18. Siddhatthabuddhavaṃso · 18. 悉达塔佛史义注
17. Dhammadassībuddhavaṃsavaṇṇanā17. 法见佛史的解释
Atthadassimhi sammāsambuddhe parinibbute antarakappe ca vītivatte aparimitāyukesu sattesu anupubbena parihāyitvā vassasatasahassāyukesu jātesu dhammadassī nāma satthā lokālokakaro lobhādilokamalavinayakaro lokekanāyako loke udapādi. Sopi bhagavā pāramiyo pūretvā tusitapure nibbattitvā tato cavitvā saraṇanagare sabbalokasaraṇassa saraṇassa nāma rañño aggamahesiyā sunandāya nāma deviyā kucchismiṃ paṭisandhiṃ aggahesi. So dasannaṃ māsānaṃ accayena saraṇuyyāne mātukucchito pāvussakāle saliladharavivaragato puṇṇacando viya nikkhami. Mahāpurise pana mātukucchito nikkhantamatteyeva adhikaraṇavohārasatthapotthakesu adhammiyā vohārā sayameva antaradhāyiṃsu. Dhammikavohārāyeva aṭṭhaṃsu. Tenassa nāmaggahaṇadivase ‘‘dhammadassī’’ti nāmamakaṃsu. So aṭṭhavassasahassāni agāraṃ ajjhāvasi. Tassa kira araja-viraja-sudassananāmakā tayo pāsādā ahesuṃ. Vicikoḷidevippamukhānaṃ itthīnaṃ vīsatisahassādhikaṃ satasahassaṃ ahosi.
在正自觉者灭度后，世界间劫数消逝，各类寿命无量的众生逐渐消散。此时，有名为法见的导师出现于世间，为世人示现法之真谛。此导师令世间远离贪欲，摧毁诸种尘垢，是世间唯一的领袖。正自觉者充满波罗蜜，在忉利天界成住，后来在逝去后于舍卫城，为世间的普遍避难所——避难城，向国王之女，名曰孙陀那，许配。国王之女孙陀那怀孕九个月，正值雨季结束，水晶洁净，人月圆满，遂诞生于此。伟大人物只因母亲怀孕而出生，其间的仪式和经文因不善法而消失。善法的仪式共有八种。法见于八千岁时成道。此人于无家境地生活。其有三座名曰纯净、无杂、不染净明的殿堂。在二十万五千多的天人女中为首。
So cattāri nimittāni disvā vicikoḷideviyā puññavaḍḍhane nāma putte uppanne devakumāro viya ativiya sukhumālo devasampattimiva sampattimanubhavamāno majjhimayāme vuṭṭhāya sirisayane nisinno niddopagatānaṃ itthīnaṃ vippakāraṃ disvā sañjātasaṃvego mahābhinikkhamanāya cittaṃ uppādesi. Cittuppādasamanantaramevassa sudassanapāsādo gaganatalamabbhuggantvā caturaṅginiyā senāya parivuto dutiyo divasakaro viya dibbavimānaṃ viya ca gantvā rattakuravakatarubodhisamīpeyeva otaritvā aṭṭhāsi. Mahāpuriso kira brahmunā upanītāni kāsāyāni gahetvā pabbajitvā pāsādato otaritvā avidūre aṭṭhāsi. Pāsādo puna ākāsena gantvā bodhirukkhaṃ antokatvā pathaviyaṃ patiṭṭhāsi. Itthiyopi saparivārā pāsādato otaritvā aḍḍhagāvutamattaṃ gantvā aṭṭhaṃsu. Tattha itthiyo ca tāsaṃ paricārikā ceṭikāyo ca ṭhapetvā sabbe manussā taṃ anupabbajiṃsu. Bhikkhūnaṃ koṭisatasahassaṃ ahosi.
