三藏之路 Tipitaka Path
巴利三藏 · 巴利语翻译标准中译
首页义注经藏义注小部义注16. 阿塔达西佛史义注

16. Atthadassībuddhavaṃso · 16. 阿塔达西佛史义注

95 段 · CSCD 巴利原典
15. Piyadassībuddhavaṃsavaṇṇanā15. 毕亚达西佛史注释
Sujātassa pana aparabhāge ito aṭṭhakappasatādhikasahassakappamatthake ekasmiṃ kappe piyadassī, atthadassī, dhammadassīti tayo buddhā nibbattiṃsu. Tattha piyadassī nāma bhagavā pāramiyo pūretvā tusitapure nibbattitvā tato cavitvā sudhaññavatīnagare sudattassa nāma rañño aggamahesiyā candasadisavadanāya candādeviyā nāma kucchismiṃ paṭisandhiṃ gahetvā dasannaṃ māsānaṃ accayena varuṇuyyāne mātukucchito nikkhami. Tassa pana nāmaggahaṇadivase lokassa piyānaṃ pāṭihāriyavisesānaṃ dassitattā ‘‘piyadassī’’tveva nāmamakaṃsu. So navavassasahassāni agāraṃ ajjhāvasi. Tassa kira sunimmalavimalagiribrahānāmakā tayo pāsādā ahesuṃ. Vimalāmahādevippamukhāni tettiṃsa itthisahassāni paccupaṭṭhitāni ahesuṃ.
在苏迦塔国的第二个时代头一百零八万年之内,有一次世尊名为彼耶达思、阿迟达思和达摩达思三佛出现。其中彼耶达思世尊,在成就圆满后,于兹世天宫安住,之后舍离天宫,降生于苏旃那瓦提城,国王苏达陀是当时的第一国王,王后名为月光般若。她在王宫一处小院中接引世尊,依止十个月后,世尊净出母胎。其出生之日,世人因彼耶达思示现种种神奇异力,遂以「彼耶达思」为名。彼耶达思世尊于那时,已隐居家中长达九万年。在其隐居地周围,有三座名曰毗摩罗瓦提的三方宝殿,前后有三万名女众供养侍奉。
So cattāri nimittāni disvā vimalādeviyā kañcanaveḷe nāma putte uppanne ājaññarathena mahābhinikkhamanaṃ nikkhamitvā pabbaji. Ekā ca naṃ purisakoṭi anupabbaji. So tehi parivuto mahāpuriso cha māse padhānacariyaṃ caritvā visākhapuṇṇamāya varuṇabrāhmaṇagāme vasabhabrāhmaṇassa dhītāya dinnaṃ madhupāyāsaṃ paribhuñjitvā sālavane divāvihāraṃ vītināmetvā sujātājīvakena dinnā aṭṭha tiṇamuṭṭhiyo gahetvā kakudhabodhiṃ upasaṅkamitvā tepaññāsahatthavitthataṃ tiṇasantharaṃ santharitvā pallaṅkaṃ ābhujitvā sabbaññutaññāṇaṃ paṭivijjhitvā ‘‘anekajātisaṃsāra’’nti udānaṃ udānetvā tattheva sattasattāhaṃ vītināmetvā attanā saha pabbajitānaṃ ariyadhammapaṭivedhasamatthataṃ ñatvā ākāsena tattha gantvā usabhavatīnagarasamīpe usabhavatuyyāne otaritvā bhikkhukoṭiparivuto dhammacakkaṃ pavattesi. Tadā koṭisatasahassānaṃ dhammābhisamayo ahosi. Ayaṃ paṭhamo abhisamayo.
