14. Sujātabuddhavaṃso · 14. 苏嘉德佛史义注
13. Sumedhabuddhavaṃsavaṇṇanā13. 苏梅达佛史注释
Padumuttare pana sammāsambuddhe parinibbute sāsanepissa antarahite sattatikappasahassāni buddhā nuppajjiṃsu, buddhasuññāni ahesuṃ. Ito paṭṭhāya tiṃsakappasahassānaṃ matthake ekasmiṃ kappe sumedho sujāto cāti dve sammāsambuddhā nibbattiṃsu. Tattha adhigatamedho sumedho nāma bodhisatto pāramiyo pūretvā tusitapure nibbattitvā tato cavitvā sudassananagare sudattassa nāma rañño aggamahesiyā sudattāya nāma deviyā kucchismiṃ paṭisandhiṃ gahetvā dasannaṃ māsānaṃ accayena sudassanuyyāne taruṇadivasakaro viya saliladharavivaragato mātukucchito nikkhami. So navavassasahassāni agāraṃ ajjhāvasi. Tassa kira sucandana-kañcana-sirivaḍḍhananāmakā tayo pāsādā ahesuṃ. Sumanamahādevippamukhāni aṭṭhacattālīsaitthisahassāni paccupaṭṭhitāni ahesuṃ.
世尊巴都摩他逝世之后,三藏教法中断绝后,长达七十万劫没有佛陀出生,佛陀的空缺长久存在。由此以后,在三万劫之前的一劫之中,有一位名为苏美陀的贤士诞生了。此时,两位正觉佛出生。其中所成就的智慧者名为苏美陀菩萨,他成满波罗蜜,生于忉利天宫,后来降生于苏达萨那城,那里王者苏达陀有一位尊贵皇后苏达塔适时返回宫殿,在十个月的孕期中如年轻男子般清澈纯净,独自出胎。他在世间度过九万年而无家可归。传说其有三座名为淑檀、金华、瑞光增盛的宫殿。苏曼大师的众多天女,八万四千位,次第侍奉。
So cattāri nimittāni disvā sumanadeviyā punabbasumitte nāma putte jāte hatthiyānena mahābhinikkhamanaṃ nikkhamitvā pabbaji. Manussānañca koṭisatamanupabbaji. So tehi parivuto aḍḍhamāsaṃ padhānacariyaṃ caritvā visākhapuṇṇamāya nakulanigame nakulaseṭṭhidhītāya dinnaṃ madhupāyāsaṃ paribhuñjitvā sālavane divāvihāraṃ vītināmetvā sirivaḍḍhājīvakena dinnā aṭṭha tiṇamuṭṭhiyo gahetvā nīpabodhimūle vīsatihatthavitthataṃ tiṇasantharaṃ santharitvā samāraṃ mārabalaṃ vidhamitvā abhisambodhiṃ pāpuṇitvā ‘‘anekajātisaṃsāraṃ…pe… taṇhānaṃ khayamajjhagā’’ti udānaṃ udānetvā sattasattāhaṃ bodhisamīpeyeva vītināmetvā aṭṭhame sattāhe brahmuno dhammadesanāyācanaṃ sampaṭicchitvā bhabbapuggale olokento attano kaniṭṭhabhātikaṃ saraṇakumārañca sabbakāmikumārañca attanā saddhiṃ pabbajitānaṃ bhikkhūnañca koṭisataṃ catusaccadhammapaṭivedhasamatthe disvā ākāsena gantvā sudassananagarasamīpe sudassanuyyāne otaritvā uyyānapālena attano bhātike pakkosāpetvā tesaṃ parivārānaṃ majjhe dhammacakkaṃ pavattesi. Tadā koṭisatasahassānaṃ dhammābhisamayo ahosi, ayaṃ paṭhamo abhisamayo. Tena vuttaṃ –
他见到四种预兆后,苏曼天女再次化身为他的母亲,生下一子名为苏密特。当子已诞生,他携带象轮具进行宏大出家仪式,随即出家为比库。人间有数以亿计的人也随之出家。他围绕观行八个月,在维萨卡月圆日,受纳库拉世尊之女纳库拉塞提赠与的蜜饮品,在莎罗林中白天独修,时称为维蒂那,依靠名为瑞光增盛的资助生活,手持八把草束,安坐在涅槃菩提树下,遮盖二十肘高的草垫,平息魔王及其军势,最终获得正觉。他宣说:“多生轮回之苦……渴爱断灭”时放声叹曰,于觉悟后的七七日中,在正觉近侧独处得安静;至第八个七日,向梵天请求法教,观照于诸贤圣者,观察自己最小的弟弟、避难中的王子及所有三界欲望之子,比库百万众,皆证四圣谛真谛,具备通达法义的能力。继而飞于空中,降临苏达萨那城旁的瑞光园,任园丁主持,将弟弟们聚集于中央,转动法轮。当时有百万众生闻法称法,这为初转法轮。传说是:
§1
1.