见到四象后，此人如同维持善业的神子般诞生，异常温柔，享受天界财富般的体验。中午醒来坐卧在榻上，见已入眠的女子们因其变化而惊愕，心生强烈出离意，发愿生天光明宫殿。翌日，宛如天宫降临，环绕以四方军队，伟大人物三藏取来袈裟，受沙弥戒后从殿入山中，距离不远处屹立。殿宫再度升空，置于菩提树中，树根安立于地。女子们与随从们从殿下出行，行半里而止。众皆建立居所，成众生安然之所。比库们达数千万。
Atha dhammadassī bodhisatto sattāhaṃ padhānacariyaṃ caritvā vicikoḷideviyā dinnaṃ madhupāyāsaṃ paribhuñjitvā badaravane divāvihāraṃ katvā sāyanhasamaye sirivaḍḍhanena nāma yavapālakena dinnā aṭṭha tiṇamuṭṭhiyo gahetvā bimbijālabodhiṃ upagantvā tepaṇṇāsahatthavitthataṃ tiṇasantharaṃ santharitvā tattha sabbaññutaññāṇaṃ paṭivijjhitvā – ‘‘anekajātisaṃsāraṃ…pe… taṇhānaṃ khayamajjhagā’’ti udānaṃ udānetvāva bodhisamīpe sattasattāhaṃ vītināmetvā katabrahmayācano attanā saddhiṃ pabbajitassa bhikkhūnaṃ koṭisatasahassassa saddhammappaṭivedhasamatthataṃ ñatvā aṭṭhārasayojanikamaggaṃ ekāheneva isipatanaṃ gantvā tehi parivuto tattha dhammacakkaṃ pavattesi, tadā koṭisatasahassānaṃ paṭhamābhisamayo ahosi. Tena vuttaṃ –
此时，法见菩萨于七十七周岁期间，持戒修行，受持母亲赠与的蜜和乳糜，午间游历于灯林，傍晚时分受盛名耶娃达成长者赠予八捧草，来到菩提树下，整理宽三十肘的扫除草席。于彼发尽智慧之觉，唱诵偈语“众生多次轮回……渴爱之灭至中道”，并在菩萨前度过七十七周，展现顶礼，感应具足正法，熟知释迦牟尼八万四千行法后，单日一念前往祇园精舍，围绕诸比库讲说转法轮，从而成为第一个广大觉悟的初转法轮时刻。其上说曰—
§1
1.
‘‘Tattheva maṇḍakappamhi, dhammadassī mahāyaso;
“正于此尊贵宇宙间，法见荣耀无比；
Tamandhakāraṃ vidhamitvā, atirocati sadevake.
驱散黑暗昏昧，光明照耀十方众生。”
§2
2.
‘‘Tassāpi atulatejassa, dhammacakkappavattane;
“于法见无上光辉，法轮开启之时；
Koṭisatasahassānaṃ, paṭhamābhisamayo ahū’’ti.
亿千万之数，谓第一成就时。
Tattha tamandhakāranti tamasaṅkhātaṃ mohandhakāranti attho.
其中“tamandhakāra”者，意指昏暗疑惑，谓由无明所起之障碍。
Yadā pana tagaranāmake nagare sañjayo nāma rājā kāmesu ādīnavaṃ nekkhammaṃ khemato ca disvā isipabbajjaṃ pabbaji. Taṃ navutikoṭiyo anupabbajiṃsu. Te sabbeyeva pañcābhiññāaṭṭhasamāpattilābhino ahesuṃ. Atha satthā dhammadassī tesaṃ upanissayasampattiṃ disvā ākāsena gantvā sañjayassa tāpasassa assamapadaṃ gantvā ākāse ṭhatvā tesaṃ tāpasānaṃ ajjhāsayānurūpaṃ dhammaṃ desetvā dhammacakkhuṃ uppādesi, so dutiyo abhisamayo ahosi. Tena vuttaṃ –
有一次，在名为塔伽拉纳之城，国王名曰散迦耶，于欲乐中见无常，及出家之安稳，乃出家为比库。其后九千万比库随其出家。彼等皆俱得五种三摩地与八种通达之果。尔时，世尊观察其依止增进后，往空中，至散迦耶之苦行者之席，立于空中，为其说法，使其于居所得法眼，此谓第二成就时。曾言曰——
§3
3.
‘‘Yadā buddho dhammadassī, vinesi sañjayaṃ isiṃ;
“当佛为法眼者，散迦耶比库灭度时；
Tadā navutikoṭīnaṃ, dutiyābhisamayo ahū’’ti.
尔时九千万众，第二成就时也。”
Yadā pana sakko devānamindo dasabalassa dhammaṃ sotukāmo taṃ upasaṅkami, tadā asītiyā koṭīnaṃ tatiyo abhisamayo ahosi. Tena vuttaṃ –
又谓当时萨咖天帝闻欲听彼十力之法，乃往问讯，是为三成就时。曾言曰——
§4
4.