彼耶达思世尊见到四种预兆,毗摩罗女神生下一子名叫金罫,金罫长大后即在父王的王宫中出家。其有一位百万男子未出家。那伟丈夫被此三人环绕,历经六个月勤修戒行,值维萨卡弥月圆日,在王舍城近野树园中,受赠蜜食乳粥,白天游行于娑罗林中,夜卧由苏迦塔吉瓦迦以八束草包垫,临近觉悟树起居,调摄七种智慧佐具,称诵『无数生死轮回』偈语,并以此歌声振奋七十七天,遂与俱出家众领悟圣法便捷,现身空中,往至牛吒毗提城郊的牛吒毗提园中停坐,环绕比库众开转法轮。那时数以千万计的众生得法,称为初转法轮。
Puna usabhavatiyā nāma nagarassa avidūre sudassanapabbate sudassano nāma devarājā paṭivasati. So micchādiṭṭhiko ahosi. Sakalajambudīpe pana manussā tassa anusaṃvaccharaṃ satasahassagghanikaṃ baliṃ upasaṃharanti. So sudassano devarājā nararājena saddhiṃ ekāsane nisīditvā baliṃ sampaṭicchati. Atha piyadassī bhagavā ‘‘tassa sudassanassa devarājassa taṃ diṭṭhigataṃ vinodessāmī’’ti tasmiṃ devarāje yakkhasamāgamaṃ gate tassa bhavanaṃ pavisitvā sirisayanaṃ āruhitvā chabbaṇṇaraṃsiyo muñcanto yugandharapabbate saradasamaye sūriyo viya nisīdi. Tassa parivāraparicārikā devatāyo mālāgandhavilepanādīhi dasabalaṃ pūjetvā parivāretvā aṭṭhaṃsu.
再有于牛吒毗提附近不远处有一城名苏达萨那城,城高处有神王苏达萨那天王栖居,此天王虽为天,却持邪见。满大砵底婆洲中,众人每百千群,为此天王奉献贡品。苏达萨那天王偕同人王同坐一席,恭敬献上贡品。于是彼耶达思世尊谓天说:“我将为苏达萨那天王破除其邪见。”然后至天王所在,进入其宫,卧于华盖垫席上,放置六色缕线,天众供养,以香花等十种具足仪轨环绕供护。
Sudassanopi devarājā yakkhasamāgamato āgacchanto attano bhavanato chabbaṇṇarasmiyo niccharante disvā cintesi – ‘‘aññesu pana divasesu mama bhavanassa edisī anekaraṃsijālasamujjalavibhūti na diṭṭhapubbā. Ko nu kho idha paviṭṭho devo vā manusso vā’’ti olokento udayagirisikharamatthake saradasamayadivasakaramiva chabbaṇṇaraṃsijālena abhijjalantaṃ nisinnaṃ bhagavantaṃ disvā cintesi – ‘‘ayaṃ muṇḍakasamaṇo mama parivārena parijanena parivuto varasayane nisinno’’ti kodhābhibhūtamānaso – ‘‘handāhaṃ imassa attano balaṃ dassessāmī’’ti cintetvā sakalaṃ taṃ pabbataṃ ekajālamakāsi. ‘‘Iminā aggijālena chārikābhūto muṇḍakasamaṇo’’ti olokento anekaraṃsijālavisaravipphuritavarasarīraṃ pasannavadanavaṇṇasobhaṃ vippasannacchavirāgaṃ dasabalamabhijjalantaṃ disvā cintesi – ‘‘ayaṃ samaṇo aggidāhaṃ sahati, handāhaṃ imaṃ samaṇaṃ udakoghena osādetvā māressāmī’’ti atigambhīraṃ udakoghaṃ vimānābhimukhaṃ pavattesi.
苏达萨那天王自天众集会归来时,见诸贵戚下山,忽见世尊身披六彩缕线,形如日轮般灿然,于是心念:“我过去数日,未曾见王宫里有如此光明之辉。此乃何天何人?”远眺于日出山巅,见光影摇曳若火焰耀网,遂心生疑惑,想:“此沙门必是我宫中仆役与随从,为贵宾所护卫坐于高台。”怒气渐起,念曰:“今日我将以力量使其知晓。”遂发怒,将整座山造作火网,想以烈火灼烧此沙门。
Tato udakoghena puṇṇe tasmiṃ vimāne nisinnassa tassa bhagavato cīvare aṃsumattaṃ vā sarīre lomamattaṃ vā na temittha. Tato sudassano devarājā – ‘‘iminā samaṇo nirassāso mato bhavissatī’’ti mantvā udakaṃ saṅkhipitvā olokento bhagavantaṃ asitajaladharavivaragataṃ saradasamayarajanikaramiva vividharaṃsijālavisarena virocamānaṃ sakaparisaparivutaṃ nisinnaṃ disvā attano makkhaṃ asahamāno – ‘‘handa māressāmi na’’nti kodhena navavidhaāvudhavassaṃ vassesi. Athassa bhagavato ānubhāvena sabbāvudhāni nānāvidhaparamaruciradassanā surabhikusumamālā hutvā dasabalassa pādamūle nipatiṃsu.
