三藏之路 Tipitaka Path
巴利三藏 · 巴利语翻译标准中译
首页义注经藏义注小部义注20. 普萨佛史义注

20. Phussabuddhavaṃso · 20. 普萨佛史义注

75 段 · CSCD 巴利原典
19. Tissabuddhavaṃsavaṇṇanā19. 帝沙佛史之解释
Tassa pana siddhatthassa bhagavato aparabhāge eko kappo buddhasuñño ahosi. Ito dvānavutikappamatthake tisso, phussoti ekasmiṃ kappe dve buddhā nibbattiṃsu. Tattha tisso nāma mahāpuriso pāramiyo pūretvā tusitapure nibbattitvā tato cavitvā khemakanagare janasandhassa nāma rañño aggamahesiyā padumadalasadisanayanāya padumānāmāya deviyā kucchismiṃ paṭisandhiṃ gahetvā dasannaṃ māsānaṃ accayena anomuyyāne mātukucchito nikkhami. Sattavassasahassāni agāraṃ ajjhāvasi. Tassa guhāsela-nārisaya-nisabhanāmakā tayo pāsādā ahesuṃ. Subhaddādevippamukhāni tettiṃsa itthisahassāni ahesuṃ.
至于那已得究竟义成就者世尊,在其之后的一段时期内,有一个时代没有佛陀教化。自此开始,历时二百年间有三倍倍数,即三百年;又云三百年中一时代里有两位佛陀出世。那里所谓的三位,是指三位具备广大德行、已充满圆满资具的大圣人。他们都曾居于兜率天宫,后于兜率天中涅槃,然后经过去世,转生于迦摩城,此城有一名为迦摩的国王,他的皇后名为莲(汉译为“莲”),在宫殿偏房中与她结婚。皇后云游于安那穆耶园,按礼仪分娩出胎。此处度过了七千年之久,无家可归。其间建有三座名为“岩室”、“女宰臣”、“野驴声”的宫殿。诸多护卫护卫之女,人数高达三万。
So cattāri nimittāni disvā subhaddādeviyā putte ānandakumāre uppanne sonuttaraṃ nāma anuttaraṃ turaṅgavaramāruyha mahābhinikkhamanaṃ nikkhamitvā pabbaji. Taṃ manussānaṃ koṭi anupabbaji. So tehi parivuto aṭṭha māse padhānacariyaṃ caritvā visākhapuṇṇamāya vīranigame vīraseṭṭhissa dhītāya dinnaṃ madhupāyāsaṃ paribhuñjitvā salalavane divāvihāraṃ vītināmetvā sāyanhasamaye vijitasaṅgāmakena nāma yavapālena upanītā aṭṭha tiṇamuṭṭhiyo gahetvā asanabodhiṃ upasaṅkamitvā cattālīsahatthavitthataṃ tiṇasantharaṃ santharitvā tattha pallaṅkaṃ ābhujitvā samāraṃ mārabalaṃ vidhamitvā adhigatasabbaññutaññāṇo – ‘‘anekajātisaṃsāraṃ…pe… taṇhānaṃ khayamajjhagā’’ti udānaṃ udānetvā sattasattāhaṃ bodhisamīpeyeva vītināmetvā yasavatī nagare brahmadevaṃ udayañca dve rājaputte saparivāre upanissayasampanne ākāsena gantvā yasavatīmigadāye otaritvā uyyānapālena rājaputte pakkosāpetvā tesaṃ saparivārānaṃ avisārinā byāpinā madhurena brahmassarena dasasahassilokadhātuṃ viññāpentova dhammacakkaṃ pavattesi, tadā koṭisatānaṃ paṭhamo dhammābhisamayo ahosi. Tena vuttaṃ –
某日观察到四种相象,之后,善护女获得一子,名阿难,生名为阿难尊者,伟大的出家人。他骑乘上等战马,出家远行。故而俗人中有千万人纷纷出家。此尊者受八个月的严行修学,于胜利之满月日时,善护女将世尊女儿维萨佳,赐予他作为礼物,享用蜜糖稀饭。此后,他游住于盐巴山,取名为沙利山。于是傍晚时分,一位名为瓦吉帕拉的种田者带来八捧谷物,随即来到菩提树处,积聚谷草达四十三丈广袤之方,并在那里铺设床榻,安置平整。彼时,他剪断魔王的力量,获得一切知识智慧。他说道:“历经无数生死轮回……渴爱终将消灭”,并高声发阿阇黎尼声祈福。在七七四十九日间恒常专注于觉悟者身旁,之后前往耶沙城。在那里,祭祀者之二子携众随从,往空中飞越耶沙及鹿野苑,凭蓝苑园中看护者引领被供养。诸随从无不清净纯洁,遍布世间,并以甜美的梵音,三座天界及十千寰宇中宣说转法轮经,此乃佛法初转盛世。由此,百万信众得到第一次法的加持。这时宣告曰——
§1
1.
