9. Anomadassībuddhavaṃso · 9. 阿诺玛达西佛史义注

83 段 · CSCD 巴利原典

8. Sobhitabuddhavaṃsavaṇṇanā八、苏毗达佛种姓注释

Tassa pana aparabhāge tassa sāsanepi antarahite sobhito nāma bodhisatto kappasatasahassādhikāni cattāri asaṅkhyeyyāni pāramiyo pūretvā tusitapure nibbattitvā tattha yāvatāyukaṃ ṭhatvā devehi āyācito tusitapurato cavitvā sudhammanagare sudhammarājassa kule sudhammāya nāma deviyā kucchismiṃ paṭisandhiṃ aggahesi. So dasannaṃ māsānaṃ accayena sudhammuyyāne mātukucchito parisuddhavirājitaghanameghapaṭalato puṇṇacando viya nikkhami. Tassa paṭisandhiyaṃ jātiyañca pāṭihāriyāni pubbe vuttappakārāni.

至于那后一部分，彼时教法尚未湮灭的那位菩萨，经过千万亿劫，圆满四无量劫的波罗蜜，之后在兜率天出生，止住在那里。在天人恳求之下，离开兜率天来到净法城，净法王的家族中，与名为净法的女神在宫殿中结缘。约莫十个月后，如满月从净法苑的洁净、明净、浓密云盖下升起。其结缘及出生的神通事迹，均符合此前经文记载的种种特征。

So dasavassasahassāni agāraṃ ajjhāvasitvā sattattiṃsanāṭakitthisahassānaṃ aggāya aggamahesiyā makhiladeviyā kucchismiṃ sīhakumāre nāma putte uppanne cattāri nimittāni disvā sañjātasaṃvego pāsādeyeva pabbajitvā tattheva ānāpānassatisamādhiṃ bhāvetvā cattāri jhānāni paṭilabhitvā sattāhaṃ tattheva padhānacariyamacari. Tato makhilamahādeviyā dinnaṃ paramamadhuraṃ madhupāyāsaṃ paribhuñjitvā abhinikkhamanatthāya cittamuppādesi – ‘‘ayaṃ pāsādo alaṅkatapaṭiyatto mahājanassa passantasseva ākāsena gantvā bodhirukkhaṃ majjhekatvā pathaviyaṃ otaratu, imā ca itthiyo mayi bodhimūle nisinne avuttā sayameva pāsādato nikkhamantū’’ti. Sahacittuppādā pāsādo ca sudhammarājabhavanato uppatitvā asitañjanasaṅkāsamākāsamabbhuggañchi. So samosaritasurabhikusumadāmasamalaṅkatapāsādatalo sakalampi gaganatalaṃ samalaṅkurumāno viya kanakarasadhārāsadisarucirakaranikaro divasakaro viya ca saradasamayarajanikaro viya ca virocamāno vilambamānavividhavicittakiṅkiṇikajālo yassa kira vāteritassa sukusalajanavāditassa pañcaṅgikassa turiyassa viya saddo vaggu ca rajanīyo ca kamanīyo ca ahosi.

他遁居十万年无家生活，在七十三万名戏剧观众的带领下，王后摩姬拉女神于宫中生下一子名为狮子子。见到四种异相，心生忡忡，即刻在宫中出家，修习入出息正念禅定，得四禅，连续七周坚持禅定。之后摩姬拉大王后享用极甘甜的蜜稠米膏，唤起内心出家的意念，嘱咐说：“此宫装饰华美，众生皆爱观看，我应化身飞上虚空，于菩提树中间落地，诸女莫生厌倦，就在宫中自行出家。”蒙其同意，出离之宫从净法王宫升起，如黑云笼罩天空。宛如莲花香味，庄严华美的宫殿顶盖似乎将整个天空覆盖，形状如黄金流淌，宛若白昼或夜晚不同光彩翩跹展现，其声响和谐美妙，令人喜爱。

