1. Ratanacaṅkamanakaṇḍaṃ1. 宝石经行篇
Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa · 礼敬彼世尊、阿拉汉、正自觉者
Khuddakanikāye · 小部
Buddhavaṃsapāḷi · 佛史部
1. Ratanacaṅkamanakaṇḍaṃ1. 宝石经行篇
Brahmā ca lokādhipatī sahampatī , katañjalī anadhivaraṃ ayācatha;
梵天与世间之主、娑婆主,合掌请求无上者:
‘‘Santīdha sattāpparajakkhajātikā, desehi dhammaṃ anukampimaṃ pajaṃ’’.
「此处有诸眼尘少垢者,请为怜悯众生而说法。」
Sampannavijjācaraṇassa tādino, jutindharassantimadehadhārino;
对于那位具足明行、如如不动、持光明身、持寂静身者,
Tathāgatassappaṭipuggalassa, uppajji kāruññatā sabbasatte.
对于那位如来、无与伦比者,对一切众生生起了悲悯。
‘‘Na hete jānanti sadevamānusā, buddho ayaṃ kīdisako naruttamo;
「诸天与人不知道,此佛、此人中至上者是何等样的;
Iddhibalaṃ paññābalañca kīdisaṃ, buddhabalaṃ lokahitassa kīdisaṃ.
神通力与慧力是何等样的,佛力对世间利益是何等样的。」
‘‘Na hete jānanti sadevamānusā, buddho ayaṃ edisako naruttamo;
「诸天与人不知道,此佛、此人中至上者是这等样的;
Iddhibalaṃ paññābalañca edisaṃ, buddhabalaṃ lokahitassa edisaṃ.
神通力与慧力是这等样的,佛力对世间利益是这等样的。」
‘‘Handāhaṃ dassayissāmi, buddhabalamanuttaraṃ;
「来吧!我将显示无上的佛力;我将使经行道出现在天空中,以宝珠装饰。」
Caṅkamaṃ māpayissāmi, nabhe ratanamaṇḍitaṃ’’.
地居的大王天众、三十三天、夜摩天、兜率天、化乐天;
Bhummā mahārājikā tāvatiṃsā, yāmā ca devā tusitā ca nimmitā;
他化自在天以及梵天众,欢喜地发出广大的声音。
Paranimmitā yepi ca brahmakāyikā, ānanditā vipulamakaṃsu ghosaṃ.
大地与诸天被照亮,广大的世间界无遮蔽;
Obhāsitā ca pathavī sadevakā, puthū ca lokantarikā asaṃvutā;
浓厚的黑暗当时被破除,见到稀有的神变。
Tamo ca tibbo vihato tadā ahu, disvāna accherakaṃ pāṭihīraṃ.
诸天、乾达婆、人、罗刹,生起殊胜广大的光辉;
Sadevagandhabbamanussarakkhase, ābhā uḷārā vipulā ajāyatha;
在此世、他世、两世,下方、上方、横向,遍布。
Imasmiṃ loke parasmiñcobhayasmiṃ , adho ca uddhaṃ tiriyañca vitthataṃ.
在此世与他世,在两世,在下、在上、在横向广大处。
Sattuttamo anadhivaro vināyako, satthā ahū devamanussapūjito;
最胜者、无上者、调御者,导师受天人礼敬;
Mahānubhāvo satapuññalakkhaṇo, dassesi accherakaṃ pāṭihīraṃ.
大威力者、具百福相者,显示了稀有的神变。
So yācito devavarena cakkhumā, atthaṃ samekkhitvā tadā naruttamo;
彼具眼者被天中之尊请求,彼时人中至上者观察义利;
Caṅkamaṃ māpayi lokanāyako, suniṭṭhitaṃ sabbaratananimmitaṃ.
世间导师令造经行处,善成就的、由一切宝所造的。
Iddhī ca ādesanānusāsanī, tipāṭihīre bhagavā vasī ahu;
神变、教诫、教导,世尊是三神变的自在者;
Caṅkamaṃ māpayi lokanāyako, suniṭṭhitaṃ sabbaratananimmitaṃ.