‘‘Siddhatthassa aparena, asamo appaṭipuggalo;
“继承悉达多者之后,如同无法等同的人物;
Anantatejo amitayaso, tisso lokagganāyako.
光明无限,寿命无量,三界统帅。”
§2
2.
‘‘Tamandhakāraṃ vidhamitvā, obhāsetvā sadevakaṃ;
“他摧灭黑暗,照亮遍降诸天之处;
Anukampako mahāvīro, loke uppajji cakkhumā.
慈悲伟大勇士,世间生起慧眼。”
§3
3.
‘‘Tassāpi atulā iddhi, atulaṃ sīlaṃ samādhi ca;
又有无量神通,无量戒律与禅定;
Sabbattha pāramiṃ gantvā, dhammacakkaṃ pavattayi.
遍至诸处,圆满十地,转动法轮。
§4
4.
‘‘So buddho dasasahassimhi, viññāpesi giraṃ suciṃ;
彼佛于十万众中,清净言说宣布;
Koṭisatāni abhisamiṃsu, paṭhame dhammadesane’’ti.
亿万人听闻,初转法轮之时。
Tattha sabbatthāti sabbesu dhammesu pāraṃ gantvā. Dasasahassimhīti dasasahassiyaṃ athāparena samayena tissena satthārā saddhiṃ pabbajitānaṃ bhikkhūnaṃ koṭi mahāpurisassa gaṇavāsaṃ pahāya bodhimūlamupagamanasamaye aññatra gatā. Sā tissena sammāsambuddhena dhammacakkaṃ pavattita’’nti sutvā yasavatīmigadāyaṃ āgantvā dasabalamabhivādetvā taṃ parivāretvā nisīdi. Tesaṃ bhagavā dhammaṃ desesi, tadā navutiyā koṭīnaṃ dutiyābhisamayo ahosi. Puna mahāmaṅgalasamāgame maṅgalapariyosāne saṭṭhiyā koṭīnaṃ tatiyo abhisamayo ahosi. Tena vuttaṃ –
其中“遍至诸处”者,谓圆满一切法也。“十万众”者,时与释尊同时出家之比库,脱离亿万大人聚集之所,至菩提树下。此时正是释尊初转法轮之际。闻此,去阇城来至迦达邑,恭敬十方诸力,围绕世尊而坐。世尊为彼等说法,此时乃九十亿众中第二次转法轮。复于大吉祥集会吉祥终结时,六十亿众中第三次转法轮。因之说:
§5
5.
‘‘Dutiyo navutikoṭīnaṃ, tatiyo saṭṭhikoṭiyo;
“第二次转法轮为九十亿,第三次为六十亿。”
Bandhanāto pamocesi, satte naramarū tadā’’ti.
彼时,解脱众生于束缚,天人与人皆得免。
Tattha dutiyo navutikoṭīnanti dutiyo abhisamayo ahosi navutikoṭipāṇīnanti attho. Bandhanātoti bandhanato, dasahi saṃyojanehi parimocesīti attho. Idāni parimocite satte sarūpato dassento ‘‘naramarū’’ti āha. Naramarūti narāmare.