Dūrato paṭṭhāya suyyamānena madhurena sarena sattānaṃ sotāni odahamāno gharacaccaracatukkavīthiādīsu ṭhatvā pavattitakathāsallāpesu manussesu nātinīcena nātiuccena taruvaravanamatthakāvidūrenākāsena palobhayamāno viya taruvarasākhānānāratanajutivisarasamujjalena vaṇṇena jananayanāni ākaḍḍhento viya ca puññānubhāvaṃ samugghosayanto viya ca gaganatalaṃ paṭipajji. Tattha nāṭakitthiyopi pañcaṅgikassa varaturiyassa madhurena sarena upagāyiṃsu ceva vilapiṃsu ca. Caturaṅginī kirassa senāpi alaṅkāra-kāyābharaṇa-juti-samudaya-samujjotanānāvirāga-surabhikusumavasanābharaṇasobhitā amaravarasenā viya paramaruciradassanā dharaṇī viya gaganatalena pāsādaṃ parivāretvā agamāsi.

远望此宫，亮光辉映，似以甘美的汁液滋润众生的心耳。众生停留于檀香街道及其交汇处，听闻传播言语犹如甘美清甜与过高低下之音，树木树梢上发出亮丽火光，极尽光彩，映照众生眼目，恍若显示功德所感之现象，弥漫天空。其间，戏剧观众们也来到此处，融入如甘美音声的无上之境，哭泣悲喜交集。众武士衣着华丽，佩戴兵器宝饰，如天赋仙人之美貌，像大地和天空环绕护卫此楼。

Tato pāsādo gantvā aṭṭhāsītihatthubbedhaṃ ujuvipulavaṭṭakkhandhaṃ kusumapallavamakulasamalaṅkataṃ nāgarukkhaṃ majjhekatvā otaritvā bhūmiyaṃ patiṭṭhahi. Nāṭakitthiyo ca kenaci avuttāva tato pāsādato otaritvā pakkamiṃsu. Anekaguṇasobhito kira sobhitopi mahāpuriso mahājanakataparivāroyeva rattiyā tīsu yāmesu tisso vijjāyo uppādesi. Mārabalaṃ panassa dhammatābaleneva yathāgatamagamāsi. Pāsādo pana tattheva aṭṭhāsi. Sobhito pana bhagavatā sambodhiṃ patvā – ‘‘anekajātisaṃsāraṃ…pe… taṇhānaṃ khayamajjhagā’’ti udānaṃ udānetvā bodhisamīpeyeva sattasattāhaṃ vītināmetvā brahmuno dhammajjhesanaṃ paṭijānitvā – ‘‘kassa nu kho paṭhamaṃ dhammaṃ deseyya’’nti buddhacakkhunā olokento attano vemātike kaniṭṭhabhātike asamakumārañca sunettakumārañca disvā – ‘‘ime dve kumārā upanissayasampannā gambhīraṃ nipuṇaṃ dhammaṃ paṭivijjhituṃ samatthā, handāhaṃ imesaṃ dhammaṃ deseyya’’nti ākāsenāgantvā sudhammuyyāne otaritvā dvepi kumāre uyyānapālena pakkosāpetvā tehi saparivārehi parivuto mahājanamajjhe dhammacakkaṃ pavattesi. Tena vuttaṃ –

他们前往宫殿，手持八十八长竿，饰以直径宏壮成圈状的花叶植株，独自护持树木，下至地面，立于其上。戏剧观众们或从容地或急张地，从宫殿纷纷退下。明艳辉煌之大人及众多民众，三更半夜授予三门智慧，令人敬仰。摩罗的势力如教法威力般到来。宫殿此时仍立八十八根。诸多光辉来自世尊觉悟后，道：「生死轮回无数…… 如是说」发出呐喊之声，七十七周在觉境附近礼拜，之后应许他者修持梵法，询问道：「谁当先行教法？」以佛眼观视其族中最幼弟及次幼弟，见二子均具资质，能够深入理解法，遂腾空而入净法园，交给二子园丁监管，令其及其随从在大众中间转动法轮。世尊以此宣示：

§1

‘‘Revatassa aparena, sobhito nāma nāyako;

「雷瓦达的接替者，名为索比多，

Samāhito santacitto, asamo appaṭipuggalo.