彼时,世尊坐于水宫内,身无汗水液体沾染。苏达萨那天王思曰:“此沙门必是我的对手。”随即收聚水源,变作明净光网,将世尊包围,似流星火光闪耀,令其毛发愈发矜贵辉煌。天王因无法忍受世尊之威光,怒火中烧,施展九种水兵器术,横施连年之力。反见世尊之加持力以诸异光花环绽放,花香弥漫,十方天众伏足供养。
Tato taṃ acchariyaṃ disvā sudassano devarājā paramakupitamānaso bhagavantaṃ ubhohi hatthehi pādesu gahetvā attano bhavanato nīharitukāmo ukkhipitvā mahāsamuddaṃ atikkamitvā cakkavāḷapabbataṃ gantvā – ‘‘kiṃ nu kho samaṇo jīvati vā mato vā’’ti olokento tasmiṃyeva āsane nisinnaṃ disvā – ‘‘aho mahānubhāvo ayaṃ samaṇo, nāhaṃ imaṃ samaṇaṃ ito nikkaḍḍhituṃ sakkomi. Yadi hi maṃ koci jānissati, anappako me ayaso bhavissati. Yāvimaṃ koci na passati, tāva naṃ vissajjetvā gamissāmī’’ti cintesi.
苏达萨那天王见此神迹,极为忿怒,抓着世尊双足,欲强牵世尊出宫,跳入大海,渡过天轮山峰,问曰:“此沙门寿命何如,为我所有否?”见世尊坐于宫中,心念:“此乃大圣,我无法伤害此沙门。若有人知此,吾今铁杖必废。此沙门若未显显神通,我便放弃。”遂怀此念,心中定意深沉,马不停蹄,禀报水宫诸众。
Atha dasabalo tassa cittācāraṃ ñatvā tathā adhiṭṭhāsi, yathā naṃ sabbe devamanussā passanti. Tasmiñca divase sakalajambudīpe ekasatarājāno tasseva upahāradānatthāya sannipatiṃsu. Te bhagavato pāde gahetvā nisinnaṃ sudassanaṃ devarājānaṃ nararājāno disvā – ‘‘amhākaṃ devarājā munirājassa piyadassissa satthuno pādaparicariyaṃ karoti, aho buddhā nāma acchariyā, aho buddhaguṇā visiṭṭhā’’ti bhagavati, pasannacittā sabbe bhagavantaṃ namassamānā sirasmiṃ añjaliṃ katvā aṭṭhaṃsu. Tattha piyadassī bhagavā taṃ sudassanaṃ devarājānaṃ pamukhaṃ katvā dhammaṃ desesi. Tadā devamanussānaṃ navutikoṭisahassāni arahattaṃ pāpuṇiṃsu. So dutiyo abhisamayo ahosi.
于是,十万重兵了解了他的心行,便依照其心意安置,令他不被诸天人所见。当日,整个南赡部洲的一百位国王为供养他,聚集于此。他们扶持著世尊的足,坐下观看这俊美的天帝和国王们,说道:‘我们的天帝为尊敬圣者、仁慈的师长世尊而侍奉他的足,哎,佛陀真是神奇,佛陀的德性极为殊胜。’诸人心怀欢喜,齐向世尊顶礼合掌,行八拜礼。此时,仁慈的世尊为这俊美的天帝们而在前教说法。于是,九千万的天人和人群得证阿拉汉果。那是第二次圣教转法轮。
Yadā pana navayojanappamāṇe kumudanagare buddhapaccatthiko devadatto viya soṇatthero nāma mahāpadumakumārena saddhiṃ mantetvā tassa pitaraṃ ghātetvā puna piyadassībuddhassa vadhāya nānappakāraṃ payogaṃ katvāpi ghātetuṃ asakkonto so doṇamukhanāgarājārohaṃ pakkosāpetvā taṃ palobhetvā tamatthaṃ ārocesi – ‘‘yadā panāyaṃ samaṇo piyadassī imaṃ nagaraṃ piṇḍāya pavisati, tadā doṇamukhaṃ nāma gajavaraṃ vissajjetvā piyadassīsamaṇaṃ mārehī’’ti.