世间导师令造经行处,善成就的、由一切宝所造的。
Dasasahassīlokadhātuyā, sinerupabbatuttame;
在十千世界界,在须弥山王之顶;
Thambheva dassesi paṭipāṭiyā, caṅkame ratanāmaye.
如柱般依次显示,在宝所成的经行处。
Dasasahassī atikkamma, caṅkamaṃ māpayī jino;
胜者越过一万由旬,令造经行处;
Sabbasoṇṇamayā passe, caṅkame ratanāmaye.
在宝石所成的经行处,两侧全是金色。
Tulāsaṅghāṭānuvaggā , sovaṇṇaphalakatthatā;
依照天秤的横杆,铺设金板;
Vedikā sabbasovaṇṇā, dubhato passesu nimmitā.
栏楯全是金制,在两侧建造。
Maṇimuttāvālukākiṇṇā, nimmito ratanāmayo;
散布摩尼珠与珍珠砂,宝石所成;
Obhāseti disā sabbā, sataraṃsīva uggato.
照耀一切方向,如同升起的百光。
Tasmiṃ caṅkamane dhīro, dvattiṃsavaralakkhaṇo;
在那经行处,具三十二相的贤者;
Virocamāno sambuddho, caṅkame caṅkamī jino.
光辉灿烂的正觉者,胜者在经行处经行。
Dibbaṃ mandāravaṃ pupphaṃ, padumaṃ pārichattakaṃ;
天界的曼陀罗花、莲花、巴利恰答咖花;
Caṅkamane okiranti, sabbe devā samāgatā.
在经行处散落,所有天人聚集。
Passanti taṃ devasaṅghā, dasasahassī pamoditā;
天人众见到他,一万欢喜;
Namassamānā nipatanti, tuṭṭhahaṭṭhā pamoditā.
礼敬而俯伏,满足、欢喜、欣悦。
Tāvatiṃsā ca yāmā ca, tusitā cāpi devatā;
三十三天、夜摩天,以及兜率天人;
Nimmānaratino devā, ye devā vasavattino;
化乐天诸天,以及他化自在天;
Udaggacittā sumanā, passanti lokanāyakaṃ.
心意高扬、善意,见到世间导师。
Sadevagandhabbamanussarakkhasā, nāgā supaṇṇā atha vāpi kinnarā;
诸天、乾达婆、人、罗刹、龙、妙翅鸟,以及紧那罗;
Passanti taṃ lokahitānukampakaṃ, nabheva accuggatacandamaṇḍalaṃ.
他们见到那位怜悯世间利益者,犹如升起的满月轮。
Ābhassarā subhakiṇhā, vehapphalā akaniṭṭhā ca devatā;
光音天、遍净天、广果天及无烦天的天人们;
Susuddhasukkavatthavasanā, tiṭṭhanti pañjalīkatā.
穿着极清净洁白的衣服,合掌而立。
Muñcanti pupphaṃ pana pañcavaṇṇikaṃ, mandāravaṃ candanacuṇṇamissitaṃ;
他们撒下五色的花朵,混合着檀香粉的曼陀罗华;
Bhamenti celāni ca ambare tadā, ‘‘aho jino lokahitānukampako.
当时在空中挥动衣服,「啊!胜利者怜悯世间利益。
‘‘Tuvaṃ satthā ca ketū ca, dhajo yūpo ca pāṇinaṃ;
「你是有情的导师、旗帜、幢、柱;
Parāyano patiṭṭhā ca, dīpo ca dvipaduttamo .
是归依处、依止处,是两足中的最胜者、明灯。
‘‘Dasasahassīlokadhātuyā, devatāyo mahiddhikā;
「在十千世界界中,具大神通的天人们;
Parivāretvā namassanti, tuṭṭhahaṭṭhā pamoditā.