‘‘Padumuttarassa aparena, sumedho nāma nāyako;
“继巴都摩他之后,名为苏美陀为领导者;
Durāsado uggatejo, sabbalokuttamo muni.
性刚猛烈火熊熊燃烧,世间最尊胜的圣人。”
§2
2.
‘‘Pasannanetto sumukho, brahā uju patāpavā;
“面容端正明朗,双目清澈前照;
Hitesī sabbasattānaṃ, bahū mocesi bandhanā.
利益众生无边,解脱种种枷锁。”
§3
3.
‘‘Yadā buddho pāpuṇitvā, kevalaṃ bodhimuttamaṃ;
‘‘当世尊成就,具足最高无上的觉悟时,
Sudassanamhi nagare, dhammacakkaṃ pavattayi.
在美丽城中,转动法轮。
§4
4.
‘‘Tassābhisamayā tīṇi, ahesuṃ dhammadesane;
于彼时有三次法的宣说,
Koṭisatasahassānaṃ, paṭhamābhisamayo ahū’’ti.
为千万亿百千计众生,第一转法之时。”
Tattha uggatejoti uggatatejo. Pasannanettoti suṭṭhu pasannanayano, dhovitvā majjitvā ṭhapitamaṇiguḷikā viya pasannāni nettāni honti. Tasmā so ‘‘pasannanetto’’ti vutto. Mudusiniddhanīlavimalasukhumapakhumācitasuppasannanayanoti attho. ‘‘Suppasannapañcanayano’’tipi vattuṃ vaṭṭati. Sumukhoti paripuṇṇasaradasamayacandasadisavadano. Brahāti aṭṭhāsītihatthappamāṇasarīrattā brahā mahanto, aññehi asādhāraṇasarīrappamāṇoti attho. Ujūti brahmujugatto ujumeva uggatasarīro devanagare samussitasuvaṇṇatoraṇasadisavarasarīroti attho. Patāpavāti vijjotamānasarīro. Hitesīti hitagavesī. Abhisamayā tīṇīti abhisamayā tayo, liṅgavipallāso katoti.