沉静安详，心无纷扰，是不平凡且不普通之人。」

§2

‘‘So jino sakagehamhi, mānasaṃ vinivattayi;

「于是，胜利者于萨迦宅内，肃清心念；

Patvāna kevalaṃ bodhiṃ, dhammacakkaṃ pavattayi.

证得圆满觉悟，转动法轮。」

§3

‘‘Yāva heṭṭhā avīcito, bhavaggā cāpi uddhato;

「直到彼时，俗气未除，欲界上下交错之处；

Etthantare ekaparisā, ahosi dhammadesane.

另有一众僧团，兴起于法的宣说之间。」

§4

‘‘Tāya parisāya sambuddho, dhammacakkaṃ pavattayi;

「借此僧团，觉者转动法轮；

Gaṇanāya na vattabbo, paṭhamābhisamayo ahū’’ti.

其第一次转法轮，不可以数计量。」

Tattha sakagehamhīti attano bhavaneyeva, antopāsādataleyevāti attho. Mānasaṃ vinivattayīti cittaṃ parivattesi, sakagehe ṭhatvā sattadivasabbhantareyeva puthujjanabhāvato cittaṃ vinivattetvā buddhattaṃ pāpuṇīti attho. Heṭṭhāti heṭṭhato. Bhavaggāti akaniṭṭhabhavanato. Tāya parisāyāti tassā parisāya majjhe. Gaṇanāya na vattabboti gaṇanapathamatītāti attho. Paṭhamābhisamayoti paṭhamo dhammābhisamayo. Ahūti gaṇanāya na vattabbā parisā ahosīti attho. ‘‘Paṭhame abhisamiṃsuyevā’’tipi pāṭho, tassa paṭhamadhammadesane abhisamiṃsu ye janā, te gaṇanāya na vattabbāti attho.

此中，『于自家』者，即在自己的宅邸之内，意谓在殿阁楼层之内也。『使意回转』者，即转变其心；意谓站立于自家，于七日之内，由凡夫之位使心回转，而证得佛陀之位也。『下方』者，即从下方而言。『有顶』者，即从色究竟天而言。『于彼众中』者，即在那一大众之中央。『不可以数计』者，意谓超越了可数之范围也。『初次现观』者，即第一次的法现观。『有』者，意谓有那不可以数计的大众也。又有另一版本作『于初次皆现观』，其意谓：在第一次说法时证得现观的那些人，不可以数计也。

Athāparena samayena sudassananagaradvāre cittapāṭaliyā mūle yamakapāṭihāriyaṃ katvā navakanakamaṇimayabhavane tāvatiṃsabhavane pāricchattakamūle paṇḍukambalasilātale nisīditvā abhidhammaṃ desesi. Desanāpariyosāne navutikoṭisahassānaṃ dhammābhisamayo ahosi. Ayaṃ dutiyo abhisamayo ahosi. Tena vuttaṃ –

次一阶段时，世尊于净城门外，于莲叶基处行双重法护，后至新建九宝宫及三十三天宫覆蓋处，坐于青铜地板上讲阿毗达摩经。讲经结束时，有九千万法会。此为第二次法会。其言曰——

§5

‘‘Tato parampi desente, marūnañca samāgame;

「九千万次法会，是为第二次法会。」

Navutikoṭisahassānaṃ, dutiyābhisamayo ahū’’ti.

再一时，净城内有名为贾耶塞诺的王子，构建一定距离的精舍，种植种类繁多、花香四溢的树木，建立供奉佛陀及比库僧团之园林。之后，于讲经中，法会达一亿七千万。此乃第三次法会。其言曰——

Athāparena samayena sudassananagare jayaseno nāma rājakumāro yojanappamāṇaṃ vihāraṃ kāretvā asokassakaṇṇacampakanāgapunnāgavakulasurabhicūtapanasāsanasālakunda- sahakārakaravīrāditaruvaranirantaraṃ ārāmaṃ ropetvā buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa niyyātesi. Dānānumodanaṃ katvā yāgaṃ vaṇṇetvā bhagavā dhammaṃ desesi. Tadā koṭisatasahassasattanikāyassa dhammābhisamayo ahosi. Ayaṃ tatiyābhisamayo ahosi. Tena vuttaṃ –

「彼王子贾耶塞诺，尊为族姓勇士；」

§6

‘‘Punāparaṃ rājaputto, jayaseno nāma khattiyo;

「复次，有一王子，名曰胜军，为刹帝利种；」

Ārāmaṃ ropayitvāna, buddhe niyyātayī tadā.