围绕后礼敬,满足、欢喜、喜悦。
‘‘Devatā devakaññā ca, pasannā tuṭṭhamānasā;
「天人与天女,净信、满足心;
Pañcavaṇṇikapupphehi, pūjayanti narāsabhaṃ.
以五色之花,供养人中牛。
‘‘Passanti taṃ devasaṅghā, pasannā tuṭṭhamānasā;
「诸天众见彼,净信、满足心;
Pañcavaṇṇikapupphehi, pūjayanti narāsabhaṃ.
以五色之花,供养人中牛。
‘‘Aho acchariyaṃ loke, abbhutaṃ lomahaṃsanaṃ;
「啊!世间稀有,未曾有、令毛竖立;
Na medisaṃ bhūtapubbaṃ, accheraṃ lomahaṃsanaṃ’’.
从未有如此,奇妙、令毛竖立」。
Sakasakamhi bhavane, nisīditvāna devatā;
诸天人坐于,各自之住处;
Hasanti tā mahāhasitaṃ, disvānaccherakaṃ nabhe.
见到天空中的稀有之事,他们大笑、大笑。
Ākāsaṭṭhā ca bhūmaṭṭhā, tiṇapanthanivāsino;
住于空中的与住于地上的,住于草丛道路的;
Katañjalī namassanti, tuṭṭhahaṭṭhā pamoditā.
合掌礼敬,满足、欢喜、喜悦。
Yepi dīghāyukā nāgā, puññavanto mahiddhikā;
那些长寿的龙,具福德的、大神通的;
Pamoditā namassanti, pūjayanti naruttamaṃ.
喜悦地礼敬,供养人中至上者。
Saṅgītiyo pavattenti, ambare anilañjase;
他们在虚空中、在无风处举行合诵;
Cammanaddhāni vādenti, disvānaccherakaṃ nabhe.
见到天空中的稀有之事,他们击打皮鼓。
Saṅkhā ca paṇavā ceva, athopi ḍiṇḍimā bahū;
螺贝与小鼓,以及许多大鼓;
Antalikkhasmiṃ vajjanti, disvānaccherakaṃ nabhe.
他们在空中鸣响,见到天空中的奇迹。
Abbhuto vata no ajja, uppajji lomahaṃsano;
今天对我们来说确实稀有,生起了身毛竖立;
Dhuvamatthasiddhiṃ labhāma, khaṇo no paṭipādito.
我们必定获得义利的成就,时机已给予我们。
Buddhoti tesaṃ sutvāna, pīti uppajji tāvade;
听到他们说「佛陀」,立即生起了喜悦;
Buddho buddhoti kathayantā, tiṭṭhanti pañjalīkatā.
说着「佛陀、佛陀」,他们合掌而立。
Hiṅkārā sādhukārā ca , ukkuṭṭhi sampahaṃsanaṃ ;
呼声、善哉声、欢呼声、欢喜声;
Pajā ca vividhā gagane, vattenti pañjalīkatā.
天空中各种众生,合掌而转。
Gāyanti seḷenti ca vādayanti ca, bhujāni pothenti ca naccayanti ca;
他们歌唱、呼喊、演奏,拍打手臂、跳舞;
Muñcanti pupphaṃ pana pañcavaṇṇikaṃ, mandāravaṃ candanacuṇṇamissitaṃ.
他们撒下五色之花,混合着栴檀粉末的曼陀罗花。
‘‘Yathā tuyhaṃ mahāvīra, pādesu cakkalakkhaṇaṃ;
「正如你,大雄,足上有轮相之标记;
Dhajavajirapaṭākā, vaḍḍhamānaṅkusācitaṃ.
幢、金刚杵、旗帜,增长、象钩所成就。
‘‘Rūpe sīle samādhimhi, paññāya ca asādiso;
「于色、戒、定中,以及于慧,无可比拟;
Vimuttiyā asamasamo, dhammacakkappavattane.