其中“uggatejo”意为高扬光明;“passannanetto”者,意为清净明朗的眼目,如同用清洗、洗涤、涂抹宝石丸药后般朗洁之眼。故称之为“清净明朗之眼”。亦有解释为纯净清净、深蓝色洁净、微妙细致、浅紫色清净之眼。所谓“清净明朗之眼”有此多义。将“sumukha”解释为面容完整,似圆月初现般清明灿烂。称“brahā”为宏大如八十八个手掌大小的身躯,意谓身量超常罕见。称“ujū”者,是指正直不弯曲;“brahmujugatto”指身躯坚固如梵天之子;此等身体如金色华美宝门装饰之神王。称“patāpavā”是光明耀眼之体;“hitesi”为善于思虑利益众生者。关于“abhisamayā tīṇi”,指三种转法的不同义理,谓之相的转变。
Yadā pana bhagavā kumbhakaṇṇasadisānubhāvaṃ kumbhakaṇṇaṃ nāma manussabhakkhaṃ yakkhaṃ mahāaṭavimukhe sandissamānaghorasarīraṃ vattaniaṭavisañcāraṃ pacchinditvā pavattamānaṃ paccūsasamaye mahākaruṇāsamāpattiṃ samāpajjitvā tato vuṭṭhāya lokaṃ olokento disvā ekakova asahāyo tassa yakkhassa bhavanaṃ gantvā anto pavisitvā paññatte sirisayane nisīdi. Atha kho so yakkho makkhaṃ asahamāno daṇḍāhato ghoraviso āsiviso viya saṃkuddho dasabalaṃ bhiṃsāpetukāmo attano attabhāvaṃ ghorataraṃ katvā pabbatasadisaṃ sīsaṃ katvā sūriyamaṇḍalasadisāni akkhīni nimminitvā naṅgalasīsasadisātidīghavipulatikhiṇadāṭhāyo katvā olambanīlavipulavisamodaro tālakkhandhasadisabāhucipiṭakavirūpavaṅkanāso pabbatabilasadisavipularattamukho thūlapiṅgalakharapharusakeso atibhayānakadassano hutvā āgantvā sumedhassa bhagavato purato ṭhatvā padhūpāyanto pajjalanto pāsāṇapabbataggijāla-salila-kaddama-chārikāyudhaṅgāra-vālukappakārā navavidhā vassavuṭṭhiyo vassetvāpi bhagavato lomaggamattampi cāletuṃ asakkonto ‘‘bhagavantaṃ pañhaṃ pucchitvā māressāmī’’ti āḷavako viya pañhaṃ pucchi. Ayaṃ bhagavā pañhābyākaraṇena taṃ yakkhaṃ vinayamupanesi. Tato dutiyadivase kirassa raṭṭhavāsino manussā sakaṭabharitena bhattena saha rājakumāraṃ āharitvā yakkhassa adaṃsu. Atha yakkho rājakumāraṃ buddhassa adāsi. Aṭavidvāre ṭhitamanussā bhagavantaṃ upasaṅkamiṃsu. Tadā tasmiṃ samāgame dasabalo yakkhassa manonukūlaṃ dhammaṃ desento. Navutikoṭisahassānaṃ pāṇīnaṃ dhammacakkhuṃ uppādesi, so dutiyo dhammābhisamayo ahosi. Tena vuttaṃ –
又说:当时世尊在大森邃处,与人类、阿修罗等脸形相似的恶鬼搏斗,驱逐其畏惧的残酷身形,从而展现大慈悲,示现神通起身,环视世间。观其孤寂无助之鬼,进入其居所坐于指示床上。此鬼孱弱难忍所受鞭打,形态凄惨,头像山峰般大,眼似太阳轮轮光辉,脖颈粗大有力,膀臂如铁锤,面色暗红凌厉猛怖,走近世尊之前,燃烧跳跃。众鬼群聚,有护身武器、火器、石砾、砂砾等凶器,雨水般倾泻,天中多风暴难控,种种恶相显现。此时阿拉维人如是问世尊问题,世尊以解释答彼鬼。次日,他们以车辆献王子来供养鬼神,鬼神将王子献于世尊。人们听闻,围绕世尊集会,转说顺应鬼神心意的法教。鬼神财富达九千万千亿,具足法眼。此为第二次转法。传说曰—
§5
5.
‘‘Punāparaṃ kumbhakaṇṇaṃ, yakkhaṃ so damayī jino;
又复时,战胜者镇伏了名为坎纳的亚卡;
Navutikoṭisahassānaṃ, dutiyābhisamayo ahū’’ti.
是时第二次的教法显现,历时九千万千。
Yadā pana upakārinagare sirinandanuyyāne cattāri saccāni pakāsayi, tadā asītikoṭisatasahassānaṃ tatiyo dhammābhisamayo ahosi. Tena vuttaṃ –
当时,世尊在城中护持善行者之园内显现四圣谛,第三次教法现起,历时八千万一千。对此有言曰——
§6
6.
‘‘Punāparaṃ amitayaso, catusaccaṃ pakāsayi;
「又复时,具有无量光明者,宣示四圣谛;
Asītikoṭisahassānaṃ, tatiyābhisamayo ahū’’ti.