当时,在九由旬范围内的莲城里,有一位名叫尊天的天人,他像尊天一般护持着尊师,即老人索那长老。与迦叶大臣的王子同行时,父亲被杀。随后对杀害仁慈的世尊佛陀起了各种心思和计谋,但仍未能得逞。于是,他派遣大龙王名叫毒面王升上城市的高楼,命其去捕捉那仁慈的尊师,告诉他:‘当那尊者比库进入此城托钵时,务必宰杀那名叫比库的尊师,而先将毒面大象放出。’
Atha so āroho hitāhitavicāraṇarahito rājavallabho – ‘‘ayaṃ samaṇo ṭhānantarāpi maṃ cāveyyā’’ti mantvā ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchitvā dutiyadivase dasabalassa nagarappavesanasamayaṃ sallakkhetvā sujātamatthakapiṇḍakumbhanalāṭaṃ dhanusadisadīghasuṇḍataṭaṃ suvipulamudukaṇṇaṃ madhupiṅgalanayanaṃ sundarakkhandhāsanaṃ anuvaṭṭaghanajaghanaṃ nicitagūḷhajāṇuantaraṃ īsāsadisaruciradantaṃ suvāladhiṃ apacitamecakaṃ sabbalakkhaṇasampannaṃ asitajaladharasadisacārudassanaṃ sīhavikkantalalitagāminaṃ jaṅgamamiva dharādharaṃ sattappatiṭṭhaṃ sattadhā pabhinnaṃ sabbaso vissavantaṃ viggahavantamiva antakaṃ upasaṅkamitvā piṇḍakabaḷañjanadhūpalepādivisesehi bhiyyopi mattappamattaṃ katvā arivāraṇavāraṇaṃ erāvaṇavāraṇamiva arijanavāraṇaṃ munivāraṇaṃ māraṇatthāya pesesi. Atha so dviradavaro muttamattova gajamahiṃsaturaṅganaranāriyo hantvā hatarudhiraparirañjitasadantakarasarīro antajālapariyonaddhanayano sakaṭakavāṭakūṭāgāradvāratoraṇādīni bhañjitvā kāka-kulala-gijjhādīhi anupariyāyamāno hatamahiṃsanaraturaṅgadiradādīnaṃ aṅgāni ālumpitvā manussabhakkho yakkho viya bhakkhayanto dūratova dasabalaṃ sissagaṇaparivutaṃ āgacchantaṃ disvā anilagaruḷasadisavego vegena bhagavantamabhigañchi.
那时,年轻的王子心无利害计较,认为‘即使这位沙门在别处,我也会放弃他’,于是称赞为‘善哉’。第二日,十万重兵时,他戒严守卫城门,设下严密敌阵,布置强弩长弓、响箭皮鞭及各种锋利武器,安装纵横的陷阱装置,呈现浑厚、坚固、隐蔽的军阵,犹如一座珍贵宫殿,拥有华美的象牙装饰,险恶可畏,威严庄严,诸种特异祥瑞遍布其上。此城威风逼人,好似狮吼震动山林。青年王子像运载天地的山岳一般,挺身而立,力敌大象、猛虎、野马、豹子和人兽。击破了城门、栅栏、兽笼及城门廊柱。他率领乌鸦、猫头鹰、獾等鸟兽群,四处围猎已被击杀的猛兽及马兽。他形如食人鬼,见到了远方被十万兵士包围的尊师,立即飞奔而去,迅速接近世尊。
Atha puravāsino pana janā bhayasantāpaparipūritamānasā pāsādapākāracayatarūpagatā tathāgatābhimukhamabhidhāvantaṃ disvā hāhākārasaddamakaṃsu. Keci pana upāsakā taṃ nānappakārehi nayehi nivārayitumārabhiṃsu. Atha so buddhanāgo hatthināgamāyantamoloketvā karuṇāvipphārasītalahadayo mettāya taṃ phari. Tato so hatthināgo mettāpharaṇena mudukatahadayasantāno attano dosāparādhaṃ ñatvā lajjāya bhagavato purato ṭhātuṃ asakkonto pathaviyaṃ pavisanto viya sirasā bhagavato pādesu nipati. Evaṃ nipanno pana so timiranikarasadisasarīro sañchāppabhānurañjitavarakanakagirisikharasamīpamupagato asitasaliladharanikaro viya virocittha.