于解脱无与伦比,于转法轮。
‘‘Dasanāgabalaṃ kāye, tuyhaṃ pākatikaṃ balaṃ;
「十那伽之力在身中,你的自然之力;
Iddhibalena asamo, dhammacakkappavattane.
以神通力无可比拟,于转法轮。
‘‘Evaṃ sabbaguṇūpetaṃ, sabbaṅgasamupāgataṃ;
「如此具足一切德,具备一切支;」
Mahāmuniṃ kāruṇikaṃ, lokanāthaṃ namassatha.
礼敬大牟尼、具悲者、世间的保护者。
‘‘Abhivādanaṃ thomanañca, vandanañca pasaṃsanaṃ;
「敬礼与赞叹,礼拜与称赞;
Namassanañca pūjañca, sabbaṃ arahasī tuvaṃ.
礼敬与供养,一切你都应受。
‘‘Ye keci loke vandaneyyā, vandanaṃ arahanti ye;
「凡世间中应被礼敬者,凡应受礼敬者;
Sabbaseṭṭho mahāvīra, sadiso te na vijjati.
一切中最胜者、大雄,无有与你相等者。
‘‘Sāriputto mahāpañño, samādhijjhānakovido;
「沙利子具大慧,精通定与禅那;
Gijjhakūṭe ṭhitoyeva, passati lokanāyakaṃ.
站立于鹫峰,见到世间的导师。
‘‘Suphullaṃ sālarājaṃva, candaṃva gagane yathā;
「犹如盛开的沙罗王树,犹如天空中的月亮;
Majjhanhikeva sūriyaṃ, olokesi narāsabhaṃ.
在正午时分,他看见人中之牛、太阳。
‘‘Jalantaṃ dīparukkhaṃva, taruṇasūriyaṃva uggataṃ;
「犹如燃烧的灯树,犹如升起的年轻太阳;
Byāmappabhānurañjitaṃ, dhīraṃ passati lokanāyakaṃ.
以寻的光辉庄严,他看见贤者、世间导师。
‘‘Pañcannaṃ bhikkhusatānaṃ, katakiccāna tādinaṃ;
「五百位比库,已作所作者、如是者;
Khīṇāsavānaṃ vimalānaṃ, khaṇena sannipātayi.
漏尽者、清净者,在刹那间集合。
‘‘Lokappasādanaṃ nāma, pāṭihīraṃ nidassayi;
「名为『世间净信』的神变,他显示了;
Amhepi tattha gantvāna, vandissāma mayaṃ jinaṃ.
我们也前往那里,我们将礼敬胜利者。
‘‘Etha sabbe gamissāma, pucchissāma mayaṃ jinaṃ;
「来吧,我们全部都去,我们将询问胜利者;」
Kaṅkhaṃ vinodayissāma, passitvā lokanāyakaṃ’’.
我们将去除疑惑,见到世间的导师。
Sādhūti te paṭissutvā, nipakā saṃvutindriyā;
他们答应「善哉」后,善巧、诸根防护,
Pattacīvaramādāya, taramānā upāgamuṃ.
拿着钵与衣,急速前往。
Khīṇāsavehi vimalehi, dantehi uttame dame;
与诸漏尽者、清净者、调御者、最上调御者,
Sāriputto mahāpañño, iddhiyā upasaṅkami.
大慧的沙利子,以神通力前来。
Tehi bhikkhūhi parivuto, sāriputto mahāgaṇī;
被那些比库围绕,大众的沙利子,
Laḷanto devova gagane, iddhiyā upasaṅkami.
如天人在空中飞翔,以神通力前来。
Ukkāsitañca khipitaṃ , ajjhupekkhiya subbatā;
善戒者忍受了咳出与吐出,
Sagāravā sappatissā, sambuddhaṃ upasaṅkamuṃ.
他们恭敬、尊重地前往正等正觉者。
Upasaṅkamitvā passanti, sayambhuṃ lokanāyakaṃ;
前往后,他们见到自觉者、世间导师;
Nabhe accuggataṃ dhīraṃ, candaṃva gagane yathā.