种植园林立定以后，当时令其送至佛前。

§7

‘‘Tassa yāgaṃ pakittento, dhammaṃ desesi cakkhumā;

宣扬该牺牲之事，明眼人以法说法；

Tadā koṭisahassānaṃ, tatiyābhisamayo ahū’’ti.

当时有千万千万之众，第三次集会成就。」

Puna uggato nāma rājā sunandanagare sunandaṃ nāma vihāraṃ kāretvā buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa adāsi. Tasmiṃ dāne ehibhikkhupabbajjāya pabbajitānaṃ koṭisataṃ arahantānaṃ sannipāto , tesaṃ majjhe sobhito bhagavā pātimokkhaṃ uddisi. Ayaṃ paṭhamo sannipāto ahosi. Puna mekhalānagare dhammagaṇo dhammagaṇārāmaṃ nāma pavarārāmaṃ mahāvihāraṃ kāretvā buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa datvā saha sabbaparikkhārehi dānaṃ adāsi. Tasmiṃ samāgame ehibhikkhubhāvena pabbajitānaṃ navutiyā arahantakoṭīnaṃ sannipāte pātimokkhaṃ uddisi. Ayaṃ dutiyo sannipāto ahosi. Yadā pana bhagavā dasasatanayanapure vassaṃ vasitvā pavāraṇāya suravaraparivuto otari, tadā asītiyā arahantakoṭīhi saddhiṃ caturaṅgike sannipāte pavāresi. Ayaṃ tatiyo sannipāto ahosi. Tena vuttaṃ –

后来，名为乌伽陀的王在苏难陀城建造一座名为苏难陀的寺院，献给以佛为首的比库僧团。此地供养时，聚集了百万比库受具足出家，阿拉汉众多，其间世尊宣说巴提摩迦戒律。此为第一次集会。后来，在麾哈拉城建造名为法众林精舍，又称至上林的大寺院，也供养以佛为尊的比库僧团，并以所有必备物资布施。此次聚会时，由九十亿比库组成阿拉汉集会，宣说巴提摩迦戒律。此为第二次集会。后当世尊于十方安住一百座城池雨季，受雨安居结束时，三乘八万众多阿拉汉聚集，举行四方围绕的集会，诵持戒律。此为第三次集会。因是故说——

§8

‘‘Sannipātā tayo āsuṃ, sobhitassa mahesino;

『三次集会曾有，显赫尊贵大圣；

Khīṇāsavānaṃ vimalānaṃ, santacittāna tādinaṃ.

断尽烦恼清净，心境安住胜彼。』

§9

‘‘Uggato nāma so rājā, dānaṃ deti naruttame;

所谓乌加陀者，是王，施与人中最尊贵者施舍；

Tamhi dāne samāgañchuṃ, arahantā satakoṭiyo.

在他所施之施舍中，聚合了亿万阿拉汉。

§10

10.

‘‘Punāparaṃ puragaṇo, deti dānaṃ naruttame;

后来，同族的人再次为这位人中最尊者施舍；

Tadā navutikoṭīnaṃ, dutiyo āsi samāgamo.

那时，第二次聚会有九十亿阿拉汉。

§11

11.

‘‘Devaloke vasitvāna, yadā orohatī jino;

如来于天界止住，当他下降人间时；

Tadā asītikoṭīnaṃ, tatiyo āsi samāgamo’’ti.