其中,『第二次〔证悟〕九十俱胝』者,意谓第二次现观乃九十俱胝有情之义。『从束缚』者,即从束缚之中,意谓从十结中得完全解脱。今为显示已得解脱之众生的自身形象,故说『天人与人』。『天人与人』者,即天人与人也。
Yasavatīnagare kira antovassaṃ pabbajitānaṃ arahantānaṃ satasahassehi parivuto pavāresi, so paṭhamo sannipāto ahosi. Ubhato sujātassa sujātassa nāma rañño nārivāhanakumāro nārivāhananagaraṃ anuppatte bhagavati lokanāthe saparivāro paccuggantvā dasabalaṃ sabhikkhusaṅghaṃ nimantetvā sattāhaṃ asadisadānaṃ datvā attano rajjaṃ puttassa niyyātetvā saparivāro sabbalokādhipatissa tissasammāsambuddhassa santike ehibhikkhupabbajjāya pabbaji. Tassa kira sā pabbajjā sabbadisāsu pākaṭā ahosi. Tasmā tato tato āgantvā nārivāhanakumāraṃ mahājano anupabbaji. Tadā tathāgato navutiyā bhikkhusatasahassassa majjhagato pātimokkhaṃ uddisi , so dutiyo sannipāto ahosi. Puna khemavatīnagare ñātisamāgame buddhavaṃsadhammakathaṃ sutvā asītisatasahassāni tassa santike pabbajitvā arahattaṃ pāpuṇiṃsu, tehi parivuto sugato pātimokkhaṃ uddisi, so tatiyo sannipāto ahosi. Tena vuttaṃ –
据传记,假如在 Yasavatī 城外,有一百千阿拉汉的比库围绕相聚,则那是第一次聚会。两方贵族优伽陀各有一位名为Narivāhanakumāra(女乘马之子)的王子,未到女乘马城时,世尊与侍从亲至,邀请十位强大之僧团出席,为期七周,施舍不可思议。世尊将国土托付王子及其侍从,前往圣者处受具足比库出家戒。此出家事在各地相当公开,因此随之而来者众多,女乘马王子也自荐出家。届时,世尊带领九万五千比库主持戒律教导,这是第二次聚会。后来于 Khemavatī 城,亲属聚会中,听闻佛传与法,八千千比库依止出家,获阿拉汉果。圣者随后亲自解说戒律,这成了第三次聚会。有言称:
§6
6.
‘‘Sannipātā tayo āsuṃ, tisse lokagganāyake;
「三次聚会,三位世尊教主,
Khīṇāsavānaṃ vimalānaṃ, santacittāna tādinaṃ.
净除烦恼者,心清净者,以及其等。」
§7
7.
‘‘Khīṇāsavasatasahassānaṃ, paṭhamo āsi samāgamo;
「释尊所率领,首批出家教团,有十万净除烦恼者,第一集会。」
Navutisatasahassānaṃ, dutiyo āsi samāgamo.
九万六千人,第二次集会。
§8
8.
‘‘Asītisatasahassānaṃ, tatiyo āsi samāgamo;
十八万人,第三次集会;
Khīṇāsavānaṃ vimalānaṃ, pupphitānaṃ vimuttiyā’’ti.
净除染污,清净无垢,如同盛开的花朵般得解脱。」
Tadā amhākaṃ bodhisatto yasavatīnagare sujāto nāma rājā hutvā iddhaṃ phītaṃ janapadaṃ anekakoṭidhanasannicayaṃ anurāgamupagatahadayañca parijanaṃ tiṇanaḷamiva pariccajitvā jātiādīsu saṃviggahadayo nikkhamitvā tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā mahiddhiko mahānubhāvo hutvā ‘‘buddho loke uppanno’’ti sutvā pañcavaṇṇāya pītiyā phuṭasarīro hutvā sapatisso tissaṃ bhagavantaṃ upasaṅkamitvā vanditvā cintesi – ‘‘handāhaṃ mandāravapāricchattakādīhi dibbakusumehi bhagavantaṃ pūjessāmī’’ti. Atha so evaṃ cintetvā iddhiyā saggalokaṃ gantvā cittalatāvanaṃ pavisitvā padumapāricchattakamandāravādīhi dibbakusumehi ratanamayaṃ caṅkoṭakaṃ gāvutappamāṇaṃ pūretvā gahetvā gaganatalena āgantvā dibbehi surabhikusumehi bhagavantaṃ pūjesi. Ekañca maṇidaṇḍakaṃ suvaṇṇamayakaṇṇikaṃ padumarāgamaṇimayapaṇṇaṃ sugandhakesaracchattaṃ viya padumacchattaṃ bhagavato sirasi dhārayanto catuparisamajjhe aṭṭhāsi. Atha bhagavā naṃ – ‘‘ito dvenavute kappe gotamo nāma buddho bhavissatī’’ti byākāsi. Tena vuttaṃ –
那时,我等的未来佛,名为须诃多,生于耶输提城,出身贵族,为王子。他割舍了神通之力,舍弃富饶的国土,虽家财万贯,然已断绝贪恋,内心如割舍稻草芒草般轻安,离开生死轮回的烦恼,远离牵挂。他发愿修苦行,出家为道士,成就大神通大威德,有“大力大光明者”之称。闻说“世尊出世”,心生喜悦,显现福德庄严的色身,前往拜见萨披底尊者与提萨尊者,礼敬尊者,思惟曰:「今当以红树华、曼陀罗及云盖等诸天花,庄严供养世尊。」于是他如是思惟,借神通飞升天界,进入心境清净,取来满载蓬莱花、曼陀罗等诸种天花的宝盒,大小约如牛油块,携带之后从天际来临,以芬芳花朵庄严世尊。其间,有一金杖,饰以金铃与莲珠、红宝石、香莲华盖,悬于佛头顶上,周围四众围绕尊持。后来世尊告说:「从此以后,迦叶尊者到二百年前,皆有名为乔达摩者出世为佛。」由此说明——
§9
9.