见到那位贤者升至空中,犹如天空中的月亮。
Jalantaṃ dīparukkhaṃva, vijjuṃva gagane yathā;
犹如燃烧的灯树,犹如天空中的闪电;
Majjhanhikeva sūriyaṃ, passanti lokanāyakaṃ.
犹如正午的太阳,他们见到世间导师。
Pañcabhikkhusatā sabbe, passanti lokanāyakaṃ;
五百位比库全部见到世间导师;
Rahadamiva vippasannaṃ, suphullaṃ padumaṃ yathā.
犹如清澈的湖泊,犹如盛开的莲花。
Añjaliṃ paggahetvāna, tuṭṭhahaṭṭhā pamoditā;
合掌后,满足、欢喜、愉悦;
Namassamānā nipatanti, satthuno cakkalakkhaṇe.
礼敬者们俯伏于导师的轮相足。
Sāriputto mahāpañño, koraṇḍasamasādiso;
沙利子具大慧,如同珊瑚树;
Samādhijjhānakusalo, vandate lokanāyakaṃ.
善巧于定与禅那,礼敬世间导师。
Gajjitā kālameghova, nīluppalasamasādiso;
如时节云之雷鸣,如同青莲花;
Iddhibalena asamo, moggallāno mahiddhiko.
神通力无与伦比,摩嘎剌那具大神通。
Mahākassapopi ca thero, uttattakanakasannibho;
大咖沙巴长老,犹如纯金之色;
Dhutaguṇe agganikkhitto, thomito satthuvaṇṇito.
于头陀功德被置于第一,被导师称赞、赞叹。
Dibbacakkhūnaṃ yo aggo, anuruddho mahāgaṇī;
天眼第一者,阿奴卢塔大德;
Ñātiseṭṭho bhagavato, avidūreva tiṭṭhati.
世尊的亲族中最胜者,站立在不远处。
Āpattianāpattiyā , satekicchāya kovido;
于犯与不犯,以及有疑之事精通;
Vinaye agganikkhitto, upāli satthuvaṇṇito.
于律中被置于最上,受到导师赞叹的伍巴离。
Sukhumanipuṇatthapaṭividdho, kathikānaṃ pavaro gaṇī;
通达微细深奥之义,说法者中最胜的群首;
Isi mantāniyā putto, puṇṇo nāmāti vissuto.
仙人曼答尼的儿子,名为富那而闻名。
Etesaṃ cittamaññāya, opammakusalo muni;
了知他们的心,善于譬喻的牟尼;
Kaṅkhacchedo mahāvīro, kathesi attano guṇaṃ.
断疑的大雄,宣说自己的功德。
‘‘Cattāro te asaṅkheyyā, koṭi yesaṃ na nāyati;
「那四个无数劫,其劫数无法计算;」
Sattakāyo ca ākāso, cakkavāḷā canantakā;
七身与虚空,轮围世界与无边,
Buddhañāṇaṃ appameyyaṃ, na sakkā ete vijānituṃ.
佛智不可量,彼等不能了知。
‘‘Kimetaṃ acchariyaṃ loke, yaṃ me iddhivikubbanaṃ;
「世间此何稀有事,即我之神变显现;
Aññe bahū acchariyā, abbhutā lomahaṃsanā.
其他众多稀有事,未曾有令毛竖立。
‘‘Yadāhaṃ tusite kāye, santusito nāmahaṃ tadā;
「当我在兜率天身,彼时我名为善足;
Dasasahassī samāgamma, yācanti pañjalī mamaṃ.
万众聚集而前来,合掌向我恳请言:
‘‘‘Kālo kho te mahāvīra, uppajja mātukucchiyaṃ;
『大雄汝之时已至,当生于母胎之中;
Sadevakaṃ tārayanto, bujjhassu amataṃ padaṃ’.
救度含天之世间,觉悟不死之境地』。
‘‘Tusitā kāyā cavitvāna, yadā okkami kucchiyaṃ;
「从兜率天身死没后,当入于母胎时;
Dasasahassīlokadhātu, kampittha dharaṇī tadā.