当时,前来的城中百姓,心生恐惧焦虑,听见这大声嘶喊,跑向临近的宫殿和厅堂。一些近事居士用各种方式竭力阻止牛鬼蛇神。此时,世尊如来昂首远望着那头大象,心生悲悯,慈心流露,慈爱深重,于是,他用慈心感化大象。大象因慈爱的力量,心怀恭敬,对自己的恶行有了觉悟,羞愧得不能在世尊面前立足,好似进入地面,俯伏于世尊足下。这样,他那漆黑如暗夜的身躯,如同收拢了光辉的黄金山峰般,临近佛足。身披清凉如淙淙流水的彩虹。
Athevaṃ munirājapādamūle karirājānaṃ sirasā nipatantaṃ disvā nāgarajanā paramapītipūritahadayā sādhukārasīhanādaṃ ukkuṭṭhisaddaṃ pavattayiṃsu. Surabhikusumamālācandanagandhacuṇṇālaṅkārādīhi taṃ anekappakāraṃ pūjesuṃ. Samantato celukkhepā pavattiṃsu. Gaganatale suradundubhiyo abhinadiṃsu. Atha bhagavā tamasitagirisikharamiva pādamūle nipannaṃ diradavaraṃ oloketvā aṅkusadhajajālasaṅkhacakkālaṅkatena karatalena gajavaramatthakaṃ parāmasitvā tassa cittācārānukūlāya dhammadesanāya taṃ anusāsi –
于是,看见那黑猿王俯伏于圣者之足,城中众人欢喜若狂,满心欢愉,发出赞叹的狮吼及拳击之声。他们以香花、花环、檀香、香粉与金粉,种种庄严装饰给这身黑猿王,恭敬礼拜。四处展开花雨纷飞。空中,诸天敲击天鼓,合奏赞音。此时,世尊望着那位身披象牙装饰、手执钩杖、執有轮与绳索的王子,端详这象牙美丽的少年。并为他顺应其心行,开示讲说适合其心意的教法。
‘‘Gajavara vadato suṇohi vācaṃ, mama hitamatthayutañca taṃ bhajāhi;
世尊说:‘你听这象牙王的话,对我利益和目的有益者,应当奉行;
Tava vadhanirataṃ paduṭṭhabhāvaṃ, apanaya santamupehi cārudanti.
汝等习于杀业、恶行恶性,必受安稳苦报,现世苦痛。
‘‘Lobhena dosena ca mohato vā, yo pāṇino hiṃsati vāraṇinda;
若因贪、嗔、痴而杀害众生者,
So pāṇaghātī sucirampi kālaṃ, dukkhaṃ sughoraṃ narakenubhoti.
此杀生者必长期受难,现受剧苦之狱。
‘‘Mākāsi mātaṅga punevarūpaṃ, kammaṃ pamādena madena vāpi;
不可形容再造恶业,因疏忽或愚痴所致,
Avīciyaṃ dukkhamasayha kappaṃ, pappoti pāṇaṃ atipātayanto.
以致受无间地狱之苦百劫,断生而常受苦难。
‘‘Dukkhaṃ sughoraṃ narakenubhotvā, manussalokaṃ yadi yāti bhiyyo;
历受剧苦于狱中,若复生人世,所受苦犹加剧增。
Appāyuko hoti virūparūpo, vihiṃsako dukkhavisesabhāgī.
短命、相貌丑陋、残暴,且多受诸苦。
‘‘Yathā ca pāṇā paramaṃ piyā te, mahājane kuñjara mandanāga;
「正如那些大象、幼象、壮象,于众生中,彼等自身最为珍爱;」
Tathā parassāpi piyāti ñatvā, pāṇātipāto parivajjanīyo.
「如是,了知他人亦同样珍爱自身,故杀生应当远离。」
‘‘Dose ca hiṃsānirate viditvā, pāṇātipātā virate guṇe ca;
「既已知晓嗔恚与乐于伤害之过失,以及远离杀生之功德;」
Pāṇātipātaṃ parivajjaya tvaṃ, sagge sukhaṃ icchasi ce parattha.