八千万千为第三次教法显现。」
Sumedhassāpi bhagavato tayo sāvakasannipātā ahesuṃ. Paṭhamasannipāte sudassananagare koṭisatakhīṇāsavā ahesuṃ. Puna devakūṭe pabbate kathinatthate dutiye navutikoṭiyo. Puna tatiye bhagavati cārikaṃ caramāne asītikoṭiyo ahesuṃ. Tena vuttaṃ –
世尊周围有三众弟子结集。初次结集于善现城,都是证尽污浊已尽者,有百千计。第二次结集于须弥山神峰,有九千万众。第三次结集于世尊行走之时,亦有八千万众。对此有言曰——
§7
7.
‘‘Sannipātā tayo āsuṃ, sumedhassa mahesino;
『三众聚集』者,谓聪慧无上王者之集会。
Khīṇāsavānaṃ vimalānaṃ, santacittāna tādinaṃ.
『断尽染污且清净者』者,谓已断尽烦恼垢染且心安稳者也。
§8
8.
‘‘Sudassanaṃ nāma nagaraṃ, upagañchi jino yadā;
『名为须达骚那之城』者,谓圣者所往至之地。
Tadā khīṇāsavā bhikkhū, samiṃsu satakoṭiyo.
『当时断尽染污之比库,聚集达一千万众』者,谓洁净无染之比库众多如百万千万。
§9
9.
‘‘Punāparaṃ devakūṭe, bhikkhūnaṃ kathinatthate;
『再于天山』者,即天顶之高山也,『为比库眾所集会』。
Tadā navutikoṭīnaṃ, dutiyo āsi samāgamo.
『当时九千万众,第二次集会』者,谓数目庞大之比库,复次相聚也。
§10
10.
‘‘Punāparaṃ dasabalo, yadā carati cārikaṃ;
又次于十万兵士,彼时行走行脚行程,
Tadā asītikoṭīnaṃ, tatiyo āsi samāgamo’’ti.
彼时三百万众,乃是聚集相会。
Tadā amhākaṃ bodhisatto uttaro nāma sabbajanuttaro māṇavo hutvā nidahitvā ṭhapitaṃyeva asītikoṭidhanaṃ vissajjetvā buddhappamukhassa saṅghassa mahādānaṃ datvā tadā dasabalassa dhammaṃ sutvā saraṇesu patiṭṭhāya nikkhamitvā pabbaji. Sopi naṃ satthā bhojanānumodanaṃ karonto – ‘‘anāgate gotamo nāma buddho bhavissatī’’ti byākāsi. Tena vuttaṃ –
彼时吾人之菩萨,名为乌达罗,乃是众生中第一学童,于是尽献三百万财富,焚毁安置,献予佛陀面前之僧团,施予大布施。彼时听闻十万兵士之法,安立于皈依后,出离世间。师亦为其食事称赞,宣说:『未来将有一佛名果德玛诞生』。由此而言,
§11
11.
‘‘Ahaṃ tena samayena, uttaro nāma māṇavo;
吾昔时为乌达罗,名为学童;
Asītikoṭiyo mayhaṃ, ghare sannicitaṃ dhanaṃ.
三百万宝藏聚集于我家。
§12
12.
‘‘Kevalaṃ sabbaṃ datvāna, sasaṅghe lokanāyake;
仅仅尽献一切,施与圣僧,世界之导者。
Saraṇaṃ tassūpagañchiṃ, pabbajjañcābhirocayiṃ.
彼得依止、依怙;出家亦乐意奉行。
§13
13.
‘‘Sopi maṃ buddho byākāsi, karonto anumodanaṃ;
“那时,佛陀也曾开示我,在行善时加以赞许;
Tiṃsakappasahassamhi, ayaṃ buddho bhavissati.
在三万劫中,此佛必将出现。”
§14
14.
‘‘Padhānaṃ padahitvāna…pe… hessāma sammukhā imaṃ’’.
“专意努力之后……此中略……我必当面对如是之法。”
Byākaraṇagāthā vitthāretabbā.