十千世界界,大地于彼时震动。
‘‘Yadāhaṃ mātukucchito, sampajānova nikkhamiṃ;
「当我从母胎,以正知出生时;
Sādhukāraṃ pavattenti, dasasahassī pakampatha.
发出善哉声,十千世界震动。
‘‘Okkantiṃ me samo natthi, jātito abhinikkhame;
「我入胎时无与等者,从出生时;
Sambodhiyaṃ ahaṃ seṭṭho, dhammacakkappavattane.
我于正觉时最胜,于转法轮时。
‘‘Aho acchariyaṃ loke, buddhānaṃ guṇamahantatā;
「啊!世间稀有,诸佛功德之广大;
Dasasahassīlokadhātu, chappakāraṃ pakampatha;
十千世界界,以六种方式震动;」
Obhāso ca mahā āsi, accheraṃ lomahaṃsanaṃ’’.
有大光明,稀有、令人毛骨悚然。
Bhagavā tamhi samaye, lokajeṭṭho narāsabho;
世尊于彼时,世间最胜、人中之牛;
Sadevakaṃ dassayanto, iddhiyā caṅkamī jino.
胜利者以神变力行走,向包括天人的世间显示。
Caṅkame caṅkamantova, kathesi lokanāyako;
世间导师在行走处行走时说法;
Antarā na nivatteti, catuhatthe caṅkame yathā.
在四肘的行走处,中间不折返。
Sāriputto mahāpañño, samādhijjhānakovido;
沙利子大慧者,精通定与禅那;
Paññāya pāramippatto, pucchati lokanāyakaṃ.
已达慧之彼岸,请问世间导师。
‘‘Kīdiso te mahāvīra, abhinīhāro naruttama;
「大雄,人中至上者,你的胜解是怎样的;
Kamhi kāle tayā dhīra, patthitā bodhimuttamā.
智者,你在何时发愿最上菩提?
‘‘Dānaṃ sīlañca nekkhammaṃ, paññāvīriyañca kīdisaṃ;
布施、持戒、出离,慧与精进如何?
Khantisaccamadhiṭṭhānaṃ, mettupekkhā ca kīdisā.
忍辱、真实、决意,慈与舍如何?
‘‘Dasa pāramī tayā dhīra, kīdisī lokanāyaka;
智者,世间导师,你的十波罗蜜如何?
Kathaṃ upapāramī puṇṇā, paramatthapāramī kathaṃ’’.
如何圆满近波罗蜜,如何圆满最上义波罗蜜?
Tassa puṭṭho viyākāsi, karavīkamadhuragiro;
被问及此,他以咖喇维咖鸟般甜美的声音分别论,
Nibbāpayanto hadayaṃ, hāsayanto sadevakaṃ.
令心清凉,令诸天欢喜。
Atītabuddhānaṃ jinānaṃ desitaṃ, nikīlitaṃ buddhaparamparāgataṃ;
过去诸佛、诸胜者所教导的,从佛陀传承而来的,
Pubbenivāsānugatāya buddhiyā, pakāsayī lokahitaṃ sadevake.
以随顺宿住的智慧,他向包括天人的世间显示利益。
‘‘Pītipāmojjajananaṃ, sokasallavinodanaṃ;
「能生喜与悦,能除忧之箭;
Sabbasampattipaṭilābhaṃ, cittīkatvā suṇātha me.
能获得一切成就,作意后请听我说。
‘‘Madanimmadanaṃ sokanudaṃ, saṃsāraparimocanaṃ;
「能降伏骄慢、能驱除忧愁、能解脱轮回;
Sabbadukkhakkhayaṃ maggaṃ, sakkaccaṃ paṭipajjathā’’ti.
应恭敬地行于能灭尽一切苦的道。」
Ratanacaṅkamanakaṇḍo niṭṭhito. · 宝石经行篇完