「汝应远离杀生——若汝希求来世天界之乐。」
‘‘Pāṇātipātā virato sudanto, piyo manāpo bhavatīdha loke;
「远离杀生者,善加调伏,于此世间,成为可爱、令人欢喜之人;」
Kāyassa bhedā ca paraṃ panassa, saggādhivāsaṃ kathayanti buddhā.
关于身体的分解以及之后的变化,诸佛皆称述生天趣果报。
‘‘Dukkhāgamaṃ nicchati koci loke, sabbopi jāto sukhamesateva;
世间中,无一众生能断除苦谛之本,众生虽生,实则寻求苦乐交替之欢愉;
Tasmā mahānāga vihāya hiṃsaṃ, bhāvehi mettaṃ karuṇañca kāle’’ti.
因此,应离诸恶行,修习慈心与悲怜,时机适当时生诸善行。」
Athevaṃ dasabalenānusāsiyamāno dantivaro saññaṃ paṭilabhitvā paramavinīto vinayācārasampanno sisso viya ahosi. Evaṃ so piyadassī bhagavā amhākaṃ satthā viya dhanapālaṃ doṇamukhaṃ karivaraṃ damitvā tattha mahājanasamāgame dhammaṃ desesi. Tadā asītikoṭisahassānaṃ dhammābhisamayo ahosi. Ayaṃ tatiyo abhisamayo ahosi. Tena vuttaṃ –
昔时,如是十位尊者教化下,持戒坚固,得制心之心识,执持柔顺谦卑,具足禁戒清净,师者之风范,令其如弟子般顺顺受教。如此,世尊喜乐如我师者,化卫护其正法,收摄众多善缘,广演法义于大众聚集之处。当时有八千万诸法会集,此为第三次法会。由此法会有言曰—
§1
1.
‘‘Sujātassa aparena, sayambhū lokanāyako;
『继苏迦陀之后,世自在法之世界导引,
Durāsado asamasamo, piyadassī mahāyaso.
虽难近且难殊胜,世尊喜悦法名显赫。』
§2
2.
‘‘Sopi buddho amitayaso, ādiccova virocati;
『佛』者,『无量光明者』,如原始火焰般光辉灿烂;
Sabbaṃ tamaṃ nihantvāna, dhammacakkaṃ pavattayi.
灭尽一切黑暗之后,转动法轮宣说真理。
§3
3.
‘‘Tassāpi atulatejassa, ahesuṃ abhisamayā tayo;
彼无上光明者,其三次开悟时间皆不同;
Koṭisatasahassānaṃ, paṭhamābhisamayo ahu.
其中第一次开悟发生在亿万万千的岁月之内。
§4
4.
‘‘Sudassano devarājā, micchādiṭṭhimarocayi;
天帝苏达萨那破除邪见,
Tassa diṭṭhiṃ vinodento, satthā dhammamadesayi.
为灭除彼邪见,圣者开示真法。
§5
5.
‘‘Janasannipāto atulo, mahāsannipatī tadā;
群众聚集,前所未有,当时是一次宏大的集会;
Navutikoṭisahassānaṃ, dutiyābhisamayo ahu.
达九千万众,乃第二次集会时也。
§6
6.
‘‘Yadā doṇamukhaṃ hatthiṃ, vinesi narasārathi;
当杀死头部向前的大象时,掌舵的勇士;
Asītikoṭisahassānaṃ, tatiyābhisamayo ahū’’ti.