‘‘Yadā sakko upagañchi, sapariso vināyakaṃ;
「当萨咖天帝前来时，随从无有首领之人；
Tadā asītikoṭīnaṃ, tatiyābhisamayo ahū’’ti.
彼时有三十亿众，此为第三次集会。」
Yadā pana saraṇanagare vemātikabhātikaṃ padumakumāraṃ phussadevakumārañca saparivāre pabbājesi, tasmiṃ antovasse pabbajitānaṃ bhikkhūnaṃ koṭisatasahassānaṃ majjhe visuddhipavāraṇaṃ pavāresi, so paṭhamo sannipāto ahosi. Puna bhagavato devalokato orohaṇe satakoṭīnaṃ dutiyo sannipāto ahosi. Yadā pana sudassanārāme terasannaṃ dhutaguṇānaṃ guṇe ānisaṃse pakāsetvā hāritaṃ nāma mahāsāvakaṃ etadagge ṭhapesi, tadā asītiyā koṭīnaṃ majjhe bhagavā pātimokkhaṃ uddisi, so tatiyo sannipāto ahosi. Tena vuttaṃ –
又者，当佛世尊在舍卫城接纳了怨敌莲花子与披拂天子及其随从出家时，于那年中，出家的比库人数达一千一百多万，佛于其中展开净化戒律之典范，此为第一次集会。后于佛从天界下降时，一亿比库集结，再成第二次集会。又当佛在须达善林中，因展现十三种清净功德，树立名为哈里塔的大弟子于僧团前，彼时三十亿比库之间佛宣说巴提摩卡戒律，形成第三次集会。对此曾言：
§5
5.
‘‘Tassāpi devadevassa, sannipātā tayo ahuṃ;
「天神之王亦有三次集会；
Khīṇāsavānaṃ vimalānaṃ, santacittāna tādinaṃ.
是昆除染秽，清净安稳心者之会。」
§6
6.
‘‘Yadā buddho dhammadassī, saraṇe vassaṃ upāgami;
「当如来自觉者、法的示现者，来到舍卫城时；
Tadā koṭisatasahassānaṃ, paṭhamo āsi samāgamo.
当时共有一亿零一千众，第一次集会成就。
§7
7.
‘‘Punāparaṃ yadā buddho, devato eti mānusaṃ;
“又后来，当佛陀以天身降临人间；
Tadāpi satakoṭīnaṃ, dutiyo āsi samāgamo.
那时有一亿众，第二次集会聚集成就。
§8
8.
‘‘Punāparaṃ yadā buddho, pakāsesi dhute guṇe;
“又后来，当佛陀彰显其清净德行；
Tadā asītikoṭīnaṃ, tatiyo āsi samāgamo’’ti.
那时有八千万众，第三次集会成就。”
Tadā amhākaṃ bodhisatto sakko devarājā hutvā dvīsu devalokesu devehi parivuto āgantvā dibbehi gandhapupphādīhi dibbaturiyehi ca tathāgataṃ pūjesi. Sopi naṃ satthā – ‘‘anāgate gotamo nāma buddho bhavissatī’’ti byākāsi. Tena vuttaṃ –
当时我们的菩提萨埵、天帝萨咖在两界天众天神簇拥之下，携带天上的甘露花果等供养如来。那位导师正说：“未来必有一世尊，名为果德玛的佛陀。”据此传说如下：
§9
9.
‘‘Ahaṃ tena samayena, sakko āsiṃ purindado;
当时，我是萨咖天帝，世间之王；
Dibbena gandhamālena, turiyenābhipūjayiṃ.
以神妙芬芳之香，心中顶礼三昧护持。
§10
10.
‘‘Sopi maṃ tadā byākāsi, devamajjhe nisīdiya;
彼时亦有对我说者，坐于诸天之中；
Aṭṭhārase kappasate, ayaṃ buddho bhavissati.
言：“此人生于十八劫后，将成为佛陀。”
§11
11.
‘‘Padhānaṃ padahitvāna…pe… hessāma sammukhā imaṃ.
“赖此努力修行……之后……我们当面相遇。”
§12
12.
‘‘Tassāpi vacanaṃ sutvā, bhiyyo cittaṃ pasādayiṃ;
“听闻彼语，我心更加宁静安稳。”
Uttariṃ vatamadhiṭṭhāsiṃ, dasapāramipūriyā’’ti.