‘‘Ahaṃ tena samayena, sujāto nāma khattiyo;
「那一时期,我为须诃多氏族的贵族;
Mahābhogaṃ chaḍḍayitvā, pabbajiṃ isipabbajaṃ.
舍弃了丰富财物,出家为苦行沙门。」
§10
10.
‘‘Mayi pabbajite sante, uppajji lokanāyako;
『我出家时,在世时作为世间导师的世尊诞生,』
Buddhoti saddaṃ sutvāna, pīti me upapajjatha.
『闻闻世尊之名,内心生起欢喜。』
§11
11.
‘‘Dibbaṃ mandāravaṃ pupphaṃ, padumaṃ pārichattakaṃ;
『神妙的曼陀罗花,荷花和伞盖花,』
Ubho hatthehi paggayha, dhunamāno upāgamiṃ.
『双手捧持,恭敬地前来献给世尊。』
§12
12.
‘‘Cātuvaṇṇaparivutaṃ, tissaṃ lokagganāyakaṃ;
『身披四种颜色衣服的,他是三世的世间佛主,』
Tamahaṃ pupphaṃ gahetvā, matthake dhārayiṃ jinaṃ.
『今日我持此花,奉于如来额前。』
§13
13.
‘‘Sopi maṃ buddho byākāsi, janamajjhe nisīdiya;
『世尊亦曾为我开示,亲自坐于大众之间;』
Dvenavute ito kappe, ayaṃ buddho bhavissati.
『两百年以后,此佛方当出现。』
§14
14.
‘‘Padhānaṃ padahitvāna…pe… hessāma sammukhā imaṃ.
『竭尽全力精勤修行……我将亲证此果。』
§15
15.
‘‘Tassāpi vacanaṃ sutvā, bhiyyo cittaṃ pasādayiṃ;
『闻佛语后,心意愈加安稳;我更进一步坚定稳固,成就十方功德。』
Uttariṃ vatamadhiṭṭhāsiṃ, dasapāramipūriyā’’ti.
『如是说毕。』
Tattha mayi pabbajiteti mayi pabbajitabhāvaṃ upagate. ‘‘Mama pabbajitaṃ santa’’nti potthakesu likhanti, so pamādalekhoti veditabbo. Upapajjathāti uppajjittha. Ubho hatthehīti ubhehi hatthehi. Paggayhāti gahetvāna. Dhunamānoti vākacīrāni vidhunamānova. Cātuvaṇṇaparivutanti catuparisaparivutaṃ, khattiyabrāhmaṇagahapatisamaṇaparivutanti attho. ‘‘Catuvaṇṇehi parivuta’’nti paṭhanti keci.
其中,『在我出家之时』者,即在抵达我已出家之状态之时。诸书本中有写作『我之出家寂静』,此应知为误写。『生起』者,即已生起。『以双手』者,即以两手。『持取』者,即已取持。『抖振』者,即正抖振衣叶之义。『四众围绕』者,即四众会众围绕,意谓刹帝利、婆罗门、居士、沙门围绕之义。亦有人读作『为四姓围绕』。
Tassa pana bhagavato khemaṃ nāma nagaraṃ ahosi. Janasandho nāma khattiyo pitā, padumā nāma janikā, brahmadevo ca udayo ca dve aggasāvakā, samaṅgo nāmupaṭṭhāko, phussā ca sudattā ca dve aggasāvikā, asanarukkho bodhi, sarīraṃ saṭṭhihatthubbedhaṃ ahosi, vassasatasahassaṃ āyu, subhaddā nāma aggamahesī, ānando nāma putto, turaṅgayānena nikkhami. Tena vuttaṃ –
彼时,世尊住有一城名为克美那。其父名为贾纳桑陀,为贵族战士;其母名为波杜摩。婆罗门天和优陀两位是最高弟子,萨曼哥名为侍者,普薯和苏达塔两位是最高女弟子。菩提树扎根于此,躯体长六十肘。寿命达十万岁。最高女施主名为苏拔达,儿子名为阿难,于是乘马车出城。传曰:
§16
16.