有八千万众,乃第三次集会时也。
Sumaṅgalanagare pālito nāma rājaputto ca purohitaputto sabbadassikumāro cāti dve sahāyakā ahesuṃ. Te piyadassimhi sammāsambuddhe cārikaṃ carante ‘‘attano nagaraṃ sampatto’’ti sutvā koṭisatasahassaparivārā paccuggamanaṃ katvā tassa dhammaṃ sutvā sattāhaṃ mahādānaṃ datvā sattame divase bhagavato bhattānumodanāvasāne koṭisatasahassehi saddhiṃ pabbajitvā arahattaṃ pāpuṇiṃsu. Tesaṃ pana majjhe bhagavā pātimokkhaṃ uddisi, so paṭhamo sannipāto ahosi. Athāparena samayena sudassanadevarājassa samāgame navutikoṭiyo arahattaṃ pāpuṇiṃsu. Tehi parivuto satthā pātimokkhaṃ uddisi, ayaṃ dutiyo sannipāto ahosi. Puna doṇamukhavinayane asītikoṭiyo pabbajitvā arahattaṃ pāpuṇiṃsu. Tesaṃ majjhe bhagavā pātimokkhaṃ uddisi, ayaṃ tatiyo sannipāto ahosi. Tena vuttaṃ –
苏曼伽罗城里有一位名为拔利陀的王子,亦是祭司之子,同时也是全视少年;有二位侍从相随。他们在正觉世尊身边游行行走,听闻“自己的城池繁荣昌盛”,遂召集百万众众集,听闻佛法,布施广被七日,七日后于佛陀膳食答谢结束时,与百万众共同行遁出家,得阿拉汉果。其间佛于众间宣说比库戒律,此为初次集会。尔后于苏达萨那天帝王会,九千万阿拉汉得果,佛陀为其宣说比库戒律,此为第二次集会。又于杀死头象之戒律集会上,八千万众遁出家得阿拉汉,佛亦为其宣说比库戒律,此为第三次集会。谓此曰——
§7
7.
‘‘Sannipātā tayo āsuṃ, tassāpi piyadassino;
“集会共三次,圣者毕达阵也;
Koṭisatasahassānaṃ, paṭhamo āsi samāgamo.
成千累万聚集者,初次集会。
§8
8.
‘‘Tato paraṃ navutikoṭī, samiṃsu ekato munī;
后来共有九千万,一百位圣人同聚一处;
Tatiye sannipātamhi, asītikoṭiyo ahū’’ti.
在第三次集会上,达到八千万数量。」
Tadā amhākaṃ bodhisatto kassapo nāma brāhmaṇamāṇavo itihāsapañcamānaṃ tiṇṇaṃ vedānaṃ pāragū hutvā satthu dhammadesanaṃ sutvā koṭisatasahassapariccāgena paramārāmaṃ saṅghārāmaṃ kāretvā saraṇesu ca pañcasīlesu ca patiṭṭhāsi. Atha naṃ satthā – ‘‘ito aṭṭhārasakappasataccayena gotamo nāma buddho loke bhavissatī’’ti byākāsi. Tena vuttaṃ –
当时,我等前世的菩提萨埵,名为咖萨巴,是婆罗门学童,通达三藏经典,闻师尊教法后,以成百千的布施,建造恒河畔最为清净之僧院,恪守皈依三宝与五戒。随后世尊告知他:『经过一万八千个劫的积累,将有果德玛世尊出世于世。』对此有所说——
§9
9.
‘‘Ahaṃ tena samayena, kassapo nāma brāhmaṇo;
『我于当时,正是名为咖萨巴的婆罗门;
Ajjhāyako mantadharo, tiṇṇaṃ vedāna pāragū.
是位讲师、思维者,通晓三藏经典。』
§10
10.
‘‘Tassa dhammaṃ suṇitvāna, pasādaṃ janayiṃ ahaṃ;
听闻彼法之后,我生起欢喜安乐,
Koṭisatasahassehi, saṅghārāmaṃ amāpayiṃ.
用亿万银两置办了一处僧团精舍。
§11
11.
‘‘Tassa datvāna ārāmaṃ, haṭṭho saṃviggamānaso;
将精舍供养之后,放下内心的忧惧,
Saraṇe pañcasīle ca, daḷahaṃ katvā samādiyiṃ.
皈依佛法僧三宝,持守五戒,调伏身心。
§12
12.
‘‘Sopi maṃ buddho byākāsi, saṅghamajjhe nisīdiya;
佛亦告诫我,于僧团中端坐,
Aṭṭhārase kappasate, ayaṃ buddho bhavissati.
六千六百年后,必有他佛出世。
§13
13.
‘‘Padhānaṃ padahitvāna…pe… hessāma sammukhā imaṃ.
「为精进而努力后……将成为亲近此法的人。」
§14
14.
‘‘Tassāpi vacanaṃ sutvā, bhiyyo cittaṃ pasādayiṃ;
「听闻此语后,心意更加安定;
Uttariṃ vatamadhiṭṭhāsiṃ, dasapāramipūriyā’’ti.