他立于胜上，已圆满十种波罗蜜。
Tassa pana bhagavato saraṇaṃ nāma nagaraṃ ahosi. Saraṇo nāma rājā pitā, sunandā nāma mātā, padumo ca phussadevo ca dve aggasāvakā, sunetto nāma upaṭṭhāko, khemā ca sabbanāmā ca dve aggasāvikā, bimbijālarukkho bodhi, sarīraṃ panassa asītihatthubbedhaṃ ahosi, āyu vassasatasahassaṃ, vicikoḷidevī nāmassa aggamahesī, puññavaḍḍhano nāmassa putto, pāsādena nikkhami. Tena vuttaṃ –
世尊名为舍怜城，是一座城池。舍怜是国王父亲的名，须难陀是母亲的名，波多摩与腹侧天是两大弟子，须内陀是随侍者的名，迦摩与萨般那是两大女弟子。菩提树是滨吉娅拉，身有七十肘长。寿命达到一千载。大王后名为毗姞阇，她善于增长善业，儿子名为福满。世尊从宫殿出家。曾有人称曰——
§13
13.
‘‘Saraṇaṃ nāma nagaraṃ, saraṇo nāma khattiyo;
舍怜是城池的名，舍怜是王族名；
Sunandā nāma janikā, dhammadassissa satthuno.
须难陀是母亲的名，他是法眼师子之子。
§18
18.
‘‘Padumo phussadevo ca, ahesuṃ aggasāvakā;
波多摩与腹侧天，是世尊的大弟子；
Sunetto nāmupaṭṭhāko, dhammadassissa satthuno.
须内陀是随侍者之名，是法眼师子之随侍。
§19
19.
‘‘Khemā ca sabbanāmā ca, ahesuṃ aggasāvikā;
『谦玛』者，具足一切名相之人，曾为上等萨维卡女比库尼。
Bodhi tassa bhagavato, bimbijāloti vuccati.
世尊之觉，称为『纺织网』。
§21
21.
‘‘Sopi buddho asamasamo, asītihatthamuggato;
佛亦无可比者，已超离六臂，
Atirocati tejena, dasasahassimhi dhātuyā.
以其光明照耀十万界。
§22
22.
‘‘Suphullo sālarājāva, vijjūva gagane yathā;
如茂盛沙罗王树，智慧如天际，
Majjhanhikeva sūriyo, evaṃ so upasobhatha.
中旬之日，如是彼佛光辉显现。
§23
23.
‘‘Tassāpi atulatejassa, samakaṃ āsi jīvikaṃ;
「彼极为广大光明者，寿命同样无量无边；
Vassasatasahassāni, loke aṭṭhāsi cakkhumā.
历经千万百千年，在世间具足慧眼通达。」
§24
24.
‘‘Obhāsaṃ dassayitvāna, vimalaṃ katvāna sāsanaṃ;
「显现光明照耀，清净成就教法；
Cavi candova gagane, nibbuto so sasāvako’’ti.
如天地间光明之月灭尽，彼亦寂灭无声。」
Tattha bimbijāloti rattakuravakarukkho. Dasasahassimhi dhātuyāti dasasahassiyā lokadhātuyā. Vijjūvāti vijjulatā viya. Upasobhathāti yathā gagane vijju ca majjanhike sūriyo ca upasobhati, evaṃ so bhagavā upasobhitthāti attho. Samakanti sabbehi narasattehi samameva tassa āyu ahosīti attho. Cavīti cuto. Candovāti gaganato candimā viya cavīti attho. Dhammadassī kira bhagavā sālavatīnagare kesārāme parinibbāyi sesamettha gāthāsu pākaṭamevāti.
其中「bimbijāla」者，谓「夜鸦树」也。关于「dasa-sahassimhi dhātuyāti」者，指十万世界界域之义。「vijjūvāti」如清净明朗之意，譬如天空明净而太阳潜藏其中而隐隐发光，佛亦如是称为「upasobhita」。其中「samakaṃ」意谓与众生众等寿命相等；「cavīti」意即「已逝」之义。「candovāti」指从天空中月亮般已逝去。此当是说明佛陀作为持法者，于舍卫国城柘树园中涅槃之事，故于此偈中明白表达。
Dhammadassībuddhavaṃsavaṇṇanā niṭṭhitā. · 法见佛史的解释已完成。
Niṭṭhito pannarasamo buddhavaṃso. · 第十五佛史已完成。