‘‘Khemakaṃ nāma nagaraṃ, janasandho nāma khattiyo;
『有一城名为克美,父为贾纳桑陀贵族战士;
Padumā nāma janikā, tissassa ca mahesino.
母为波杜摩,皆归属于提萨大神王。
§21
21.
‘‘Brahmadevo ca udayo ca, ahesuṃ aggasāvakā;
婆罗门天与优陀天成为最高弟子;
Samaṅgo nāmupaṭṭhāko, tissassa ca mahesino.
萨曼哥名为侍者,亦属提萨大神王。
§22
22.
‘‘Phussā ceva sudattā ca, ahesuṃ aggasāvikā;
普薯与苏达塔,两位成为最高女弟子;
Bodhi tassa bhagavato, asanoti pavuccati.
世尊的觉境,被称为正觉。
§24
24.
‘‘So buddho saṭṭhiratano, ahu uccattane jino;
彼佛为觉者,是珍宝之宝,胜利者在巅峰;
Anūpamo asadiso, himavā viya dissati.
无比且无等,宛如喜马拉雅雪山般显现。
§25
25.
‘‘Tassāpi atulatejassa, āyu āsi anuttaro;
其无上光明,寿命无可匹敌;
Vassasatasahassāni, loke aṭṭhāsi cakkhumā.
历经千万百千年,在世间为至慧眼。
§26
26.
‘‘Uttamaṃ pavaraṃ seṭṭhaṃ, anubhotvā mahāyasaṃ;
体验至善、至优、最胜,具足广大威德;
Jalitvā aggikkhandhova, nibbuto so sasāvako.
他如火焰燃烧般,消灭了那诸蕴,如同熄灭的比库。
§27
27.
‘‘Valāhakova anilena, sūriyena viya ussavo;
『如同行风骤雨,如日之炎热;
Andhakārova padīpena, nibbuto so sasāvako’’ti.
如同无光之灯灭,他那比库也灭尽』。
Tattha uccattaneti uccabhāvena. Himavā viya dissatīti himavāva padissati. Ayameva vā pāṭho. Yathā yojanānaṃ satānucco himavā pañcapabbato sudūre ṭhitānampi uccabhāvena ca sommabhāvena ca atiramaṇīyo hutvā dissati, evaṃ bhagavāpi dissatīti attho. Anuttaroti nātidīgho nātirasso. Āyu vassasatasahassanti attho. Uttamaṃ pavaraṃ seṭṭhanti aññamaññavevacanāni. Ussavoti himabindu valāhakaussavaandhakārā viya anilasūriyadīpehi aniccatānilasūriyadīpehi upadduto parinibbuto sasāvako bhagavāti attho.
其中“高峻”意指高大形状,譬如喜马拉雅山显现。此处“喜马拉雅山”乃文句通义,如百余里遥远之五山峰峦,虽远亦以其高大雄伟及撼动人心之威仪洁净而显现,佛亦如是显现。所谓“无上”,意为不过长远、不过强力;“寿命千岁”,意谓最高、最尊贵,又有他者间之殊称。所谓“骤雨”,是指如同冰雹、骤风、骤雨及无光灯火、日光等因无常而动荡烧灭的比库,即世尊灭尽已无灭度比库之义。
Tisso kira bhagavā sunandavatīnagare sunandārāme parinibbāyi. Sesamettha gāthāsu pākaṭamevāti.
所谓三世世尊,曾于孙陀那城孙陀那园中涅槃。这里的偈语表明说法明显无疑。
Tissabuddhavaṃsavaṇṇanā niṭṭhitā. · 帝沙佛史之解释已完成。
Niṭṭhito sattarasamo buddhavaṃso. · 第十七佛史已完成。