第三次聚会时有八十亿阿拉汉。

Tadā kira amhākaṃ bodhisatto rammavatīnagare ubhato sujāto ‘sujāto’ nāma brāhmaṇo hutvā sobhitassa bhagavato dhammadesanaṃ sutvā saraṇesu patiṭṭhāya buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa temāsaṃ mahādānamadāsi. Sopi naṃ ‘‘anāgate gotamo nāma buddho bhavissatī’’ti byākāsi. Tena vuttaṃ –

彼时，我等未来佛，名为菩提萨埵，住于罗摩瓦提城。那时一名婆罗门，名苏迦陀，既非苏迦陀，听闻庄严世尊的法教后，于三个月期间，向佛陀所出家比库僧团施与大布施。世尊亦告知他：“未来必有一位名为果德玛的佛出世。”据此所说——

§12

12.

‘‘Ahaṃ tena samayena, sujāto nāma brāhmaṇo;

“我当时，是名为苏迦陀的婆罗门；

Tadā sasāvakaṃ buddhaṃ, annapānena tappayiṃ.

当时，我供养有佛弟子，予以饮食，以温其体；

§13

13.

‘‘Sopi maṃ buddho byākāsi, sobhito lokanāyako;

佛亦曾告我，庄严世尊，世间的领袖；

Aparimeyyito kappe, ayaṃ buddho bhavissati.

在无数劫中，他将成为未来佛；

§14

14.

‘‘Padhānaṃ padahitvāna…pe… hessāma sammukhā imaṃ.

凭精勤努力……当面对此佛，我们必将成就。”

§15

15.

‘‘Tassāpi vacanaṃ sutvā, haṭṭho saṃviggamānaso;

世尊听闻彼语时，意念动荡不安，心神波动，

Tamevatthamanuppattiyā, uggaṃ dhitimakāsaha’’nti.

即因此义得生起猛烈精进与坚勇力。

Tattha tamevatthamanuppattiyāti tassa buddhattassa anuppattiatthaṃ, tassa pana sobhitabuddhassa – ‘‘anāgate ayaṃ gotamo nāma buddho bhavissatī’’ti vacanaṃ sutvā ‘‘avitathavacanā hi buddhā’’ti buddhattappattiatthanti attho. Ugganti tibbaṃ ghoraṃ. Dhitinti vīriyaṃ. Akāsahanti akāsiṃ ahaṃ.

其中“因彼义得生起”者，谓此为彼佛陀果位（buddhatta）未生起之义；但对清净佛已成正觉者而言，则谓其曾闻‘未来此名为果德玛者为佛’之语；是以称‘佛语无虚’，意在指佛陀果位已生起也。『猛烈』指激烈剧烈，『坚勇』谓勇猛力行，『我已作如是』。

Tassa pana sobhitassa bhagavato sudhammaṃ nāma nagaraṃ ahosi, pitā sudhammo nāma rājā, mātā sudhammā nāma devī, asamo ca sunetto ca dve aggasāvakā, anomo nāmupaṭṭhāko, nakulā ca sujātā ca dve aggasāvikā, nāgarukkho bodhi, aṭṭhapaṇṇāsahatthubbedhaṃ sarīraṃ ahosi, navutivassasahassāni āyuppamāṇaṃ, makhilā nāmassa mahādevī, sīhakumāro nāma atrajo, nāṭakitthīnaṃ sattattiṃsasahassāni navavassasahassāni agāraṃ ajjhāvasi. Pāsādena abhinikkhami. Jayaseno nāma rājā upaṭṭhāko. Setārāme kira vasīti. Tena vuttaṃ –

彼时清净世尊有一名为苏达摩的城，父为苏达摩王，母为苏达摩女神，亦有亚萨伐众首二人：阿诺摩为侍者，纳库拉与苏迦塔为首二侍婆。世尊躯体高达八十一肘，寿命九十万年，有大天后名玛吉拉，王子名狮子骁，近七十三万群剧场，寿九十万岁，居于宫殿之内。此城有宫殿，名为贾耶森那王主侍所，谓之色陀罗摩园。是故有言：

§16

16.

‘‘Sudhammaṃ nāma nagaraṃ, sudhammo nāma khattiyo;

『苏达摩城名，苏达摩族王；

Sudhammā nāma janikā, sobhitassa mahesino.

苏达摩女王，清净伟大王者。』

§21

21.