赞叹偈应当展开释义。
§15
15.
‘‘Tassāpi vacanaṃ sutvā, bhiyyo cittaṃ pasādayiṃ;
“闻彼语句之后,心更益安宁;
Uttariṃ vatamadhiṭṭhāsiṃ, dasapāramipūriyā.
上行者依止正见,修满十种波罗蜜多。
§16
16.
‘‘Suttantaṃ vinayaṃ cāpi, navaṅgaṃ satthusāsanaṃ;
『经藏与律藏俱全,乃是世尊教法的九法部分;
Sabbaṃ pariyāpuṇitvāna, sobhayiṃ jinasāsanaṃ.
悉加以完备纯净,光显如来教法。
§17
17.
‘‘Tatthappamatto viharanto, nisajjaṭṭhānacaṅkame;
在那里专心修行,静坐不动恒住;
Abhiññāpāramiṃ gantvā, brahmalokamagañchaha’’nti.
已达神通波罗蜜,趣向梵天世界』。
Tattha sannicitanti nidahitaṃ nidhānavasena. Kevalanti sakalanti attho. Sabbanti asesato datvā. Sasaṅgheti sasaṅghassa. Tassūpagañchinti taṃ upagañchiṃ, upayogatthe sāmivacanaṃ. Abhirocayinti pabbajiṃ. Tiṃsakappasahassamhīti tiṃsakappasahassesu atikkantesūti attho.
此处所说为说明缘起的陈说。『唯』字意为全部、整体之义。『皆』字意指全部无遗漏。『随僧』者,为随顺僧众之义。『随』字即为『接近』、『就近』之意,以便相应、适用。『令出家欢喜』。『三万大劫』指超过三万个大劫之意。
Tassa pana sumedhassa bhagavato sudassanaṃ nāma nagaraṃ ahosi, sudatto nāma rājā pitā, mātā sudattā nāma, saraṇo ca sabbakāmo ca dve aggasāvakā, sāgaro nāmupaṭṭhāko, rāmā ca surāmā ca dve aggasāvikā, mahānīparukkho bodhi, sarīraṃ aṭṭhāsītihatthubbedhaṃ ahosi, āyu navutivassasahassāni, navavassasahassāni agāraṃ ajjhāvasi, sumanā nāmassa aggamahesī, punabbasumitto nāma putto, hatthiyānena nikkhami. Sesaṃ gāthāsu dissati. Tena vuttaṃ –
世尊苏美达者所住之城名为苏达萨那,父为国王名叫苏达多,母亦曰苏达多。其侍卫中有两位首领弟子,一名萨嘎罗,一名护持者;又有两位首领随侍者,为拉摩与苏拉摩。大梵天名曰博提,身高达八十八肘。寿命九万岁又九千岁,居于宫殿之中。其贵妇名为苏摩那,子名复苏密多,骑象出外。余者见于歌诀中,据此有言:
§18
18.
‘‘Sudassanaṃ nāma nagaraṃ, sudatto nāma khattiyo;
『城名苏达萨那,国王名为苏达多,
Sudattā nāma janikā, sumedhassa mahesino.
母亲名为苏达多,乃苏美达的王后。
§23
23.
‘‘Saraṇo sabbakāmo ca, ahesuṃ aggasāvakā;
「萨兰乃与萨巴卡莫,皆为首领弟子,
Sāgaro nāmupaṭṭhāko, sumedhassa mahesino.
护持者名为萨嘎罗,乃苏美达的王。
§24
24.
‘‘Rāmā ceva surāmā ca, ahesuṃ aggasāvikā;
拉摩与苏拉摩,皆为首领随侍。
Bodhi tassa bhagavato, mahānīpoti vuccati.
觉者世尊,其觉悟被称为大智慧。
§26
26.
‘‘Aṭṭhāsītiratanāni, accuggato mahāmuni;
『八十八宝,尊贵的大圣所拥有;
Obhāseti disā sabbā, cando tāragaṇe yathā.
如同月亮照耀群星,普照诸方。』
§27
27.
