告诉你这件事;
Vivaṭṭacchaddo nusi sabbadassī, ñāṇaṃ nu te brāhmaṇa bhiṃsarūpaṃ.
你是揭开遮盖的一切知者吗,婆罗门,你的智是否具有可怖之相。
Na cevahaṃ tattha tadā ahosiṃ, na cāpi me koci naṃ etadakkhā;
我当时并不在那里,也没有任何人对我说过这件事;
Gāthāpadānañca subhāsitānaṃ, atthaṃ tadānenti janinda dhīrā.
人中之王,智者们理解那些善说偈颂的意义。
Ādāya pattiṃ paraviriyaghātiṃ, cāpe saraṃ kiṃ vicikicchase tuvaṃ;
拿起能破坏敌人勇气的刀剑,在弓上搭箭,你为何犹豫?
Nunno saro sarabhaṃ hantu khippaṃ, annañhi etaṃ varapañña rañño.
被催促的箭应迅速射杀沙拉巴,因为这是国王的另一个优胜智慧。
Addhā pajānāmi ahampi etaṃ, annaṃ migo brāhmaṇa khattiyassa;
婆罗门,我确实也知道这一点,这鹿是刹帝利的另一个;
Pubbe katañca apacāyamāno, tasmā migaṃ sarabhaṃ no hanāmi.
不轻视以前所做的恭敬,因此我不杀沙拉巴鹿。
Neso migo mahārāja, asureso disampati;
大王,这不是鹿,这是阿修罗王、方位之主;
Etaṃ hantvā manussinda, bhavassu amarādhipo.
人中之王,杀了他,你将成为诸天之主。
Sace ca rājā vicikicchase tuvaṃ, hantuṃ migaṃ sarabhaṃ sahāyakaṃ ;
大王,如果你怀疑,要杀这只羚羊和同伴;
Saputtadāro naravīraseṭṭha , gantvā tuvaṃ vetaraṇiṃ yamassa.
人中英雄最胜者,你将与妻儿一起前往阎魔的韦答喇尼河。
Kāmaṃ ahaṃ jānapadā ca sabbe, puttā ca dārā ca sahāyasaṅghā;
我宁愿与所有国人、儿子、妻子和朋友众,
Gacchemu taṃ vetaraṇiṃ yamassa, na tveva hañño mama pāṇado yo .
一起前往那阎魔的韦答喇尼河,也不杀害这个给我生命者。
Ayaṃ migo kicchagatassa mayhaṃ, ekassa kattā vivanasmi ghore;
这只鹿在我陷入困境时,独自在可怕的森林中帮助我;
Taṃ tādisaṃ pubbakiccaṃ saranto, jānaṃ mahābrahme kathaṃ haneyyaṃ.
忆念那样的先前恩德,大梵天,我知道后怎能杀害他?
Mittābhirādhī cirameva jīva, rajjaṃ imaṃ dhammaguṇe pasāsa;
喜悦于朋友者,愿你长久地活,以法德治理这个王国;
Nārīgaṇehi paricāriyanto, modassu raṭṭhe tidiveva vāsavo.
被女众须跋,愿你在国中欢喜,如萨咖在三十三天。
Akkodhano niccapasannacitto, sabbātithī yācayogo bhavitvā ;
不嗔恚、心常清净,成为一切客人的施与者;
Datvā ca bhutvā ca yathānubhāvaṃ, anindito saggamupehi ṭhānanti.
施与后、食用后,随其能力,无可指责地前往天界之处。
Sarabhamigajātakaṃ dasamaṃ. · 萨拉巴鹿本生第十
Terasakanipātaṃ niṭṭhitaṃ. · 十三集完
Tassuddānaṃ –
其摄颂——
Varaamba kuṭhāri sahaṃsavaro, atharaññasmiṃ dūtakapañcamako;
最胜、芒果、斧、千、最胜,然后林中、使者、第五;
Atha bodhi akitti sutakkarinā, atha rurumigenaparo sarabhoti.
然后菩提、名声、善作者,然后鹿、另一、沙拉跋。