‘‘Asamo ca sunetto ca, ahesuṃ aggasāvakā;

『阿萨摩』与『苏内托』，皆为尊贵的首席弟子，

Anomo nāmupaṭṭhāko, sobhitassa mahesino.

他们是无上世尊的侍从，光明照耀尊大的圣人。

§22

22.

‘‘Nakulā ca sujātā ca, ahesuṃ aggasāvikā;

『那库拉』与『苏迦陀』，同样为尊贵的首席随行弟子；

Bujjhamāno ca so buddho, nāgamūle abujjhatha.

觉醒者即是那佛，未曾沉睡于龙族之根。

§24

24.

‘‘Aṭṭhapaṇṇāsaratanaṃ , accuggato mahāmuni;

八十五年寿的大圣者，如同尊贵的摩诃圣人；

Obhāseti disā sabbā, sataraṃsīva uggato.

普照悉地四方，如同升起的百丈光芒。

§25

25.

‘‘Tathā suphullaṃ pavanaṃ, nānāgandhehi dhūpitaṃ;

如同轻柔的微风，被各种芳香所熏染，

Tatheva tassa pāvacanaṃ, sīlagandhehi dhūpitaṃ.

世尊的教诲亦复如是，充满戒律的清香而令人芬芳。

§26

26.

‘‘Yathāpi sāgaro nāma, dassanena atappiyo;

正如那大海，虽未见过其极尽之处，

Tatheva tassa pāvacanaṃ, savanena atappiyaṃ.

世尊的说法亦如是，虽未亲闻其极致，却深感其令人欢喜。

§27

27.

‘‘Navutivassasahassāni , āyu vijjati tāvade;

虽寿命九万余载，

Tāvatā tiṭṭhamāno so, tāresi janataṃ bahuṃ.

但如在世间存活者，仍能救济许多众生。

§28

28.

‘‘Ovādaṃ anusiṭṭhiñca, datvāna sesake jane;

『教诫』与『实践』已授予其余弟子，

Hutāsanova tāpetvā, nibbuto so sasāvako.

如同熄灭和完结，乃至那比库弟子已证入涅槃。

§29

29.

‘‘So ca buddho asamasamo, tepi sāvakā balappattā;

彼佛亦不相等，彼诸弟子虽有功德，

Sabbaṃ tamantarahitaṃ, nanu rittā sabbasaṅkhārā’’ti.

但彼一切皆无内在，诸造作非空虚乎？」

Tattha sataraṃsīvātiādicco viya, sabbā disā obhāsetīti attho. Pavananti mahāvanaṃ. Dhūpitanti vāsitaṃ gandhitaṃ. Atappiyoti atittikaro, atittijanano vā. Tāvadeti tasmiṃ kāle, tāvatakaṃ kālanti attho. Tāresīti tārayī. Ovādanti sakiṃ vādo ovādo nāma. Anusiṭṭhinti punappunaṃ vacanaṃ anusiṭṭhi nāma. Sesake janeti saccappaṭivedhaṃ appattassa sesajanassa, sāmiatthe bhummavacanaṃ. Hutāsanova tāpetvāti aggi viya tappetvā. Ayameva vā pāṭho, upādānakkhayā bhagavā parinibbutoti attho. Sesagāthāsu sabbattha uttānamevāti.

此中，『如百光者』者，犹如太阳，照耀一切四方，此其义也。『大林』者，广大之森林也。『已熏』者，已薰染、已飘香也。『令不满足者』者，令人不满足之事，或令众生不满足之意也。『于彼时』者，即在那一时，意谓经过那样长的时间也。『度脱』者，即度脱了。『教诫』者，一次之言说，名为教诫。『教授』者，再三反复之言说，名为教授。『于余众中』者，对于尚未证得谛现观的其余众人而言，此为以处格表领属义。『如火焰般炙燃』者，犹如火焰般炙热。此或即正确版本，意谓：世尊因取的灭尽而般涅槃也。其余诸偈颂，一切皆明显易解，不须另作解释。

Sobhitabuddhavaṃsavaṇṇanā niṭṭhitā. · 苏毗达佛种姓注释终。

Niṭṭhito chaṭṭho buddhavaṃso. · 第六佛种姓终。