向上坚定立场,充满十种彼岸功德。」
Tattha saraṇe pañcasīle cāti tīṇi saraṇāni pañca sīlāni cāti attho. Aṭṭhārase kappasateti ito aṭṭhasatādhikassa kappasahassassa accayenāti attho.
此处所谓皈依五戒者,即三皈依与五戒之义。十八万劫者,意指超过十八万千劫的无量时日。」
Tassa pana bhagavato sudhaññaṃ nāma nagaraṃ ahosi. Pitā sudatto nāma rājā, mātā sucandā nāma devī, pālito ca sabbadassī ca dve aggasāvakā, sobhito nāmupaṭṭhāko, sujātā ca dhammadinnā ca dve aggasāvikā, kakudharukkho bodhi, sarīraṃ asītihatthubbedhaṃ ahosi, navutivassasahassāni āyu, vimalā nāmassa aggamahesī ahosi, kañcanāveḷo nāma putto, so ājaññarathena nikkhamīti. Tena vuttaṃ –
当时世尊拥有名为苏达那的城邑。父亲名苏达多,为王;母亲为淑旃陀天女。守护者有普遍觉照两位大神弟子,护持者名为索毗陀,两位大神比库尼为苏迦陀与达摩提纳。圣菩提树为阿伽陀卢枯树,身体大小如七十拳头。寿命九万岁。贵妇名为净妙,子名为金光,诞生即具智慧。关于此说曰——
§15
15.
‘‘Sudhaññaṃ nāma nagaraṃ, sudatto nāma khattiyo;
「苏达那名城,苏达多为至尊王;」
Candā nāmāsi janikā, piyadassissa satthuno.
『月明女』为母,彼为慈氏圣者之子。
§20
20.
‘‘Pālito sabbadassī ca, ahesuṃ aggasāvakā;
『保利多』,全视世间者,是为诸首席弟子。
Sobhito nāmupaṭṭhāko, piyadassissa satthuno.
『苏毗多』名护持者,为慈氏圣者之弟子。
§21
21.
‘‘Sujātā dhammadinnā ca, ahesuṃ aggasāvikā;
『苏迦陀』与『法施』者,谓是诸首席随从比库。
Bodhi tassa bhagavato, kakudhoti pavuccati.
彼世尊觉者,称为『卡拘陀』。
§23
23.
‘‘Sopi buddho amitayaso, dvattiṃsavaralakkhaṇo;
彼觉者亦为无量光辉,具二十三相。
Asītihatthamubbedho, sālarājāva dissati.
大象已年老昏迷,王宫依稀可见。
§24
24.
‘‘Aggicandasūriyānaṃ, natthi tādisikā pabhā;
火焰、月亮、太阳,皆无与之相似的光辉;
Yathā ahu pabhā tassa, asamassa mahesino.
其光辉如同伟大神王无可比拟的辉煌。
§25
25.
‘‘Tassāpi devadevassa, āyu tāvatakaṃ ahu;
众天之王的寿命亦不过如此;
Navutivassasahassāni, loke aṭṭhāsi cakkhumā.
寿达九万岁,在世间仍称得上有智慧;
§26
26.
‘‘Sopi buddho asamasamo, yugānipi tāni atuliyāni;
佛也同样无可比拟,即使在不同的时代,亦无可匹敌。
Sabbaṃ tamantarahitaṃ, nanu rittā sabbasaṅkhārā’’ti.
一切皆已消逝无踪,诸行岂非皆空虚耶?
Tattha sālarājā vāti sabbaphāliphullo paramaramaṇīyadassano samavaṭṭakkhandho sālarājā viya dissati. Yugānipi tānīti aggasāvakayugādīni yugaḷāni. Sesagāthāsu sabbattha uttānamevāti.
其中,『犹如娑罗树王』者,谓彼开遍一切花朵、极为殊妙可观、树干挺直均匀,宛如娑罗树王之貌。『彼等双对』者,谓上首弟子双对等诸双对。其余偈颂中,一切皆显而易见也。
Piyadassībuddhavaṃsavaṇṇanā niṭṭhitā. · 毕亚达西佛史注释已完成。
Niṭṭhito terasamo buddhavaṃso. · 第十三佛史已完成。