‘‘Cakkavattimaṇī nāma, yathā tapati yojanaṃ;
『至尊宝珠之名,犹如阳光炽烤一由旬之地;
Tatheva tassa ratanaṃ, samantā pharati yojanaṃ.
世尊之宝亦然,遍洒宽广达一由旬之域。』
§28
28.
‘‘Navutivassasahassāni, āyu vijjati tāvade;
『具有九万岁的寿命,至今依然存在;』
Tāvatā tiṭṭhamāno so, tāresi janataṃ bahuṃ.
当时他屹立不动,渡送了众多民众。
§29
29.
‘‘Tevijjachaḷabhiññehi , balappattehi tādihi;
『凭借三明通与深妙的智慧,以及强大的能力,
Samākulamidaṃ āsi, arahantehi sādhuhi.
这法门庄严广大,是由善良的阿拉汉所证得的。』
§30
30.
‘‘Tepi sabbe amitayasā, vippamuttā nirūpadhī;
『这三者——都已断除无数宿命,完全解脱无所有,
Ñāṇālokaṃ dassayitvā, nibbutā te mahāyasā’’ti.
显现智慧光明,涅槃已成,这真是偉大功德。』
Tattha cando tāragaṇe yathāti yathā nāma gagane paripuṇṇacando tārāgaṇe obhāseti pakāseti, evameva sabbāpi disā obhāsetīti attho. Keci ‘‘cando pannaraso yathā’’ti paṭhanti, so uttānatthova.
此处如满月照耀众多星辰一般,月光映照星辰,普照天空,诸方皆如是明朗照耀者。有人读为『月光十五』,此说略有高夸的意味。
Cakkavattimaṇī nāmāti yathā nāma cakkavattirañño maṇiratanaṃ catuhatthāyāmaṃ sakaṭanābhisamapariṇāhaṃ caturāsītimaṇisahassaparivāraṃ tārāgaṇaparivutassa saradasamayaparipuṇṇarajanikarassa sirisamudayasobhaṃ avhayantamiva vepullapabbatato paramaramaṇīyadassanaṃ maṇiratanamāgacchati, tassevaṃ āgacchantassa samantato yojanappamāṇaṃ okāsaṃ ābhā pharati, evameva tassa sumedhassāpi bhagavato sarīrato ābhāratanaṃ samantato yojanaṃ pharatīti attho.
名为『轮王宝珠』者,如同轮王的宝石,四方八面如车轮相等盘绕,周围有四万八千颗宝石环绕,环绕其中的星群,充满秋季圆满的夜空,宛如旭日初升的光辉,从云雾茂盛的山间缓缓升起,呈现出极为悦目的景象。宝石光芒周遍四方,照耀距离达数由旬,正如拥有慧眼的世尊的身体光辉,普遍放射至四方数由旬一般,法义即为此。
Tevijjachaḷabhiññehīti tevijjehi chaḷabhiññehi cāti attho. Balappattehīti iddhibalappattehi. Tādihīti tādibhāvappattehi. Samākulanti saṅkiṇṇaṃ ekakāsāvapajjotaṃ. Idanti sāsanaṃ sandhāyāha, mahītalaṃ vā. Amitayasāti amitaparivārā, atulakittighoso vā. Nirūpadhīti caturūpadhivirahitā. Sesamettha gāthāsu sabbattha pākaṭamevāti.
『三明六通者』意谓具足三明(神足通、天眼通、他心通)及六种通达(耳根通等)之义。『能力具足者』是指神通力完全成就者。『诸如是者』乃指此类特质具足。『聚合』意指聚集、集中,如一块独色光明的宝珠。『此乃教法』是指教法所标示、瞻仰的对象,也可能暗喻广大大地。『无量』指无限的众多、无比的声名显赫。『无四欲』表明无四种外在杂染。『究竟圆满』意谓无有四种障碍。上述条目在不同章节均有明显体现。
Sumedhabuddhavaṃsavaṇṇanā niṭṭhitā. · 苏梅达佛史注释已完成。
Niṭṭhito ekādasamo buddhavaṃso. · 第十一佛史已完成。